HERSCHT 07769

László Krasznahorkai

HERSCHT 07769

Vertaald uit het Hongaars
door Mari Alföldy

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

De vertaling kwam tot stand met steun van de Stichting Hongaars Vertalershuis (MFHA)

Oorspronkelijke titel HERSCHT 07769. Uitgeverij Magvető, Boedapest

© 2021 László Krasznahorkai

© 2023 Nederlandse vertaling Mari Alföldy / Uitgeverij Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Nico Richter

Omslagbeeld © Laura M. Vear / Getty Images

Foto auteur © Koos Hageraats

NUR 302

ISBN 978 90 284 5305 0

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2023, met ISBN 978 90 284 5304 3

Hoop is een vergissing

Aan Angela Merkel, kanselier van de Bondsrepubliek Duitsland, Willy-Brandt-Straβe 1, 10557 Berlin, dat schreef hij op de plaats van de adressering, en vervolgens links bovenin, op de gebruikelijke plaats van de afzender, alleen ‘Herscht 07769’, niets meer, om als het ware het vertrouwelijke karakter van de zaak aan te geven, en hij meende dat het hoe dan ook niet nodig was om op de envelop al te veel woorden te besteden aan de precieze aanduiding van zijn eigen persoon, want het postsysteem zou het antwoord op grond van de postcode automatisch naar Kana sturen, en hier in Kana zou hij toch wel gevonden worden aan de hand van zijn naam, en datgene waar het echt om ging, dat stond op het zorgvuldig in vieren gevouwen briefpapier dat hij nu in de envelop schoof, in zijn eigen woorden, te beginnen met de aanhef waarin hij stelde dat mevrouw de kanselier als geschoolde natuurwetenschapper vast meteen zou begrijpen wat hij hier in het Thüringse Kana bedoelde als hij haar er vriendelijk op wees dat iemand in haar positie zich naast het dagelijkse wel en wee van het land ook wel eens met problemen moest bezighouden die schijnbaar ver van het leven van alledag af stonden, en dat zij dat des te meer moest doen als die problemen het leven van alledag met de meest verwoestende aanvallen bestookten, want er was werkelijk sprake van aanvallen, feiten die het land, en naar zijn mening de hele mensheid, in de grond van hun bestaan bedreigden en de maatschappelijke orde schokten, die uit verschillende richtingen tegelijk opdoemden, waarvan hij nu slechts het belangrijkste aan de orde wilde brengen, te weten de alarmsignalen vanuit de natuurfilosofie afkomstig uit de procesbeschrijvingen van de vacuümexperimenten, die vragen opwerpen die niet te beantwoorden zijn, aangezien het duidelijk geworden was – een hele tijd geleden al, hem had de informatie echter nu pas bereikt – dat in de volgens de volkstaal geïnterpreteerde totaal lege ruimte zich allerlei gebeurtenissen afspeelden, hetgeen hem op zichzelf al reden genoeg leek voor de leider van het land, tevens een van de invloedrijkste personen in de wereld, om dit, en niets anders, de hoogste prioriteit te geven, ze zou de Veiligheidsraad bijeen moeten roepen, dat zou wel het minste zijn, want waar het hier om ging was niet zomaar een politieke kwestie, maar een kwestie van existentieel belang, en hij schetste zeer beknopt de details, heel beknopt maar, want hij meende dat hij het hier het best kort kon houden, hij wist immers dat de geadresseerde heel weinig tijd zou hebben om zijn brief te lezen, en waarom zou hij ook lang uitweiden als hij feitelijk met een deskundige te maken had, hij ondertekende de brief, vouwde hem twee keer op en schoof hem in de envelop, nee, zei hij, het is niet goed, en hij haalde hem eruit, maakte er een prop van en gooide die op de grond, ik moet er namelijk van uitgaan, zei hij tegen zichzelf in zijn hoofd, zoals gewoonlijk, dat mevrouw de kanselier afgestudeerd natuurkundige is, waardoor zij geen gedetailleerde uitleg nodig heeft, ik moet er niet omheen draaien, maar meteen ter zake komen, zodat ze meteen begrijpt hoe belangrijk deze aangelegenheid is, met andere woorden dat ze onmiddellijk iets moet doen, de Veiligheidsraad, dat is wel het minimum, hij zette zijn ellebogen op de tafel en liet zijn kin op zijn gevouwen handen rusten, daarna bukte hij om het stuk papier op te rapen, streek het glad en las nog eens door wat hij had geschreven, en omdat hij een pen had die blauw, groen en rood schreef, haalde hij die tevoorschijn, drukte op het knopje van rood en onderstreepte daarmee meerdere keren de woorden ‘dat is wel het minimum’ na ‘de Veiligheidsraad’, ten slotte knikte hij ernstig, alsof hij toch zijn goedkeuring gaf aan het geheel, en vouwde het papier netjes weer in vieren, zoals daarnet, langs dezelfde lijnen, schoof het weer in de envelop en ging meteen op weg naar het postkantoor, waar slechts twee mensen voor hem stonden, de eerste was snel klaar, maar de tweede, die er met een klein pakketje in de hand stond, stelde de loketbediende allerlei vragen, hoeveel het was gewoon, hoeveel als hij zijn brief met DHL ExpressEasy én aangetekend verstuurde, of alleen met DHL ExpressEasy, of alleen aangetekend, hij bleef maar doorgaan, hij rekte de zaak door steeds nieuwe vragen te stellen, daarna humde hij alsof hij maar heel moeilijk een keuze kon maken in deze aangelegenheid, terwijl hij, die achter hem in de rij stond, deze keer niet veel tijd had met de verlengde lunchpauze, want de Boss had hem bijna niet laten gaan, hij vertrouwde Florian niet, het was aan hem te zien dat hij kiespijn een onacceptabele verklaring vond, een Duitser heeft geen kiespijn, snauwde hij tegen hem, maar hij kon niets anders doen, hij moest hem wel vrij geven, een half uur voor de lunchpauze, om naar de tandheelkundige kliniek te gaan, maar alleen naar dokter Katrin, en in geen geval naar dokter Henneberg, want voor die man was hij bang, en om eerlijk te zijn was het inderdaad niet al te overtuigend dat hij weer kiespijn als excuus aanvoerde, maar hij kon niet veel anders, hij had namelijk de moed niet om hem de waarheid te vertellen, en dat was vanaf het begin zo, want hij wist maar al te goed – hij kende de Boss immers wel – dat hij hem door hem bij de zaak te betrekken een blik zou gunnen in zijn diepere zelf, of – om precies te zijn – in dat enige verborgen vakje van zichzelf waar de Boss nog niet had kunnen doordringen, daar had alleen mevrouw Ringer toegang toe, en de Boss mocht er ook nu niet komen, want hij wilde hem zijn enige geheim niet verraden, dat als enige niet, want voor de rest vertelde hij hem heel veel, of beter gezegd, de Boss had bijna alles uit hem getrokken, hij was dus als een open boek voor de Boss, ik weet alles over jou, zei die dan ook regelmatig, ook wat jij niet over jezelf weet, jij bent mijn verantwoordelijkheid, dus je moet mij altijd alles vertellen, en als je dat niet doet, dan voel ik dat toch wel aan, en dan weet je wel wat er gebeurt, en Florian wist het inderdaad, want sinds de Boss er een stokje voor had gestoken dat hij bakker zou worden, en hem werk gaf in zijn zaak, waar hij ook gevelreiniger werd, had hij ontelbaar veel klappen van hem gekregen, om alles, want alles wat hij deed was verkeerd, dit moest niet zo, dat moest niet daar, en niet nu maar later, en niet later maar nu, niet hiermee maar daarmee, niet zo hard, niet zo zacht, nooit was iets goed genoeg voor hem, terwijl hij al bijna vijf jaar met hem werkte, dus nee, over deze zaak moest hij zijn mond houden, en Florian hield inderdaad zijn mond, echt vanaf het allereerste begin, dat wil zeggen het moment waarop er voor het eerst een bliksemschicht door hem heen ging, hij was net te voet onderweg van meneer Köhler naar huis en dacht na over alles wat er besproken was, want om eerlijk te zijn had hij hem lang, heel lang niet begrepen, meneer Köhler, hij had niet begrepen wat hij wilde zeggen, pas op dat moment, onderweg naar huis, toen hij opeens, alsof hij werkelijk door een bliksemschicht was getroffen, opeens doorhad waar het werkelijk om ging, en hij schrok heel erg, en vroeg zich af of dit nu betekende dat het complete heelal berustte op het onverklaarbare feit dat in een gesloten vacuümruimte op elke miljard materiedeeltjes altijd een miljard antideeltjes ontstonden, en dat die tegengestelde deeltjes elkaar wederzijds vernietigden, tot het moment dat na het éénmiljardéérste materiële deeltje opeens, niemand weet waarom, het éénmiljardéérste antideeltje niet kwam opdagen en dat ene materiële deeltje achterbleef in het bestaan, of misschien ook zelf het bestaan creeerde, als overvloed, als surplus, als een overschot – als een fout, en dat alles daaruit en daardoor was ontstaan, hetgeen dus betekende dat het complete heelal zonder die fout niet zou bestaan –, daar schrok hij zo van dat hij moest blijven staan om steun te vinden bij de muur, en toen hij aan het eind van de Oststraβe links afsloeg en over de Fabrikstraβe in de richting van het winkelcentrum liep, werd hij door een golf van hitte overspoeld, zijn hoofd dreunde, zijn benen trilden, hij was eenvoudigweg niet in staat om verder te lopen, volgens meneer Köhler had de wetenschap hier namelijk vooralsnog geen verklaring voor, maar toen hij dat had gezegd, was Florian nog blijven steken bij zijn opmerking dat er iets uit het niets kon ontstaan, dat had meneer Köhler namelijk gezegd, dat het proces in een gesloten vacuüm ermee begon dat in het niets uit het niets opeens iets ontstond, waarmee die gebeurtenis een aanvang nam die evenwel volkomen onmogelijk was, maar toch begon alles met de geboorte van de één miljard materiedeeltjes en tegelijkertijd met die van één miljard niet-materiedeeltjes, die elkaar onmiddellijk vernietigden, waarna uit dit proces fotonen vrijkwamen, hij was nog bij die zin van meneer Köhler blijven hangen, die wilde hij kunnen bevatten, zodat alleen meneer Köhlers stem hem bereikte, die probeerde de uitkomst van dit alles uit te leggen, die volgens hem nog schokkender was, maar de essentie daarvan kreeg pas scherpere contouren voor hem toen hij voorbij het verlaten stationsgebouw liep, en langs de heilige die met een lans in zijn hand op een grote ijzeren ring bevestigd was, en hij sleepte zich voort voor de dichtgetimmerde ramen, hij sjokte door de verlaten straten, tot hij op de een of andere manier toch bij het huis kwam waar hij woonde,

in het niets uit het niets

en hij sleepte zich verder, de trap op, alsof hij in elkaar geslagen was, om mevrouw Ringer te bezoeken was het te laat, dus wat kon hij anders doen dan naar huis toe gaan, maar hij kreeg de sleutel zo moeilijk in het slot, de deur ging zo moeilijk open en in de keuken hing zo’n dichte mist alsof een of andere boosaardige kracht wilde verhinderen dat hij eindelijk zijn gewone plek in de keuken kon bereiken en daar neer kon ploffen, hij was gebroken, hij zat er maar met zijn hoofd tussen zijn handen geklemd zodat het niet uit elkaar zou spatten, en zijn gedachten konden ook alleen nog maar voortstrompelen, geen wonder dus dat de volgende dag, toen hij bij de Boss in de auto stapte op de hoek van de Christian-Eckardt-Straβe en de Ernst-Thälmann-Straβe, deze ook meteen merkte dat er iets niet in orde was met Florian, hij vroeg ook meteen: wat is er, godverdomme, wat is er nou weer met jou aan de hand, en toen Florian alleen zijn hoofd schudde en zijn blik naar voren richtte, voegde hij er alleen aan toe: verdomme, het begint weer goed vandaag, wat zie je er trouwens uit, je hebt je niet eens geschoren, waarmee hij natuurlijk bedoelde dat Florian weer de kolder in de kop had, terwijl dat niet zo was, het drukte alleen zwaar op hem, alles wat meneer Köhler gisteren had gezegd, het was niet zo makkelijk allemaal, want eerst moest hij meneer Köhler begrijpen, hij moest begrijpen wat het betekende wat meneer Köhler had gezegd, en dat was op zichzelf al moeilijk genoeg, omdat hij niets van natuurkunde wist behalve het kleine beetje wat hij deels sinds zijn kinderjaren bij elkaar had gelezen, deels op de School voor Volwassenen had kunnen meekrijgen bij de cursus die onder de hoofdtitel ‘De moderne wegen van de natuurkunde’ werd gegeven in het gebouw van het Lichtenberg-Gymnasium, want hij had alleen basisschool en een bakkersopleiding, elke dinsdagavond zat hij dus hij tussen de cursisten, twee jaar lang, op de berg, in de Schulstraβe, en hij zat er maar te luisteren en aantekeningen te maken, want hij maakte het jaar braaf vol en liet zich het jaar daarop meteen weer inschrijven om hetzelfde opnieuw aan te horen, want er was veel wat hij de eerste keer niet had begrepen, en het was fijn om naar de docent te luisteren, meneer Köhler, die opnieuw ‘de wondere wereld van de elementaire deeltjes’ uiteenzette, zoals hij het zelf noemde, en daaruit kwam het dan ook voort dat meneer Köhler hem aanbood om hem alles uit te leggen wat hij nog niet begreep van de wondere wereld van de elementaire deeltjes, als hij hem zou helpen om in zijn tuin aan de Oststraβe een grote verdorde spar te kappen, hij had namelijk aan het einde van het tweede jaar moed gevat en was op de afsluitende avond op meneer Köhler afgestapt in de parterre van het Lichtenberg-Gymnasium, waar meneer Köhler zijn volkscursussen hield, om te zeggen dat hem niet alles helemaal duidelijk was van wat hij in de afgelopen twee jaar had gehoord, geen probleem, hij mocht hem komen bezoeken, als hij zou helpen die boom om te kappen, en hij liet meneer Köhler natuurlijk helemaal niets doen, het volgende weekend hakte hij die boom helemaal alleen om voor meneer Köhler, hij zaagde ook de takken af en droeg ze naar het tuinhek, en vervolgens pakte hij de boomstam vast, terwijl meneer Köhler verbijsterd toekeek, en bracht die in zijn geheel naar de straat, alsof het een of ander takje was, en legde hem bij de rest van het hout, zodat het later door een wagen zou kunnen worden opgehaald, het was niets bijzonders, maar daar kwam niet alleen uit voort dat meneer Köhler hem alles nog een keer uitlegde, maar ook dat hij vanaf die tijd elke donderdag om zeven uur meneer Köhler mocht bezoeken, dat had meneer Köhler zelf aangeboden, eerst alleen de volgende donderdag, en daarna de daaropvolgende, en het werd een traditie, en nu stond hij dan hier op het postkantoor, waar die oude vrouw haar pakketje maar niet verstuurd kreeg, terwijl hij nog maar twintig minuten van zijn lunchpauze over had, wat moest hij tegen de Boss zeggen als hij weer te laat kwam, hij kon niet blijven beweren dat er zoveel mensen voor hem waren geweest bij de tandarts, want de Boss wist ook wel dat daar tegen deze tijd bijna niemand meer was, na twaalf uur werden er niet eens meer nieuwe patiënten binnengelaten, dus dat kon hij niet zeggen, het beste zou zijn als hij hier snel klaar was, en hij keek maar naar Jessica, die de oude vrouw geduldig bleef antwoorden, maar toen hij eindelijk aan de beurt was, ging het ook niet zo een-twee-drie, want nu begon Jessica de tijd te rekken, zo van hé, wat is dit nou, Florian?, Angela Merkel nog wel?!, wat denk jij wel niet, dat jij haar zomaar een brief schrijft, en zij zal dat zeker gaan lezen, hè?, daar kon hij niets op zeggen, want Jessica stond er niet bepaald om bekend dat ze veel begrip kon opbrengen voor gebeurtenissen die afweken van de gewone gang van zaken hier op het postkantoor, Jessica en haar man, die van de Bachstraβe hierheen waren verhuisd, gingen ervan uit dat de dingen allemaal eender en overzichtelijk waren, en Jessica’s man, meneer Volkenant, overtroefde haar zelfs vaak, al die kletspraat was niet nodig, de dingen waren gewoon simpel, daar was geen klap aan, wat hem, Florian aan heel iets anders deed denken, zoals ook nu, op het moment dat meneer Volkenant achter Jessica uit de pakkettenopslag riep: echt niet, want als je dit wilt doen, de brief versturen voor 80 cent, dan is dat alsof je 80 cent uit het raam gooit, dat is toch simpel te begrijpen, en dan weer: geen klap aan, wat hem weer aan de klappen deed denken die hem te wachten stonden, en hij probeerde Jessica tot haast te manen, en hij telde de 80 cent al uit en gaf hun geen van beiden antwoord, waarna zij ook niet verder aandrongen, maar alleen elkaar aankeken met een blik van wat maakt het ook uit, Jessica haalde haar schouders op en knalde met een grimas een stempel op de envelop met een gezicht alsof ze wilde zeggen dat voor haar part Florian zijn geld uit het raam mocht gooien op de manier die hij maar wilde, en de Boss zei ook geen woord, hij gaf Florian alleen een oorvijg, hij begon niet over dit en dat, hij gaf hem alleen een draai om zijn oren zoals altijd, en Florian trok alleen zijn nek in en gaf geen uitleg, wetende dat hij daar toch niets mee op zou schieten, hij was 17 minuten te laat, het was 12.47, wat had hij dan moeten zeggen?, dat er veel mensen voor hem waren geweest bij dokter Katrin?, het had helemaal geen zin om hiermee door te gaan, de Boss wist toch wel dat hij niet bij de tandarts was geweest, maar hij kon er ook niet in berusten dat Florian geheimen voor hem had, jij mag geen geheimen voor mij hebben, schreeuwde hij tegen hem in de auto terwijl ze bij de kruising van 88 de weg naar Bibra op reden, maar Florian hield vol, hij gaf geen antwoord en bleef strak voor zich uit staren, en dat was vooralsnog voldoende, want de Boss zei ook niets tegen hem tot ze in Bad Berka aankwamen, en ook daar snauwde hij alleen ‘schiet jij eens op’ en ‘pak die klote-Kärcher toch eens’, maar na de chemische behandeling schrobden ze nog steeds zwijgend het plaveisel, waar een of andere ‘achterlijke idioot’ een verf had laten vallen die er niet zomaar af ging, waarna zij erbij waren gehaald, want zij waren inmiddels bekend in heel Oost-Thüringen, de Boss bood een goede prijs en hij leverde ook altijd betrouwbaar en precies werk, van een bevredigende kwaliteit, het maakte helemaal niets uit wat er was gemorst of wat voor graffiti er verwijderd moest worden, het spectrum was heel breed, ze deden alles, schoonmaken, beveiliging, zandstralen, krassen in glas, en ze werden zelfs gevonden voor klussen als het verwijderen van kauwgom, dus bijna alles paste in het spectrum, zoals de Boss het noemde, het spectrum moest zo breed zijn dat alles erin paste, niet alleen graffiti, maar alles, want daar leven we van, begrijp je, natuurlijk begrijp je het niet, zo’n kolos, en hij begrijpt nooit wat, want zo noemde hij hem als hij goedgehumeurd was, dan kwam hij met die kolos, zo’n kast van een vent, zei hij dan, één bonk spieren, en hij begrijpt helemaal niks, want hem interesseert alleen het universum, het universum, ja hoor, tuurlijk, en hij gaf een klap op het stuur, keek hem heel even aan en hij was allang niet meer zo vrolijk, hij leek de woorden wel uit te spugen, Florian moest het universum maar aan de joden overlaten, hij moest zich met praktische zaken bezighouden, kende hij wel het hele Duitse volkslied uit zijn hoofd, elke regel?, want hij moest weten: een Duitser pakte de zaken altijd bij het begin aan, snapte hij het?, en niet bij het derde couplet, die hele shit is ons opgedrongen door een of andere liberale bende criminelen, godsklere, waarom zouden we ons eigen volkslied niet van het begin tot het eind mogen zingen, dit mag niemand van ons afpakken, de klerelijers, want dit is de basis van alles hier, maar toen schreeuwde hij al als een wilde, want van opwinding omdat het complete volkslied weer in zijn gedachten was gekomen had hij het gaspedaal diep ingedrukt, bij de beklemtoonde woorden ging hij bijna op het pedaal staan, waardoor de motor van de Opel begon te loeien en hij moest toch al hard brullen om de herrie te overschreeuwen, zing, Florian, zing, schijt aan de klerelijers, laat dat prachtige eerste couplet maar klinken, en het tweede couplet, het kan toch niet zo zijn dat iemand anders ons hier vertelt wat ONS VOLKSLIED is, en dan moest Florian onmiddellijk zingen:

Deutschland, Deutschland über alles/

Über alles in der Welt/

Wenn es stets zu Schutz und Trutze/

Brüderlich zusammen hält…

de motor loeide, honderdvijfendertig, honderdveertig, dat was meestal het maximum dat de Boss aandurfde met de Opel, zo scheurden ze naar de volgende en de daaropvolgende klus, Florian had dus ook nu geen kans om hieraan te ontkomen, want hij moest bijna altijd zingen als ze in de Opel ergens heen reden, je hebt een stem als een kraai, ben jij geen jood? dreunde hij elke keer, en hij snauwde hem ook dit keer toe: hé, stuk ongeluk, je zult nooit in de Semperoper optreden, zeker weten, en hij nam wat gas terug als om uit te drukken hoezeer hij Florian minachtte, en iedereen die zo vals zong, een Duitser had een mooi zuiver gehoor, zei hij altijd, dus hij moest stoppen met zijn zaterdagse bezoeken aan mevrouw Ringer, en in plaats daarvan moest hij op de vrijdagmiddag meteen zijn overall wassen en op de radiator leggen zodat die de volgende dag min of meer droog zou zijn, en elke zaterdag moest hij om elf uur bij de repetitie zijn om zijn gehoor te ontwikkelen, maar zijn gehoor werd niet beter, en de kraaienstem bleef, maar ook het zingen van het volkslied in de Opel bleef, die de Boss tweedehands had gekocht, niet lang nadat hij hem had aangenomen, de auto was toen vierenhalf jaar oud, en er moest natuurlijk regelmatig aan gesleuteld worden, er ging regelmatig iets aan kapot, zo gaat dat met een oude auto, bromde de Boss, maar hij viel die niet af, hij prees hem juist, want deze was tenminste Duits, zei hij geprikkeld, en een Opel bleef wel altijd een Opel, zo was het toch?, maar je moest er af en toe wel aan sleutelen, want de Amerikanen hadden dit meesterwerk verprutst, ja heel erg verprutst, dus hij kluste er flink aan, en hij kluste graag, en uitsluitend in zijn eentje, Florian hoefde dan niet naar het erf van de Boss te komen, hij mocht het niet eens betreden, wat hij sowieso nooit zou hebben gedaan vanwege de hond, een enkele keer besprak de Boss wel eens iets met Wagner, de buurman, en met hem alleen, en het bleef bij praten, hijzelf was de enige die de Opel mocht aanraken, weet jij wel wie Adam Opel was?, vroeg hij hem wel eens in de auto en Florian stond meteen met het antwoord klaar, hij was de vader van Wilhelm en Carl, alsof het een mop was die ze allebei graag bleven herhalen, maar de Boss corrigeerde hem, het was Wilhelm VON Opel en Carl VON Opel, maar Florian herhaalde het niet graag, want hij vond het niet grappig en ook niet interessant, eerlijk gezegd verveelde het hem een beetje, ik verveel je, hè?, zei de Boss, die zijn stemming aanvoelde, als hij hem weer het stukje liet opvoeren, welnee, zei Florian hoofdschuddend zonder veel overtuiging, jawel, je vindt het maar saai, ik weet het, ik verveel je, ik weet het heel goed, schreeuwde de ander dan om boven het geluid van de Opel uit te komen, en een tijdlang zaten ze zwijgend in de Opel en daarna kreeg Florian een pets in zijn nek, zoals de Boss die schertsend noemde, zomaar onverwachts een pets, en daarmee was de zaak wat hem betrof dan ook afgedaan, hetgeen Florian allang als vanzelfsprekend beschouwde, want de Boss sloot een onderwerp altijd met een oorvijg af, en hij trok dan altijd zijn nek in, als om te laten zien dat hij accepteerde dat dit zijn lot was, maar zijn lot was de Boss, een lot waar niets aan te veranderen viel, hij accepteerde het, en hij wachtte op het antwoord uit Berlijn, maar toen het antwoord overduidelijk uitbleef, begon hij regelmatig terug te gaan naar het postkantoor, als hij het redde om er voor sluitingstijd te komen, aangezien meneer Volkenant om zes uur het postkantoor sloot, terwijl zij vaak later terugkwamen met de Opel, zodat het geen zin meer had om naar de Altstadt te hollen om het nog eens te vragen, aangezien ze toch niet meer open zouden zijn, maar een enkele keer slaagde hij er wel in, en hij deed hetzelfde met de postbode, van wie hij wist dat die ’s avonds altijd bij de Iks zat te drinken tot sluitingsuur, hem vroeg hij het ook, maar nee, ze schudden allebei hun hoofd, de postbode en ook Jessica, en de postbode deed het zelfs zonder dat hij werd gevraagd, vooral tegen sluitingstijd, nee, nee, niets, zei hij dan, en na een tijd vroeg de Boss dan ook: waarvoor ga jij zo vaak naar die Jessica, vertel het nou maar, en wat moest hij daar nu op zeggen, je vindt haar, leuk, hè?, mooi is dat, die zit achter een getrouwde vrouw aan, wat een giller, zei hij grijnzend, en hij begon zich op de knieën te slaan, wat alleen maar een aanloop was, want meteen daarna begon hij op zijn eigen wijze te lachen, hij opende zijn mond maar maakte geen geluid en zat alleen zijn hoofd te schudden met die open mond, naar het gezicht van de ander gebogen, hij vond dat grappig, en hij lachte altijd zo, net als nu, en gaf hem nog een ferme stomp in zijn rug, en nog eens, wat Florian als iets van erkenning had moeten opvatten, maar zoiets haalde Florian er niet uit, hij werd alleen rood en glimlachte krampachtig alsof hij bekende waarvan hij werd verdacht, en hij maakte zich uit de voeten om buiten het gezichtsveld van de Boss te komen, want zolang hij in zijn buurt was, moest hij altijd verschrikkelijk op zijn hoede zijn, hij kon namelijk nooit weten waar hij nu weer mee zou komen, dit was tot nu toe nog het beste, dat hij hem ervan beschuldigde een oogje op Jessica te hebben, want hij kon er nog veel slechter tegen als hij begon over het vaderland dat iedereen nodig had en dat hij, Florian, er beter aan deed de zaak niet te lang uit te stellen, en dus zich aan te sluiten en een toelatingsverzoek te doen tot het peloton, zo noemde hij zijn maten, het peloton, en hoewel het niet helemaal duidelijk was wat dat voorstelde, wist hij maar al te goed dat hij daar niet bij wilde zijn, hij was bang voor hen, heel Kana kende hen, de nazi’s, zeiden de mensen, en wat de Boss steeds dringender van hem eiste klonk des te dreigender omdat hij te midden van die nazi’s niet alleen de Boss had moeten bevechten, wat hij met liefde deed, maar ook hen, weliswaar zonder liefde, want hij kon er zeker van zijn, hij kende hen goed genoeg, dat ze hem niet met rust zouden laten, hij zou zich ook moeten laten tatoeëren, maar daar was hij nog banger voor dan voor de tandarts, hij wilde niet getatoeëerd worden, geen IJzeren Kruis, geen wapen met de adelaar met rode tong, die de Boss hem enthousiast aanraadde, van de gedachte alleen al kreeg hij kippenvel op zijn arm, als de naald in zijn herinnering naar boven kwam, en het angstaanjagend zoemende tatoeëerapparaat, dat hij wel eens had gehoord als hij na de repetitie met de Boss mee moest gaan naar de studio van Archie omdat een van de nieuwe leden, of een van de oude, onder de naald ging, terwijl de anderen buiten stonden te wachten, hij had willen rennen, als een bezetene de andere kant op rennen, weg van de plek waar die naald en dat tatoeëerapparaat aan het werk waren, dus nee, en hij sprak dit ook duidelijk uit, voor zo goed als hij kon, nee, hij zou zich nooit laten tatoeëren, het was zijn stijl niet, voegde hij er zachtjes aan toe, waarop de Boss natuurlijk rood aanliep van woede, hoezo, hoor jij dan niet bij ons?!, je hoort bij ons!, waar ik bij hoor, daar hoor jij ook bij, want, hoe vaak moet ik het je nog zeggen, jij bent mijn verantwoordelijkheid, of, hoe vaak moet ik het nog in die dove oren van je schreeuwen dat je erover moet nadenken en een keuze moet maken, of het IJzeren Kruis, of het wapen met de adelaar met rode tong, maar je moet niet te lang nadenken, want volgende week ga je met me mee en ga je bij Archie onder de naald, klojo, al kom je er jankend vandaan, maar godzijdank had hij het tot dusver kunnen ontlopen, en hij was nog nooit bij Archie onder de naald gegaan, al had hij regelmatig de Boss’ gespierde borstkas moeten bewonderen met het IJzeren Kruis erop, omdat ik het heb verdiend, zei hij, en jij moet het ook verdienen, en meer zei hij niet, hij liet zijn hemd weer zakken en zei alleen tegen de anderen als verklaring voor het feit dat Florian nog geen tatoeage had laten zetten dat hij net een kind was dat in bed plaste, het probleem was alleen dat hij zo sterk was, zo enorm sterk, zeg ik jullie, dat we hem met nog geen vijf man zouden kunnen vasthouden om hem onder de naald te laten gaan, begrijpen jullie wel, nog niet met vijf man, jongens, zo is het nu eenmaal, hij is zo sterk als een beer, laatst zijn we op de 88 van de weg af geraakt vanwege het werk aan de weg daar, we zaten vast in de modder en de rechterkant kon ik met geen mogelijkheid eruit krijgen, en toen stapte hij gewoon uit de auto, en pakte de hele Opel op, met mij erin, begrijpen jullie wel?, en zette hem terug op de weg, dus we moeten hem overhalen, zodat hij het zelf wil, waarop de anderen niets zeiden, alleen de Boss aankeken, die niet goed tegen die zwijgende blikken kon, hij bestelde dus gauw bier en deelde het uit aan het peloton, en hij zei: op het Vierde Rijk, en daarna volgde het klinken, op de oude manier, zoals de echte Duitsers dat vroeger deden, waarbij tijdens het klinken een paar druppels op de fles of de hand van de ander terechtkwamen, daarmee was de zaak voor die dag dan ook afgedaan, Florian had de hoop dat hij een beetje lucht zou krijgen, want door de week kwam de kwestie meestal niet ter sprake, pas tegen het weekend, meestal op vrijdag, als de Boss kennelijk al de bijeenkomsten van het weekend in zijn hoofd had, als hij niet over de Opel nadacht, want daar waren echt wel genoeg problemen mee, nu was het de cardan, dan de waterpomp, dan weer de koeling, de ene keer dit, de andere keer dat, heel vaak ging er een lampje branden waardoor zijn gedachten in de eerste plaats naar de reparatie van zaterdag uitgingen, waarvoor ze eerst altijd onderdelen gingen halen, of bij Adelmeyer of bij Eckardt, maar in geen geval bij Opitz, die lui hadden het veel te hoog in de bol, bovendien waren ze van Renault, ze hadden geen reet verstand van Opel, zo onderrichtte hij Florian, en ze gingen naar Adelmeyer of naar Eckardt, en daarna mocht hij het erf niet meer betreden, de Boss zette de auto binnen, en Florian sloot snel de poort achter hem vanwege de hond die aan zijn ketting rukte, en zei alleen: oké, dan ga ik, en hij ging, als het regende, ging hij naar het Herbstcafé, of naar mevrouw Ringer in de bibliotheek, en als het niet regende, naar zijn lievelingsplek aan de oever van de Saale, waar bij de ingang van de sportvelden twee bankjes stonden onder twee kastanjebomen, bijna onmiddellijk aan de waterkant, vlak bij een bruggetje, daar zat hij heel graag, en als de Boss aan zijn auto sleutelde en het niet regende, kreeg hij de kans om urenlang hier op het kleinste bankje van de twee te zitten en verder te overdenken wat hij van meneer Köhler had gehoord, en de ontwikkelingen hier op de bank te verwerken, zo zat hij hier nu ook, het handbalveld was vrij ver weg, het geschreeuw was nauwelijks te horen, en hij zat zich af te vragen wat hij nu moest doen, wat er in Berlijn kon zijn gebeurd, want hij had nog steeds geen antwoord gekregen, hij was gisteren bij meneer Volkenant geweest en hij had ook de postbode uitgevraagd, maar die schudden allebei alleen hun hoofd, maar niet meer spottend, zoals in het begin, maar eerder met medelijden, dus hij had genoeg om te overpeinzen, hij moest bedenken wat hij zou doen, of hij überhaupt iets moest doen, daar zat hij zich het hoofd over te breken onder een van de twee kastanjebomen bij het bruggetje, want misschien was er wel niets aan de hand en was hij te ongeduldig, hij kon tenslotte niet verwachten dat de kanselier van Duitsland zijn brief onmiddellijk zou lezen, zijn boodschap meteen zou begrijpen en hem per kerende post zou antwoorden, het is dus misschien maar het beste als ik voorlopig geduld beoefen, zo besloot hij op het kortste bankje, en daarna luisterde hij naar het geluid van de kleine waterval van de Saale, naar het breken van de golven, die daar tegen een paar gladgesleten beekkeien botsten, hij luisterde naar het kalme, tinkelende, zoete gekabbel, en hij bedacht hoe moeilijk het hem viel om dit gekabbel te verbinden met het vacuüm waarin uit het niets iets ontstaat, daar had meneer Köhler trouwens ook over gezegd dat hij juist daarom was gestopt met het bestuderen van de kwantumfysica, waar hij alleen nog bij zijn lezingen in de avonduren over vertelde, en ook daar alleen zolang er genoeg aanmeldingen waren, dit was dus exact de reden waarom hij zich van de kwantumfysica had afgekeerd, omdat hij die niet kon verenigen met zijn gezonde verstand, dus was hij op zoek gegaan naar iets waar uitsluitend het gezonde verstand benodigd was – waar hij in de Abendschule natuurlijk nooit over sprak, daar bleef het ‘de wonderlijke wereld van de elementaire deeltjes’ in plaats van ‘de verschrikkelijke wereld van de elementaire deeltjes’ –, hij had ernaar gezocht en het ook gevonden, daarom hield hij zich al jarenlang alleen met de meteorologie bezig, zijn kleine amateurstation, zijn Private Wetterstation, dat ook al bij de MDR en in de Ostthüringer was besproken, dat hij helemaal alleen had opgebouwd met het werk van lange jaren, zodat hij nu alles had wat voor zo’n Private Wetterstation nodig was, hij kon de temperatuur meten, de windkracht, de luchtvochtigheid en de luchtdruk, dat was waar hij aanvankelijk toe in staat was, maar nadat hij bekend was geworden en de mogelijkheid kreeg om de gegevens te gebruiken van zowel de Noorse meteorologische dienst als die van de MDR, werd zijn verlangen steeds sterker om zijn instrumentarium uit te breiden, zoals hij het noemde, en bijvoorbeeld zelf met de hand een chemische actinometer te maken, want hij had alleen een tweedehands Michelson-Martin-actinometer, en een chemische was onbereikbaar vanwege de prijs, en trouwens, wat was het ook voor een hobbymeteoroloog, zo vroeg hij zich af, die niet zelf zijn meetinstrumenten bouwde, dus hij besloot om een poging te doen er zelf een te maken, en het experiment was zo goed geslaagd dat mensen te hoop liepen om het instrument te bewonderen, enerzijds de buren uit de straat, die er allemaal niets van begrepen, maar ook mensen van de MDR en van de Ostthüringer Zeitung, en toen begon de vruchtbare samenwerking, Adrian Köhler, zei meneer Köhler dan met stemverheffing, beschikte daarmee over een erkend weervoorspellingsstation, en dat terwijl de beroeps zoiets niet echt konden waarderen, meestal lachten ze om de amateurs, zoals ze aanvankelijk ook om hem lachten, overigens terecht, voegde hij er dan aan toe, maar vanwege het zelf maken van een chemische actinometer werd hij op een gegeven moment geaccepteerd, hij hoopte, ja hij was ervan overtuigd, dat de dwd, de Noorse Meteorologische Dienst en de mensen van de MDR misschien ook af en toe een blik wierpen op zijn gegevens, zei hij terwijl hij zijn hoofd een beetje opzij knikte, wie kon het weten, maar in ieder geval kon hij het weer goed voorspellen voor Kana en omgeving, en daaraan had hij ook genoeg, hij wilde met niemand wedijveren, hoe had hij dat ook gekund, hij was gewoon verliefd op de meteorologie, die was niet zoals de kwantumtheorie, waarbij het een basisvereiste is om het onbestaanbare te accepteren, bij de meteorologische voorspelling was er vanzelfsprekend wel sprake van relativiteit en onzekerheid, want we werken met waarschijnlijkheden, maar die duren tot de sneeuw valt, of de temperatuur boven de 28 graden kruipt, en als hij eerder sneeuw had voorspeld, was hij gelukkig, en als de temperatuur boven de 28 graden uitkwam, was hij ook gelukkig, hij had genoeg aan Kana, het was voor hem genoeg dat de mensen, tenminste een paar mensen hier, erkenden dat het de moeite waard was om zijn voorspellingen in de gaten te houden, velen van hen hadden het gevoel dat meneer Köhler het weer speciaal voor hen voorspelde, om hen te waarschuwen dat ze niet te vroeg de 1062 op zouden rijden naar Seitenroda omdat in de nanacht de waterdamp daar neersloeg en het dan beter was om die bosweg een tijd te mijden, of dat ze een paraplu mee moesten nemen omdat het waarschijnlijk zou gaan regenen, om precies te zijn was de kans daartoe 35 procent tussen 14 en 18 uur, en dat percentage was hoog genoeg om ervoor te zorgen dat de paraplu meeging, voor mij is dat genoeg, zei hij, ik moet jou dus bekennen, Florian, dat ik al die dingen alleen maar doe om mezelf te vermaken, sommigen kweken rozen, anderen verven hun huis ieder jaar opnieuw, en ik wil weten of er de komende drie ochtenden mist komt op de weg nummer 88 en of de mensen in Kana later op pad moeten in hun auto’s, dat is alles, zei hij, eigenlijk zou je ook zoiets moeten vinden, een eenvoudige wetenschap die naar jouw zin is, waarom blijf je niet bij het vak dat je hebt geleerd?, waarom word je geen bakker?, maar Florian boog alleen zijn hoofd en schudde het, alsof hij wilde zeggen: mij is dat helaas niet gegeven, ik heb geen keus, ik moet me bezighouden met datgene wat u, meneer Köhler aan mij hebt getoond, en ik maak me erge zorgen, ach wat, zei meneer Köhler geruststellend, jij moet je maar geen zorgen maken, beste jongen, de natuurkundigen van de kwantumtheorie zullen het wel een keer oplossen, alleen zullen wij dat niet meer meemaken, dat is het ’m nou net, zei Florian, die hem met een trieste blik in zijn grote hemelblauwe ogen aankeek, dat is precies waar ik bang voor ben, dat we het niet zullen meemaken, maar je hoeft helemaal niet bang te zijn, zei de gastheer en hij zette zijn bril recht, kijk maar naar de hemel, kijk naar de invallende zonnestralen, dat zijn tastbare dingen, je zou niet zo diep in die hele vacuümmaterie moeten duiken, want je zou wel eens niet meer boven kunnen komen, bovendien is datgene wat jou bedrukt niet het failliet van de kwantumtheorie, maar dat van het beperkte intellect van de mens, dat zei hij, maar dat was aan Florian niet besteed, hij was al zo diep doordrongen van de gedachte die als enige was blijven hangen van wat meneer Köhler dinsdags in het souterrain van het gebouw van Lichtenberg twee jaar lang in groot detail en met een verhelderende, bijna opruiende kracht had gepresenteerd, dat hij er wel bij moest blijven stilstaan, en hij bleef erbij stilstaan, en hij verzonk er voor altijd in, hij had het gevoel, bekende hij soms aan meneer Köhler, dat hij nooit meer degene zou zijn die hij voorheen was geweest, want hij had nooit kunnen denken dat het zo erg was met de blootstelling van de wereld aan de vernietiging in verband met de dreiging van dit angstaanjagende feit dat elk moment kon plaatsvinden, en het was niet alleen de vernietiging, het allereerste begin maakte hem al bang, zei hij, als alles namelijk zo op de rand van de vernietiging stond, moest de situatie al evenzeer op de rand staan toen wij ontstonden, ik kan niet meer blij zijn, meneer Köhler, als ik naar de hemel kijk, ik word alleen bevangen door angst, want ik voel dan hoe weerloos het hele universum is, zo verschrikkelijk weerloos, en omdat zijn mentor op zulke momenten serieus bang werd dat Florian straks nog in huilen zou uitbarsten, probeerde hij hem snel te troosten, kijk, jongen, zei hij dan, het is allemaal maar natuurkunde, wetenschap, en het is ongetwijfeld waar dat de wetenschap op dit moment het antwoord op de vraag niet kan vinden, nog niet, jongen, voorlopig nog niet, maar zo gaat het altijd, de wetenschap werpt voortdurend vragen op, waarop zij een tijdlang het antwoord niet kan vinden, maar uiteindelijk komt het antwoord er toch wel, ondanks alle moeilijkheden, en zo zal het bij deze onopgeloste kwestie ook gaan, daar kun je van op aan, en na zo’n gesprek zat hij na het vertrek van Florian ineengedoken in zijn stoel en maakte zich verwijten, waarom moest hij hem zo nodig over de onopgeloste vragen van de natuurkunde vertellen, want enerzijds begreep die jongen, die weliswaar intelligent en ontvankelijk was, er niet echt iets van, hij vertaalde het naar zijn eigen systeem, anderzijds werd de toch al overgevoelige geest van die melancholische dweper alleen maar onnodig in een staat van opwinding gehouden door die verkeerd begrepen kennis, hij had er al een aantal keren mee willen ophouden het over ‘de wonderlijke wereld van de elementaire deeltjes’ te hebben, terwijl de wereld van de elementaire deeltjes allesbehalve wonderlijk was, zij was juist verschrikkelijk, hij trok het zich wat minder aan, maar hier had je deze reusachtig gegroeide kolos, dit kind tegen wie het geen zin had om te zeggen, zelfs met argumenten onderbouwd, dat de wetenschap het wel zou oplossen, wat natuurlijk in zijn geval al te laat was, het was allesbehalve zeker dat zij het zou oplossen, bedrukt keek hij naar een klein insect op de vloer dat in een dunne spleet naar voren drong, ergens naartoe, want er waren vragen waarop de natuurkunde tot op de dag van vandaag het antwoord schuldig was gebleven, hetgeen met andere woorden zelfs betekende dat de natuurkunde op de belangrijkste en meest fundamentele vragen het antwoord niet wist, en zichzelf ook nog eens steeds opnieuw in de situatie manoeuvreerde dat zij onoplosbare vragen opwierp, oftewel tegen zichzelf aan botste, en vervolgens de mensen aan hun lot overliet met hun wanhoop over de vraag hoe alles nu verder moest en wat er van dit alles zou terechtkomen, hetgeen natuurlijk niet betekende dat Florian gelijk had dat de voorspelling van Dirac en het experimentele bewijs van de Lamb-verschuiving de doos van Pandora zou hebben geopend, naar zijn heilige overtuiging was de toekomst lang niet zo schrikwekkend, Florian overdreef, maar daar dacht Florian anders over, hij overdreef helemaal niet, dus toen hij op het idee kwam, want dat gebeurde na een tijd, dat zijn brief mevrouw de kanselier misschien helemaal niet had bereikt omdat het ergens in het bureaucratische labyrint was blijven steken, koos hij niet meer voor het beoefenen van geduld, maar voor het plan om in het eerste vrije uur dat hij zou vinden een nieuwe brief te gaan schrijven, met de intentie om daarbij de draagwijdte van de consequenties te benadrukken, maar toen dat eerste vrije uur was gekomen, vestigde hij de aandacht van mevrouw de kanselier in de eerste plaats op het voornaamste probleem: bij de ontwikkeling van de subatomaire toestand naar de door ons waarneembare afmetingen zijn we namelijk daarbinnen, in de atomaire en subatomaire chaos, getuige van een gestage verlangzaming – nog afgezien van het feit dat zoiets als ‘snelheid’ daar niet eens meer staat –, er vindt daar een serie gebeurtenissen plaats die elkaar verschrikkelijk snel, of hoe moet ik het noemen, nog sneller dan verschrikkelijk snel opvolgen, het is moeilijk om hier woorden voor te vinden, dus ik zeg u, mevrouw de kanselier, dat er een doorlopende flitsachtige serie gebeurtenissen plaatsvindt, en zelfs dit, het woord ‘flitsachtig’, drukt eigenlijk slechts bij benadering en zelfs misleidend uit wat er gebeurt, terwijl wij, op weg naar de grotere eenheden, ons naar een steeds langzamer wordend veld van perspectief toe bewegen, zodat we vanuit het gezichtspunt van de diepte, de wereld van de quarks, waar geen tijd is voor de tijd, dus wanneer we onze blik hiervandaan geleidelijk naar de macroscopische afmetingen verplaatsen, dan moeten we van datgene wat we als de wereld ervaren, veronderstellen dat het zich in een zeer, zeer, zeer vertraagde toestand bevindt, en het heeft alleen in de extreem vertraagde toestand zin om over tijd en ruimte te spreken in die waanzinnige oneindigheid van wat ontstaat en verdwijnt, want in de diepte bestaat zoiets helemaal niet, en dat is nou juist het probleem, want wanneer men de dieptestructuur bekijkt, gaat het juist niet over het ontstaan of het verdwijnen van iets, daar, bijvoorbeeld in de wereld van de annihilatie tussen materie en antimaterie, ontstaat helemaal niets en verdwijnt ook niets, want zodra iets ontstaat, bestaat het al niet meer, want het daarbij vrijkomende foton is licht, en licht is in feite het niet-zijn zelf, en ook tijd en ruimte en snelheid bestaan niet, geen enkel Iets bestaat, en wat nog erger is: er is dus helemaal niets daar in de diepte, daarvoor moeten we tot een ander perspectief opstijgen, en zijn andere omstandigheden nodig, en de essentie van die omstandigheden is – nogmaals! – dat onze manier van kijken in ontzaglijke mate moet worden vertraagd, zodat het Iets zou kunnen ontstaan in de vorm van ruimte en tijd, als plaats en duur van gebeurtenissen, maar… m’n reet, de woorden weigeren hier nu toch echt dienst, en de pen bleef stilstaan in zijn hand, want hij wist wel dat je zo niet kon praten, en al helemaal niet tegen een kanselier, en mevrouw de kanselier hield vast en zeker niet van vloeken en vulgaire taal, en dit was voor haar waarschijnlijk wel vulgair, zei Florian, zijn voorhoofd fronsend, en hij zag het gezicht van Angela Merkel voor zich opdoemen, en de hele gestalte van Angela Merkel, haar manier van bewegen, haar houding, haar manier van lopen en dat prettige gezicht, die verfijnde schoonheid die hij indachtig moest blijven, niet dat hij zich zo uitzonderlijk vulgair had uitgedrukt, zulke woorden gebruikten zelfs oude dames hier in Kana, maar in dit geval, in een brief aan mevrouw de kanselier, was het beslist ongeoorloofd, hij overlas de brief opnieuw en hij schaamde zich voor de uitglijder tegen het einde, maar hij kon dat woord ook niet doorstrepen, want dat zou toch ook geen gezicht zijn, een brief aan de kanselier met een doorgestreept of doorgekrast ‘m’n reet’, nee, hij moest opnieuw beginnen, dus hij pende alles over op een leeg A4’tje, maar dan zonder ‘m’n reet’, en vervolgde daarna, weer rustig, met te zeggen dat hij dit allemaal schreef omdat hij meende dat hij ook de achtergrond moest belichten van de dreigende situatie die hij in zijn vorige brief had geschetst, in de overtuiging dat de draagwijdte van de zaak voldoende werd aangetoond door de bovenbeschreven schokkende toestand van de wereld waarin we leefden en waarin onze dagen geteld waren, hoewel we niet wisten hoeveel ons nog restte, misschien bijna niets meer, en daarom was hij zo vermetel om dit aan mevrouw de kanselier te melden, in de hoop dat hij bij haar begrip zou vinden, en hij keek uit naar haar antwoord hier in Kana, Herscht was hij, met zijn volledige naam Florian Herscht, maar iedereen kende hem hier als Herscht, en hij zat in spanning te wachten op het antwoord, en daarna plakte hij de nieuwe envelop dicht en ging meteen op weg naar het postkantoor, en hoewel hij nu ruim de tijd had om er te komen, was hij de hele weg aan het hollen, over de Bahnhofstraβe en vervolgens de Jenaische Straβe, om ten slotte in de Roβstraβe in de rij te gaan staan bij Jessica, meneer Volkenant zei meteen toen hij Florian opmerkte: wat wil je dat we doen?, je hebt vandaag ook geen post gekregen, waarop Florian hem met een handgebaar aanduidde dat het om iets anders ging, en hij hield de nieuwe envelop omhoog, jeminee, zei Jessica hoofdschuddend toen hij haar de brief overhandigde en zij de naam van de geadresseerde zag, alweer?, Florian, begrijp je nou echt niet dat zij daarboven zulke brieven nooit lezen?, wij kunnen hen niet bereiken, weet je, zij zitten daar in de hoogte, zei hij wijzend naar het plafond, waar hij vervolgens met een gebaar naar de vloer aan toevoegde: en wij hierbeneden, begrijp je?, maar Florian glimlachte alleen en telde de tachtig cent uit, hij wist zeker dat het niet waar was, Angela Merkel was niet zo, ze luisterde naar de gewone burgers, bovendien was hij de laatste dagen gerustgesteld met betrekking tot zijn eerste brief, aangezien hij er inmiddels zeker van was dat zijn brief vroeg of laat, bureaucratisch labyrint of niet, de geadresseerde zou bereiken, alleen moest mevrouw de kanselier naast de duizenden dingen die zij moest doen, goed nadenken wat ze moest doen, want de kwestie was heel belangrijk, belangrijker dan wat dan ook, als mevrouw de kanselier dat begreep – en hijzelf zou alles doen om ervoor te zorgen dat ze het zou begrijpen – dan zou ze niet aarzelen en onmiddellijk de Veiligheidsraad bijeenroepen, want zij, Angela Merkel, kon de zaak niet in haar eentje klaren, helaas, daartoe had zij alle leiders van de wereld nodig, maar op zijn minst de belangrijkste, die beslissingen konden nemen, en wel razendsnel, want de kwestie duldde geen uitstel, met een gevoel van opluchting stapte hij voort over de Roβstraβe, heuvelop, want hij wilde dit keer via de andere weg vanaf de heuvel bij de Porseleinfabriek komen waarnaast het Hochhaus stond, waarvan hij op de zevende, hoogste verdieping woonde, vanaf het allereerste begin, nadat hij het tehuis had verlaten en de Boss hem onder zijn hoede had genomen, want zo moest hij het wel noemen wat de Boss met hem had gedaan, aan hem had hij alles te danken, ook dat hij in dit Hochhaus een woning had gekregen en dat hij niet zonder werk was gebleven in deze tijden van werkloosheid, met zijn kennis van het bakkersbedrijf kwam hij nergens, had de Boss hem gewaarschuwd, hij had helemaal geen persoonlijke bezittingen, hij had alleen een rugzak die hij in zijn hand geklemd hield, dus kocht de Boss een grijze overall en een Fidel Castro-pet voor hem en hij leerde hem gevels reinigen, hij had hem dus een vak bezorgd, zo legde hij het aan hem uit, met een weekloon is contanten, en Hartz IV met huurtoeslag en alles, zijn leven had een solide basis, en dat had hij aan de Boss te danken, die geen kinderen had en ook geen vrouw, en dus Florian als zijn zoon beschouwde, je bent een kind dat aan mij is toevertrouwd, Florian, en daarom doe je wat ik zeg, zoals ik het zeg en wanneer ik het zeg en zolang ik het zeg, zo moest hij hem alles voorkauwen en het blijven herhalen, want, zo vertelde hij aan zijn kameraden, al ziet hij eruit alsof hij aan de universiteit had gestudeerd, ik durf hem nog geen mobieltje in de hand te geven, want enerzijds is die jongen een genie, maar aan de andere kant is hij een complete idioot, en kent zichzelf ook absoluut niet, zo’n grote kerel, en toch, als je tegen hem schreeuwt rent hij weg, het komt niet bij hem op om te blijven staan en terug te vechten, terwijl hij ons allemaal met de blote handen zou kunnen mollen, dat durf ik te beweren, waarop de anderen niets zeiden, ze praatten hoe dan ook niet veel, zo was het peloton, weinig woorden, veel daden, dat was hun leidraad wanneer ze op de vrijdagavonden of zaterdagavonden of bij bepaalde feestdagen bij elkaar kwamen en plannen maakten, met weinig woorden, wat er moest gebeuren als er kracht getoond moest worden, of bescherming verleend, of verzet geboden, kortom, als aanwezigheid nodig was, en dat waren natuurlijk de echte feestdagen, want die waren er in overvloed, het verleden is rijk, onuitputtelijk rijk, merkte Fritz op, en dat kan niemand van ons afpakken, er was niemand die officieel de leider was, bevelhebber of pelotonscommandant, ze hadden niemand daartoe uitgeroepen, zelfs de Boss beschouwden ze meer als een opinieleider, hier bij ons is er namelijk democratie, dit, kameraden, zei nu eens de een, dan weer de ander, is de echte democratie, dit peloton is gebaseerd op heldere, eerlijke en oprechte woorden en even eerlijke en oprechte daden, want datgene wat wij beschermen is iets waardevols, het enige waardevolle wat er ooit heeft bestaan, maar nu hangt het uitsluitend van ons af of het behouden blijft, zo staan de zaken ervoor, kameraden, alles van waarde is aan ons toevertrouwd, zo spraken ze in het huis op het adres Burgstraβe 19 dat van hen was, ze noemden het ook de Burg, en de naam Burg, daar konden die klote-instanties niets tegen inbrengen, terwijl het perfect tot uitdrukking bracht wat hen verbond, namelijk de zelfopgelegde taak om het vaderland te verdedigen, niets meer en niets minder, en dat was niet weinig, het was alles, in een volkomen vijandige omgeving, want de stad bestond natuurlijk uit allerlei smerig gespuis, lafaards en opportunisten, net als ieders o zo dierbare Thüringen, maar ook het hele land, dat door de – in de woorden van Fritz – leugenachtige internationale financiële machten met succes in handen van de volkomen on-nationale overheid was gespeeld, alles was verloren gegaan, zeiden ze, alles wat met het glorieuze verleden, de offers van de vaders en grootvaders, zelfopoffering, de Duitse heilsleer en de trotse bescherming van het ras verbonden was, dus moesten zij nu paraat staan, al waren ze met weinig, dat wisten ze, niemand had hen daartoe opgeroepen, iedereen was uit eigen beweging gekomen, zo hadden ze elkaar gevonden, er hoefde niets te worden georganiseerd, het peloton was er opeens en wachtte op het moment dat ze in beweging konden komen, zo spraken ze over het startmoment van de strijd voor het Vierde Rijk, ééns zou dag X komen, daarop wachtten ze al jaren, op de dag en het uur waarop ze zouden zeggen: tot hier en niet verder, wanneer ze gingen opstaan van de leuningloze stoelen in de Burgstraβe 19 en hun wapens uit de schuilplaatsen haalden om aan de slag te gaan, en dan zou er geen genade zijn, daar dronken ze op, elke vrijdag- of zaterdagavond in de Burgstraβe 19, of wanneer ze na afloop van de echte feesten terugkeerden naar de Burg, ze gingen niet naar cafés, zoals veel andere vergelijkbare gezelschappen in Thüringen of Saksen, zij niet, want ze wilden zich niet vertonen, er waren zulke groepen, in Thüringen en in Saksen, ze wisten wel, natuurlijk wisten ze het, dat er mensen waren die er genoegen mee namen dat ze permanent met elkaar in contact stonden op het internet, en zich dan af en toe in het bruin staken en hier en daar met listige vlaggen liepen te zwaaien, zoals in Plauen bij de 1 mei-optochten, maar in hun ogen was dat alleen maar poppenkast, en zij wilden geen poppenkast, zij wilden oorlog, wij moeten niet bang zijn voor migranten, zei de Boss, zoals de anderen dat dag na dag opdreunen, van de migranten zus en de migranten zo, en van de tafelkleedhoofden en de theedoekdragers en de soepjurken en de waterpijplurkers, die Duitsland van ons gaan afpakken, en van me dit en dat, dikke lul, zei hij met stemverheffing, wij hebben het niet op de migranten gemunt, maar op de joden, want die hebben allang afgepakt wat van ons is, en nee, driewerf nee, we hebben geen reden om een verbond te sluiten met wie dan ook, want wij willen niet zelf groot worden, we willen dat Duitsland weer groot wordt, en de anderen knikten, daar zetten ze zich voor in, elke dag, dat was waar ze warm voor liepen en daarmee vuurden ze elkaar aan in de Burg, maar niet met gezwollen redevoeringen, ze haatten hoogdravendheid, dit was een peloton, en zij waren soldaten, kameraden in een ernstige, noodlottige situatie, de klotesituatie waarin Duitsland was terechtgekomen, de Boss sprak daar ook vaak over tegen Florian, hij moest eindelijk ook eens inzien hoe de zaken ervoor stonden, maar zijn woorden drongen niet tot Florian door, luister je wel?!, snauwde hij dan en hij gaf hem een lichte klap op zijn nek, waarop hij natuurlijk knikte om aan te geven dat hij oplette, natuurlijk wel, maar hij lette niet op, want hij had alleen de vraag in zijn hoofd of hij zich duidelijk genoeg had uitgedrukt in de twee brieven, waartussen meer dan twee maanden voorbijgegaan waren, en of het wel zinvol was geweest om in de tweede ter sprake te brengen dat de betrekkelijkheid van tijd en ruimte en de zogenaamde gebeurtenissen vroeg of laat tot de stellige verdwijning van de werkelijkheid zou leiden, en of het wel juist was om het hierover te hebben in plaats van uitgebreider uit de doeken te doen waar ze precies op moesten letten in Berlijn, maar hij vond daar geen geruststellend antwoord op, dus hij had er al op de tweede werkdag na het posten van die tweede brief spijt van dat hij de beangstigende ongefundeerdheid van de tijd en daarmee van alle basisbegrippen erbij had gehaald, misschien heb ik mevrouw de kanselier daarmee alleen maar in de war gebracht, dacht hij steeds nerveuzer, want dat ging niet over de essentie, ik moest het over de essentie hebben met haar, en niet over mijn ontzetting, dat is míjn zaak, en de essentie is de zaak van Angela Merkel, bondskanselier van Duitsland, zij moet stappen ondernemen, want zij is de enige op wie we kunnen vertrouwen, Angela Merkel begrijpt wat ik zeg, als ik maar helder en beknopt formuleer, maar daar kwam uiteindelijk niets van terecht, dat wil zeggen van de beknopte formulering, want toen hij die avond na zijn werk naar huis mocht gaan, naar de zevende verdieping van het Hochhaus, en daar ging zitten om Berlijn een nieuwe waarschuwing te sturen, die de vorige in het juiste perspectief zou plaatsen, was hij niet meer in staat om beknopt te formuleren, en hij werd zelfs zo nerveus van de gedachte dat hij niet in staat zou zijn om de essentie te vatten dat hij geen woord uit zijn pen kreeg, en tot overmaat van ramp moest hij de volgende dag niet gewoon naar zijn werk, maar naar niets minder dan een veldslag, dat schreeuwde de Boss naar boven lang voor de tijd van hun normale afspraak, toen hij in de vroege ochtend, eigenlijk nog in de nacht, bij hem aanbelde en hij met slaapogen uit het raam keek, alarm!, Florian, alarm!, vandaag hoef je je niet te scheren, want vandaag is de dag van de veldslag, schreeuwde hij, ik ben net gebeld uit Eisenach, legde hij later uit in de Opel en hij boog naar voren over het stuur, en trapte het gaspedaal in, want iemand heeft het Bachhaus ontheiligd, het liefst had ik het machinepistool meegebracht, maar we gaan eerst maar eens even kijken wat er aan de hand is, en ze gingen er kijken, het Bachhaus in Eisenach, dat als museum was ingericht, was weliswaar niet Bachs geboortehuis, zoals men vroeger dacht, zo legde hij uit terwijl ze de plek naderden, want dat had vermoedelijk ooit in de Ritterstraβe gestaan, maar toch is dit gebouw het centrum geworden waar de traditie van Bach in ere werd gehouden, en dit hebben we aanvaard, en zo is het goed, en hier eindigde de uitleg, want intussen waren ze aangekomen, de Boss parkeerde de auto en ze liepen naar het huis toe, en daar aangekomen kreeg de Boss niets dan een ongearticuleerde brul uit zijn keel, terwijl hij bleef staan voor de graffiti aan beide zijden van de toegangspoort die iemand de afgelopen nacht op de muur had gespoten, met acryl, de avond ervoor was het er allemaal nog niet, zei de museumbewaker, die gisteren om zes uur het gebouw had afgesloten, alles ging zoals altijd, ik had de poort gesloten, verklaarde hij tegenover de politie, ik keek nog om, zo, en hij liet zien hoe, want ik kijk altijd om, maar alles zag eruit zoals altijd, dus het moet laat in de nacht zijn gebeurd, want ’s avonds zijn er altijd nog mensen hier op het plein, en verderop wat jongelui, en de daklozen zitten hier vaak bier te drinken, maar die kunnen het niet geweest zijn, dat weet ik zeker, dat zijn jongens uit Eisenach, en daklozen uit Eisenach, het zijn boeven, maar tot zoiets zouden ze nooit in staat zijn, dit heeft een of andere migrant gedaan, ik durf te zweren dat het een migrant is geweest, en hij spreidde zijn armen, en vervolgens vertelde hij precies hetzelfde steeds opnieuw, met dezelfde woorden, aan de belangstellenden en de gruwelenden, die de drukte en de zwaailichten van de politie zagen en hier na de opening samendromden, terwijl zij aan het werk gingen, de Boss onderzocht het materiaal van de verf extra grondig onder het toeziend oog van vijftig of zestig stadsbewoners die aandachtig volgden wat hij deed, hij nam een monster, wreef het weg tussen zijn vingers terwijl hij met gesloten ogen omhoogkeek, alsof hij het materiaal niet alleen onderzocht, maar heel intensief met zijn vingers bevoelde, daarna humde hij, nam weer een monster, stopte met het puntje van zijn vinger een klein stukje van de verf in zijn mond, vervolgens spuugde hij krachtig op de grond en gaf een woeste klap met zijn vuist op de muur en raakte vol de aan de linkerkant gespoten dierenkop, waarop het publiek achteruitweek, en ten slotte zei hij tegen Florian dat hij dat en dat oplosmiddel en die en die borstel, verfspuit en schuurpapier moest brengen, en Florian bracht alles, hij was zichtbaar beduusd, maar niet door de omstanders, maar door het ongewone gedrag van de Boss, hij begreep niets van wat er gebeurde, hij was een beetje in de war, hij wist dat er iets ernstigs aan hand was als de Boss zo deed, wat wilde die vuile stinkhufter, snoof hij met een rood hoofd toen ze al op de terugweg in de auto zaten, wat moest WIR voorstellen en die wolvenkop, kun je me dat uitleggen?!, dat kun je niet, want iemand die zo’n vuile stinkhufter is, die valt niet te begrijpen, want zeg nou toch, wat voor reden kan zo’n klootzak met hanglippen hebben, die de kwijl uit de mond loopt en het snot uit zijn haakneus hangt, om zo’n plek te ontheiligen, het is een Nationaal Symbool!, dit is het bachhaus!!, dit is EISENACH!!!, de teringlijers, Florian, ik ga hem vermoorden, godverdomme, ik ga hem vermoorden, ik ga hem vinden en eigenhandig wurgen, langzaam, zo langzaam als ik maar kan, zodat ik zijn ogen zie uitpuilen en zijn tong uit zijn bek zie hangen, de hufter, want we zullen hem dit betaald zetten, we gaan hem laten betalen, en hij sloeg op het stuur, en soms gaf hij gas om dan ineens op de rem te trappen, hij keek niet in de spiegels, Florian was bang dat iemand van achteren plotseling boven op hen zou knallen, als hij remde, ik hak zijn lul d’raf, schreeuwde de Boss verder, ik stop hem in zijn kwijlende mond, en dan pak ik een verfspuit en stop die in zijn reet, snap je?!, Florian?!, luister je wel?!, waarop die verschrikt knikte, maar zijn hoofd beefde, zo gespannen was hij en zo strak zat hij op de weg voor hen te kijken op de 88 en daarna de 90, hij durfde niets te zeggen, en ook niets te vragen, terwijl er van alles te vragen viel, aangezien hij evenmin begreep wat het kon betekenen als iemand voor de ingang van het Bachhaus zulke onbegrijpelijke graffiti spoot, zoiets was hun nog nooit overkomen sinds hij met de Boss werkte, ze moesten vaak graffiti verwijderen van betonnen muren, afgelegen huizen, treinen, brandmuren in buitenwijken, onder bruggen, aan spoorlijnen en zulk soort plekken, maar een museum, dat was nog nooit eerder gebeurd en was ook in zijn ogen schandelijk, de Boss zelf had altijd gezegd dat die figuren die de wereld met graffiti ontsieren zich godzijdank nooit op standbeelden, fonteinen, paleizen, kerken of musea richtten, dat scheen een ongeschreven wet te zijn bij hen, en dan, kijk, dan gebeurt het hier toch en nog wel op het Bachhaus, dit zou Florian ook hebben geschokt als hij niet al geschokt was geweest door de toestand waarin de Boss door deze gebeurtenis was gekomen, want zoiets had hij nog nooit meegemaakt, al wist hij wat Johann Sebastian Bach voor de Boss betekende, dat Bach niet zomaar een componist was van de vele, maar een hemelse verschijning, een profeet, een heilige, die, zoals hij vaak tegen Florian zei als ze eens een betere dag hadden, in elke noot vervatte wat de Duitse Geest was, wat de verbinding van de Duitse natie was met de Grootste Idealen, en het liefst had hij niet Hitler, of Müller, of Dönitz, of Model, of Dietrich of ook Dienel op het vaandel van de eenheid geschilderd, zoals de anderen wilden, maar BACH, maar dat idee werd altijd weggewuifd, en ze wilden liever Hitler, of Müller, of Dönitz, of Model, of Dietrich of ook Dienel, waar ze het uiteindelijk niet over eens konden worden, waardoor het vooralsnog onbeslist bleef wie op het verborgen vaandel zou komen, maar het belangrijkste was dat ze het zolang op een zeer geheime plek bewaarden, niet in de Burg, waar ze elk moment voor de tweede keer konden worden overvallen, want als er weer eens herrie was geweest, was het hun ook wel eens overkomen dat een of andere smeerlap hen aangaf, toen kwam er een Speciale Eenheid, en Fritz, op wiens naam zij het huis hadden gehuurd, had gedoe met de autoriteiten, maar ze kregen hen er niet onder, want ze kenden hun eigen wetten niet eens, maar het kon toch elk moment opnieuw gebeuren, dus ze brachten hun belangrijkste spullen naar een aantal verspreide en nooit met name genoemde plaatsen, maar laten we het er niet over hebben, zei de Boss tegen Florian, terwijl hij zelf over het vaandel was begonnen, daarop kan ík me, zei hij, en hij wees naar zichzelf met zijn rechterhand, terwijl hij met zijn linker het stuur vasthield, in de eerste plaats en ook in de laatste plaats uitsluitend BACH voorstellen, daarom heb ik de Kanaer Symphoniker opgericht, en daarom moet jij je ook verdiepen in datgene wat je elke zaterdag bij de repetitie hoort, want om hem te begrijpen moet je een goed muzikaal gehoor hebben, de juiste instelling heb je, maar het gehoor niet, en daar kwam weer een klap, Florian trok zijn nek in en staarde emotieloos door de voorruit naar de weg, en toen de Boss weer begon van jij bent altijd alleen maar in het universum geïnteresseerd, maar wat kan jou het universum schelen, waarom hou je je niet met Bach bezig, Bach heeft hier geleefd, en alle Bachs hebben hier geleefd, voor het geval dat je het niet wist, en zodoende is dit Nationaal Bachgebied, een echte Duitser houdt zich in Thüringen met Bach bezig, en niet met het universum, want het universum strekt zich voor ons uit van Wechmar tot Leipzig, begrepen?, dringt dat tot je botte hersens door?, Florian knikte, maar hij begreep het niet, en het normale leven keerde weer terug, het kwam niet bij hen op dat datgene wat in Eisenach was gebeurd zich kon herhalen, de barbaarse aanval leek eenmalig te zijn geweest, na een tijd bracht ook de Boss die niet meer ter sprake, maanden gingen voorbij, de zomer kwam en vervolgens de herfst, het werd kouder, maar de verwarming hoefde nauwelijks aan, of het had nauwelijks gehoeven, maar in het Hochhaus werd flink gestookt, hij moest het raam opendoen, want op de mildere dagen was het ’s nachts zo warm dat hij niet kon slapen, alleen als hij het raam opendeed, en vervolgens kwam de echte winter, en toen zei de radio op een dag dat ook die voorbij was, want de lente was gekomen, en ze holden al de zomer in, en toen brak de dag aan die Florian als uiterste datum had bestemd voor welke hij antwoord had moeten krijgen van het Kanzleramt, maar hij kreeg geen antwoord, en vanaf die dag was hij ervan overtuigd dat één bepaalde ambtenaar het obstakel vormde, dat moest het wel zijn, maar het was nu 31 augustus, dus Florian liep nog een laatste keer de berg op naar het postkantoor, hoorde gelaten de mededeling aan dat hij nog steeds geen post had, wandelde weer naar beneden, ging even bij Ilona zitten in de cafetaria bij de Baumarkt, bestelde een Bockwurst en een Jim Him, en dit keer nam hij niet deel aan het gesprek tussen de gasten, hij hoorde dus niet aan hoe belachelijk lang de wegwerkzaamheden aan de 88 duurden, en dat de Hartz IV weer een dag later was gekomen en dat niemand wat deed, nog geen excuses of niks, want hij moest bedenken wat hij zelf zou doen, en hij nam inderdaad een besluit, hij at de Bockwurst en dronk de Jim Him, waarna hij naar het Hochhaus ging, een A4’tje pakte, dat hij dubbelvouwde, bij de vouw de helft van het vel afscheurde en op de bovenste helft alleen schreef: aan Angela Merkel, de kanselier van de Bondsrepubliek Duitsland, daarna volgde: ‘Sehr geehrte Frau Kanzlerin, ik kom op 6 september, rond het middaguur,’ en hij stopte het halve vel in een envelop, adresseerde die op de gebruikelijke wijze en verstuurde de brief bij de Volkenants, waarna hij zich naar meneer Köhler begaf, die hem uitgerekend op die dag ontving met de mededeling dat het goed was dat hij kwam omdat hij iets belangrijks met hem te bespreken had, hij vroeg hem om te gaan zitten, en na nog een hele tijd te lopen ijsberen in de kamer, bleef hij zwijgend voor Florian staan, duwde met twee vingers zijn bril omhoog en zei: kijk, jongen, ik moet jou iets vertellen, in de eerste plaats dat je twee dingen door elkaar haalt, ten minste twee van alles wat ik jou heb verteld, jij denkt dat het iets uit het niets ontstaat en dat het iets dus uiteindelijk ook in het niets zal eindigen, en je hebt nooit goed geluisterd terwijl ik dit altijd met het nodige voorbehoud heb gebracht, je hebt niet goed opgelet, dus nu moet je wel goed opletten: conclusies hangen van heel gevoelige premissen af, je kunt niet onverantwoord conclusies trekken, ik ben oorspronkelijk leraar wis- en natuurkunde, dus maar een leraar, en geen hoogontwikkelde wetenschappelijke geest, en misschien komt het daardoor dat ik nooit duidelijk genoeg ben geweest en al die tijd geen geloofwaardig beeld heb kunnen schetsen van de vragen waarover je me ooit bent begonnen uit te vragen, maar ik wil nu niet verder toekijken terwijl je je steeds verder vastdraait in je eigen interpretatie, want ik hoor van de Volkenants dat je de ene brief na de andere stuurt aan Angela Merkel, doe dat niet, jongen, Angela Merkel zal jouw brief nooit lezen, ze zal die ook nooit krijgen, maar als ze hem wel kreeg, zou dat nog erger zijn, want wat zou Angela Merkel dan denken over ons, de mensen hier in Kana?, dat iedereen gek geworden is?!, want ik weet wel, of beter gezegd: ik heb wel een vermoeden wat je allemaal aan Angela Merkel schrijft, ik heb wel in de gaten waar je zo bang voor bent, daar heb je haar over geschreven, ja toch?, ja, beantwoordde hij zijn eigen vraag, want Florian zweeg, maar lieve jongen, zei hij nu en hij ging zitten tegenover Florian