EEN FELLERE ZON

Han van der Vegt

Een fellere zon

Roman

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

De auteur ontving voor het schrijven van dit boek een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

© Han van der Vegt 2022

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Stroomberg

NUR 301

ISBN 978 90 284 5209 1

www.wereldbibliotheek.nl

www.hanvandervegt.com

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2022, met ISBN 978 90 284 5208 4

Voor Inger en Charlie

Inhoud

I

1 Blank en nieuw van het gestoelte

2 De strengeling, het menigvuldig winden

3 De doorluchte drommen en de stoet

4 Het snikkend licht der enkelsterren

5 De volle brand der elementen

II

6 Getild op fonkelend gebint

7 De versperringen voorbij

8 De vale zoom der wildernis

9 Ontzinde drift, razende werveling

10 Een stout vertrekt, een pralend schoon verlies

Index van personen

Verantwoording

Het boek is opgebouwd uit fragmenten van:

  het verhaal van Claudius

  de herinneringen van Servilia

  het dagboek van Bibulus

  het verhaal van Pompeius

I

Het jaar zeshonderdvierennegentig na de stichting van de stad onder de consuls Marcus Tullius Cicero en Gaius Antonius Hybrida

1

Blank en nieuw van het gestoelte

De drift om iemand anders te zijn achtervolgt Publius Claudius Pulcher tussen zijn eigen lakens. Haar nagels zijn te lang. Hij ruikt haar zure adem.

Het licht dwingt zijn ogen knipperend open. Hij komt overeind op zijn ellebogen. Recht voor hem hangt de zon, bezig zich langs de glazen koepel over zijn slaapkamer omhoog te werken. Het duurt even voor het gevoel zich aan hem opdringt dat die zon daar niet hoort. Als hij om zich heen kijkt, komt zijn blik een andere zon tegen. Twee zonnen, even hoog tegenover elkaar aan dezelfde hemel. Hij knippert nog eens. Nu ziet hij een ring rond de zon voor zich. De ring is een randschrift. JULIUS CAESAR. EEN NIEUWE DAG VOOR ROME. Claudius laat zich terugvallen in de kussens.

Pompeia zit naast hem, naakt, haar armen om haar opgetrokken knieën. ‘Het voelt of hij zo de kamer in kijkt,’ zegt ze. ‘Of hij weet waar ik ben.’

‘Je kunt direct naar hem toe,’ zegt Claudius. ‘Ik moet zelf ook weg.’

Niet het juiste antwoord. Ze gaat op haar knieën zitten en wentelt zich in dezelfde beweging met het ene been over zijn gezicht. Hij voelt haar dijen om zijn wangen klemmen. Hij voegt zijn mond naar haar vlees en pakt haar bij haar middel. Even heeft hij de sensatie dat hij door haar lichaam heen ademt. Hij voelt hoe ze zich concentreert op haar lust, die langzaam haar ruggengraat achterovertrekt. Haar benen spannen zich aan. Ze roept, kort: ‘O, Caesar, Caesar.’ Hij weet niet of ze het voor zichzelf of voor hem doet.

Vanochtend, toen ik over de Vergaderplaats liep, zag ik voor het eerst de gedenkplaat voor Claudius Pulcher. Ik had wel gehoord dat ze haar hadden aangebracht. Ik moet er tientallen keren langs zijn gelopen zonder haar op te merken. Maar vandaag waren de stromingen in de menigte, de geuren van de kraampjes, de hoek van het licht, precies zo dat mijn blik erop viel. Een marmeren rechthoek in het plaveisel, met diep ingehakte letters die de sloffende zolen van het Romeinse volk de komende jaren kunnen trotseren.

Op deze plek werd

Publius Clodius Pulcher

verbrand door zijn geliefde volk, nadat hij lafhartig door de sluipmoordenaars van de behoudzucht was neergeschoten.

Het verbaasde me dat Cicero’s aanhangers de moed nog niet bijeen hadden geraapt om de tekst weg te hakken. Terwijl ik doorliep naar de Korf kwamen de herinneringen weer boven aan die ochtend vijf maanden geleden, toen Silanus en ik ons in de woedende menigte maar nauwelijks staande hadden weten te houden. En aan Claudius, of Clodius zoals je nu moet zeggen. Ten tijde van de moord was ik, net als iedereen die ik ken, kwaad op hem om wat hij Cicero had aangedaan. Maar Cicero is terug uit ballingschap; hij heeft zijn positie in de Senaat weer ingenomen en de herbouw van zijn huis is in volle gang, terwijl er van Claudius niets rest dan die plaat. Dat verandert niet wat hij heeft gedaan, maar wel hoe ik ernaar kijk.

En hij was een van ons. Ik herinner me hem nog vanaf de tijd dat hij en zijn zus bij ons door de tuin in Baiae renden: gouden krullen, zonverlichte huid. Ik, wij allemaal, hebben deel aan wat er met hem is misgelopen.

Het was nog stil op de Korf. Als zo vaak was ik de eerste. Ik ging aan mijn werktafel zitten, pakte dit schrift en begon te schrijven.

Want tijdens mijn wandeling had ik begrepen dat een van de belangrijkste redenen voor Claudius’ lot zijn obsessie met Julius Caesar was. Er zijn zelfs mensen, en mijn beminde broer, nou ja, halfbroer, Cato, is onder hen niet de minste noch de welriekendste, die zullen zeggen dat die obsessie met Julius Caesar de reden is voor het lot van Rome. Wat meteen duidelijk maakt dat zij niet minder door Caesar geobsedeerd zijn. Maar degene die het diepgaandst met Caesar bezig was, zowel lichamelijk als geestelijk, was ikzelf.

De Witte Kamer! Zelfs in de korte momenten dat mijn lichaam toegaf aan de slaap wisten mijn zorgen me nog te achterhalen. Ik schokte wakker. Naast me lag Porcia te ademen als een aangespoelde walvis. Er gaat een grote eenzaamheid uit van het dampende lichaam van je eigen vrouw, volkomen onbewust van wat jou uit de slaap houdt. Ach, ze is ook nog zo jong. Waar verspil ik mijn rijpe jaren aan?

Gisteravond laat kwam het bericht binnen dat Julius Caesar de Senaat om ontheffing heeft gevraagd. Hij wil zich verkiesbaar kunnen stellen zonder afstand te doen van zijn zakelijke belangen. Meneer wil natuurlijk eerst zijn Beurstocht lopen!

En papa had me nog wel beloofd dat dit míjn jaar zou worden! Ik had me zo verheugd op een waardig en bezonken consulschap met een collega die me niet de hele tijd zou overvleugelen. Het kwam allemaal weer terug, van toen we samen magistraat tweede klasse waren en hij al mijn pogingen tot behoorlijk bestuur in de schaduw stelde met zijn potsenmakerij van andermans geld. Het zou allemaal nog erger worden als ik het podium van het consulschap met hem zou moeten delen.

Ik moet te luidruchtig hebben liggen zuchten. ‘Wat is er, Bibulus? Ga toch slapen, jongen. Morgen moet je…’

‘Dat is het juist. Ik kan mijn hoofd toch niet afzetten. Zou je…?’

‘Het is al goed. Ik ga wel beneden op de bank liggen.’

Ze doet wat ze kan, dat is het niet. Het is haar schuld niet dat ze zich moeilijk kan inleven in de beproevingen van een politicus. Hoewel, met haar vader…

Zodra ze de kamer uit was, ging ik op bed zitten en vouwde mijn benen onder me. Mijn hand reikte naar achter mijn oor en knipte mijn implantaat aan. Het Gevoelen stroomde mijn hoofd binnen. In de donkere deiningen van andermans nachtroerselen ging mijn eigen onrust kopje-onder. Ik liet me zakken, steeds dieper, door de lagen van driften en gedachten. Alles nam vorm aan, inclusief ikzelf, tot ik onder mij de duistere opening van de Metacombe zag opdoemen.

Mijn voeten stonden bovenaan de trap. Mijn vingers raakten de wand. Alles was even glad en onwerkelijk en vertrouwd als altijd. Ik daalde de treden af en kwam in het gangenstelsel. Onder steeds nieuwe gewelven, langs portalen en splitsingen, zocht ik mijn weg. Er waren nog weinig mensen. We liepen elkaar voorbij in de waterige stilte. Op dit uur waren de meeste kamertjes natuurlijk nog dicht. Gelukkig kon ik al wel terecht bij de Cumaeïsche sibille. Papa zou me in mijn gezicht uitlachen als hij er ooit achter zou komen, maar ik heb veel steun aan haar voorspellingen. Ik zal niet zeggen dat ik ze geloof. Ik houd er alleen rekening mee. Hij is ondanks alles waarover we het eens zijn een heel ander politicus dan ik. Hij neemt vooral de oude beginselen van onze dode voorgangers als maatstaf, terwijl ik ook naar de levenden probeer te luisteren. En niet alleen naar hem!

Ik ging de lange, taps overkapte gang door. De nevels kronkelden me tegemoet. In haar kamer hangt ze in een rieten kooi aan het gewelf, gehuld in een waas van doeken en gewaden, waaruit ergens halverwege haar verschrompelde, tandeloze gezichtje steekt. Onder haar rijzen kleurige dampen uit de scheuren in de rotsbodem. Haar stem is schor en indringend.

‘Marcus Calpurnius Bibulus! Wat kan ik voor je betekenen?’

Ik schreef mijn vraag op het bord.

‘Sibille, ik ben gekomen om te vragen naar het lot van Rome en dat van mij.’

Ze zweeg, smakte met haar lippen, rolde haar tong door haar mond. Diep uit haar borst welde een reutel op, die overging in een ritmisch gepruttel en melodie kreeg. Ze zong, diep en woordeloos, maar met steeds meer klank. Toen pas kwamen de woorden.

Bibulus, onvader, die niet eens van de Vaderen afstamt

zal toch de kampioen van het Gevaderte zijn.

Hij zal zichzelf en al zijn vaderen moeten verraden

om voor zijn moeder te zijn wat ze nog nooit heeft gebaard.

Hij vindt vrienden waar hij hoopte ze nimmer te treffen,

leert dat een vader verschilt van wat je wenst van een vriend.

Ik houd van de stijl. Die geeft me het idee dat ik houvast heb in de toekomst, maar beperkt mijn mogelijkheden niet.

Ik had haar kamertje nog niet verlaten of ik voelde de onrust, de sensatie dat mijn zintuigen werden aangesproken zonder dat ik al kon registreren wat ze me wilden vertellen. Ik rende de trappen op. Ik steeg op door de lagen van het Gevoelen.

Claudius hult zich in zijn paarsgerande toga. Hij besprenkelt zijn haar met welriekende olie maar wast zijn gezicht niet (Pompeia verbiedt het hem). Hij slaat het ontbijt over omdat hij zijn vrienden niet wil laten wachten (dat vertelt hij zichzelf elke ochtend). Dan laat hij Pompeia achter in zijn kamers boven, zodat ze na zijn vertrek ongezien haar weg kan gaan. Hij daalt de trap af en gaat de binnendeur door naar zijn ontvangstkamer. Op de banken langs de wand zitten zijn vrienden.

Een stevige kerel met donkere, springerige krullen veert overeind en komt op hem af. Zijn gezicht is breed en open, met een prominente onderkaak. Zijn implantaat is van geborsteld staal. ‘Claudius, licht op mijn tafel, brood in mijn nap! Ik ben blij je te kunnen begroeten op deze dubbel verlichte dag. Zag je de nieuwe zon?’

Claudius vat hem bij de schouders en zoent hem op de mond. ‘Ik zag hem, Cinna. Ik ben jaloers.’

‘De politieke situatie valt niet bondiger samen te vatten dan met die zon: wat bij Pompeius weldadig en natuurlijk is, is bij Caesar opzichtig en overbodig.’ Achter Cinna is Calvus opgestaan: breed van schouders, kort van been. Zijn haar is strak geknipt, zijn implantaat is blauw als zijn ogen.

Als derde verrijst de tengere gestalte van Gaius Valerius Catullus. Wie hem voor het eerst ziet zou hem niet veel meer dan twintig jaar geven, maar zijn huid en zijn ogen suggereren dat hij ouder is, al zou dat ook aan zijn levensstijl kunnen liggen. Zijn driehoekig hoofd wordt bekroond met een dot blond haar; zijn ogen zijn een sluw blauw; zijn implantaat is goudkleurig. ‘Gegroet, Claudius Pulcher, mijn beschermheer. Moge je hart het eerder begeven dan je sluitspier!’

Ook hem zoent Claudius op de mond, maar hij heeft direct spijt als hij Catullus nadenkend ziet proeven. ‘Hmm. Drie dagen voor de eisprong, schat ik. Je zuster?’

‘Hou je mond over mijn zuster. Pompeia, nog altijd.’

‘Ah,’ zegt Calvus, ‘dat verklaart de jaloezie. Hoewel de jaloezie ook Pompeia zou kunnen verklaren.’

‘Bibulus! Hier is je leven! Hier bij mij!’ Porcia stond over me heen. Ze tikte me tegen mijn wang om me terug te brengen. Ik knikte.

‘Papa kan er elk moment zijn om je op te halen.’

Ik liet me de badkamer in duwen. Ik waste me schroeiend heet en langdurig. Er was nog tijd. Porcia heeft Cato’s talent voor dramatiek en overdrijving geërfd. Maar het zou erger zijn als hijzelf me van boven moest halen, onvoorbereid op deze grootse dag. Ze bespaart me zijn ergernis. Of ze bespaart hem de ergernis, dat kan ook.

Toen ik rood opgewreven verrees, rook ik door het badzout heen de weelderige geuren van het ontbijt. Daar kon ik toch de zorg merken voor het welbevinden van de man. Knapperverse vleespasteitjes, kazen, een lillende compote.

Maar natuurlijk, zodra mijn billen de bank raakten vielen de zware vuistslagen op de voordeur. Papa was weer eens vroeger dan nodig. Ik zuchtte. Porcia rende armzwaaiend naar voren en ik nam snel een paar happen nu mijn pastei nog heet was.

‘Hebben jullie het gezien?’ Zijn stem spatte als steenslag door het huis. ‘Hebben jullie gezien hoe hij zich voor gek zet? Kom van die bank, Bibulus, Caesar daagt je uit!’

Ik liep naar de deur, waar Cato ons stond te wenken.

Porcia was al buiten en keek van het ene eind van de straat naar het andere. Ik keek naar links. Ik zag de zon. Ik keek naar rechts. Ik zag de zon. Cato bezag vanuit onze deuropening tevreden onze verwarring.

‘Kijk,’ zei Porcia. Ze wees naar de linkerzon. Toen pas zag ik het schrift om de zon heen: JULIUS CAESAR. EEN NIEUWE DAG VOOR ROME.

Ik voelde mijn darmen samentrekken.

Wankelend ging ik het huis weer in. ‘In mijn eigen straat nog wel, in mijn eigen straat! Hij heeft het op mij voorzien! Wat heeft het voor zin me verkiesbaar te stellen als hij over dit soort middelen beschikt?’

‘In jouw straat?’ Papa bulderde van het lachen. ‘Welnee, malle jongen. Die zon staat boven de hele stad. Het is een van die projecties van hem, van een krachtige illusor. Net als dat ding dat op het Capitool te zien was bij zijn verkiezing tot hogepriester. “De goden zouden Caesar stemmen.” Maar dit keer gaat het niet werken. Hij heeft die middelen te vroeg ingezet. Als Julius Caesar zijn Beurstocht wil lopen – en geloof me, dat wil hij; hij heeft alles op alles gezet om de Iberia over te nemen – dan moet hij eigenaar zijn van het bedrijf waarvoor hij die Beurstocht toegekend heeft gekregen. En zolang hij geen afstand heeft gedaan van zijn zakelijke belangen, kan hij zich niet verkiesbaar stellen.’

‘Maar hij heeft de Senaat gevraagd een uitzondering te maken.’

‘De Senaat gaat niet toestemmen.’

Hij liep op me toe en legde zijn handen op mijn schouders. Ik rook zijn sterke, mannelijke geur.

‘Bibulus, jongen: vertrouwen! Ik weet wat deze dag voor je betekent, voor Porcia betekent. Niets mag die verstoren!’

‘Maar u kunt toch niet de hele stemming in de Senaat naar uw hand zetten?’

‘Stemming?’ Hij brulde van het lachen. ‘Wie heeft het over stemming, beste jongen?’

Ik plofte op de keukenbank. Een droge, strakke scheet ontsnapte me. Cato lachte en Porcia begaf zich hoofdschuddend naar de keuken. Hij heeft zijn onbekommerde lichamelijkheid helaas niet op haar over kunnen dragen.

Papa had al gegeten (natuurlijk) en stelde zich tevreden met een glas wijn terwijl ik het ontbijt eer aandeed.

Ze gaan naar buiten. De voorname straten van de Palatijn zijn alweer in slaap gesukkeld na het vertrek van hun bewoners. Het is stil tussen de brede, lage gevels. Claudius’ eigen huis behoort tot de karige nieuwbouw, opgetrokken in twee verdiepingen op de plek van een bomkrater, maar de gevel van zijn buurman Cicero voltrekt zich in statige bogen van baksteenwerk, dat zijn littekens toont als waren het onderscheidingen. Rond de voordeur, waar een stel lictobots op wacht staat, houden verweerde zuilen zich overeind. Het marmer is door verschuivingen in de grond gespleten en wordt in het gareel gehouden door dikke gietijzeren banden en muurankers.

Met de voor Claudius kenmerkende glijdende gang, los in de knieën, laag in de heupen, betreden de vrienden de platen rolmarmer. Ze vlechten zich tussen de schaarse overige voetgangers door, die allemaal dezelfde kant op gaan als zij, ze kruisen elkaar, wisselen een paar woorden, een harde lach, drijven dan weer naar een van de anderen en besluipen in wisselende combinaties het Forum. Ze passeren een groepje dat zich staat te vergapen aan de nieuwe zon.

‘Caesar kan hemel en aarde bewegen!’

‘Weggegooid geld. Hij kan zich toch niet verkiesbaar stellen.’

‘Wacht maar eens af!’

Als ze het hoogste punt van de Heiligeweg naderen, krijgen ze de grote glazen koepel van de residentie van de hogepriester in het zicht.

‘Sinds wanneer is Caesar terug?’ vraagt Cinna.

‘Gisteravond, schijnt het,’ antwoordt Claudius. ‘Hij had zijn komst niet aangekondigd.’

‘Hij heeft de tijd niet genomen om zijn commissariaat uit te zitten. Dienst aan Rome vindt hij niet belangrijk genoeg. Hij kiest voor het verzilveren van de volksgunst, voor die weer in waarde is gedaald,’ zegt Calvus.

‘Daar heeft hij wel recht op, lijkt me. De Iberia is een van de grootste overnames van de afgelopen jaren.’

‘Je zult Pompeia weer met hem moeten delen,’ zegt Catullus, ‘maar ik heb het idee dat dat haar voor jou interessant houdt.’

Zou ze al bij hem zijn vertrokken om manlief een welverdiend welkom te geven? Als hij zijn tong over zijn lippen laat gaan kan hij haar nog proeven. Op een straathoek staat hij even stil. Zijn rechterwijsvinger vindt de knop achter zijn oor en schakelt zijn implantaat in. In een machtige golf spoelt het Gevoelen zijn schedel binnen. Hij wankelt. Dan hervindt hij zijn eigen driften te midden van die van zovele anderen. Hij plaatst zijn voet op de weg. Hij zwelgt in de overvloed. Wat kolkt er door het Gevoelen vanochtend? Ja, Caesar staat hoog aan de gevoelshemel. Verder onmin en jaloezie, aangelengd met een scheut ongerichte geilheid.

De stad breekt voor hen open als een vrucht. Het ene na het andere gebouw rijst op, om in het verschuivend perspectief weer door een ander te worden verdrongen. Eerst domineren in de verte de hypermoderne, grillig omhoogkringelende monolieten van de magnaten: de strakke, grijze kolos van Crassus; het iets hogere, sierlijk gewervelde en opengewerkte gebouw van Pompeius; de boog van Caesar die elk moment naar de hemel kan springen. Rechts staan de wankele woontorens van de Subura, die in hun verval steun bij elkaar lijken te zoeken. Maar naarmate de vrienden afdalen komen ze bij de tempels en basilica’s van het Forum, waar de stad minder onder de Burgeroorlogen heeft geleden. Hier en daar zijn nog een paar zuilen of brokken blijven staan van een stukgeschoten muur. De meeste resten zijn alweer in herbouw gevoegd. Het marmer is soms aangevuld met nieuw aangevoerde blokken uit dezelfde groeve. Schade aan het metselwerk, van kogels en granaten, is soms weggewerkt, maar even vaak in een dikke laag heldere kunsthars geconserveerd, waarboven nieuwe verdiepingen zijn opgetrokken. Sommige van de tempels zijn zo half doorzichtig geworden. Van buiten zijn de schimmen te zien van de godenbeelden die in een grot buiten de stad de strijd hebben doorstaan.

Ze komen langs de blinde muren van het hotel van Vesta, waarachter de Vestaalse monobots zich ongerept houden. Claudius’ blik blijft als altijd kleven aan de halve zuil die aan de gevel van de residentie hangt, als een afgebroken tand, recht boven de ingang. Daar voorbij landt hij van het rolmarmer op de uitgesleten plavuizen van het Forum zelf, waar Romulus zijn hakken op liet ketsen als hij de vergadering ging toespreken, waar Brutus de Oude zijn verontwaardiging op liet neerdalen om Lucretia te wreken en de koning te verdrijven. En hoewel hij weet dat de tegels al enkele malen zijn vervangen en dat nooit één persoon alles kan hebben verricht wat aan Romulus wordt toegeschreven, raakt hij het gevoel niet kwijt in de voetsporen van de Vaderen te treden als hij naar het Forum loopt. Al zou hij niet weten waar dat hem toe verplicht.

Het laatste, breedste deel van de Heiligeweg voert tussen de machtige nieuwe basilica’s recht naar de Vergaderplaats. De straat staat vol met kunststoffen kraampjes die in een paar minuten kunnen worden opgezet en weer ingeklapt en waar allerlei etenswaren en dranken worden verkocht. Claudius ruikt gegrild vlees, gepofte kastanjes, kaneel en gebrande suiker. Zijn vrienden waaieren uit om te halen wat vanochtend zijn tong het meest zal bekoren. Cinna komt met een dampende beker koffie onder een kapsel van dik wit schuim (nooit vragen waar dat uit bestaat). Hij is Cinna goedgezind vandaag, zijn volle gezicht bevalt hem. Calvus brengt hem een zakje gebrande nootjes en Catullus een bouwwerk van bladerdeeg dat druipt van de honing. Claudius geeft Catullus de nootjes en neemt dankbaar het broodje van hem aan. Calvus kan erom lachen en graait een handvol nootjes bij Catullus weg. Dat neemt Claudius weer voor Calvus in. Hij lacht naar Catullus en slaat zijn arm om Calvus’ gespierde schouders.

‘Schreef je nog, mijn vriend?’

‘Zeker. Bij voortduring en weinig. En zojuist nog:

Julius Caesar doet zijn zon opgaan boven de zeven heuvels van Rome, maar mijn vriend Claudius Pulcher begraaft de zijne bij voorkeur onder de heuvel van Julius’ eega.’

‘Elegant. Heel elegant,’ zegt Cinna.

‘En jij, Cinna,’ vraagt Claudius, ‘hoe vordert het uitgestelde meesterwerk?’

Cinna glimlacht. ‘Gestaag. Ik heb deze week de vierde zang aan een ingrijpende herziening onderworpen. Zmyrna’s wroeging heeft een nieuwe dimensie gekregen.’

‘Het zal nog wel even duren, dus.’

‘Ik zal je mijn nieuwste versie sturen. Dan kun je kijken of je geld goed is besteed.’

Claudius wrijft in zijn handen: ‘Cinna voor het heldendicht, Calvus voor het epigram. Ik heb de beste dichters.’ Hij beziet tevreden de kramp op het gezicht van Catullus. Laat die zich eerst maar eens bewijzen!

Een zwerm bedelaars beëindigt het gesprek. Loze Zielen, door de honger voor korte tijd uit hun roes gerukt. Claudius wipt zijn borgoog uit de kas van zijn implantaat en werpt het Cinna toe, die het al verwacht. Met geoefende handgebaren laat hij het zijn lauwgroene flitsen naar de bedelaars zenden, zodat die in hun eigen oog de maximaal toegestane aalmoes ontvangen. Dan gooit hij het terug naar Claudius, die het weer in de kas stopt. Zelf deelt hij nog een flits of twee uit. Daarna weten de bedelaars dat ze de rest van hun inkomen van anderen zullen moeten betrekken.

Tussen de etenskraampjes staan, naarmate ze verder komen, steeds meer stalletjes met koopwaar die verwijst naar de Beursarena: posters en serviesgoed met afbeeldingen van bekende tribunen uit verleden en heden, bewegende beeldjes die hun kenmerkende poses aannemen of, tegen een hogere prijs, hun beroemde uitspraken ten beste geven. Ook liggen er stapels boeken met titels als De strijd op de vloer, Handel tot de dood of Een tribuun wijkt niet. Claudius wijst Calvus op een overgebleven stapel van Held van het volk; het bruuske leven van Crixus, dat Calvus ooit voor een paar duizend schilden heeft geschreven.

Als ik met papa ben, maak ik nooit gebruik van het rolmarmer om me over straat te bewegen, maar loop ik net als hij over de smalle zoom die daarnaast is overgelaten. Wie het anders doet, riskeert ‘reigerpoten’, stelt hij. Waar de meeste politici terneergeslagen raken als hun tegenstanders zich doen gelden, daar leeft Cato op. Hij liep handenwrijvend langs de groepjes mensen die zich stonden te vergapen aan Caesars zon. Hij gniffelde jongensachtig om hun kreten.

‘Kijk, Caesar is onze nieuwe zon!’

‘Hij komt ons redden. Hij komt ons verlossen!’

‘Merkwaardig toch,’ zei hij, ‘het geloof van de mensen dat iemand die heeft laten zien uitstekend voor zichzelf te kunnen zorgen ook wel van zins zal zijn om te zorgen voor hen!’ Hij vertelde me allerlei anekdotes rondom de Witte Kamer, van die verhalen die zich aan elke bekende persoon hechten om uiteindelijk een eigen leven te gaan leiden, en die eigenlijk alleen over de Witte Kamer zelf gaan. En zo is het ook voor Cato: hij heeft een enorm respect voor de instituties en voor de functies die de Republiek besturen, dat zich niet noodzakelijk uitstrekt tot de personen die die functies bekleden.

Hij stond erop me tot de deur van de Witte Kamer te begeleiden. Daar pakte hij mijn hand. ‘Bibulus, regel jij het hier! Zet je handtekening op de juiste plaats – verder hoef je vandaag niets te doen. Ik regel de rest in de Senaat. Je bent op weg naar een historisch consulschap. We kunnen samen veel bereiken, jongen!’

Ik keek hem na op zijn weg richting de tweelingdeuren van de Senaat. Daar ging hij, de grootste geest van Rome, zo rechtop als zijn kromme benen hem konden dragen, in de zekerheid van zijn gelijk. Ik ben blij dat hij vertrouwen in me heeft. En dan klagen mensen dat hij zich niet vaak genoeg wast!

‘Kijk eens aan,’ zegt Cinna terwijl ze de Vergaderplaats rondkijken, ‘de staat bereidt zich voor op zijn jaarlijkse wedergeboorte.’ De kraampjes die er normaal staan zijn vandaag verboden zodat ze vrij zicht hebben. Het podium van de Snebben (uit de onderkant steekt een aantal vliegtuigneuzen, buit uit een lang vergeten oorlog) is versierd met de geel-blauwe vlaggen van de Republiek. Er staat een aantal microfoons opgesteld.

‘We weten alleen nog niet wie er straks op de Snebben zal staan,’ zegt Claudius.

Hij krijgt een klap van Calvus op zijn schouder. ‘Maar dat ga jij beslissen, met je dierbare medesenatoren!’

‘Beslissen… ik mag erbij zitten. In zijn eerste jaar moet een senator geen aanspraak proberen te maken op zoiets als een mening.’

‘Denk je dat ze Caesar zijn zin gaan geven?’ vraagt Cinna.

‘Ik hoop het. Het zou het komende jaar een stuk interessanter maken.’

‘Natuurlijk krijgt hij zijn zin,’ zegt Calvus. ‘Wanneer hebben de regels ooit voor Julius Caesar gegolden?’

Claudius kijkt om zich heen. Wat zal hij doen? Rechts naast de Snebben lokken de groene ringen van de Beursarena. Een marmeren band van stukgeschoten en aangevreten bogen staat nog overeind. Erbinnen is een imposante groene cilinder van kunsthars verrezen, die de beweging van de bogen voortzet tot ver boven elk ander gebouw op het Forum. Daarnaast staat het oude Senaatsgebouw, streng en vierkant. Bij de Beursarena zal hij toch wel uitkomen, maar gaat hij daarvoor nog naar de Senaat? Hij loopt wat langs de randen van het plein en bekijkt het straatdek van serpentijn en travertijn, die in een weelderig bladpatroon van elkaar gescheiden liggen door gele lijnen uit Nubisch marmer. Hij beziet de voorbereidingen voor de Aankondiging. Daar staat weer een groepje naar Caesars zon te gapen.

‘Wat is hij van plan?’

‘Hij komt het volk redden.’

Hij kan aan hun stemmen niet horen of ze spotten.

‘Hij komt helemaal niets doen, die mooie meneer! Hij kan zich niet eens verkiesbaar stellen.’

‘Denk je werkelijk dat Julius Caesar zo veel geld spendeert als hij geen plan achter de hand heeft? Wees blij dat de Senaat niet alles bepaalt.’

De veelvoudig klepperende drieslag van voetstappen, eensgezind, monotoon. De menigte stuift uiteen om een gelid van lictobots door te laten. Daar verschijnen de brede, hoekige gestalten, de ronde gefronste kopjes diep tussen de schouders. Hun roterende heupgewrichten rollen hen op drie poten over het plaveisel, de trappen op, naar het Senaatsgebouw. Daar komt een consul aan. En Cicero kan het niet zijn, want die is altijd als eerste aanwezig. Ja, daar achter de lictobots komt Gaius Antonius Hybrida, die halfslachtige pogingen doet zijn toga uit het straatvuil te houden. Als zelfs Hybrida het tijd vindt de vergadering te bezoeken, moet Claudius ook maar eens gaan. ‘Ik weet waar ik jullie vinden kan,’ roept hij naar zijn vrienden. Hij steekt een hand op en loopt met ferme passen naar het Senaatsgebouw, waar buiten de twaalf lictobots van Cicero diens terugkomst staan af te wachten. De tweelingdeuren schuiven gehoorzaam voor hem uiteen.

Voor iemand als Claudius, die in de eerste jaren van zijn loopbaan al meer vijanden had gemaakt en meer schepen achter zich had verbrand dan de meeste senatoren in hun hele leven, moet Caesar een hoopgevend voorbeeld zijn geweest. Claudius was ook gevoelig voor Caesars stijl. Toch, de belangrijkste reden dat hij een tijdlang Caesar als voorbeeld nam, was die waarom Caesar zoveel ambitieuze jongeren aansprak: zijn succes met de implantaten. Wie vrijwel iedereen in voortdurende verbinding met elkaar had gebracht, wie zijn stempel had gezet op elk Romeins gezicht, die moest wel een groot man zijn. En ik zou zeggen dat hij dat is, al is het niet vanwege die implantaten.

Maar waar Caesars andere bewonderaars verbeeldingsrijke zakelijke initiatieven ontplooiden die het leven in Rome binnen een paar jaar ingrijpend zouden veranderen, werd Claudius verliefd op Pompeia.

Ze was niet bijzonder mooi, niet bijzonder interessant en haar band met Caesar was niet bijzonder hecht. Toch, terwijl andermans bedrijven al snel weer moesten worden opgedoekt, bleken Claudius’ vreemde omwegen recht naar zijn doel te leiden. En recht naar zijn dood.

Ik was natuurlijk veel te vroeg. Papa gelooft vast dat een kandidaat de dag van inschrijving het best in de Witte Kamer in overdenking en boetvaardigheid kan doorbrengen, buiten bereik van de menigte en het Gevoelen, en hij vond het niet nodig me te vragen of ik er ook zo over dacht. Mogelijk hecht hij ook geloof aan die praatjes dat wie als eerste de kamer binnengaat als eerste verkozen wordt.

De censor had me al gezien en bekeek verwachtingsvol mijn aarzelingen. Geen terugweg! Hij legde de papieren op zijn tafel nog wat rechter en pakte zijn pen. ‘De eerste!’ zei hij. ‘Nou, u weet wat ze zeggen! En welke naam mag ik noteren?’

Je vraagt je af hoe iemand het tot censor kan schoppen als hij de belangrijkste senatoren niet weet te herkennen.

Het is een betrekkelijk onbevredigende plichtpleging, met veel invulwerk en in mijn geval nutteloze vragen. Maar ten slotte kon ik de door de sandalen van alle voorgaande Romeinse magistraten afgetrapte drempel over om me tot de Aankondiging af te vragen of ik wel waardig ben.

Nog een geluk dat ik niet in voortekenen geloof. Mijn voet bleef haken. Ik klapte languit op de tegels. De censor rende geschrokken toe en hielp me overeind. ‘Gaat het, meneer? Ik zal het aan niemand vertellen. Dit blijft onder ons! Praatjes heb je zo.’ Ik was lelijk op mijn knie en mijn elleboog terechtgekomen. Ik hinkte van hem weg en liet me op een bank ploffen.

Pas twee uur later kwam de eerste kandidaat na mij binnen, een vriendelijke jongen die magistraat derde klasse wilde worden. Schuchter in de ellebogen, maar zijn ogen schroeiden van ambitie. Hij was een volksjongen, en nog behoorlijk diepbruin ook. Hij had het verschil tussen de Aankondiging en Kandidaatsdag niet goed begrepen en dacht dat hij vanmiddag al zijn rede moest houden. Ik heb hem de deur naar de Senaat gewezen, waardoor vanmiddag na afloop van de zitting de dienstdoend consul zal verschijnen om ons te halen. Ik heb hem uitgelegd dat hij alleen maar op de Snebben zijn opwachting hoeft te maken. Dat hij, met zijn huidskleur en familie, geen schijn van kans maakt, heb ik hem maar niet verteld.

Door de verticaal in de dakconstructie verwerkte raampartijen dwarrelt een diffuus licht omlaag door de hoge witte ruimte. Als zo vaak heeft Claudius heel even de sensatie dat er iets mis is, vóór hij bedenkt dat zijn implantaat in de verzegelde ruimte van de Senaat het Gevoelen niet langer registreert. Hij knikt berustend terwijl hij zijn blik langs de senatoren laat glijden, die in kluitjes op de marmeren banken langs de lange zijkanten verspreid zitten. Daar zit de oude Hortensius het borduurwerk in de paarse rand van zijn toga te bewonderen. De Metelli, broeders vereend, zitten samen te smoezen, waarschijnlijk over hun recentelijk voormalige zwager Gnaeus Pompeius. Claudius groet zijn eigen zwager Metellus Celer.

Van voor in de zaal, vanaf zijn plek terzijde van de spreker, knikt Cicero hem toe. Hij zit recht in zijn stoel, het hoofd geheven, de ferme kin vooruit. De witte cirkel van zijn emancipatie staat over zijn bruine gezicht getekend. Hij heeft een volle bos kortgeknipte krullen; zijn implantaat is uitgevoerd in senatoriaal paars.

Claudius ziet rechts van zich een lang hoofd voorover knikken. Silanus zit afgezonderd en afwezig. Diens oudroze implantaat is het enige wat aan zijn verder conservatieve uiterlijk detoneert. Hij kijkt wazig voor zich uit. Claudius besluit hem uit de slaap te houden. Silanus groet hem als hij naast hem komt zitten.