PERFECTE DAGEN

Jacobo Bergareche

Perfecte dagen

Uit het Spaans vertaald
door Nadia Ramer

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

Oorspronkelijke titel Los días perfectos.

Libros del Asteroide S.L.U., Barcelona

© 2021 Jacobo Bergareche

© 2022 Nederlandse vertaling Nadia Ramer /

Uitgeverij Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Maartje Vermeer

Omslagbeeld © Arcangel

Auteursfoto © Belén García-Mendoza

Illustraties © Jacobo Bergareche

NUR 302

ISBN 978 90 284 5234 3

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2022, met ISBN 978 90 284 5233 6

Voor Sergio, Mundo, la Vieja, Shaun
en al mijn vrienden in Austin.

Met dank aan de medewerkers van
het Harry Ransom Center.

Ik heers al meer dan vijftig jaar in tijden van triomf en in tijden van vrede, geliefd door mijn onderdanen, gevreesd door mijn vijanden en gerespecteerd door mijn bondgenoten. Rijkdom en bewondering, gezag en genot waren mijn deel, geen enkele aardse zegening leek buiten mijn bereik. In deze bevoorrechte positie heb ik zorgvuldig de dagen geteld waarop het mij gegund was zuiver en oprecht gelukkig te zijn: het zijn er veertien.

Abd-al Rahman III

Van Luis aan Camila

Austin,

juni 2019

Lieve Camila,

Nu besef ik dat de tastbaarste momenten van geluk die ik het afgelopen jaar heb meegemaakt de momenten waren dat ik met mijn dochtertje Carmen een spelletje speelde dat zij ‘oorlogje’ noemt. ’s Avonds voor het slapengaan vraagt Carmen vaak om dit terugkerende korte ritueel waarbij we doen alsof we met elkaar vechten. Dan kijkt ze me vervaarlijk aan en zwaait dreigend met haar armen en benen in mijn richting, bewegingen die geïnspireerd lijken op de een of andere vechtsport en die ze op het schoolplein moet hebben afgekeken, vervolgens moet ik een van haar rondvliegende ledematen grijpen, haar immobiliseren, haar met een koprol over mijn armen laten buitelen en op het bed slingeren, en wanneer ze dan overeind probeert te komen, moet ik dat voorkomen door haar voorhoofd enigszins hardhandig achterover te duwen terwijl zij zich opricht, dan stort ze neer op het kussen en wanneer ze nog eens overeind probeert te komen, duw ik haar opnieuw terug. Daarna pak ik haar bij de enkels en draai haar met één ruk op haar buik, waarna ik haar kietel tot ze om genade smeekt. Ze probeert het zo lang mogelijk vol te houden voordat ze het gillend en gierend van het lachen opgeeft. Soms gaat het wat te ruw en raakt ze pijnlijk mijn neus of krab ik haar met mijn nagels, of stoot ze zich tegen de muur en eindigt het met tranen. Maar meestal vraagt ze om meer, wil ze per se nog een koprol, weer die enkelzwaai en het voetgekietel, ze chanteert me, als we niet doorgaan met oorlogje, zegt ze, krijg ik geen nachtzoen van haar, want ze weet dat mijn dag niet goed eindigt zonder dat kusje van haar voor het slapengaan.

Op sommige dagen ben ik niet thuis wanneer Carmen naar bed gaat, en op andere ben ik te moe om haar op verantwoorde wijze door de lucht te slingeren, zonder het risico te lopen dat ik haar nek breek of haar enkels me ontglippen. Op die dagen kwel ik mezelf met de gedachte dat het misschien is afgelopen met onze oorlogjes, dat ik zonder het te weten mijn laatste kans op oorlogje met Carmen heb verkwanseld, dat ze er de volgende dag geen zin in zal hebben, en de dag daarna ook niet, en dat ze dan ineens groot is en het niet leuk meer vindt om door elkaar geschud of doodgekieteld te worden, dat ze niet meer zo’n hoge prijs zal vragen voor haar nachtzoen, maar me die voor niks zal geven om van me af te zijn. Want net zoals ze ongeveer een jaar geleden op een avond voor het eerst om oorlogje vroeg, komt er ook een dag waarop ze er niet meer om zal vragen, en hoezeer ik ook mijn best doe om iedere avond stipt te komen opdagen, ik weet dat er onvermijdelijk een laatste keer zal zijn, zonder dat ik dat op dat moment zal beseffen (tenzij ons ritueel ten einde komt vanwege een tragisch ongeluk, waarbij ze bijvoorbeeld haar nek breekt op de rand van de tafel, iets waarvan ik weleens heb gedacht dat het zou kunnen gebeuren, want alles wat zou kúnnen gebeuren overkomt helaas altijd wel een keer iemand), totdat we avond na avond verstek zullen laten gaan, omdat ik op reis ben of zij naar zomerkamp, en ons ritueel slachtoffer wordt van de tijd, en Carmen groter wordt en ik ouder, en oorlogje verandert in een gelukkige jeugdherinnering waaraan eindelijk een vaststaand, precies aantal kan worden gekoppeld, het aantal keer dat we oorlogje hebben gedaan: een eerste keer, vele keren daarna, en een laatste keer. Wat dat aantal precies is, zullen we nooit weten, want we houden onze oorlogjes niet bij, maar dat neemt niet weg dat ik me realiseer dat het een vaststaand aantal is, dat er een eerste keer is geweest en dat er, eerder vroeg dan laat, een laatste keer komt.

Dit heb ik niet alleen bij Carmens oorlogje, maar bij alle dingen die ik graag regelmatig doe. Hoe vaak heb ik na een zondagslunch met mijn moeder niet gedacht dat het de laatste keer kon zijn geweest, hoe vaak heb ik, wanneer ik op reis ging en mijn kinderen gedag kuste, zodra ze uit het zicht waren verdwenen niet gedacht dat dat de laatste zoen kon zijn geweest, omdat mijn vliegtuig misschien zou neerstorten of zij zouden omkomen in een idiote brand veroorzaakt door de waterverdamper die volgens mijn vrouw helpt tegen hoest bij onze kinderen maar waarin ik net zo weinig vertrouwen heb als in middeltjes uit de reformwinkel. En ik heb het ook bij jou, ja, sinds de eerste keer dat we zoenden en ik toen ik ging slapen vurig hoopte dat die eerste o zo onwaarschijnlijke, o zo onverwachte kus niet de laatste was geweest, en toen je me de volgende dag een tweede kus gaf, begon ik te tellen hoe vaak we elkaar kusten gedurende de drie dagen die onze eerste ontmoeting duurde. Tot we elkaar terugzagen, worstelde ik vele nachten met het schrikbeeld van de laatste zoen, ik wilde niet geloven dat ik je die al had gegeven zonder in de gaten te hebben gehad dat het om de laatste ging en alles al was afgelopen, dat het doek was gevallen en het publiek naar huis was gegaan, terwijl ik nog in de zaal zat te wachten op de volgende scène. Toen we een jaar later terugkeerden naar de plaats delict en je me op het vliegveld kuste nog voor ik had kunnen zeggen wat ik gedurende de hele vlucht had bedacht om bij het weerzien tegen je te zeggen, was ik gerustgesteld en hield ik eindelijk op met tellen, ik was niet meer bang voor de eindigheid van de dingen, ik raakte ervan overtuigd dat dit zich elk jaar zou herhalen, die laatste kus leek nog niet in zicht, die verdween ergens in een verre toekomst.

Hoeveel tijd heb ik niet verspild aan de angstbeelden die als voorbijtrekkende mist iedere keer mijn geest vertroebelen wanneer ik eraan word herinnerd dat alles wat ik niet wil verliezen een begin heeft gehad en ooit een einde zal hebben? Ik probeer die niet-helpende gedachte zo snel mogelijk af te schudden, voordat zich in de nevel van mijn bewustzijn een concreet beeld vormt van zo’n laatste keer en ik daar als gebiologeerd naar blijf staren en mijn gemoed niet meer kan beschermen tegen de uitwerking van die aanblik.

Daarom bekruipt me, nu ik toevallig een map in mijn handen houd met de brieven van een beroemde schrijver aan zijn minnares – beiden al lang dood – onvermijdelijk een angstig gevoel: voor in de map ontwaar ik de eerste brief van hun liefdesgeschiedenis en tegelijkertijd zie ik achterin de laatste brief al liggen, en onwillekeurig schat ik hoeveel velletjes er zich tussen die twee brieven in bevinden, tussen die eerste en die laatste, en bij elke volgende brief probeer ik te berekenen hoeveel brieven er nog over zijn voordat hun relatie doodbloedt. Je zou kunnen stellen dat wat er van die romance aan bewijs rest nauwelijks een halve centimeter dik is en slechts een oppervlak van vijfendertig bij vijfentwintig centimeter beslaat, wat ongeveer de afmetingen zijn van de crèmekleurige map met de brieven uit box 11 van William Faulkners archief in het Harry Ransom Center waarmee ik vanochtend mijn tijd zoetbreng en waaraan ik vermoedelijk de hele dag en alle komende dagen kwijt zal zijn, totdat ik op een gegeven moment het doel van mijn reis, dat me hoe dan ook niets meer kan schelen, volkomen uit het oog zal zijn verloren. Deze uiterst verleidelijke documenten, waar ik zoals ik al zei toevallig op ben gestuit, beloven antwoorden te kunnen bieden, ik lees ze met de gretigheid van een puber die de liefdesrubriek in een tienerblad verslindt. En toch word ik alleen al bij de aanblik van deze map door nieuwe vragen bestormd. Welke afmetingen had ónze geschiedenis (laten we het bij gebrek aan een betere benaming zo maar noemen)? Welke sporen, welke overblijfselen, welke resten heeft die nagelaten? Er is niets vastgelegd. Ik heb alles gewist, echt alles, en jij zeker ook. Ik weet alleen dat ik je vorig jaar rond deze tijd, in deze stad vier dagen heb gezien, en dat ik je het jaar daarvoor rond deze tijd en in deze stad nog eens drie dagen heb gezien. ‘Gezien hebben’ dekt de lading niet. Je behoorde mij toe, ik behoorde jou toe. We behoorden elkaar toe.

Ik vraag me af of er ergens in een kelder in South Dakota of Malta een server staat te draaien die een kopie heeft bewaard van al onze gewiste berichten. Er zijn weliswaar nog een paar foto’s van landschappen die we samen hebben gezien en die we beiden op onze sociale media hebben gedeeld, maar daarbij hebben we er steeds angstvallig voor gezorgd niets van een ‘ons’ te laten doorschemeren. Slechts op een enkele foto op Instagram is het unieke patroon te zien dat de wolken vormden op een dag die we samen hebben doorgebracht. En ja, ik heb ook nog het boek dat je voor me hebt gekocht in die boekwinkel hier in Austin, en ik heb er nu zo’n spijt van dat ik je toen vroeg om er geen opdracht in te zetten, dat ik zo laf en voorzichtig was om te zeggen dat we beter helemaal geen sporen konden nalaten, want op dit moment, nu ik vluchtig en vervuld van afgunst de privécorrespondentie van de heer Faulkner heb ingekeken, voel ik de plotselinge behoefte iets kleins te kunnen koesteren, een teken, een blijk van onze geschiedenis, het bewijs dat we iets hebben gehad. Ik kan die behoefte maar beter niet bevredigen, tot ik hier binnenliep was ik juist erg opgelucht dat we geen sporen hebben nagelaten, dat ik geen fetisj in mijn bezit heb die me, zodra ik hem aanraak, meevoert in een mallemolen van fantasieën over hoe deze week met jou zou hebben kunnen zijn, ik was blij dat ik geen foto’s had die me zouden herinneren aan de vier nachten die ik hier vorig jaar met jou heb doorgebracht, of aan de drie nachten van het jaar daarvoor. Ik kan bijna niet geloven dat we samen maar zeven dagen hebben doorgebracht, ze nemen in mij zo veel ruimte in beslag dat ik, wanneer ik door deze stad wandel, nauwelijks aan iets anders kan denken, vooral omdat ik weet dat jij hier ook bent, misschien zelfs op minder dan vijfhonderd meter van mij vandaan, en dat je hier de komende vier nachten zult blijven. Ik had me voorgenomen je niet te schrijven, je beslissing te accepteren zonder om opheldering te vragen, wat je me in je laatste bericht vraagt, heb ik opgevat als een bevel: ‘Mijn man heeft op het laatste moment besloten mee te komen, schrijf me alsjeblieft niet meer. Laten we het hierbij houden, laten we de herinnering koesteren. Dag, ik hou van je.’

Na het twintig keer te hebben gelezen, heb ik dit bericht gewist, daarna heb ik voor alle zekerheid ook je telefoonnummer gewist om niet in de verleiding te komen (je e-mailadres kan ik niet vergeten, dat is zo makkelijk). Laten we de herinnering koesteren, stel jij voor, opdat ik me daarmee troost, maar dat is nou juist een probleem aan het worden, want om de herinnering te kunnen koesteren, moet ik die ergens bewaren: het is bekend dat herinneringen die niet zijn gekoppeld aan beelden, woorden of voorwerpen langzaam maar zeker verdwijnen, vervagen, de omtrekken worden onscherp, de kleuren lopen in elkaar over en ten slotte rest er slechts een wazige lichtvlek omringd door een duisternis die uiteindelijk alles zal opslokken.

Laten we de herinnering koesteren, zeg je, en aangezien ik zo geobsedeerd ben door laatste keren besef ik dat in die zin waarschijnlijk het laatste werkwoord staat dat we in de eerste persoon meervoud vervoegen, ons laatste gezamenlijke optreden in de wij-vorm van de tegenwoordige tijd. Waarschijnlijk is het beter om de herinnering níét te koesteren – het is me nog niet duidelijk wat we daaraan hebben – maar gesteld dat we de herinnering, zoals jij wilt, toch moeten koesteren, dan zal die eerst zodanig moeten worden vastgelegd dat ze gekoesterd kán worden. Balsemen kan ik alleen met taal. Vergun het me daarom je deze brief te schrijven die ik waarschijnlijk nooit zal versturen, voor mij is het voldoende tegen je aan te praten, ik wil mezelf nog even horen praten met de stem die alleen voor jou bestemd was, de stem die jij in mij deed opklinken. Zo triest, zoetsappig en oneervol is het gewoon, ik wil mezelf horen praten met deze stem, die op het punt staat te verdwijnen in jouw stilzwijgen, ik wil nog even het instrument laten klinken dat ik zo goed heb leren spelen en dat slechts bedoeld was om door jou gehoord te worden.

Terwijl ik dit schrijf, vraag ik me af of we in werkelijkheid slechts verliefd worden op het verliefd-zijn, of ik eigenlijk bang ben om niet langer diegene te zijn die verliefd was op jou, degene die de dingen doet, zegt en voelt die een verliefd iemand doet, zegt en voelt. Het is een legitieme vraag, ik heb immers in totaal maar zeven dagen met jou doorgebracht, of om precies te zijn: drie dagen gevolgd door een jaar zonder jou, toen weer vier dagen, gevolgd door nog een jaar zonder jou, dat gisteren had moeten eindigen met een spetterend weerzien op het vliegveld. De tijd zonder jou telt ook mee, want ook de afwezigheid heeft onze geschiedenis vormgegeven, zoals de stilte de muziek en de schaduwen het schilderij definiëren.

Na die eerste drie dagen met jou, twee jaar geleden, realiseerde ik me dat ik niet zozeer naar Madrid als wel naar mijn eigen leven was teruggekeerd, want dat had ik tijdelijk achter me gelaten; drie dagen lang had ik een ander leven geleid. Een ander leven, dat toch helemaal van mij was en me deze stem heeft gegeven, die alleen in jouw bijzijn opklinkt, een ander leven waar verder voor niemand plek was en waarin mijn dagelijks leven, dat nu blijkbaar weer het enige is dat ik heb, verdween totdat ik het weer zonder jou moest stellen. Je kunt meer dan één leven hebben, maar je kunt je niet in meer dan één leven tegelijk bevinden, en je weet pas dat je een bepaald leven hebt als je plots een inkijkje krijgt in een ander leven, dat het jouwe geweest had kunnen zijn.

We zijn altijd zo tactvol geweest om het niet te hebben over ons andere leven (of onze andere partner, ik weet niet goed hoe ik het moet uitdrukken), we verborgen die voor elkaar, hielden het ene hermetisch gescheiden van het andere, zodat er geen onderlinge verontreiniging optrad. Ik wilde jouw mening over het leven waarnaar ik terug moet niet horen, en ik wilde me het jouwe ook niet voorstellen, ik wilde niet nadenken over de goede of slechte kanten daarvan, me niet vergelijken met jouw man, en ik wilde ook niet dat jij je zou vergelijken met mijn vrouw. Het was belangrijk om elkaar te bevrijden van datgene wat we waren als we elkaar níét zagen, van datgene waarnaar we zullen moeten terugkeren. En dat blijft zo, ik ga je niet vertellen over mijn leven, ik zal in elk geval niet in detail treden, ik hou het bij een metafoor, want toen jij op mijn pad kwam, voelde mijn leven als een enorm schip, beladen met opgestapelde containers, sommige vol giftige resten, andere vol vervlogen dromen, verantwoordelijkheden en zorgen, weer andere boordevol onderdrukte verlangens. Een schip dat tergend langzaam over een te grote oceaan voer. Elke ochtend hoopte ik bij het ontwaken dat we een kalme zee zouden hebben, dat er spoedig een haven zou verschijnen waar de lading kon worden gelost, want tijdens elke storm die we hadden doorgemaakt waren al die opgestapelde containers verschoven, en het schip was gevaarlijk gaan hellen. Ik bevond me nog midden op zee toen ik jou leerde kennen, en tot mijn verbazing streken de paar dagen die ik met jou doorbracht neer op mijn schip en vormden precies het juiste tegenwicht, het schip was weer in balans, ging sneller varen, bereikte de haven en loste eindelijk tientallen containers.

Drie of vier dagen is de perfecte duur voor een escapade, veel meer moeten het er niet zijn. Het deel van onszelf dat we voor de anderen verbergen moet klein zijn, anders worden we volslagen vreemden voor de mensen die bij ons horen, of nog erger, worden we bekenden voor de mensen met wie we juist genieten van een intieme omgang tussen onbekenden. Er komt een moment in het leven waarop je zonder bang te hoeven zijn de ander schrik aan te jagen of teleur te stellen, alleen nog met vreemden kunt praten over je verborgen verlangens, over de dingen waarin je niet langer gelooft, over datgene wat je niet meer wilt zijn en datgene waarin je dreigt te veranderen.

Ik begin onuitstaanbaar poëtisch te klinken (in de slechtste zin van het woord; misschien moet ik eerder zeggen ‘zoetsappig’), dit hele allegorische gezeur over die door jou geinspireerde stem (La voz a ti debida) en het schip van het leven begint me tegen te staan. En dat terwijl ik hoofdzakelijk naar Austin ben gekomen om uitdrukkingen te gebruiken die jij me geleerd hebt, Mexicaanse uitdrukkingen die allemaal ongeveer op hetzelfde neerkomen: om met je te schuifelen, je te knuffelen, te vozen in de taxi onderweg naar het hotel, om te wippen, de pruimen op sap te zetten (ongetwijfeld mijn lievelingsuitdrukking), om te ketsen, te pompen en, zoals wij spanjolen zeggen, een wip te maken, een wip waarvan ik een jaar lang heb gedroomd, waarop ik me een jaar lang heb voorbereid en verheugd. Maar nee, in plaats daarvan zit ik hier te koketteren met metaforen, in een poging het lijk van onze geschiedenis ingenieuzer in te pakken dan een Egyptische mummie. Het alternatief is proberen niet aan jou te denken, er niet aan te denken dat jij op dezelfde campus rondloopt terwijl ik mijn best doe iets moois (zoetsappigs) te schrijven, dat ik je misschien tegenkom wanneer ik het Harry Ransom Center uit loop, en me in plaats daarvan te concentreren op hetgeen ik hier zogenaamd kwam doen, namelijk een reportage in elkaar flansen om vier of vijf pagina’s van de zondagbijlage mee te vullen, aangezien onze financieel directeur, die tegenwoordig in feite over alles het laatste woord heeft, niet inzag waarom hij zou moeten betalen voor mijn reis als ik alleen maar naar dat congres ging, wat heeft de krant eraan dat jij naar dat congres gaat, al dat soort bijeenkomsten worden inmiddels gewoon gestreamd. Als hij ons had zien dansen in de White Horse had hij het me misschien niet zo moeilijk gemaakt, dan had hij begrepen dat de hele redactie had kunnen meegenieten van het geluksgevoel waarmee ik weer thuis dacht te komen. Maar zo staan de zaken er inmiddels voor bij een Spaans mediaconglomeraat, gesjacher: ik betaal je reis maar je krijgt de goedkoopste vlucht, met drie keer overstappen, de Holiday Inn, je leeft op broodjes en bovendien kom je terug met iets van een reportage die deze buitensporige uitgave rechtvaardigt. Volgend jaar betalen ze mijn reis vast niet meer, want het wordt moeilijk om meer dan één reportage uit Austin te halen, en zelfs als dat zou lukken, heeft het toch geen zin meer, want de voornaamste reden voor de reis is verdwenen; hierheen komen om herinneringen op te halen is geen goed idee, ik heb altijd willen geloven dat ik niet in nostalgie geloof.

Eigenlijk kun je op deze plek, het Harry Ransom Center, genoeg materiaal opdoen om vele pagina’s in allerlei bijlagen en katernen mee te vullen. Je kent het gebouw vanbuiten, het is dat vierkante fort van gewapend beton in de buurt van de fontein aan 21st Street, dat wel een bunker lijkt die uit de grond is verrezen, naar het oppervlak gestuwd door een tektonische beweging. In die grijze kubus bevinden zich drieënveertig miljoen documenten, waaronder twee originele Gutenbergbijbels, de eerste foto die Nicéphore Niépce ooit maakte, enige First Folios van Shakespeare, de complete archieven van levende en vooral dode genieën, zoals de goochelaar Houdini, Poe, Conan Doyle, Jean Cocteau, Gabriel García Márquez, Joyce, Beckett, David Foster Wallace, Coetzee, Ishiguro, Anne Sexton, David O. Selznick, Robert De Niro, Arthur Miller, Aleister Crowley, Paul Bowles, Lewis Carroll, Faulkner, Borges, Baroja (hoe komt Baroja in Texas terecht?), Hemingway, Malcolm Lowry, Magnum Photos, allerlei zeldzame boeken, Bob Woodwards Watergate-papieren, handgeschreven partituren van Verdi, Stravinsky, Ravel, geschriften van Newton, bladzijden met berekeningen van Einstein – dit is genoeg om je een beetje een idee te geven: het is een onmetelijk groot archief. Het is bijna niet te geloven dat deze contemporaine bibliotheek van Alexandrië terecht is gekomen in zo’n onbekende stad in Texas, de laatste staat waar je een bewaarplaats van hoge cultuur zou verwachten. Wat doet deze instelling in godsnaam in Austin, hoe is die hier beland? Bij mijn vorige twee bezoeken aan Austin is deze plek volledig aan mijn aandacht ontsnapt, hij staat dan ook altijd vrijwel onderaan de lijstjes met bezienswaardigheden in deze stad, hij komt ná de cowboylaarzenwinkel op South Congress Avenue, het barbecuerestaurant van Aaron Franklin, het formule 1-circuit en de vleermuizenkolonie onder de brug van Congress Avenue. Vraag een willekeurige voorbijganger naar het Harry Ransom Center en hij zal niet weten wat, laat staan waar het is. Ik zou nooit van het bestaan van dit archief hebben afgeweten als de krant me niet voor het blok had gezet met de eis dat ik ofwel terugkwam met iets voor de zondagbijlage, óf dit jaar die reis naar Austin kon vergeten.

Voordat ik naar Austin vertrok, heb ik online de catalogi van het HRC geraadpleegd op zoek naar schaamteloos voor de hand liggende onderwerpen om een gaatje in de zondagbijlage mee te vullen, Bob Woodwards Watergate-documenten bijvoorbeeld, of de schriften en andere documenten van Gabriel García Márquez, met zoiets zou ik snel iets publicabels in elkaar kunnen flansen. Het was de bedoeling om als een inbreker die weet wat hij zoekt een bliksembezoek te brengen aan het HRC, foto’s te maken van een paar matig interessante documenten die ik later op een scherm zou lezen en er dan zo snel mogelijk vandoor te gaan, want ik wilde geen enkele moeite hoeven doen voor dat artikel. Wanneer de kwestie van mijn opdracht eenmaal uit de weg was geruimd, hoefde ik alleen nog een paar lezingen bij te wonen op het congres, de praatjes die tegelijk plaatsvonden met jouw colleges, en daarvan zou ik twee of drie foto’s en tweets delen om een alibi te creëren. De rest van de tijd zou ik vrij hebben, en elke minuut daarvan zou ik doorbrengen met jou, totdat ik je met veel tranen, speeksel, gejammer en misschien zelfs snot op het vliegveld zou uitzwaaien. De planeet-van-onzegeschiedenis had een zeer korte omlooptijd, een dag duurde zestig minuten, een uur zestig seconden: een ochtend verlummelen was als een half leven weggooien.

Na ons afscheid was dan het moment aangebroken om in een decompressiekamer te stappen om de effecten van die andere atmosfeer uit mijn systeem te krijgen, zodat ik de duik zou overleven, en daarvoor zou ik een tussenstop maken in New York, waar ik één nacht in een hotel zou verblijven om een Peláez-je te doen, zoals we op de redactie de stukken noemen die je, na een week geen letter op papier te hebben gezet en op kosten van de krant vakantie te hebben gevierd, in één ruk schrijft in een race tegen de klok, reportages die je een minuut voor de deadline inlevert, wanneer je al bijna onderweg terug bent naar huis, en waarbij je de onschatbare hulp inroept van een of ander pepmiddel en een fles whisky, zoals ene Peláez altijd scheen te doen, die ik overigens nooit heb leren kennen, aangezien hij, toen ik net bij de krant was begonnen, in Bangkok een hartstilstand kreeg en de pijp uit ging, maar naar wie een levensstijl is vernoemd die inmiddels, nu we zo weinig geld krijgen om te reizen, meer mythe is dan werkelijkheid, want dat hotel in New York en die genotsmiddelen moet ik zelf betalen. Ik zou me dus opsluiten in dat hotel in New York om in één ruk die reportage te schrijven en direct daarna zou ik me klem zuipen, zodat alles wat in Austin was gebeurd zou verdwijnen in een giftige oplossing, zodat het niet meer zo helder op mijn netvlies zou staan, maar zou vervliegen tot een dromerig waas, en de volgende dag zou ik, wanneer de klus eenmaal was geklaard en mijn plicht was gedaan, afgestompt, slaperig en niet in staat tot complexe gedachten terugkeren naar Madrid, met heimwee, trek in kliekjes en broodjes, en zin om als een zoutzak op de bank te hangen en me te gedragen als een nukkige zieke, waarbij ik zou doen alsof mijn kater een mengeling was van vermoeidheid en een jetlag, en dan: liggend eten, overdag slapen, tot de volgende ochtend in mijn onderbroek blijven, niet iemand hoeven zijn, maar gewoon zijn.

Maar jij hebt mijn plannen in de war gestuurd, en zoals in dit soort situaties wel vaker gebeurt, heeft de tijd zich verdicht en strekt hij zich nu anders uit, waardoor er ineens zo veel van is dat alles erdoor wordt overstroomd, en door dat moeras van tijd ploeteren tot ik het moment van de terugreis bereik, voelt voor mij als zwemmen in olie. Dit zeg ik allemaal niet om je een rotgevoel te geven – alhoewel, wie weet, misschien is dat onbewust juist precies mijn bedoeling – maar om je uit te leggen dat ik urenlang verschanst heb gezeten in de leeszaal van het Harry Ransom Center, een half verduisterde ruimte zonder ramen, echo’s of andere geluiden, met kleine lichtkringen rond de lampjes die hier en daar worden aangeknipt door het handjevol onderzoekers dat in stilte een of ander manuscript bestudeert. Iets wat méér in de buurt komt van een isolatietank, van een toevluchtsoord, zal ik deze dagen niet kunnen vinden, en ik heb helemaal geen haast meer om die flutreportage af te krijgen. Toen ik hier naar binnen liep had ik zin om me te verliezen tussen de drieënveertig miljoen documenten die je kunt opvragen in deze leeszaal, ik moest mijn spullen achterlaten in een kluisje en een formulier ondertekenen om foto’s te mogen maken van de originele documenten op voorwaarde dat ik ze niet publiceer zonder vooraf om toestemming te hebben gevraagd. Aan één kant van de zaal bevindt zich een balie met twee bibliothecarissen erachter die er nogal eigenaardig uitzien: een kale met lang haar, bretels en een grijze baard tot op zijn borst, en een dame met lang, klittend grijs haar en ogen die door haar dikke brillenglazen veel kleiner lijken. Zij verstrekken het aangevraagde materiaal aan de onderzoekers in de zaal en houden in de gaten dat het met gepaste zorg wordt gehanteerd, je mag de documenten slechts met een pincet, een voor een tussen de plastic velletjes uithalen. Ze letten erop dat je geen kauwgum kauwt, dat je geen ander schrijfgerei gebruikt dan de potloden die zij je geven, dat je je aantekeningen slechts maakt op de door hen verstrekte gele vellen papier – daartussen zal het vanwege het contrast met het geel wel moeilijker zijn om een document weg te smokkelen. Ze zeggen geen woord te veel, zijn uitermate efficiënt in hun bewegingen; wanneer ze een aanvraag behandelen, lijkt het wel alsof ze tai chi beoefenen, ze bewegen geruisloos, precies en trefzeker, niet te langzaam en niet te snel, na een tijdje worden ze onzichtbaar en gaan deel uitmaken van het meubilair, het is hun stelregel nooit de concentratie te verstoren van de onderzoekers die urenlang in stilte gebogen zitten over manuscripten, aantekeningen in de kantlijn van boeken, doorhalingen in zetwerk, poststempels op brieven. Een bezoek aan de reading room van het HRC is alleen al de moeite waard om getuige te kunnen zijn van en je te laten aansteken door de rust die heerst in deze zaal, die is ontworpen voor mensen die zich tot het uiterste willen concentreren, die de dingen als diepzeeduikers tot op de bodem willen uitzoeken.

Ik vind het verbazingwekkend dat ik zo makkelijk inzage heb gekregen in de correspondentie van een man – om precies te zijn een Nobelprijswinnaar – die nooit had gedacht dat deze brieven door iemand anders gelezen zouden worden dan de geadresseerde.

‘Goedemorgen, waar bent u naar op zoek?’ vroeg een bibliothecaresse me vriendelijk op een toon die anderhalve meter achter mij niet meer te horen zou zijn.

‘De brieven van Faulkner aan zijn minnares. Op de website staat dat het gaat om box 11 uit Faulkners archief.’

‘Prima. Komt eraan.’

Eerlijk gezegd ben ik niet bepaald een groot fan van Faulkner. Ik heb indertijd een poging gewaagd, toen ik het nog belangrijk vond om de boeken te hebben gelezen die een geletterd man gelezen moest hebben, maar toen kwam ik erachter hoe makkelijk je een zogenaamd cultureel etentje in Madrid overleeft zonder te worden ontmaskerd – als je weet dat Joyce Iers was, hoef je jezelf verder niet te kwellen met het lezen van Ulysses. Hoewel ik niet veel van hem heb gelezen, vind ik Faulkner zelf bijzonder sympathiek, ik ben gecharmeerd van zijn snor en zijn pijp, en ik vind het geweldig dat hij eruitziet als een boer uit Mississippi. Als ik naar foto’s van hem kijk, denk ik dat ik met hem wel een drankje zou willen doen en dat ik hem zelfs alleen zou laten met mijn kinderen (dat zijn de twee dingen die ik me afvraag wanneer ik een onbekende moet beoordelen op zijn uiterlijk). We hebben thuis alle boeken van Faulkner, hij is Paula’s lievelingsauteur, en zij heeft wél de hele westerse literaire canon gelezen (het ziet ernaar uit dat ik het toch zal moeten hebben over het leven waarnaar ik straks terugkeer, het spijt me, maar het zou best kunnen dat ik deze brief eigenlijk aan mezelf schrijf). Ik heb alleen The Wild Palms uitgelezen, en dat was omdat ik het van Paula had gekregen toen we net met elkaar gingen. Als je geliefde je aan het begin van de relatie een boek geeft, zul je het verslinden omdat je denkt dat er een speciale boodschap in staat die je geliefde jou wil doorgeven met behulp van de woorden van een ander. Between grief and nothing I will take grief, zegt de verteller aan het einde van deze roman, na een scabreuze liefdesgeschiedenis met een getrouwde vrouw die ontzettend slecht afloopt, slechter kan gewoon niet (dat was een spoiler, sorry!). Destijds begreep ik niet goed wat Paula ermee wilde zeggen. Na al deze brieven te hebben gelezen – eentje in het bijzonder, die ik bewaar voor een spetterend slot –, heb ik het nu vreemd genoeg eindelijk begrepen, geloof ik.

Op kantoor heb ik een lijstje met daarin Faulkners toespraak bij het in ontvangst nemen van de Nobelprijs, dat ik toen ik bij de krant ging werken van Paula heb gekregen bij wijze van credo, opdat ik altijd voor ogen zou houden welke dingen de moeite waard zijn om over te schrijven, dingen waarover zijzelf nooit heeft geschreven, en ik al helemaal niet. Daarom ligt dat lijstje waarschijnlijk in een la, ik geneerde me ervoor het op de redactie op te hangen, ik zou voor gek hebben gestaan. Ik kan er niet tegen wanneer mensen wijze citaten inlijsten, en al helemaal niet wanneer het citaten zijn van auteurs die ze niet hebben gelezen.

Toen ik op de website van het HRC zag dat een deel van Faulkners archief zich hier bevond, bedacht ik dat ik een lief berichtje naar Paula kon sturen met een foto van een van zijn manuscripten erbij. Ik zag dat er zich tussen die vele papieren een map bevond met Faulkners brieven aan zijn minnares, ene Meta Carpenter. Ik betwijfel of Paula mij een avontuurtje zou vergeven, maar ik weet zeker dat ze Faulkner, voor wie ze iets meer bewondering heeft dan voor mij, zou proberen te begrijpen alvorens hem te veroordelen, en zijn gedrag zelfs zou goedpraten. Ineens werd ik – misschien een tikkeltje ongepast – ontzettend nieuwsgierig naar de affaire van een superieur wezen, van de schrijver die een groot deel van onze boekenkast vult, de schrijver van het eerste boek dat ik ooit van mijn vrouw kreeg. Gegeneerd sloeg ik de map open, alsof ik op het punt stond iemand die ik niet kende in zijn blootje te begluren.

De eerste van al die brieven heeft als poststempel april 1936. Bovenaan staat in het midden in groene inkt een briefhoofd: Beverly Hills hotel and bungalows, met een plaatje van een witgekalkt, koloniaal gebouw te midden van kale heuvels, met een paar palmbomen eromheen. De handgeschreven tekst vormt een perfecte, smalle rechthoek die zich als een massieve zuil op de witte pagina opricht, netjes, zonder doorhalingen, elke regel is even lang en hangt op precies dezelfde hoogte boven de volgende, bevindt zich op precies dezelfde afstand van de volgende regel. Ook de letters zien eruit als zuilen, ze schieten als rechte lijntjes omhoog, de t’s, de f ’en, de d’s en de g’s, het zijn niet van elkaar te onderscheiden verticale streepjes. Alle karakters bij elkaar lijken wel een gemetselde natuurstenen muur. Deze tekst lijkt niet zozeer te zijn geschreven als wel gebouwd, als een slanke uit baksteen opgetrokken toren tegen een witte hemel – aan weerszijden van de tekst bevindt zich veel lucht. De brief heeft iets architectonisch, alsof Faulkner in plaats van te schrijven zijn gedachten probeerde vorm te geven als een gebouw. Jij zult dat als architect met me eens zijn.

Ik voeg de originele brief bij. Dit is wat er staat:

8:00

I am all right again, and I want to see you. Can I? You are badly in my blood and bones and life, my dearest dear. You can’t help that now, and I don’t think I would if I could. Only you are going to have to tell me if I will be of harm to you. I have finished the script. And I think I shall go back home soon. I don’t intend to until I see you again though. Will you call me and say when?

10:30

Now that I have talked to you, I had to write something else in here. Meta. Meta, beloved. Precious sweet, beloved beloved. I want to say goodnight to you, but I want to put the words into your hand and into your heart both. And I am to see you tomorrow. Tomorrow. Tomorrow.

(20.00

Ik voel me weer goed en ik wil je zien. Mag dat? Je bent tot diep in mijn bloed, mijn botten en mijn leven doorgedrongen, mijn liefste lieveling. Daar kun je niets meer aan veranderen, en zelfs als dat wel kon, zou ik het waarschijnlijk niet doen. Je zult me alleen moeten vertellen of ik je schade zal berokkenen. Ik heb het scenario af. En ik denk dat ik binnenkort naar huis ga. Maar ik ga niet voordat ik jou weer heb gezien. Bel je me om te zeggen wanneer?

22.30

Nu ik je gesproken heb, moet ik hier nog iets schrijven. Meta. Meta, mijn lief. Mijn schat, mijn