Tweepigrammen

Tweepigrammen

Dichters over het Boekenweekthema

WERELDBIBLIOTHEEK

AMSTERDAM

© 2021 de dichters in deze bundel

en Uitgeverij Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Boekverzorging: Christoph Noordzij, Wierum

NUR 306

ISBN 978 90 284 5153 7

www.wereldbibliotheek.nl

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2021, met ISBN 978 90 284 5152 0

INHOUD

Voorwoord

Emma Crebolder Kiezen tussen twee

B. Zwaal r.i.p.

Marc Tritsmans De laatste ijsberg

Froukje van der Ploeg Van zondag op maandag

Florence Tonk Puntdicht

Anne van Amstel Onmin

Joseline van Leeuwen Hoe het ging

Annemarie Estor Remedie

Liesbeth Lagemaat Voor de onzichtbare, de onontkoombare

Paul Meeuws Marktwaarde

Pim te Bokkel E-pigram

Jan Willem de Ruijter Taalspel

Edwin Fagel Word wakker Lucia

Dorien Dijkhuis Post

Han van der Vegt

Sander Meij koudwatervrees

Anne-Fleur van der Heiden Nu is het verleden tijd

Peter Theunynck Jij

Peter Swanborn Naar Martialis

Peter van Lier Van top tot teen

Pieter de Bruijn Kops twijfelrijm

Lies Van Gasse realisatie van een droom

Laurens Ham Zoon

Jos Versteegen Mijn rij-instructeur en ik

Hans Dekkers Het feest

Guus Luijters Odol

Kurt De Boodt Van kleur

Gerry van der Linden Vallen

Valery Paulis Weer

Samuel Vriezen Politiek van de entropie

VOORWOORD

Vorig jaar, in 2020, verscheen een bundel gedichten over het thema van de Boekenweek in één dichtvorm. Rebelse sonnetten, dat was ons voornemen, zou het begin moeten zijn van een jaarlijkse bundel met gedichten over het thema van de Boekenweek in één dichtvorm. En kijk aan, ook dit jaar verschijnt een bundel gedichten over het thema van de Boekenweek in één dichtvorm. De dichters die vorig jaar bijdroegen aan de bundel gedichten over het thema van de Boekenweek in één dichtvorm, besloten tijdens de presentatie op 11 maart 2020 in Perdu, de avond voordat de eerste coronabestrijdingsbewegingsvrijheidsbeperkingsmaatregelenperiode inging, het thema van de Boekenweek 2021 aan te vallen met het epigram. Dat het thema ‘tweestrijd’ zou worden stond nog in de sterren.

Epigrammen zijn er in alle soorten en maten, maar dit epigram is het na te volgen voorbeeld:

Declamas belle, causas agis, Attice, belle;

historias bellas, carmina bella facis;

componis belle mimos, epigrammata belle;

bellus grammaticus, bellus es astrologus,

et belle cantas et saltas, Attice, belle;

bellus es arte lyrae, bellus es arte pilae.

Nil bene cum facias, facias tamen omnia belle,

vis dicam quid sis? Magnus es ardalio.

In onze eigen vertaling:

Je draagt best aardig voor, Atticus, en ook pleit je best aardig;

Best aardige verhalen vertel je en je maakt best aardige gedichten;

Mimen doe je best aardig, en je epigrammen zijn best aardig;

Je bent best aardig als letterkundige en sterrenduider;

Je zingt en danst, Atticus, best aardig;

Je bent best aardig met lier en bal.

Omdat je niks goed doet en alles best aardig,

Wil je dat ik zeg watje bent? Je bent een enorme windbuil.

Het epigram is van epigrammenkeizer Martialis (Epigrammata, boek 2, nummer 7) en heeft de volgende vastigheden: acht regels; vrije versvorm; hetzelfde slotwoord in de regels 1, 3, 5 en 7; metrum naar believen; de slotregel bevat de pointe.

Waarom nou juist dit epigram? Het houdt ons allen een spiegel voor – vooral als een uitgever erin kijkt.

De dichters van Nieuw Amsterdam en Wereldbibliotheek en die ene dichter van Podium hebben zich meer dan uitstekend van hun taak gekweten. Het lijkt wel of de dwingende vorm het beste in hen naar boven bracht. In onze tijd, waarin vormloosheid de norm is en regels met wantrouwen worden bejegend, lijkt vormelijkheid een uitweg te bieden aan de atomisering van denken en doen. Het vergemakkelijkt het wederzijdse begrip wanneer men met elkaar communiceert volgens een vaste vorm. Het is zo’n jammerlijk verlies van talent en energie, wanneer men alleen zichzelf verstaat.

We zijn benieuwd welke dichtvorm de dichters die dit jaar bijdragen aan de bundel gedichten over het thema van de Boekenweek in één dichtvorm, voor 2022 kiezen. En het thema van de Boekenweek? Ach, dat past in elke vorm.

Koen van Gulik
Uitgever van Wereldbibliotheek

Emma Crebolder

Kiezen tussen twee

I

Ik zag eens iemand tweestrijd voeren. Kiezen tussen twee.

In de nacht linksom rechtsom woelen. Lijstjes maken

voor en tegen om te kiezen tussen twee.

Argumenten voor ’t een of voor ’t ander

heus het valt niet mee kiezen tussen twee.

Geloof in voortekens. Onder de spoorbrug op het moment

dat er een trein passeert, kies dan tussen twee

die ene. De volgende blijkt met mankement al omgekeerd.

B. Zwaal

r.i.p.

B

brug

ontglipte

genie

kansschoten

talmden niet

brugslag

sloeg over

lethe

Marc Tritsmans

De laatste ijsberg

E

Er rest ons nu geen tijd meer voor gezeur en zinloze waterlanders want weldra valt echt het doek over aarde, bossen en bergen maar evengoed over mensen en de allerlaatste der vinpootsalamanders. Redden wat nog te redden valt, is de enige boodschap, weer levend maken alle rivieren, ze opnieuw laten stromen in weidse meanders. Niet langer deze wereld onderwerpen omdat ooit een bodemloze god ons dat vertelde. Elk kind ziet toch: vanaf nu moet alles anders. Maar foute stuurlui willen voluit tegen de laatste ijsberg te pletter.

Froukje van der Ploeg

Van zondag op maandag

I

In de ochtend praat hij in een taal waar ik alleen goed

en dank je van versta, op 5000 km van hier hoor ik de tante roeren

in een kopje, de galm die in haar keuken hangt, ik ben goed

met haar zegt hij. Hun stemmen gaan tegelijk omhoog of omlaag

een lach valt, kinderen roepen de naam van de tante. Goed.

Ik vraag me de tijd af in de heilige stad, de eenvoud waarmee we hier

mensen toelaten in ons lichaam omdat het rustig voelt en goed.

Hij zegt ik weet de waarde van mensen nu ik weg ben, soms mis ik hier wie ik zelf was.

Florence Tonk

Puntdicht

E

Een punt breekt af, de punt doet pijn

in zinnen aan mijn zusjes

een punt die stopt, veroorzaakt pijn

staat voor venijn en stelligheid, gelijk

is niet vrijblijvend, dat doet pijn

het stokken, afgesloten zijn

mijn tere zusjes lijden pijn

geen punt, het mag niet van mijn brein.

Anne van Amstel

Onmin

I

Ik klaag over het kraken van het bed,

Gods lichtbak achter de lamellen.

Jij klaagt over het kraken van het bed,

de madrugada die niet zou bestaan.

Het kraakt schrijnend weinig als vroeger, ons bed,

toen we aah ook worstelden maar niet met vragen.

Wat boksen we nog voor elkaar in dit bed

aan stomende seks en lome siësta’s?

Joseline van Leeuwen

Hoe het ging

V

Volgens de wetenschap is het bestaan vibratie en als er vibratie is, is er geluid

en een woord is geluid en in den beginne was er het woord en het woord

was bij God en het woord was God, maar de Big Bang was ook een geluid

misschien explodeerde God in een Big Bang of was het een godenpaar,

Shiva die eerst heel diep sliep en Shakti, zij wilde met hem spelen en maakte veel geluid

en als iemand heel diep slaapt en wakker wordt gemaakt, dan wordt hij boos

Shiva werd echt heel erg boos en brulde, heel veel geluid.

Na de explosie gromde God misschien, of hij kreunde een beetje.

Annemarie Estor

Remedie

D

De taal is rook, ’t is alchimisterij!

Waar is het lam dat naar de nacht verlangt?

De rook brandt in uw oog, ’t is alchimisterij!

Uw oor, uw oog, ik zeg dat zij in tweestrijd zijn.

Kijk scherp naar hoe het zingt, ’t is alchimisterij!

En luister naar het licht, wij kunnen slechts in tweespalt

Zijn daar al een geitje – het is warempel alchimisterij –

schreiend dat de dag invalt.