EEN MAGISCHE VLUCHT

GIOVANNA GIORDANO

EEN MAGISCHE VLUCHT

Uit het Italiaans vertaald door

Miriam Bunnik en Mara Schepers

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

Oorspronkelijke titel Un volo magico

© 1998 Marsilio Editori S.p.A. Venezia / Giovanna Giordano

© 2023 Nederlandse vertaling Miriam Bunnik en Mara Schepers Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Omslagbeeld © Luisa Ricciarini / Bridgeman Images

NUR 302

ISBN 978 90 284 5203 9

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2023, met ISBN 978 90 284 5308 1

Ik draag dit boek op aan mijn vader, Nicola Giordano, man van de wetenschap. Hij heeft me dit verhaal verteld voordat hij stierf en zal het nu wellicht lezen vanuit de ruimte.

1

De aankomst en mijn hertog

De nacht dat ik in Afrika aankwam was de mooiste die ik ooit had meegemaakt. Het was een groene nacht, zo’n nacht waarin het geluk bijna onverdraaglijk is. Ik was gek van het leven, gek van de lucht, gek van de wind en de zon. In de bedwelmende stilte hing de geur van de zomer.

Ik vloog vrij door de hemel, trok op in de lauwwarme luchtstroom en zweefde naar beneden; de heldere Afrikaanse sterren sprongen over de planeet.

Ik bestuurde Vita Nuova, mijn Caproni 133. Het was 24 juni 1935. Bestemming: Eritrea. Missie: geheim. Meer wist ik niet over mijn reis.

Doorgaan, dacht ik, niet stoppen. Voorwaarts, vanaf nu zal het leven buitengewoon zijn, alsmaar naar het zuiden, alsmaar naar het zuiden, wie weet wat je te wachten staat.

Mijn hoofd tolde van verwondering, de vliegtuigromp streek over stormachtige zeeën, bosjes palmbomen, saffraangele duinen in de woestijn, de Egyptische piramides en de Rode Zee.

Wat was de Piramide van Cheops machtig, onder de buik van mijn lichte driemotorige vliegtuig. En ook ik was licht, ongedurig, een zwerfkat boven de wolken, opgewonden bij elke beweging van het hoogteroer.

Ik speelde met de wind, op en neer tussen de zee en de ruimte: ik steeg naar grote hoogte om de sterren weer te zien en daalde neer om te likken aan de lippen van de Rode Zee vol vissen en walvissen.

Ik vloog, ik vloog vrij en keek vooruit, zonder herinneringen want wanneer je leeft heb je geen tijd voor herinneringen, en dus leefde ik. Ja, ik leefde. Ik was jong.

In die groene nacht dreven op zee sambuks van de Danakil en er voeren schepen van de Italianen, beladen met bommen.

In die groene nacht vermaalde de propeller de naar kaneel geurende lucht boven het Abessijnse land, machtig en rood als de planeet aan het begin der tijden: afgronden, ravijnen, stroomversnellingen, bergkloven, wouden, zebra’s, giraffen, leeuwen en gazellen op de vlucht. Toen, steeds dichterbij, zag ik rubberplanten, kandelaarvormige wolfsmelk, sappige agaven, de aardbeirode lichtbakens van het vliegveld en het zand, fijn als dat van de maan.

In Otumlo, na een spiraallanding, was de stilte magisch, maar vervolgens hoorde ik een explosie van trompetterende olifanten en zingende vrouwen.

De liederen kwamen beetje bij beetje dichterbij, als timide vuurvliegjes in de zomer, en langzaamaan groeide ook mijn angst.

Angst vreet je hart op wanneer hij te groot wordt. Ik moet moedig zijn, dacht ik, ik ben een man met vleugels en geen droevig schaap. De belletjes van de kamelen deinden met het gezang mee en op de kamelen deinden teder de heupen van tien naakte zwarte vrouwen.

Het waren de eerste zwarte lichamen die ik zag: prachtige bronzen beelden in het maanlicht. Op de laatste kameel reisde, in een draagstoel, een kapitein van het Italiaanse leger samen met een groen-rood-gele papegaai met een spitse snavel.

De man droeg een tropenhelm, had een brede glimlach en een weemoedige uitstraling, als van iemand die enkel en alleen van het moment geniet.

‘Ik ben kapitein Beba Mondio en wie ben jij?’

‘Vliegenier Giulio Giamò, meneer.’

‘Ik verwachtte je al. Ben je geboren op Stromboli in 1912?’

‘Ja, meneer.’

‘Word je Mug genoemd?’

‘Ja, meneer.’

‘Waarom?’

‘Ik land overal en ik ben stil.’

‘Weet je wat oorlog is?’

‘Alleen van de bioscoop.’

‘Ik ook, maar dat kun je beter niet laten merken.’

De papegaai vlooide zijn gekleurde veren en keek me scheef aan.

‘Denk je dat je speciaal bent omdat je vliegt? Je hebt geen veren en ook geen vleugels: je bent maar voor de helft vogel.’

Dat was de eerste pratende papegaai van mijn leven. Wat was dit voor magie?

Mondio stelde me gerust.

‘Wees niet bang, hij is kort van stof.’

‘Ik heb nog nooit een pratende papegaai gezien.’

‘Verwonder je nergens over, want in Afrika is alles een wonder. Ik stel hem aan je voor: hij heet Pappamondo.’

‘Wat betekent dat?’

‘Hij papt met de hele wereld aan.’

Pappamondo keek me nog steeds scheef aan.

De vuurvliegjes poedelden in de heldere lucht, de vrouwen keken me liefdevol aan vanachter hun lange fluwelen wimpers als toneelgordijnen. Maar het schouwspel was, in die groene nacht, geen luchtspiegeling.

De planten en de insecten schreeuwden, de sterren vielen als hagel uit de hemel, alles lachte of trilde en de geluiden doorbraken de duisternis.

In wat voor wereld was ik terechtgekomen? Ritselingen, naakte zwarte lichamen, een pratende papegaai en een gekke kapitein.

‘Kapitein, wat is mijn missie?’

‘Daar kan ik niets over zeggen.’

‘Zegt u me in elk geval iets.’

‘Morgenochtend misschien.’

De nacht snelde toe, de maan was verdwenen en zelfs de uilen gingen bijna slapen. Ik keek nog steeds naar de papegaai.

‘Waarom praat je?’

‘En jij, waarom praat jij?’

‘Ik spreek mijn gedachten hardop uit.’

‘Nou, dat geldt ook voor pratende papegaaien.’

De nacht was vloeibaar en de zachte vrouwen droegen hun naaktheid net zo natuurlijk als ik mijn neus droeg.

De maan verkwijnde, omarmd door een warme wind die het zand tegen ons aan blies. Een van mijn sandalen was losgeraakt, mijn helm zat onder het stof, toen ik hem oppoetste verschenen de twee op het metaal geschilderde blauw met witte adelaarsvleugels.

‘Wie heeft die vleugels geschilderd, vliegende man?’ vroeg Mondio.

‘Die heeft mijn zoon geschilderd.’

‘Hoe oud is je kind?’

‘Pas drie.’

‘Hoe heet hij?

‘Nicola, hij is de oudste en is geboren onder een regenboog, in een zomernacht.’

‘Heb je nog meer kinderen?’

‘Twee, net geboren.’

‘Heb je een vader? Heb je een moeder?’

‘Mijn vader is overleden. Ik heb alleen mijn moeder nog.’

‘Zul je heimwee krijgen naar je land?’

‘Ik vecht tegen de heimwee en vlieg altijd vooruit.’

‘Mooi, zorg dat je er niet door overvallen wordt in dit onmetelijke land. Je zult zien, Afrika zal binnenkort je ziel opzuigen en je moet hier je oren en ogen openhouden.’

Mijn oogleden vielen echter bijna dicht, ik was doodop en wilde alleen maar slapen. Tussen de eucalyptussen stonden twee hutten: de ene van hout, in militaire stijl, de andere van modder en stro; de eerste was een klein huis, de tweede een tukul.

‘Welke heb je liever?’ vroeg Mondio.

‘De houten hut.’

Ik had net de deurkruk vastgepakt en stond op het punt die naar beneden te duwen toen, in een flits, het beeld van die hut, met dak, wanden, deurkruk en al, uiteenspatte. En op de rokende kruimels liep een leger vluchtende termieten, met hun scherpe kaken en snelle pootjes; toen kropen de schepselen terug in hun aarden kathedralen zo hoog als zuilen, om mijn huis te verteren.

‘Als je niet opschiet, is alles verdwenen,’ zei Pappamondo.

Maar ik was moe. Wat was dat voor land waar dieren de mens beletten te slapen? De vliegen maakten meer lawaai dan de olifanten en de leeuwen raspten de lucht.

In de tent van kapitein Mondio kon ik de rest van de nacht doorbrengen. Het was een kale tent: een veldbed, een krakkemikkige tafel om aan te schrijven en te eten, een lantaarn en een kaart van Abessinië op schaal.

‘Kapitein, wat betekent Abessinië? Staat het voor abisso, afgrond?’

‘De herkomst van het woord is Grieks: “mengeling”. Hier hebben zich inderdaad de kinderen van de kinderen van Noach vermengd: Sem, Cham en Jafet.’

‘Wat betekent Ethiopiërs?’

‘Mensen met een verbrand gezicht, zo werden ze genoemd in de tijd van Homerus.’

‘Verbrand?’

‘Verbrand, zwart. De volken van de oudheid geloofden dat hun huid zwart was omdat die was verbrand door de zon. De fantasie van de eerste mensen was onbegrensd zonder de wetenschap.’

De kapitein hield van lezen, er hingen een heleboel vellen papier aan draden, als was die hangt te drogen, en op elk vel papier stond een zin uit een roman.

‘Doe wat gij wilt.’

‘Of je schrijft, of je leeft.’

‘Ik droom alleen maar om niet op te houden met zien.’

Terwijl ik deze woorden las, betoverd door de wiegeliedjes van de slavinnen, viel ik in slaap.

Bij zonsopkomst zong iedereen al: vrouwen, struisvogels, gazellen, olifanten, zebra’s, apen en ook soldaten, wit en zwart. De witten kende ik goed, de zwarten zag ik voor het eerst: het waren askari, muntaz, bulucbasci, sciumbasci en dubats, wat ‘witte tulbanden’ betekent. De dubats kwamen uit Somalië, met een tulband en ontbloot bovenlijf, als krijgers van Achilles. De askari waren hoger in rang, met een rode cilinder op hun hoofd; de dubats stonden lager, het waren ongeregelde troepen, blootsvoets of op kamelen.

De kamelen in Otumlo werkten harder dan onze muilezels: ze vervoerden levensmiddelen en munitie, heen en weer, koortsachtig, met de zweep geslagen door mannen die krioelden als in een mierenhoop.

Mieren, termieten, vlooien, platjes en muggen, ze achtervolgden ons en tikten tegen tanks, lichte en zware artillerie, bajonetten, bommen en pistolen.

Mensen en dieren bewogen zich, op mijn eerste Afrikaanse ochtend, als gekken.

‘Het leven verandert met de oorlog,’ zei de kapitein. ‘De mens wordt bevangen door een vreemde euforie, zoals vliegen in september, wanneer de hitte voorbij is en ze bijna dood zijn; dan zie je ze tegen muren botsen en dag en nacht rondvliegen. Kijk om je heen, voel je niet hoe ongeduldig de mensen zijn?’

‘Ze lijken allemaal in een centrifuge te zitten.’

‘Driehonderdduizend mensen zijn nu als die vliegen: nerveus, vol ongeduld om te sterven. De dood jaagt hun geen angst aan, hij windt hen vooral op. Het is alsof ze naar een feestbanket gaan, in plaats van naar hun begrafenis.’

Terwijl mijn hertog me onderrichtte, hoorde ik gejammer, een diep keelgeluid en metaalachtige klappen.

Ik herkende het geluid van metaal wel en ik herkende het niet, en ik zocht Vita Nuova.

Honderd bavianen sprongen op de vleugels van mijn driemotorige vliegtuig en deukten het in als een blikje. Ik was radeloos, ik schoot in de lucht en vervolgens wat lager.

Beba pakte mijn geweer af.

‘Stomkop, zo doe je dat niet in Afrika. Hier moet je beleefd zijn, zoals aan het hof van Londen.’

En zonder me nog aan te kijken bood hij het bavianenstamhoofd een pot honing aan. Het stamhoofd zoog er meer van op dan zijn onderdanen, en na de laatste druppel honing en een buiging van dank verdween de stam gelukzalig in het woud.

Mijn hertog keek me scheef aan.

‘Wie bitter is, oogst gif.’

‘Mondio, wat is mijn missie?’

‘Wil je van zonsopkomst tot zonsondergang vliegen?’

‘Ik wil vliegen.’

‘Zwijg dan, en laten we gaan vliegen.’

‘Waar gaan we naartoe?’

‘Naar Abessinië.’

Beba pakte een kaki plunjezak en taxiënd over het warme gras, een ruk aan de gashendel om de motor op te schudden, de neus naar de hemel gericht, steeg ik vervolgens op. Pappamondo zat naast me, Mondio raakte bedwelmd door naar de wolken te kijken.

‘Wolken tekenen andere continenten.’

‘Continenten die door de wind worden weggeveegd.’

‘Wolken vloeien uiteen en hebben steeds een nieuwe vorm. Ook op het land verandert alles, maar soms zijn daar millennia voor nodig. Daarom geef ik de voorkeur aan het land.’

‘Ontroeren de wolken u, kapitein?’

‘Wanneer je ouder wordt, word je sentimenteel. Hoe oud ben jij, Mug?’

‘Drieëntwintig.’

‘Je praat te veel voor je leeftijd.’

‘Heb ik die vrijheid niet?’

‘Een jonge man moet zwijgen, een volwassen man mag praten, maar alleen als hij interessante onderwerpen heeft. Een oude man, daarentegen, mag eindelijk zeggen wat hij wil.’

‘Hoe oud bent u, kapitein?’

‘Oud en doorleefd.’

Ik doorkruiste warme en wervelende stromingen, ik hield de stuurknuppel stevig vast, het licht brandde op onze wimpers en onze lippen. Ik zocht mijn bril en water en ook Mondio dronk.

‘Giulio, wat heb je bij je op je vlucht?’

‘Kompas, verrekijker, dolk, lucifers, logboek, lichtkogelpistool, revolver en parachute.’

‘Een parachute is een reserveleven. Wat zou het mooi zijn als we ook op het land een reserveleven hadden. Heb je nog meer bij je?’

‘Nee, kapitein.’

‘Je moet een spuit met zout water bij je hebben, voor als je in een hels gebied terechtkomt, en verder oriëntatievermogen.’

‘Ik heb een kaart en een kompas.’

‘Dat is niet genoeg. In Afrika moet je je oriënteren met de sterren en de winden, de sporen van de dieren herkennen en het instinct van een beest hebben.’

‘Wat zit er in uw plunjezak, kapitein?’

Mondio gaf geen antwoord. Hij keek naar de wolken alsof het zijn eerste wolken waren en Pappamondo draaide met zijn robijnrode ogen, bevangen door betovering.

‘Jij vliegt hoger dan ik.’

‘En toch heb ik geen veren en ook geen vleugels.’

‘Misschien krijgen jullie mensen op een dag vleugels aan jullie voeten.’

Mondio deed geheimzinnig en ik vloog zonder te weten waarheen.

‘Waar moet ik naartoe, Mondio?’

‘Alsmaar naar het zuiden, alsmaar naar het zuiden.’

In het stoffige rode licht snelden woeste velden en verlaten paradijzen voorbij.

‘Waar zijn de mensen, kapitein?’

‘Ze zijn er wel, maar je ziet ze niet.’

‘Hebben ze zich verstopt?’

‘Ze willen zich niet laten zien. Dit is een vreemd land, animistisch en christelijk; duizenden jaren lang was dit land de wereld vergeten en was de wereld dit land vergeten.’

We vlogen over de toppen van het Simiengebergte, spits als de tanden van een haai die in de wolken bijt, en Mondio herkende de plekken met het blote oog.

‘Land op die hoogvlakte, achter die vier baobabs die in een kruis staan opgesteld.’

Na zijn woorden zag ik kruizen en baobabs, en planerend in een zee van licht landde ik.

Er was geen levende ziel te bekennen, alleen een paar bosjes stro, en toch kwam er, uit het niets, heel voorzichtig, een met geschenken overladen mensenmenigte op Vita Nuova af. Ze hadden gerookte hazen bij zich, en vossenstaarten, pelikanensnavels, kikkergehaktballetjes, zoetwaternaalden, trossen wilde druiven, zebrastaarten en olifantenslagtanden. Sommigen zongen, anderen zwegen.

De eerste die dichterbij kwam was het stamhoofd, hij hield twee geitenogen in zijn hand en bood ze me aan.

‘Zwijg en eet,’ zei Beba en dat was wat ik moest doen.

‘Een sterke man is de man die zich aanpast. Waar je ook komt, pas je aan en je zult overleven,’ zei hij.

Het stamhoofd sprak zijn verwondering uit.

‘O gelukkige mannen die de droom om te vliegen hebben verwezenlijkt, o gelukzalige mannen die door de hemel vliegen, o mannen die bij de engelen komen, vertel me: zijn de engelen zwaarder dan jullie, of juist lichter?’

‘Majesteit, in de hemel zijn lichte engelen en zware engelen. Ze negeren ons daarboven en gaan recht op hun goddelijke missies af,’ antwoordde Beba.

‘Ze vinden jullie dus niet achtenswaardig.’

‘Wij zijn stervelingen met vleugels, majesteit.’

Het stamhoofd stelde onze bescheidenheid op prijs, maar we waren in zijn ogen niet meer zo belangrijk als voorheen.

‘Goed, tweevoeter met vleugels, zeg me waarom je mijn rust bent komen verstoren.’

‘Majesteit, ik heb een boodschap voor u van onze leider.’ ‘Is het een lange of een korte?’

‘Een korte.’

‘Lees maar voor dan.’

Beba Mondio haalde uit zijn kaki plunjezak een rol met rode zegellak; hij gaf hem aan de koning en die rolde hem bedreven uit.

‘Vliegende man, lees me deze woorden voor.’

‘De Italiaanse regering vraagt de ras van Addi Arkay om zich te onderwerpen. Val negus Haile Selassie vandaag nog af: dat zal voordelig zijn bij de ophanden zijnde bezetting door het Italiaanse leger.’

‘Ik heb tijd nodig,’ stamelde de ras.

‘Iedereen heeft tijd nodig,’ zei Beba.

Hij wist niet meer wat hij ons kon schenken om ons voor zich in te nemen: struisvogeleieren, klompjes zilver, sjaals van spinnenzijde, gele en roze vijgen.

We probeerden hem uit te leggen dat we slechts boodschappers waren en dat onze mening de beslissingen van de regering nooit milder konden maken, maar de man zou ons zelfs zijn bergen hebben geschonken en zocht in de menigte iets om ons mee te verbazen.

Plotseling flitste er iets in zijn ogen: naast elkaar liepen, mooi als Griekse beelden, een man en een vrouw.

Aan de voeten van de man zaten ketenen, die verbonden waren aan die van de beeldschone vrouw. Hun passen gingen, uit gewoonte of misschien om hun slavernij te verbergen, gelijk op: dezelfde tred, dezelfde schrede. Hun lichamen liepen ritmisch, bijna dansend over het zand, hij in een lendendoek en met de gladde borst van een jongvolwassene, zij met een doorschijnende doek om haar heupen en volmaakte koepelvormige borsten.

Rondom haar oren zaten en vlogen twee blauwe libellen, als levende oorbellen. De libellen hadden vier doorschijnende vleugels die wanneer ze vlogen horizontaal waren en wanneer ze stilzaten zich samenvouwden, als handen in gebed. Ik had nooit eerder zulke lichte wezens gezien.

De ras zaagde de ketenen aan de voeten van de slaven door en keek hen vergenoegd aan, zoals een boer naar zijn kalveren kijkt.

‘Ik schenk jullie deze twee slaven, de beste uit mijn hofhouding. Ik smeek jullie, doe me geen kwaad, doe mijn volk geen kwaad.’

De man en de vrouw wilden de hoogvlakte niet verlaten en keken ons kwaad aan.

‘Wie zal ons te eten geven nu we vrij zijn? Vrijheid is voor sommigen een ramp,’ zei hij.

‘Waarom zouden we twee van die bleke en levenloze mannen volgen?’ vroeg zij zich af.

Het geschenk weigeren was onbeleefd jegens de machthebber, het aannemen betekende twee slaven ongelukkig maken, maar de ras hakte de knoop door.

‘Luister niet naar hun woorden: Tsahai, wat zon betekent, is een vrouw die altijd doet wat ze denkt, Amalik is een slaaf die altijd zegt wat hij denkt en soms is hij onuitstaanbaar.’

‘Koningen, die ook mensen zijn, houden niet van de waarheid,’ zei Amalik.

Al waren ze bevrijd van de ketenen, de twee raakten de gewoonte om samen te zijn niet kwijt.

‘We houden zo veel van elkaar dat we zonder de ander zelfs het kleinste stukje leven lelijk vinden,’ zei Amalik.

Tijdens de vlucht bestookte Tsahai me met vragen.

‘Hou je van vliegen?’

‘Het is het enige wat ik kan.’

‘Kun je de liefde bedrijven?’

‘Ik denk van wel.’

‘Gelukkig. Waarom ben je zo wit?’

‘Omdat de zon me niet heeft verbrand.’

‘Waarom vlieg je?’

‘Ik hou van vrijheid.’

‘Waarom hou je van vrijheid?’

‘En jij, waarom stel je zo veel vragen?’

‘Vragen zijn mooier dan antwoorden.’

Ze keek me aan met haar langwerpige ogen terwijl de blauwe libellen om haar oorlellen fladderden. Het leek alsof ze haar stemmingen volgden: wanneer ze vrolijk was, waren ze vrolijk; wanneer ze kalm was, waren ze kalm.

Tsahai en Amalik hadden nog nooit in een vliegtuig gezeten, alleen de libellen hadden wat vliegervaring, maar enkel vlak boven het water.

In de wolken vertelde Tsahai verhaaltjes.

‘Er was eens een man zonder schaduw. Hij had de schaduw die hem altijd volgde op een dag weggestuurd en gezegd: “Volg me niet meer, ik wil alleen zijn.” En de schaduw had gehoorzaamd, alleen was de man vanaf dat moment onzichtbaar geworden.’

‘Dat is niet zo’n geloofwaardig verhaal, Tsahai,’ zei ik.

‘Er was eens een tempel gewijd aan het geduld. Echtgenoten en echtgenotes gingen naar die tempel om aan de priester te vragen: “Wat is het geheim voor een goed huwelijk?” “Geduld, geduld, geduld,” antwoordde de priester.’

‘Je bent wijs.’

‘Er was eens een stam van mensen met wimpers aan de binnenkant van het ooglid en er was ook eens een stam van mensen zonder wimpers. De mensen met wimpers aan de binnenkant hielden hun ogen altijd dicht en de mensen zonder wimpers hielden ze altijd open. De eersten zeiden dat de wereld heel lelijk is, de anderen dat de wereld echt mooi is.’

Die dag was de wereld echt mooi, het licht was als van goud, Vita Nuova wierp zijn schaduw op onmetelijke ruimtes; de harde rotsen en bergen losten op in de heuvels.

‘Waar gaan we naartoe, Mondio?’

‘Overal en nergens, om woorden te zaaien.’

Overal, tussen wouden van eeuwenoude wolfsmelk, op de oevers van de Blauwe Nijl, op bergtoppen, wist ik snel te landen. Er was een stam van maanaanbidders en een stam van zonaanbidders; de eersten leefden ’s nachts, de anderen alleen overdag.

Er was een stam waar een olifant het bevel voerde en een stam waar een meisje het bevel voerde. Er was een stam waar ze leefden om geschenken te geven en een stam waar niemand iemand iets gaf.

Er waren gelukkige mensen en ongelukkige mensen, verspreid over Abessinië zoals het lot hen overal heeft verspreid.

In het noorden zag ik metershoge obelisken, ze waren van steen en zogen de zonnestralen op.

‘Dat is Aksum, de stad van de koningin van Seba, die ze hier Makeda noemen,’ zei Beba.

‘Vertel me het verhaal.’

‘Koningin Makeda was vanuit Aksum naar Jeruzalem gereisd om koning Salomo te bezoeken. De koning nodigde haar uit om te blijven slapen, maar de koningin vreesde zijn verleidingspogingen. “Geef me je woord dat je geen misbruik van me zult maken,” zei de koningin. “Beloof me dat je niets uit mijn paleis zult pakken zonder mijn toestemming,” zei de koning. Koning en koningin beloofden het.’

‘Beloften zijn maar stemmen,’ zei de papegaai.

‘Salomo gaf haar tijdens het banket gekruid vlees en zette toen naast haar bed een kan vers water neer. In het holst van de nacht dronk de dorstige koningin van het water. Toen zei hij tegen Makeda: “Je hebt je belofte verbroken en ik zal de mijne verbreken.” Uit hun liefde is toen Menelik geboren, de eerste der Abessijnse koningen.’

‘Stamt de negus van hem af?’

‘De negus is zijn laatste erfgenaam.’

‘Salomo zal Menelik veel hebben geleerd.’

‘Het lijkt er juist op dat de twee niet met elkaar overweg konden. Er wordt verteld dat Menelik zelfs de Ark met de tafelen met de tien geboden uit de Tempel heeft ontvreemd.’

‘Vreemde alchemie, die tussen vaders en zoons,’ zei Pappamondo.

En ik vloog, vol wolken en verhalen.

‘Waar gaan we naartoe, Mondio?’

‘Naar het oosten, naar de Danakildepressie.’

‘Om nog een boodschap af te leveren?’

‘Ja, aan de sultan van Biru.’

‘Kapitein, wat is mijn missie?’

‘Jij bent de postbode van de hemel.’

‘De postbode van de hemel?’

‘Je moet militaire boodschappen en brieven van mensen afleveren.’

Ik was teleurgesteld.

‘Postbode in Afrika? Ik had een nobeler missie in gedachten.’

‘Woorden zijn waardevol. Voor wie erop wacht nog waardevoller dan Maria Theresa-talers.’

Ik planeerde al, met weinig brandstof, boven de Danakildepressie, die geel en rood was als de hel. De Abessijnse hoogvlakte stortte in een ravijn van drieduizend meter en zakte ook onder zeeniveau, als perkament. Er hing een zware zwavellucht, de vulkanen rookten en de lavabronnen borrelden en kwamen tot uitbarsting.

Er waren zwarte stenen, oude tombes en schuilplaatsen van bandieten en daaromheen slechts zout en zwavel, en zout en zwavel waren de enige rijkdommen van de verdoemelingen van Biru, die in de kegel van een uitgedoofde vulkaan woonden. Alleen daar was het leven enigszins draaglijk, want in die buik van de krater condenseerde de vochtigheid van de nacht, die de tukuls en de vurige hoofden van de inwoners van Biru verkoelde.

De mist hing als een tulband boven het dorp en ik was er op goed geluk in gedoken; voor het koninklijk paleis keek de sultan ons nijdig aan.

‘Brengen jullie vrede of brengen jullie oorlog vanuit de hemel?’

‘We komen in vrede, maar als u ons oorlog biedt, brengen we oorlog,’ antwoordde de kapitein.

‘Vervloekt zij degene die oorlog brengt aan wie al zo haveloos is, meneer. Wat willen jullie van ons stelen? Goud, die rommel waar jullie zo dol op zijn, is hier niet. Er zijn nauwelijks genoeg vrouwen voor ons en ze zijn nog lelijk ook. Willen jullie misschien onze magere kinderen opeten?’

‘Wij zijn slechts boodschappers met vleugels.’

‘Tuurlijk, maar breng je vrede of breng je oorlog?’

‘Ik breng slechts een boodschap.’

‘Dan stel je dus niets voor. Waar zijn jouw sultans? Liggen ze in bed en sturen ze jou om de wolken en de sultan van Biru kapot te maken?’

Rondom de sultan fladderden de donkere priesters van de sterren, met een zwarte zak over hun ogen. Zo werden de priesters genoemd die alleen het licht van de nacht vereerden en dat van de dag verafschuwden. Ze liepen af en toe ’s ochtends rond, alleen met bedekt gezicht, en verder altijd ’s nachts, net als vleermuizen, en dan zeiden ze, in het licht van de sterren en de maan: ‘Wat veel licht!’

De priesters fluisterden, maar Beba liet zich niet van de wijs brengen.

‘Ik heb een geschenk voor u.’

‘Jij bent een rijk man en dus ben je niet vrijgevig. Wanneer je niets hebt, raak je aan niets gehecht; wanneer je alles hebt, raak je aan alles gehecht.’

En hij zuchtte.

‘Ik heb een geschenk voor u,’ herhaalde Beba.

‘Ik zeg je dat het me niets kan schelen. Ik bezit niets en iets hebben, wanneer je straatarm bent, verandert absoluut niets aan hoe de zaken ervoor staan.’

‘Majesteit, eigenlijk zijn deze Italianen het zat om thuis te zitten en zijn ze op zoek naar avontuur,’ zei Amalik.

‘Moesten ze uitgerekend hiernaartoe komen?’

‘Majesteit, ze willen ons land veroveren. Kunnen we hen niet beter hun gang laten gaan? Voor elke deur die dichtgaat, gaat er een nieuwe deur open,’ zei Tsahai.

‘Sultan, hun leger is tot de tanden gewapend: geweren, bommen, tanks, en wat gaan wij hun toewerpen? Gehaktballen van zout? Moge God ons helpen, majesteit!’ zei Amalik.

‘Het is totaal nutteloos om tegen een superieure vijand te vechten.’

Beba las intussen de boodschap voor, waarmee hij de sultan verzocht zich over te geven.

‘Als u onze bescherming aanvaardt, zult u vrij zijn van de tirannie van de negus.’

‘Die negus laat zich toch nooit zien. Hier zijn we vrij om te leven en te sterven, zoals het voor elk mens op aarde zou moeten zijn.’

‘Hebt u de negus nooit gezien?’

‘Alleen een gekke koning zou naar deze hel komen.’

Ik stond in een hoekje na te denken.

‘Waar denk je aan, Mug?’

‘Wat staat me te wachten na de sultan van Biru?’

‘Niemand weet wat hem te wachten staat.’

‘Ik bedoel: wat is de volgende missie?’

‘Een proeve van intelligentie en moed.’

‘Gaan moed en intelligentie samen?’

‘Soms.’

‘Wat is moed, kapitein?’

‘Dat is een eigenschap die in het hart begint en gevaar wegneemt met scherpzinnigheid.’

Na een banket ter ere van ons, met een menu van geroosterde distels, lavakoteletten en brandnetelsap, viel de nacht.

De zon stortte in de zwavelgele zee, de sterren gingen uitgeput slapen, de nacht viel vervolgens zonder geluid: er waren geen dieren en ook geen insecten in het land van de Biru. Alles was stilte.

Ik kon niet slapen op het bed van lavaglas, ik hoorde geritsel van veldslangen, Pappamondo rustte met één oog dicht en het andere open en riep plotseling uit het diepst van zijn snavel: ‘Help, help, ze willen ons vermoorden!’

De dolken van de priesters van de sterren blonken. Een schot, nog een schot met het lichtkogelpistool en de duisternis werd dag.

De priesters sloegen verblind op de vlucht en de lava siste onder onze vluchtende voeten.

‘Vluchten is een schande maar redt levens,’ zei de papegaai.

We renden tussen veelkleurige flitsen door. De motor sloeg niet aan, het brandstofpeil was laag, plots gaf een vonkje hem leven. Toen we de ruimte in doken, trilden ook de sterren. Otumlo zou ons onthalen als een nest, in een slaap zonder dromen.

Bij zonsopkomst was de Eritrese grond al verwond door de tanks, en witte en zwarte soldaten zaten elkaar achterna als vliegen.

Een kapitein die klein van stuk was maar een hoge borst opzette ruziede met Beba: hij wilde de naakte slaven, Amalik en Tsahai, wegsturen.

‘Oorlog is geen spelletje,’ bleef hij maar zeggen.

‘Het leven is geen spelletje, neem het serieus,’ antwoordde Beba, en hij riep me.

‘Giulio, je moet nu vertrekken voor een nieuwe missie.’ ‘Waarnaartoe?’

‘Naar het hof van de Grote Negus.’

Toen stopte hij een rol met rode zegellak in mijn zak en een briefje waarop stond: ‘Gooi je leven niet tussen de brandnetels. En onthoud: voeten op de grond en hoofd in de wolken.’

‘Denk maar niet dat je mij aan de grond kunt houden. Ik droom er al mijn hele leven van om naar het hof van de Grote Negus te gaan,’ zei Pappamondo, die naar me toe vloog.

Tijdens het opstijgen zag ik vanuit de hemel het gekrioel van de troepen, bloemen van palmbomen, Beba, Amalik en Tsahai die naar me zwaaiden en toen niets meer. Alleen de kobaltblauwe hemel.