Titel

HET FUNDAMENT

VAN HET CHRISTENDOM

Ds. C. Harinck

Het fundament

van het christendom

De leer van de apostelen en

het leven van de eerste

Christenen

DEN HERTOG – HOUTEN

© 2024 Den Hertog B.V., Houten

ISBN 978 90 331 8164 1

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij digitaal, elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Woord vooraf

Wat is het christendom? Hoe is het ontstaan? Waarop is de boodschap van het christendom gegrond? Deze vragen hielden mij bezig toen ik met het christendom in aanraking kwam. In de loop der jaren heb ik heel wat over het vroege christendom gelezen, er veel over nagedacht en aantekeningen gemaakt. Het was nog een wens van mij om dit alles te verwerken in een boek over het fundament van het christendom.

Ontstaan

Het is belangrijk te weten hoe het christendom is ontstaan en waarop het is gefundeerd. Er is zoveel van mensen aan het christendom toegevoegd dat het oorspronkelijke christendom soms bijna niet meer terug te vinden is. Ik denk dat het vooral ook voor onze jonge mensen tot zegen zou zijn om weer zicht te krijgen op het jonge christendom.

Nu het christendom aan het verdwijnen is in Europa en de gelovigen een minderheid vormen, is het ook voor de kerk van vandaag leerzaam om na te gaan hoe de gelovigen van de eerste eeuwen als minderheid in een heidense wereld geleefd hebben. Zij geven ons een voorbeeld van het christen-zijn in een goddeloze wereld.

De moderne westerse wereld weet niet meer wat het christendom is. Men ziet het als een van de vele levensfilosofieën die de wereld rijk is. Maar wie onbevooroordeeld onderzoek doet naar het ontstaan van het christendom, moet toegeven dat het op filosofische wijze niet te verklaren is. Ik ben overtuigd dat iedereen die zich verdiept in het ontstaan van het christendom en leert wat het christen-zijn inhoudt, zich niet zal kunnen onttrekken aan het overheersende gevoel dat het christendom bovennatuurlijk is. Het heeft met God en Jezus Christus te maken. Het is waar wat de grote Joodse geleerde Gamáliël de Joodse raad adviseerde in verband met het optreden van de apostelen: ‘En nu zeg ik ulieden: Houdt af van deze mensen, en laat hen gaan; want indien deze raad of dit werk uit mensen is, zo zal het gebroken worden. Maar indien het uit God is, zo kunt gij dat niet breken; opdat gij niet misschien bevonden wordt ook tegen God te strijden’ (Hand. 5:38, 39). Het christendom is uit God. Het kan niet gebroken worden.

De meeste boeken over het christendom zijn bijzonder kritisch van inhoud. Veel schrijvers schijnen het christendom zelfs te bestrijden. Zij zijn bijna allen besmet door de zogeheten ontmythologiseringstheologie van de 19e eeuw. Zij beweren dat de discipelen Jezus tot een God hebben gemaakt en dat het christendom door mensen is bedacht.

Mijn voornemen is om niet vanuit de rede en de logica, maar vanuit de geschriften van de apostelen, de apostolische vaders en apologeten naar het ontstaan van het christendom te kijken. Het is bijzonder dat binnen enkele tientallen jaren na de dood van Jezus door de prediking van de apostelen overal rond de Middellandse Zee christelijke gemeenschappen ontstonden. Het waren gemeenschappen die geloofden dat Jezus de opgestane Heere (Kurios) en beloofde Messías was. Zij geloofden het Evangelie dat ieder die in Hem gelooft vergeving van zonden en het eeuwige leven zal ontvangen. Het werd het begin van de christelijke kerk.

Het christendom is een van de grootste godsdiensten in de wereld geworden. Het heeft zich verspreid in alle hoeken van de aarde en kent nu meer dan twee miljard aanhangers. Het christendom heeft een enorme invloed uitgeoefend op de volken, op de beschaving, de cultuur, de wetenschap en het leven van mensen. Het is alles begonnen met een twaalftal mannen die de wereld introkken om het Evangelie te verkondigen. Daarom noemen we de apostelen de grondleggers van het christendom. Zij hebben het fundament van de christelijke kerk gelegd.

Uniek Persoon

Het christendom gaat terug op de Persoon en het optreden van Jezus Christus. Zonder Hem zou er geen christelijke kerk en geen christendom zijn. Wat weten we van Jezus Christus?

Allereerst dat Hij een historisch Persoon is, Die werkelijk heeft geleefd. De dwaze ontkenning dat Jezus nooit heeft geleefd en een door mensen verzonnen persoon is, zijn we sinds lang voorbij. Uit al de kritische geluiden van de ontmythologiseringstheologie van de negentiende eeuw is slechts de bevestiging overgebleven dat Jezus een historische figuur is geweest. Er wordt aan het werkelijke bestaan van Jezus en Zijn optreden in Israël vandaag de dag niet meer getwijfeld. De historische kritiek is in dit opzicht verstomd. Maar dat wil niet zeggen dat men Jezus aanvaardt als de Messías en de Zoon van God. De godsdienstcritici zeggen in het algemeen dat mensen dit van Jezus hebben gemaakt.

Jezus is in Bethlehem geboren en opgegroeid in Nazareth. Over Zijn jeugd is weinig bekend. We weten alleen dat Hij op twaalfjarige leeftijd met Zijn ouders Jeruzalem heeft bezocht om het Pascha te vieren. Daar verbaasde Hij de theologen door de vragen die Hij stelde en de antwoorden die Hij gaf. Hij toonde grote kennis te bezitten van de thora en andere godsdienstige zaken.

Na gedoopt te zijn door Johannes de Doper, begon Hij op 30-jarige leeftijd Zijn publieke arbeid onder Israël. Hij verkondigde de komst van het Koninkrijk Gods. Hij predikte, verrichtte opzienbarende wonderen en zei dat met Hem het beloofde Messiaanse Rijk was gekomen. Hij had een intieme en unieke relatie met God en noemde Hem op een bijzondere manier Zijn ‘eigen’ natuurlijke Vader.

Tijdens Zijn leven op aarde bezat Hij reeds veel volgelingen. Er was naast de grote groep van discipelen een bijzondere groep van twaalf volgelingen, die Hij ‘apostelen’ noemde. Zij vormden the inner circle. Met hen reisde Hij al predikende door Israël.

De opvattingen van Jezus over het Koninkrijk van God en hoe men daarin moet leven, botsten met de opvattingen van de leidslieden van Israël. Na een korte openbare arbeid in Israël van ruim drie jaar, is Jezus ten slotte door de Joodse Raad gearresteerd en door de Romeinse stadhouder Pontius Pilatus veroordeeld tot de kruisdood.

Drie dagen later is Hij opgestaan uit de doden en heeft Hij Zich levend en lichamelijk vertoond aan Zijn volgelingen. Dit bracht een grote omkeer teweeg bij Zijn volgelingen. Van bedroefde en verslagen mensen werden zij vurige getuigen van de opstanding van Jezus Christus uit de doden. Zelfs kritische onderzoekers moeten toegeven dat er met Pasen een opmerkelijke verandering bij de discipelen is opgetreden. Zij waren zo verslagen geweest door Zijn dood, maar nadat Jezus hun levend was verschenen, werden ze met nieuwe kracht bezield. Zij geloofden dat Jezus door Zijn opstanding uit de doden onomstotelijk heeft bewezen de beloofde Messías en de Zoon van God te zijn. Zij geloofden dat Hij hen door Zijn dood met God had verzoend en door Zijn opstanding had verlost van dood, hel en graf en voor hen het eeuwige leven had verworven. Naar Jezus’ bevel zijn de apostelen met deze boodschap de wereld ingegaan, predikende dit Evangelie aan alle creaturen, hen dopende in de Naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.

Het christendom gaat zodoende terug op een uniek Persoon en op unieke gebeurtenissen: de geboorte, het werk, de dood en de opstanding van Jezus Christus. De apostelen zijn daarvan de verkondigers geweest. Zij zijn voor het forum van de wereld de getuigen van alles wat Jezus gesproken en gedaan heeft. Dat maakt de apostelen en hun getuigenis zo belangrijk. Het christendom rust op wat de apostelen getuigd hebben aangaande Jezus Christus. Aan hun personen en werk wil ik daarom de meeste aandacht besteden.

Vragen over het christendom

Vragen over de waarheid van het christelijk geloof zijn er altijd geweest. Zij zijn er ook vandaag. Veel jongeren en ouderen, binnen en buiten de kerk, hebben over Jezus en het christendom vragen. Dikwijls worden die vragen opgeroepen door de hoge aanspraak die het christendom maakt. Het christendom pretendeert immers dat God Zich in Jezus Christus heeft geopenbaard tot redding van een verloren wereld. ‘Niemand heeft ooit God gezien; de eniggeboren Zoon, Die in den schoot des Vaders is, Die heeft Hem ons verklaard’ (Joh. 1:18).

Alle godsdiensten komen voort uit een zoektocht van de mens naar de onbekende God, maar het christendom is het gevolg van Gods zoeken naar de mens. Het leert dat Jezus Christus in de wereld is gekomen om de zondaren zalig te maken, te redden van de vloek en de dood, die de mens over zich heeft gebracht door tegen God te zondigen.

De verlossingsleer van het christendom is velen een aanstoot, omdat het christendom de mens beziet als gevallen, verdorven, zondig en niet bij machte zichzelf te verlossen en dus geheel aangewezen op de genade van God. En wat vooral weerstand oproept, is de pretentie dat Jezus niet één van de vele wegen, maar de enige Weg is tot God. ‘En de zaligheid is in geen ander; want er is ook onder den hemel geen andere naam, die onder de mensen gegeven is, door welken wij moeten zalig worden’ (Hand. 4:12).

De kritische vragen die over het christendom gesteld worden, richten zich vooral op de Persoon van Jezus Christus en de boodschap die de apostelen de wereld hebben ingedragen. Is de Man van Nazareth wel de Zoon van God? Is Hij wel de Messías van Wie de profeten gesproken hebben? Is Hij de enige Weg tot God? Zijn alle andere godsdiensten dan dwaalwegen?

Deze vragen hebben ook mij persoonlijk veel beziggehouden. Ik ben opgegroeid in een socialistisch gezin waar de gedachte van Marx heerste: het christendom, met de beloning van een hemel, is verzonnen om de arme arbeiders in hun ellendige bestaan onderdanig en rustig te houden. Het christendom is in de ogen van velen een mythe waarin mensen geloven om de rauwe werkelijkheid van het leven en de dood te ontvluchten. Dit boek is in zeker opzicht ontstaan uit mijn persoonlijke zoektocht naar de waarheid van het christendom. Mij is gebleken dat het in die zoektocht het allerbeste is om gewoon bij de bron te beginnen en de evangeliebeschrijvingen te lezen. De Heilige Geest wil daardoor Jezus en Zijn leer aan ons tonen en een zekerheid werken dat Jezus is de Christus, de Zoon van de levende God.

Ver boven alle aanvallen op het christendom bewijst Jezus ook vandaag nog Zichzelf. Jezus is bij machte om harten te laten branden bij het lezen van de Schrift. Het wordt dan vervuld wat we lezen van de Samaritanen die zeiden tot de vrouw die hun over Jezus had verteld: ‘Wij geloven niet meer om uws zeggens wil; want wijzelven hebben Hem gehoord, en weten, dat Deze waarlijk is de Christus, de Zaligmaker der wereld’ (Joh. 4:42). Tot dat geloof zou ik u willen brengen.

Spiegel

De hervormers hadden als devies: ad fontes, terug naar de bronnen. Dit betekende voor hen allereerst terug naar de Schrift, maar ook terug naar de apostelen, de apostolische vaders en de kerkvaders. Er was in de loop der eeuwen zoveel van de mens de kerk ingeslopen, dat men wilde terugkeren naar het oorspronkelijke christendom.

Vandaag is het niet anders. Vanwege de controverses tussen kerkelijke groeperingen is er veel van het oorspronkelijke christendom verloren gegaan. Er kunnen zoveel menselijke opvattingen de kerk binnensluipen, dat we vervreemden van de bronnen. Het is goed en onmisbaar voor de kerk om zich steeds te laten corrigeren door de Schrift en het oorspronkelijke christendom. Daar hoort bij dat we bereid moeten zijn om in de spiegel te kijken en te zien of we in leer en leven nog lijken op de kerk van het eerste uur. Lijkt ons christendom en christen-zijn nog op het eerste christendom en de eerste christenen? Daarom is het van groot belang om te weten hoe het christendom is ontstaan, wat het fundament is waarop het christendom is gebouwd, en hoe de Vroege Kerk haar christen-zijn leefde en beleefde. Niet om het vroege christendom te kopiëren, want dat is onmogelijk. We leven in heel andere tijden en omstandigheden. Je kunt de klok niet terugdraaien. Bewegingen die dat hebben geprobeerd, zijn altijd mislukt. Maar we verdiepen ons in het vroege christendom om te zien of de wezenlijke zaken nog onder ons zijn. Want die veranderen niet.

Wat kunnen we leren van de mensen die in zo korte tijd de wereld hebben omgekeerd? Wat predikten zij? Wat geloofden zij? Wat bezielde hen? Waarom werden zij christenen genaamd? Waarom werden zij tegengestaan en vervolgd? Hoe leefden zij? Wat kunnen we leren van hun pastorale zorg, hun gebeden, hun broederschap, hun naastenliefde, hun geloof en standvastigheid? Hoe dachten zij over het geloof in Jezus Christus, de bekering tot God, de vergeving van de zonden, de verzoening met God, de dood en het eeuwig leven, de hemel en de hel, het discipelschap, het gemeenteleven, de Drie-eenheid, de Schriften, en zoveel meer?

Voor velen is het christendom niet meer dan een lege huls van woorden, gewoonten en dorre rechtzinnigheid. Het heeft geen inhoud, vervult het hart niet, en van een persoonlijke relatie met Jezus is geen sprake. Maar de ware christen zegt met Paulus: ‘Ik leef, doch niet meer ik, maar Christus leeft in mij’ (Gal. 2:20). Kennis nemen van de jonge christelijke kerk, die aan Jezus Christus verbonden was, kan beschamend en vruchtbaar zijn. Een ontmoeting met het vroege christendom stimuleert en inspireert. Een herontdekking van onze wortels sterkt voor de tijd van nu. Het bepaalt ons bij het woord van Paulus aan Timótheüs: ‘O Timótheüs, bewaar het pand u toebetrouwd’!

Kapelle, januari 2024 Ds. C. Harinck

- 1 -

Apostelen en profeten

Gebouwd op het fundament der apostelen en profeten, waarvan Jezus Christus is de uiterste Hoeksteen.

Éfeze 2:20

De gemeente van Christus wordt door de apostel vergeleken met een gebouw. Het is een gebouw dat nog onder constructie is. Het is nog niet af. God bouwt er nog steeds aan. Het zal pas compleet zijn als de laatste uitverkoren zondaar tot bekering en geloof in Jezus Christus is gebracht. Maar al wordt er nog voortdurend aan het gebouw gewerkt, het fundament is reeds gelegd. Er worden wel steeds stenen aan het gebouw toegevoegd, maar het fundament is voor eens en voor altijd gelegd. Het fundament van de nieuwtestamentische kerk is de leer van de apostelen en de profeten.

Verder zegt de apostel dat het gehele gebouw van de kerk rust op de Hoeksteen, de Heere Jezus Christus: ...waarvan Jezus Christus is de uiterste Hoeksteen. In de dagen van de apostel begon de bouw van een huis met een hoeksteen of grondsteen. Op de hoek van het te bouwen huis werd een zware hoeksteen gelegd, waarop de muren werden opgetrokken. De hoeksteen of grondsteen was het dragende deel, waarop het gehele gebouw rustte. Jezus wordt de Hoeksteen van de kerk genoemd. Het leert ons dat in de christelijke kerk alles rust op de Persoon van Jezus Christus en Zijn werk. Wanneer Jezus ontbreekt, ontbreekt de Hoeksteen die het gehele gebouw draagt. De apostelen hebben die Hoeksteen, het fundament van de kerk, gelegd. Zij zijn de grondleggers van de nieuwtestamentische gemeente.

De apostel noemt niet alleen de apostelen als grondleggers van de gemeente. Hij spreekt ook over de profeten. De meesten hebben daar eenvoudig de profeten van het Oude Testament onder verstaan. Er is echter één probleem: de volgorde. De apostel noemt immers eerst de apostelen en daarna de profeten. Op grond daarvan moeten we stellen dat het hier om nieuwtestamentische profeten gaat. De kanttekening van de Statenvertaling vermeldt bij deze tekst: ‘Dat is, de leer der apostelen en der profeten, zo des Ouden als des Nieuwen Testaments.’ De mannen van de Statenbijbel stellen dat het hier zowel de oudtestamentische als de nieuwtestamentische profeten betreft. Zij kiezen dus voor een middenweg.

Het Nieuwe Testament kent profeten. De apostel zegt dat de ten hemel gevaren Christus de nieuwtestamentische gemeente verschillende gaven heeft gegeven. ‘En Dezelve heeft gegeven sommigen tot apostelen, en sommigen tot profeten, en sommigen tot evangelisten, en sommigen tot herders en leraars’ (Ef. 4:11). Profeten zijn dus gaven van Christus aan Zijn nieuwtestamentische gemeente. Het vroegste christendom kende naast apostelen ook profeten. Dat brengt ons tot de vraag: wat zijn apostelen en wat zijn profeten?

De apostelen

Hoewel zij mensen waren van gelijke beweging als wij, zijn de twaalf apostelen unieke personen geweest. Zij waren op een unieke wijze geroepen tot een uniek werk. We lezen in Markus 3 vers 14 en 15: ‘En Hij klom op den berg, en riep tot Zich die Hij wilde; en zij kwamen tot Hem. En Hij stelde er twaalf, opdat zij met Hem zouden zijn, en opdat Hij dezelve zou uitzenden om te prediken; en om macht te hebben de ziekten te genezen, en de duivelen uit te werpen.’

Hier worden ons over de roeping van de discipelen tot apostelen al direct belangrijke dingen verteld. Zij waren bedoeld om met Hem te zijn. Zij zijn vanaf de doop van Jezus door Johannes de Doper tot aan de hemelvaart altijd bij Jezus geweest. Zij hebben met Hem geleefd. Zij zijn getuigen geweest van alles wat Jezus gedaan en gesproken heeft.

De twaalf discipelen hebben privéonderwijs van Jezus ontvangen. We lezen dat Jezus de menigte leerde die tot Hem kwam. Van de discipelen lezen we echter: ‘Maar Hij verklaarde alles Zijn discipelen in het bijzonder’ (Mark. 4:34). Jezus heeft de twaalf apostelen niet alleen op een unieke wijze geroepen, maar hun ook een unieke kennis gegeven. Zij wisten meer dan andere gelovigen. Zij zijn ‘erbij’ geweest en hebben privé-uitleg van Jezus ontvangen omtrent de verborgenheden van Gods Koninkrijk. Zij bezaten kennis uit de eerste hand.

De apostelen zijn verder ‘getuigen’ geweest van Zijn machtige daden, wonderen en tekenen. Maar vooral ook van Zijn dood, opstanding en hemelvaart. Zij hebben Hem weggevoerd zien worden naar Golgotha om gekruisigd te worden, hoewel maar één discipel werkelijk getuige is geweest van Jezus’ kruisdood: de jonge Johannes. Zij hebben Jezus daarna ontmoet als de uit de dood opgestane Levensvorst. Zij hebben met de opgestane Jezus gesproken en zelfs met Hem gegeten en gedronken (Hand. 10:41). Ze zijn daarna nog veertig dagen door Hem onderwezen.

Dit alles heeft hen gemaakt tot betrouwbare en gekwalificeerde getuigen van Jezus’ dood en opstanding. Zij hebben getuigd wat zij gezien, gehoord en getast hebben. ‘Hetgeen van den beginne was, hetgeen wij gehoord hebben, hetgeen wij gezien hebben met onze ogen, hetgeen wij aanschouwd hebben, en onze handen getast hebben van het Woord des levens ... dat verkondigen wij u’ (1 Joh. 1:1, 3). Petrus kon namens de apostelen zeggen: ‘De God onzer vaderen heeft Jezus opgewekt, Welken gij omgebracht hebt, hangende Hem aan het hout. Dezen heeft God door Zijn rechterhand verhoogd tot een Vorst en Zaligmaker, om Israël te geven bekering en vergeving der zonden. En wij zijn Zijn getuigen van deze woorden...’ (Hand. 5:30-32).

De apostelen zijn niet slechts gezonden om een boodschap te verkondigen, maar ook om te getuigen van alles wat zij gehoord en gezien hebben. Zij getuigen van gebeurtenissen die bewijzen dat Jezus de Zoon van God en de beloofde Messías is. Zij eisen daarom geloof in hun getuigenis. Hun getuigenis aangaande Jezus is vastgelegd in de vier beschrijvingen van Matthéüs, Markus, Lukas en Johannes. Zij hebben later in hun brieven vooral de betekenis van Jezus’ woorden en de heilsfeiten uitgelegd. Alles wat zij ons aangaande Jezus Christus overgeleverd hebben, gaat direct terug op wat zij van Jezus gehoord en gezien hebben.

De getuige was in de oudtestamentische rechtsspraak een zeer belangrijk persoon. Op grond van twee of drie getuigen werd iemand veroordeeld of vrijgesproken (Deut. 17:6). De apostelen zijn voor het forum van de wereld de getuigen geworden van de dood en opstanding van Jezus Christus. Zij verkondigen de wereld dat God daardoor krachtig heeft bewezen dat Jezus Christus de Zoon van God is.

De discipelen zijn de vertegenwoordigers van Christus Zelf. Zij traden op en spraken namens Hem. Dit komt duidelijk naar voren in de naam die Jezus Zijn discipelen heeft gegeven. Hij noemde hen ‘apostelen’. ‘En als het dag was geworden, riep Hij Zijn discipelen tot Zich, en verkoos er twaalf uit hen, die Hij ook apostelen noemde’ (Luk. 6:13). Het woord apostolos betekent ‘gezondene’. Het is een naam ontleend aan de Joodse rechtsbedeling. Daarin kende men de figuur van de shaliach. Dat was de man die namens anderen met volmacht optrad en hen vertegenwoordigde.

De shaliach (apostel) van een mens is als deze zelf. In die zin ontvangt eenieder die de apostel ontvangt, Hem Die de apostel heeft gezonden.

[Ridderbos, Heilsgeschiedenis, 37; zie ook: Kruse, New Testament Models, 29]

Jezus heeft deze Joodse omschrijving van de shaliach op Zijn discipelen toegepast. Hij verklaarde: ‘Die u ontvangt, ontvangt Mij; en die Mij ontvangt, ontvangt Hem Die Mij gezonden heeft’ (Matth. 10:40). De apostelen zijn dus de met macht en last beklede representanten van Christus. Hun woorden en hun boodschap zijn als de woorden van Jezus Zelf. Ieder die hen hoort, hoort Christus Zelf, en ieder die hen verwerpt, verwerpt Christus Zelf. Jezus heeft Zelf niets op papier gezet. Hij heeft dit werk toevertrouwd aan de apostelen, Zijn getuigen. Alles wat we van Jezus weten, is via de apostelen tot ons gekomen. Het is echter alsof Hij Zelf door hun geschriften tot ons spreekt. De getuige was in de Joodse wereld als de persoon zelf.

Hun woord is openbaringswoord, het is eens en voor altijd het getuigenis aangaande Christus, waarmee de kerk en de wereld het te doen hebben en waarnaar zij geoordeeld zullen worden.

[Ridderbos, Heilsgeschiedenis, 37]

De discipelen hebben gesproken en geschreven onder de bijzondere leiding, verlichting en inspiratie van de Heilige Geest. Jezus had dit voorzegd en beloofd: ‘Maar de Trooster, de Heilige Geest, Welken de Vader zenden zal in Mijn Naam, Die zal u alles leren, en zal u indachtig maken alles wat Ik u gezegd heb’ (Joh. 14:26). De Heilige Geest zou niet alleen alles wat Jezus had gesproken in hun herinnering terugbrengen, Hij zou hun ook alles leren en hen de betekenis van de gebeurtenissen doen verstaan. Bovendien zou de Heilige Geest hen ook andere dingen, die Jezus niet eerder had verteld, leren verstaan. Jezus wees daarop toen Hij zei: ‘Nog vele dingen heb Ik u te zeggen, doch gij kunt die nu niet dragen. Maar wanneer Die zal gekomen zijn, namelijk de Geest der waarheid, Hij zal u in al de waarheid leiden; want Hij zal van Zichzelven niet spreken, maar zo wat Hij zal gehoord hebben, zal Hij spreken, en de toekomende dingen zal Hij u verkondigen’ (Joh. 16:12, 13).

De Heilige Geest zou door de apostelen spreken. Wat de apostelen getuigen, is dus naar de inhoud niet te scheiden van het spreken van de Heilige Geest. Hun getuigenis is het getuigenis van de Heilige Geest. Zij zijn in hun spreken en schrijven door de Heilige Geest in al de waarheid geleid. Hun getuigenis draagt daardoor het stempel van onfeilbaarheid. Het maakt hen met gezag beklede uitleggers van de Heilige Schrift. Zij bezaten de kennis en het gezag om de oudtestamentische profetieën uit te leggen en de verborgenheden van het Koninkrijk Gods te verkondigen.

Het gezag van de apostelen

Jezus gaf Zijn apostelen een uniek gezag. Dit gezag berustte ten eerste op hun aanstelling door Jezus. Zij worden ‘apostelen’, vertegenwoordigers van Jezus, genoemd. Wie hen hoorde, hoorde Jezus Zelf. Zij zijn ten tweede door Gods Geest in al de waarheid geleid. Er is geen dwaling in hun geschriften. Dit gezag heeft God verder bekrachtigd door de tekenen die zij deden. Hun getuigen en prediken ging gepaard met wonderen en tekenen. De apostolische tijd was vol van bovennatuurlijke gebeurtenissen. Het begon reeds direct na de uitstorting van de Heilige Geest op de pinksterdag. Petrus genas een kreupele man in de naam van Jezus Christus de Nazarener (Hand. 3). ‘En door de handen der apostelen geschiedden vele tekenen en wonderen onder het volk’ (Hand. 5:12). In Handelingen 5 vers 15 lezen we dat de mensen de zieken langs de weg legden opdat de schaduw van Petrus op hen zou vallen. Dit was reeds genoeg om hen te genezen.

De engel des Heeren opende ’s nachts de gevangenis waarin de apostelen door het sanhedrin waren opgesloten (Hand. 5:19). Petrus genas in de Naam van Jezus Christus de verlamde Enéas (Hand. 9:34). Hij wekte Dorkas op uit de dood (Hand. 9). Een engel verloste Petrus uit de gevangenis (Hand. 10). Paulus sloeg de tovenaar Barjézus met blindheid (Hand. 13). Paulus genas een verlamde te Lystre (Hand. 14). Paulus wierp een demoon uit de waarzeggende dienstmaagd (Hand. 16). Paulus bracht Éutychus tot leven, na een dodelijke val uit het raam (Hand. 20). Door al deze bovennatuurlijke gebeurtenissen maakte God duidelijk dat de apostelen Zijn boodschappers waren en Zijn boodschap brachten. De hemel drukte het zegel op deze mannen en hun boodschap. God gaf hun een gezag dat niet betwijfeld kon worden. Het nam alle twijfel weg of hun boodschap wel Gods boodschap was. Het werd vervuld wat we in Hebreeën 2 vers 4 over die tijd lezen: ‘God bovendien medegetuigende door tekenen en wonderen en menigerlei krachten en bedelingen des Heiligen Geestes, naar Zijn wil.’ Dit alles maakte hen tot de grondleggers van de nieuwtestamentische kerk.

De apostelen traden op en spraken als de gevolmachtigden van Christus. God hechtte aan hun woorden en geschriften het zegel van Goddelijke herkomst. Zij konden evenals de profeten zeggen: ‘Alzo zegt de Heere.’ Hun woorden en geschriften staan gelijk met de geïnspireerde oudtestamentische geschriften. De apostelen waren zich van dit gezag bewust. Petrus stelde hen op één lijn met de profeten van het Oude Testament: ‘Opdat gij gedachtig zijt aan de woorden die van de heilige profeten tevoren gesproken zijn, en aan ons gebod, die des Heeren en Zaligmakers apostelen zijn’ (2 Petr. 3:2).

Paulus vroeg van de christenen te Thessaloníca om de woorden van de apostelen te beschouwen als van de Heere Jezus Zelf afkomstig. ‘Zo dan, broeders, staat vast en houdt de inzettingen die u geleerd zijn, hetzij door ons woord, hetzij door onzen zendbrief’ (2 Thess. 2:15). Hij had zelfs het gezag om te schrijven: ‘Indien u iemand een evangelie verkondigt buiten hetgeen gij ontvangen hebt, die zij vervloekt’ (Gal. 1:9).

De boodschap die de apostelen verkondigden, brachten zij met hetzelfde gezag als waarmee de profeten van het Oude Testament hun boodschap hadden verkondigd. De apostelen verkondigden Jood en heiden dat Jezus van Nazareth, Die op Golgotha was gekruisigd en met Pasen uit de dood was verrezen, de Zoon van God en de beloofde Messías was. Zij verkondigden dat in Jezus de beloften van het Oude Testament waren vervuld en dat allen die dit Evangelie geloofden, zalig zouden worden. Het deed Petrus met Goddelijk gezag zeggen: ‘Zo wete dan zekerlijk het ganse huis Israëls, dat God Hem tot een Heere en Christus gemaakt heeft, namelijk dezen Jezus, Dien gij gekruist hebt’ (Hand. 2:36). En voor het sanhedrin getuigde hij: ‘En de zaligheid is in geen ander; want er is ook onder den hemel geen andere naam, die onder de mensen gegeven is, door welken wij moeten zalig worden’ (Hand. 4:12).

De apostelen hebben voor eens en voor altijd de christelijke leer vastgelegd. Hun leer is het fundament van het nieuwe Jeruzalem dat Johannes van God uit de hemel zag neerdalen. ‘En de muur der stad had twaalf fundamenten, en in dezelve de namen der twaalf apostelen des Lams’ (Openb. 21:14). De apostolische leer, vastgelegd in de geschriften van de apostelen, is het fundament van de nieuwtestamentische kerk. De kerk is gebouwd op het fundament der apostelen en profeten (Ef. 2:20). Deze gedachte heeft zich diep in de Vroege Kerk gevestigd. De Vroege Kerk heeft het getuigenis van de apostelen aanvaard als het getuigenis van de Heilige Geest. We zien dit in de oudste belijdenis van de kerk, de Apostolische Geloofsbelijdenis, in het oudste liturgische geschrift – de Didache – en in de latere Geloofsbelijdenis van Nicéa.

De profeten

Paulus zegt dat de kerk niet alleen gebouwd is op het fundament der apostelen, maar ook op dat der profeten. Eerst noemt hij de apostelen en daarna de profeten. In de eerste christengemeenten waren allerlei gaven van de Geest aanwezig. Een van de belangrijkste, en door de apostel Paulus meest aanbevolen, gaven was de gave van de profetie. Hoewel in het nieuwtestamentisch taalgebruik alle gelovigen profeten, priesters en koningen worden genoemd, gaat het hier toch om een bijzondere gave (charisma) van de Heilige Geest. Niet alle gelovigen hadden deze gave ontvangen. Het was een openbaringsgave. God heeft in de nieuwtestamentische tijd zaken geopenbaard die in voorgaande eeuwen verborgen gebleven waren. ‘Welke in andere eeuwen den kinderen der mensen niet is bekendgemaakt, gelijk zij nu is geopenbaard aan Zijn heilige apostelen en profeten door den Geest’ (Ef. 3:5).

Deze profeten brachten de gemeente een directe openbaring van de verborgenheden van Gods Koninkrijk. Paulus spreekt in 1 Korinthe 14 vers 26 over zulke gelovigen die ‘een openbaring’ van God hadden ontvangen. In verband met vragen en een bepaalde nood in de gemeente, maakte God gebruik van profeten om Zijn wil bekend te maken. Hun boodschap wordt beschouwd als het directe woord van God. Daarom had die zo’n gezag en zijn deze profeten met de apostelen de grondleggers van de christelijke kerk.

Calvijn verstaat daaronder meer dan uitleggers van Gods wil:

Profeten is bij Paulus niet de naam voor willekeurig welke uitleggers van de goddelijke wil, maar voor hen die door een bijzondere openbaring daarin uitblonken, zoals die tegenwoordig niet meer voorkomen of minder duidelijk herkenbaar zijn.

[Calvijn, Institutie IV.3.4]

Het zijn gelovigen geweest met een bijzondere openbaring van God, die nodig was voor bepaalde vragen en problemen in de gemeente.

Sommige van die profeten hebben ook voorzeggingen gedaan. Uit de Handelingen is ons de profeet Ágabus bekend, die voorspelde dat Paulus in Jeruzalem gebonden zou worden en dat er een hongersnood zou komen. In Handelingen 13 lezen we van de profeten Bárnabas, Simeon, Lucius van Cyréne en Mánahen. God sprak door hen en beval Paulus en Bárnabas tot de heidenen te zenden. De profetie was dus een gave waardoor God tot de gemeente sprak.

Vooral in de brief aan de Korinthiërs wordt over de gave van de profetie gesproken. Maar ook andere gemeenten worden genoemd in verband met de gave van de profetie. We vinden christenen met deze gave in Jeruzalem, Cesaréa, Antiochíë, Thessaloníca, Rome en in de gemeenten in Klein-Azië. In tegenstelling tot het in tongen spreken, was de profetie een verstaanbare, duidelijke uitleg van een verborgenheid van het Evangelie, of een antwoord op vragen onder de directe leiding van de Heilige Geest. De gelovigen die in een vreemde taal spraken, ontvingen ook wel een directe openbaring van God, maar hun boodschap werd voor de gemeente pas duidelijk nadat een uitlegger deze in een verstaanbare taal uitlegde.

Profetie was anders: duidelijk en verstaanbaar. Paulus vond de profetie daarom aan te bevelen boven de tongentaal (1 Kor. 14:4). Het was een gave die zowel bij mannen als bij vrouwen werd gevonden (Luk. 2:36; 1 Kor. 11:5). Het directe woord van God, dat de profeten voorgaven te spreken, moest echter in overeenstemming zijn met het apostolisch geloof. Hun boodschap moest getoetst worden aan de Schrift en de woorden der apostelen. In de brieven van de apostelen komen we enkele van deze voorwaarden tegen. De echte profetie eert de Zoon van God (Joh. 16:14; 1 Kor. 12:1-4), sterkt en vertroost de gemeente (1 Kor. 14:3), stemt overeen met de oudtestamentische geschriften en de leer van de apostelen (Rom. 12:7) en wordt beoordeeld door de gemeente. Er moest ook op een ordelijke manier ruimte in de samenkomst worden gemaakt voor de boodschap van de profeten. ‘En dat twee of drie profeten spreken, en dat de anderen oordelen’ (1 Kor. 14:29). Aan al deze eisen moest de profetie voldoen. Dit was nodig om de valse profeet te ontmaskeren en ontsporingen tegen te gaan.

In de Schrift wordt steeds verband gelegd tussen openbaring en de gave van de profetie. Een profeet is iets geopenbaard (1 Kor. 14:26, 30). Het is niet altijd iets nieuws. Het heeft veel meer te maken met inzicht en kennis van verborgenheden (1 Kor. 13:2). Wat tot hiertoe duister was, is de profeet geopenbaard. De profeet laat licht vallen op verborgen en moeilijke zaken. Het gaat dan steeds over de verborgenheden van het Koninkrijk Gods. Het is tegelijk ook meer dan prediken in de betoning des geestes (1 Kor. 2:4). De prediker spreekt over een schriftgedeelte, maar de profeet vanuit een openbaring die hij of zij van God heeft ontvangen. Het is een gave waardoor de gemeente onderwezen, gebouwd en vertroost wordt. ‘Maar die profeteert, spreekt den mensen stichting en vermaning en vertroosting’ (1 Kor. 14:3).

God openbaarde hun verborgenheden en zij spraken die uit tot onderwijs en troost van de gemeente. Het was een gave die mannen geschikt maakte om de gemeente te onderwijzen. Zij werden de leraars en uitleggers van de Schrift. Het was tegelijk meer dan inzicht; het was iets wat God hun openbaarde.

De apostelen bezaten deze gave van de profetie. Zo is Paulus geopenbaard dat de Joden niet totaal verworpen zijn, maar eens weer ingelijfd zullen worden in de olijfboom van Gods verbond (Rom. 11:23). Paulus is ook geopenbaard wat er gebeuren zal met de gelovigen die op de dag van Jezus’ wederkomst nog op aarde leven (1 Thess. 4:15). Hij deelt ons mee dat hem ook is geopenbaard dat de heidenen erfgenamen zijn van het heil dat God Abraham beloofde (Ef. 3:5). Petrus vertelt ons wat er met onze wereld zal gebeuren op de dag des Heeren (2 Petr. 3). Profeten openbaarden de verborgenheden van Gods Koninkrijk. Zij werden de predikers in de gemeenten.

Uit de opsomming van de bedieningen die de verhoogde Zaligmaker aan de nieuwtestamentische gemeente heeft gegeven, blijkt dat profeten een aparte groep mensen zijn geweest, onderscheiden van de apostelen, evangelisten, herders en leraars. ‘En Dezelve heeft gegeven sommigen tot apostelen, en sommigen tot profeten, en sommigen tot evangelisten, en sommigen tot herders en leraars’ (Ef. 4:11).

In Openbaring worden ze ook als een aparte groep genoemd. De engel zei tegen Johannes: ‘Want ik ben uw mededienstknecht, en uwer broederen, der profeten’ (Openb. 22:9). We lezen verder over het onderscheid tussen apostelen, leraars en profeten. ‘En God heeft er sommigen in de gemeente gesteld, ten eerste apostelen, ten tweede profeten, ten derde leraars’ (1 Kor. 12:28).

In de jonge gemeenten waren dus mensen die de gave van de profetie hadden. Jezus sprak door hen direct tot de gemeente (1 Kor. 14:1). Timótheüs was die gave geschonken. ‘Verzuim de gave niet die in u is, die u gegeven is door de profetie, met oplegging der handen van de ouderlingschap’ (1 Tim. 4:14). Het was een gave in verband met de prediking en bedoeld om de verborgenheden te openbaren tot stichting en vertroosting van de gelovigen (1 Kor. 14:3).

De gemeenten hadden deze gaven ook nodig. De nieuwtestamentische kerk bezat in de periode van zijn vestiging in de wereld geen volledige Schrift, waarin de betekenis van de heilsfeiten, de christelijke leer, de eisen voor het christenleven in een heidense wereld en de verwachting voor de toekomst waren geopenbaard en vastgelegd. De apostelen stichtten gemeenten en trokken dan weer verder om elders het Evangelie te verkondigen. De jonge gemeenten hadden deze bijzondere gaven nodig. Er was behoefte aan openbaring en kennis. Er leefden veel vragen omtrent de betekenis van Christus’ dood en opstanding, de toekomst des Heeren, de opstanding van de doden en de wederoprichting van alle dingen. Er leefden ook vragen over de naturen van Christus, de Drie-eenheid, de besnijdenis, het eten van offervlees, de sabbat, echtscheiding, de dag van de wederkomst en zoveel meer.

Daarnaast waren er in de gemeente situaties die om een direct antwoord van God vroegen. Het christenleven was zo nieuw voor de eerste gelovigen, dat zij niet altijd wisten hoe zij moesten handelen. God gaf op al die vragen antwoorden door de gave van de profetie.

Een geschrift waarin over het charisma van de profetie wordt gesproken, is Herder van Hermas. Het boekje is tussen het jaar 100 en 120 na Christus geschreven door een zekere Hermas in Rome. Uit dit kleine boek blijkt dat het charisma van de profetie in de gemeente leefde.

Wanneer nu een mens die Gods Geest heeft naar een samenkomst gaat van rechtvaardige mensen, die geloof hebben in de Geest van God, en uit de samenkomst van die mensen stijgt een gebed op tot God om onderwijs, dan vervult de Geest die in hem is die mens, en wanneer die mens vervuld is met de Heilige Geest, spreekt hij tot de menigte, zoals de Heere wil.

[Herder van Hermas, Man 11, 9]

Ook hier zien we dat de boodschap van de profeet voortkomt uit de behoefte van de kerk. God voorzag daarin door de bijzondere gaven van de Heilige Geest. Zo begiftigde God sommigen met de Geest van de profetie, de kennis en uitleg van verborgenheden. En soms ook om een directe boodschap over te brengen (Hand. 13:1, 2).

De gave van de profetie had grote waarde voor de christelijke gemeente, die zeer begerig was naar meerdere kennis van de wil des Heeren en de verborgenheden van Zijn Koninkrijk. Profeten behoren echt tot de jonge kerk en zijn daarom met de apostelen de grondleggers van de christelijke gemeente.

Het is een tijdelijke gave geweest. De apostel Paulus zegt dat deze bijzondere gave zal verdwijnen als de kerk tot meer volwassenheid zal zijn gekomen. ‘De liefde vergaat nimmermeer; maar hetzij profetieën, zij zullen tenietgedaan worden’ (1 Kor. 13:8).

De pastorale brieven wijzen reeds in de richting die voor de toekomst gelden zal. Paulus beveelt ouderlingen aan te stellen die bekwaam zijn om de gemeente te regeren en ouderlingen die bekwaam zijn om de gemeente te leren. Maar hun boodschap staat onder het gezag van de boodschap van de apostelen en kan die niet omverwerpen. In de brieven van de apostelen wordt steeds de vermaning gehoord om zich te houden aan de leer van de apostelen. ‘Houdt de inzettingen die u geleerd zijn, hetzij door ons woord, hetzij door onzen zendbrief’ (2 Thess. 2:15).

De geschriften van het Oude Testament en de leer van de apostelen neergelegd in de brieven, zouden voor de toekomst hun regel (canon) zijn voor leer en leven. Toen de Schrift compleet was, is de gave van de profetie overbodig geworden en daarna opgehouden.

De conclusie van dit hoofdstuk is dat het in Éfeze 2 vers 20 niet over de oudtestamentische profeten gaat, maar over een gave in de nieuwtestamentische gemeente. Het fundament van de gemeente is gelegd door apostelen en profeten.

- 2 -

Jezus’ eerste discipelen

Want gij zijt van den beginne met Mij geweest.

Johannes 15:27

Matthéüs begint zijn beschrijving van Jezus’ optreden in Israël met het optreden van Johannes de Doper. Johannes de Doper had tot nu toe als een soort kluizenaar in de woestijn geleefd. Hij leefde van sprinkhanen en wilde honing en was gekleed in een ruwe kemelsharen mantel. Maar nu, in zijn dertigste jaar, verliet hij de woestijn en verscheen als een profeet van God in Galiléa aan de Jordaan. De boodschap die hij in Gods Naam bracht, luidde: ‘Bekeert u; want het Koninkrijk der hemelen is nabijgekomen’ (Matth. 3:2). Hij verkondigde dat de lang verwachte tijd van de Messías en het Rijk van God was aangebroken. En dat hij de vervulling was van Jesaja 40 vers 3: ‘Een stem des roependen in de woestijn: Bereidt den weg des Heeren, maakt recht in de wildernis een baan voor onzen God.’ De Messías zou weldra verschijnen en het was zijn taak het volk daarop voor te bereiden. Daarom moest het volk zich bekeren van hun zonden en uitzien naar de Messías en Zijn heil.

Het optreden van de profeet die uit de woestijn was gekomen, wekte groot opzien onder Israël. In korte tijd kwamen er van alle zijden mensen toegestroomd om Johannes de Doper en zijn boodschap aangaande de komst van de Messías te horen. ‘Toen is tot hem uitgegaan Jeruzalem en geheel Judéa, en het gehele land rondom de Jordaan’ (Matth. 3:5). Zijn boodschap en zijn verschijning maakten grote indruk.

Johannes de Doper predikte ‘de doop der bekering tot vergeving der zonden’ (Luk. 3:3). Hij predikte bekering. Het woord ‘bekering’, dat hier gebruikt wordt, betekent niet anders dan een radicale verandering van denken en gezindheid, die tot een complete levensverandering leidt. Hij riep niet alleen op tot berouw, maar ook tot daden van bekering. Er moest met het kwade gebroken worden. Hij sprak nadrukkelijk over het voortbrengen van vruchten die overeenstemmen met de bekering. ‘Brengt dan vruchten voort der bekering waardig’ (Luk. 3:8).

Hij stelde de boetelingen Gods vergeving in het vooruitzicht en doopte hen daartoe in de rivier de Jordaan. Zijn doop was een bekeringsdoop met uitzicht op de vergeving van de zonden. Zijn boodschap en doop klonken in de oren van de Jood als de vervulling van de grote belofte over de tijd van de Messías, waarover de profeten hadden gesproken. In de dagen van de Messías zou vervuld worden wat Ezechiël had geprofeteerd: ‘Dan zal Ik rein water op u sprengen, en gij zult rein worden; van al uw onreinheden en van al uw drekgoden zal Ik u reinigen’ (Ezech. 36:25). De Joden kenden wassingen en reinigingen, maar de Messías zou hen werkelijk reinigen van hun zonden.

De meeste mensen die hem hoorden, waren verbaasd over de persoon en boodschap van Johannes de Doper, maar gingen daarna toch weer huiswaarts. Bij een kleine groep, voornamelijk jonge mannen, werkte de prediking van Johannes de Doper een verlangend uitzien naar de komst van de Messías. Zij bleven bij Johannes de Doper en werden zijn volgelingen.

Toen op zekere dag Jezus tot Johannes de Doper kwam en Zich aan hem toonde, wees Johannes Hem aan als de beloofde Messías en sprak: ‘Zie, het Lam Gods, Dat de zonde der wereld wegneemt’ (Joh. 1:29). Het was een boodschap die alles bevatte wat de profeten van de Messías hadden voorzegd en wat in de tempel in de offers werd getoond. Hij stelde Jezus aan zijn hoorders en volgelingen voor als het ware Offerlam, Dat de zonden zou verzoenen.

Twee volgelingen van Johannes de Doper, Johannes en Andréas, hoorden wat Johannes de Doper zei en zij verlieten hem om voortaan Jezus te volgen. ‘En die twee discipelen hoorden hem dat spreken, en zij volgden Jezus’ (Joh. 1:37). De heenwijzing naar Jezus door Johannes de Doper was voor hen voldoende om voortaan Jezus te volgen. Zij verlieten de man die zo’n grote indruk op hen had gemaakt, om een Man te volgen Die ze nauwelijks kenden. Johannes beval hun ook niet om Jezus van Nazareth te volgen. Zij volgden eenvoudig een innerlijke overtuiging dat deze Jezus de Messías was.

Er is maar één verklaring voor. Johannes de Doper had gezegd: ‘Zie, het Lam Gods, Dat de zonde der wereld wegneemt’! Hij zei: Zie! En zij zagen. God gaf hun dit gezicht. Er was bij hen direct een sterk verlangen om meer van Jezus te weten. Zij nodigden zichzelf uit door Jezus te vragen: ‘Waar woont Gij?’ Zij wilden weten waar Hij verbleef. Jezus nodigde hen uit met de woorden: ‘Komt en ziet’ (Joh. 1:40). Zij gaven gehoor aan Jezus’ uitnodiging en volgden Hem naar Zijn woonplaats. Waar die woonplaats geweest is, weten we niet. De meesten denken bij een familielid of in een spelonk.

De Bijbel zegt: ‘En zij bleven dien dag bij Hem’ (Joh. 1:40). Johannes en Andréas hebben een dag met Jezus doorgebracht en met Hem gesproken. Zij zijn daardoor diep overtuigd geraakt dat Hij inderdaad de lang beloofde Messías was. Zij wisten met innerlijke overtuiging: Hij is het!

Het begin van de nieuwtestamentische kerk

Het vergaderen van een kring van discipelen door Jezus is terecht het begin van de nieuwtestamentische kerk genoemd. Jezus vergaderde volgelingen rondom Zich. Hij riep hen persoonlijk en maakte hen tot Zijn discipelen.

Eerste ontmoetingen met iemand zijn belangrijk. Voor Johannes en Andréas werden de ontmoeting en het gesprek met Jezus onvergetelijk. Johannes, de auteur van de latere evangeliebeschrijving, was het in zijn hoge ouderdom nog niet vergeten en schrijft: ‘En het was omtrent de tiende ure’ (Joh. 1:40). Zo werden Johannes en Andréas Jezus’ eerste discipelen.

Nadat Andréas die dag in Jezus’ gezelschap was geweest, zocht hij zijn broer Simon op en zei tot hem: ‘Wij hebben gevonden den Messías, hetwelk is, overgezet zijnde, de Christus’ (Joh. 1:42). Het klinkt als een blijde jubel. Andréas zei tot zijn broer: Jij bent nog zoekende, maar ons zoeken is vinden geworden. Wij hebben de lang verwachte en beloofde Messías gevonden! Dan volgt: ‘En hij leidde hem tot Jezus’ (Joh. 1:43). En Simon liet zich leiden. Hoewel hij de oudere was en geen persoon was om zich door anderen te laten leiden, liet hij zich door Andréas naar de plaats brengen waar Jezus was. Het leert ons dat de boodschap van zijn jongere broer hem diep heeft geraakt. Hij voelde dat Andréas werkelijk ‘gevonden’ had. Het straalde van hem af. En wat Andréas zei, raakte zijn diepste verlangen. Want al was Simon geen discipel van Johannes de Doper geworden, toch behoorde hij tot de jonge mannen die sinds het optreden van Johannes de Doper verwachtten dat de Messías spoedig komen zou.

Ook uit buiten-bijbelse bronnen blijkt dat er een sterke verwachting onder Israël heerste dat de beloofde Messías weldra zou komen. Het optreden van Johannes de Doper had deze verwachting aangewakkerd. Velen stemden hartelijk in met de prediking van Johannes de Doper, die de vormelijke, lege godsdienst veroordeelde en opwekte tot bekering en een verlangend uitzien naar de beloofde Messías.

Andréas bracht zijn broer Simon naar de plaats waar Jezus was. Zo heeft de eerste ontmoeting plaatsgevonden tussen Simon, de latere apostel Petrus, en Jezus. Een bijzondere ontmoeting! We lezen ervan: ‘En Jezus, hem aanziende, zeide: Gij zijt Simon, de zoon van Jona; gij zult genaamd worden Céfas, hetwelk overgezet wordt Petrus’ (Joh. 1:43). Hoe moet dat Simon verrast hebben! Hij voelde: de Meester kent mij. Jezus overzag met Goddelijke alwetendheid wat van deze Simon worden zou. Zijn allesdoorziende blik ontdekte in Simon de latent aanwezige capaciteiten tot leiderschap en toewijding. Hij zou een sterke rots worden in de branding waarin de gemeente van de gelovigen terecht zou komen. Daarom gaf Hij hem een nieuwe naam: Céfas – Syrisch voor ‘rots’, in het Grieks: petros. Petrus is door deze ontmoeting zodanig aan Jezus verbonden dat hij Zijn volgeling werd. De confrontatie met Jezus, Die alles van hem scheen te weten, werkte een overtuiging in zijn hart dat Jezus God en Messías was.

De volgende dag ontmoette Jezus op weg naar Bethsáïda Filippus, een man met een Griekse naam, en zei tot hem: ‘Volg Mij.’ Filippus volgde Jezus en werd Zijn discipel. Filippus moet door de ontmoeting met Jezus diep doordrongen zijn geweest, dat Jezus van Nazareth de beloofde Messías was. Het blijkt uit het feit dat hij zijn vriend Nathánaël opzocht om hem het blijde nieuws te brengen: ‘Wij hebben Dien gevonden, van Welken Mozes in de Wet geschreven heeft, en de Profeten, namelijk Jezus, den Zoon van Jozef, van Nazareth’ (Joh. 1:46). Nathánaël geloofde niet wat Filippus zei. Vooral toen hij hoorde dat Jezus afkomstig was uit het verachte Nazareth. Hij zei: ‘Kan uit Nazareth iets goeds zijn?’ (Joh. 1:47). Filippus overreedde hem echter om toch met hem mee te gaan en Jezus te ontmoeten. In die ontmoeting liet Jezus Nathánaël voelen dat Hij wist van de verborgen plaats in zijn tuin, waar hij God zocht. Hij zei tegen hem: ‘Eer u Filippus riep, daar gij onder den vijgeboom waart, zag Ik u.’ Deze openbaring van alwetendheid en deze kennis van zijn meest verborgen leven, overweldigde Nathánaël met het besef dat Jezus God en Messías was. In verbazing riep hij uit: ‘Rabbi, Gij zijt de Zone Gods, Gij zijt de Koning Israëls’ (Joh. 1:50). Ook hij werd een discipel van Jezus.

Deze vijf jonge mannen waren de eersten die Jezus rondom Zich verzamelde. De bijbelse gegevens leren ons dat zij in het begin Jezus niet iedere dag volgden. Zij bleven ook hun dagelijks werk doen. Totdat Jezus hen van hun netten wegriep: ‘Volgt Mij na, en Ik zal u vissers der mensen maken’ (Matth. 4:19). De reactie was: ‘Zij dan, terstond verlatende het schip en hun vader, zijn Hem nagevolgd’ (Matth. 4:22).

Onder de jonge mannen die Jezus van de netten wegriep om Zijn discipelen te worden, treffen we later ook Jakobus aan, de broer van de jongere Johannes. We treffen er Matthéüs of Levi onder, die door Jezus uit het tolhuis was geroepen. Deze zeven zijn Jezus’ eerste discipelen geweest. Zij volgden Hem als hun Meester. Zij vergezelden Hem op de bruiloft te Kana in Galiléa (Joh. 2:2), op Zijn reis naar Jeruzalem om het pascha te vieren (Joh. 2:13, 17, 22), en op Zijn terugreis door Samaría (Joh. 4:27). Later volgden nog meer jongemannen Jezus. Zij geloofden allen dat Jezus de beloofde Messías was. Hij heeft ten slotte uit hen Zijn twaalf apostelen verkozen.

Het valt op dat zij in de persoonlijke ontmoeting met Jezus tot een overweldigende kennis van de Godheid van Jezus zijn gekomen. De ontmoetingen met Jezus gingen gepaard met de openbaring van de alwetendheid van Jezus. Nog nooit had Jezus Petrus ontmoet en toch kende Jezus hem en sprak: ‘Gij zijt Simon, de zoon van Jona’ (Joh. 1:43). Niemand wist wat er die morgen, toen Nathánaël Jezus ontmoette, had plaatsgevonden in het verborgen bidvertrek van Nathánaël. Maar Jezus droeg er kennis van en zei: ‘Eer u Filippus riep, daar gij onder den vijgeboom waart, zag Ik u’ (Joh. 1:49).

Er waren ook vrouwen onder het gevolg van Jezus. We lezen dat ze Hem dienden van hun goederen. ‘En sommige vrouwen, die van boze geesten en krankheden genezen waren, namelijk Maria, genaamd Magdaléna, van welke zeven duivelen uitgegaan waren, en Johanna, de huisvrouw van Chuzas, den rentmeester van Herodes, en Susanna, en vele anderen, die Hem dienden van haar goederen’ (Luk. 8:2, 3). Zij hoopten met andere vromen op de vertroosting van Israël. Jezus had hen verlost uit de macht van boze geesten. Dit maakte een zodanige indruk op hen, dat zij geloofden dat Hij de Zoon van God en de beloofde Christus was.

De discipelen waren als Joden opgevoed. Zij hadden van jongsaf hoge gedachten meegekregen over God, als Jahwè, de God van Abraham. Zij kenden het sjema van Israël: ‘De Heere onze God is een enig Heere.’ Zij kenden de verhevenheid van God. Zij wisten dat niemand aan de Heere gelijk is. Hoe konden ze dan geloven dat een mens zoals Jezus, iemand die at en dronk, vermoeidheid en zwakheid kende, de Zoon van God en de beloofde Messías was? Hoe kon Nathánaël zeggen: ‘Rabbi, Gij zijt de Zone Gods, Gij zijt de Koning Israëls’ (Joh. 1:50)?

Wat is hier gebeurd? De Heilige Geest heeft hier gewerkt. Hier geldt: ‘Vlees en bloed heeft u dat niet geopenbaard, maar Mijn Vader, Die in de hemelen is’ (Matth. 16:17).

Niet één van hen heeft ooit getwijfeld of Jezus wel God en Messías was. Zij waren wel vol vragen hoe het toch mogelijk was dat Hij was gestorven. Ze zijn wel op de zeef van satan geweest. Maar diep in hun hart was de overtuiging dat Jezus Heere en God is. Dat is onder hen geen punt van discussie geweest. Hoe kwamen zij tot die overtuiging? In de eerste plaats door de Heilige Geest, maar middellijkerwijs door alles wat zij van Jezus hoorden en zagen. Het maakte hen geschikt om apostelen te worden.

We staan hier aan de wieg van wat de nieuwtestamentische gemeente zou worden. Hun geloof in Jezus als de Messías was plotseling in hun hart doorgebroken. Zij geloofden als in een moment in Jezus als de beloofde Messías. Zij beleden niet alleen dat Jezus de Messías was, maar zij beleden ook Zijn Godheid en noemden Hem de Zoon van God. Hoewel hun geloof nog onvolwassen was, beleden ze Hem toch als God en Messías. Zij verlieten alles en werden volgelingen van Jezus. Het bracht hen in nauw contact met Jezus en maakte hen tot getuigen van Zijn woorden en daden.

- 3 -

De twaalve

En als het dag was geworden, riep Hij Zijn discipelen tot Zich, en verkoos er twaalf uit hen, die Hij ook apostelen noemde.

Lukas 6:13

Nadat Jezus door Johannes de Doper was gedoopt, Hij door de duivel was verzocht en Johannes de Doper in de gevangenis was geworpen, is Hij Zijn openbare arbeid onder Israël begonnen. We lezen in Markus 1 vers 14 en 15: ‘En nadat Johannes overgeleverd was, kwam Jezus in Galiléa, predikende het Evangelie van het Koninkrijk Gods, en zeggende: De tijd is vervuld, en het Koninkrijk Gods nabijgekomen; bekeert u, en gelooft het Evangelie.’ Jezus heeft de Joden de boodschap gebracht dat de tijd van wachten op de komst van de Messías in Hem was vervuld en het Messiaanse Rijk was aangebroken. Hij predikte: Bekeert u; want het Koninkrijk der hemelen is nabijgekomen. Het Koninkrijk is tot aan uw deur gekomen. Daarom moesten zij zich bekeren van hun zonden en het Evangelie van het Messiaanse Rijk geloven.