Titel

ONTMOETING VOOR DE POORT

J.J. Frinsel

Ontmoeting

voor de poort

DEN HERTOG – HOUTEN

© 2024 Den Hertog B.V., Houten

ISBN 978 90 331 8172 6

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij digitaal, elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

– 1 –

Een wonderlijk verhaal

Nog hijgend van het rennen probeerde Itamar wat op adem te komen in de beschutting van een rotsblok. Hier zouden ze hem niet zo gauw vinden en kon hij de vlakte overzien die hij zojuist was overgestoken. Hij had tijdens zijn vlucht niet om willen kijken om te zien of ze hem volgden, bang als hij was geweest om daardoor tijd te verliezen en toch nog gegrepen te worden. En dat alles voor die paar onnozele vijgen die hij stiekem uit de overvolle mand van de koopman had willen pakken, nadat deze zijn smeekbede met een snauw had afgewezen.

Hij had zo’n vreselijke honger en hij had overal al gebedeld om wat voedsel, maar niemand had aandacht voor hem gehad. Iedereen had het ook zo druk. Ze hadden hem weggejaagd. Ze vertrouwden hem niet. En natuurlijk, helemaal ongelijk hadden ze niet. Hij was een handig diefje. Maar toch niet zo handig of die vijgenkoopman had hem gesnapt. En hij had toch zo’n verschrikkelijke honger!

Hij loerde vanachter het rotsblok in de richting van de stad. De duisternis begon nu snel te vallen en hier en daar zag hij al wat lichtjes ontstoken worden. Er was geen mens te bekennen in het veld. Zo te zien waren ze hem niet verder gevolgd. Hij kon gerust zijn.

Maar zijn maag bleef knorren.

Itamar liep verder van de stad vandaan, het veld in, koude en duisternis tegemoet. Bang was hij niet, maar wel erg moe. En o, die honger. Voedsel zou hij hier niet vinden. Ja, bij de herders, maar daar kon hij zich maar beter niet vertonen. Die hadden zo hun reden om hem niet te vertrouwen en op hun medelijden hoefde hij niet te rekenen.

Toch werd hij aangetrokken door hun vuur dat in de verte vlamde. Ze maakten zich klaar voor de nacht en wie weet, kon hij met een beetje geluk toch nog iets eetbaars bemachtigen. Sluipen kon hij als de beste, en als de herders zouden slapen en de wachters ook hun ogen moeilijk open konden houden, kon hij misschien zijn slag slaan. Hij had geen andere keus.

Omzichtig naderde hij het vuur van de herders. Plat op de grond liggend, zo goed mogelijk verscholen achter een struik, sloeg hij hen gade. Maar de moed ontzonk hem toen hij onder hen verscheidene mannen ontdekte die hij beter uit de buurt kon blijven. Tob, met de grote handen, zou hem de nek breken als hij hem te pakken kreeg. En die andere, met die wilde haardos, dat was Zadok, ook zo’n woesteling. Hij had meermalen met ze te maken gehad. Wat zouden ze een pret hebben als hij ze om een stuk brood vroeg. Nee, geven zouden ze het hem vast niet. Eerder zouden ze het aan de raven voeren. Hij zou moeten wachten, wachten...

En Itamar wachtte. Liggend achter de struik, plat op zijn buik. Koud en hongerig. Tot de vermoeidheid hem te veel werd en de slaap toesloeg...

Hoe lang hij daar zo uitgeput in het veld had liggen slapen, wist hij niet. Het moest heel lang en diep zijn geweest, begreep hij later. Hij werd wakker omdat iemand hem aanraakte. Snel schoot hij overeind, gereed om zich te verweren. Maar toen hij zag door wie hij gewekt was, ontzonk hem daarvoor de moed. Hij keek in het behaarde gezicht van Zadok en wist dat elk verzet zinloos zou zijn. Hij voelde zich zwak en duizelig. De kwelling van de honger was erger dan de schrik. Nee, vluchten zou niet baten. Waarheen zou hij moeten gaan? Zadok zou hem grijpen en de anderen zouden plezier hebben om zijn angst en machteloosheid. Ze zouden een genadeloos spel met hem spelen en hem kwellen.

‘Wat doe jij hier, Itamar?’ Zadoks stem klonk verbaasd. Hij greep hem niet in zijn nek en sleurde hem niet naar het vuur. ‘Moest je weer eens vluchten? Hier, je zult wel honger hebben.’ Hij greep in zijn herderstas en haalde een stuk brood tevoorschijn dat hij Itamar aanreikte.

De jongen keek er begerig naar, maar vertrouwde het niet. Onwillekeurig stak hij zijn hand uit, maar trok die snel weer terug. Dit kón toch niet waar zijn! Hij verwachtte niet anders dan dat Zadok in lachen zou uitbarsten en het door hem zo felbegeerde brood weer in zijn tas zou bergen. Maar tot zijn verbazing en grote verwarring deed de ruwe kerel dat niet.

Hij aarzelde nog even... Toen deed de kwellende honger hem zijn handen uitstrekken en het voedsel grijpen. Terwijl hij het brood gretig verslond, nam Zadok hem bij de arm en voerde hem mee naar het vuur. Daar gaf hij hem wat te drinken en weer een stuk brood en een plaatsje om zich te warmen.

Itamar dacht dat hij droomde. Dit kon helemaal niet. Wat waren de kerels met hem van plan? Daar moest de een of andere schurkenstreek achter schuilen. Het was onmogelijk dat ze tegenover hem zo plotseling van gevoelens waren veranderd. Zij kenden hem goed genoeg om te weten dat zijn aanwezigheid betekende dat hij eropuit was om hen te bestelen. Argwanend keek hij de kring rond.

Tob, de man met de grote handen, zag zijn verwarring en knikte geruststellend. ‘Wees maar niet bang,’ sprak hij. ‘We begrijpen best dat je een pak slaag verwachtte... en dat zul je misschien ook wel weer verdiend hebben... Maar je zult dat deze keer van ons niet krijgen... Wij willen je wat vertellen.’ Er was een merkwaardig licht in zijn ogen.

‘Maar zeg ons eerst eens hoe lang je daar achter die struik hebt liggen slapen,’ kwam Zadok ertussen.

Itamar haalde zijn schouders op. ‘Ik weet niet... Heel lang denk ik...’

‘En je hebt niets gemerkt? Niks gezien of gehoord van alles wat er gebeurd is?’

Itamar keek zijn ondervrager argwanend aan. Wat wilden ze toch van hem? Was er dan iets voorgevallen waarvan ze hem verdachten? Hij merkte wel dat de kerels allemaal onderzoekend naar hem keken en hij voelde zich niet op z’n gemak.

‘Hij weet van niks,’ stelde Tob vast.

‘Wat moet ik dan weten?’ vroeg Itamar verbaasd.

Toen hoorde hij het wonderlijkste verhaal dat hij ooit gehoord had. Van de hemel die was opengegaan en de doodsschrik die op de herders was gevallen toen de heerlijkheid des Heeren hen kwam omstralen. De boodschap die de engel hun gebracht had van de geboorte van Christus, de Heiland. En dat ze halsoverkop naar de stad waren gerend en het Kind in de kribbe hadden gevonden, precies zoals hun gezegd was. Tob raakte helemaal in vuur en loofde de Heere en de andere herders vielen hem bij.

Itamar raakte in verwarring door wat ze hem vertelden en dat was aan zijn gezicht te zien. Zou de Messias werkelijk gekomen zijn?

‘Hier, eet,’ zei Zadok en reikte hem weer een stuk brood.

Itamar nam het dankbaar aan. ‘Is het echt waar, wat jullie vertellen?’ Hij kon het niet nalaten om het nog eens uitdrukkelijk te vragen.

‘Ere zij God in de hoogste hemelen, en vrede op aarde, in de mensen een welbehagen,’ antwoordde Tob. ‘Je houdt het teken in je handen, Itamar. Het ware voedsel komt uit de hemel. Het Kind lag in een voerbak. Denk eens na... heeft Zadok vroeger ooit zijn brood met je gedeeld? Maar voor wie gezien heeft wat wíj gezien hebben, kan het nooit meer zoals vroeger zijn. Dit is een nacht om nooit meer te vergeten. Al kan ik niet begrijpen waarom het ’t eerst aan ons werd verteld. Zelfs jij hebt moeite om ons te geloven, is ’t niet?’

‘Toch is het de zuivere waarheid,’ verzekerde een van de andere herders. ‘Je kunt trouwens zelf gaan kijken.’

‘Zo is het,’ zei Zadok.

Itamar nam een hap van het brood en keek nadenkend in de vlammen. Hij wist niet wat hij ervan denken moest. Maar dat er iets heel bijzonders gebeurd moest zijn, was wel zeker. Als het allemaal waar was wat ze vertelden...

Hij nam zich voor om het te gaan onderzoeken, al moest hij daar dan ook voor terug naar Bethlehem.

– 2 –

Avontuur in Bethlehem

Het verhaal van de herders had Itamar de hele nacht beziggehouden. Hij had er haast niet van kunnen slapen. Het klonk zo onwaarschijnlijk dat hij er spottend om gelachen zou hebben als het de herders niet waren geweest die het hem verteld hadden. Dat waren geen mensen om zulke dingen te verzinnen.

Ze stonden een beetje buiten de gemeenschap en iedereen ontweek ze eigenlijk. De meesten waren geharde, ruwe kerels. Aan hun mening werd niet veel waarde gehecht. Zo weinig zelfs dat zij in rechtszaken niet als getuigen mochten optreden. Zíjn vrienden waren het ook nooit geweest, al had dat dan weer een andere reden. Maar juist daarom! Terwijl hij alle reden had gehad om ze te vrezen, hadden zij hem zo vriendelijk behandeld als hij het lange tijd van geen mens gewend was geweest. Zij hadden hem te eten en te drinken gegeven in plaats van het pak slaag dat hij verwacht had.

Dat was niet gewoon.

Vroeg in de morgen, de zon was nog maar nauwelijks boven de horizon, begaf Itamar zich naar de stad. Zadok had hem uitgelegd hoe hij de plaats kon vinden waar het Kind geboren was.

Vanuit de verte was het al te zien dat er enorm veel volk in de stad was. Velen hadden de nacht buiten de muur in het open veld doorgebracht. Eenvoudig omdat er binnen Bethlehem geen plaats meer voor hen was. De herberg en de huizen waren overvol vanwege de inschrijving die de Romeinse keizer Augustus had bevolen. Iedere man moest zich melden in de stad waar zijn voorouders vandaan kwamen. Daar werden van hem en zijn gezin persoonsbeschrijvingen opgemaakt. Dat maakte het innen van belastingen mogelijk, waartoe alle mannen van veertien tot zestig jaar verplicht waren. Velen hadden daarvoor een lange, vermoeiende reis moeten maken met het hele gezin.

Dergelijke gebeurtenissen trokken ook allerlei vreemd volk aan. Kooplieden die extra verdiensten zagen in zulke concentraties van mensen. Maar ook artiesten, acrobaten en, niet te vergeten, bedelaars en dieven.

Toen Itamar de muur naderde, bevond hij zich al temidden van de mensen. Kappers waren druk bezig hun klanten te bedienen. Daar was niet meer voor nodig dan een krukje of een flinke steen als zitplaats en een scherp mes.

De roep van de waterdragers was ook al te horen.

Helaas had hij even te veel zijn aandacht bij de ontwakende stad, waardoor hij de man niet opmerkte die hem de vorige avond zo haastig Bethlehem had doen ontvluchten. Maar de vijgenkoopman zag hém wel. Het was een driftig heerschap en zeker niet vergevensgezind. Zodra hij Itamar herkende, ontstak hij in hevige woede. Voordat de jongen wist wat er gebeurde, voelde hij zich van achteren vastgegrepen en meegesleurd. Natuurlijk probeerde hij zich los te rukken zodra hij over de eerste schrik heen was, maar de vijgenkoopman

bleek niet alleen een driftkop te zijn, maar ook over brute kracht te beschikken. Hoe Itamar zich ook verzette en tegenstribbelde, het mocht niet baten. Omringd door een heel stel nieuwsgierigen werd hij naar de stadspoort gesleept door de luid tierende koopman, die er een openbare rechtszitting van scheen te willen maken. Hij plaatste Itamar tegenover de oudsten in de poort, zonder hem daarbij ook maar een moment los te laten.

Een eerbiedwaardige grijsaard met een vriendelijk gezicht maande hem zachtmoedig tot kalmte. ‘Rustig, rustig, mijn zoon... Zo vroeg op de morgen... De dag is nog lang... Vanwaar die opwinding...? Leer van de wijze Salomo dat alleen de dwaas zijn toorn de vrije loop laat... Laat de knaap nu maar los... Hij zal niet weglopen. Nietwaar, mijn jongen? Wij luisteren. Wat is de aanklacht?’

‘Dit hondenjong wilde mij bestelen!’ brandde de koopman los. Hij hield Itamar nog steeds stevig in zijn greep. ‘Gisteravond vluchtte hij de stad uit toen ik hem wilde grijpen, maar de schaamteloze dief waagde zich vanmorgen weer bij de muur.’

‘Wat heeft hij precies gestolen?’ vroeg de oude rechter vriendelijk.

‘Hij wílde van mij stelen,’ antwoordde de koopman iets rustiger.

‘Wat wilde hij van u stelen?’

‘Vijgen!’

‘Waarom wilde jij vijgen stelen?’ vroeg de rechter aan Itamar.

‘Ik had honger,’ antwoordde Itamar.

‘Krijg je thuis dan niets te eten?’

Itamar zweeg.

‘Waar kom je vandaan...?’

Itamar reageerde niet.

‘Ben je hier met je ouders, vanwege de inschrijving?’

Itamar klemde zijn lippen opeen.

‘Goed... Vertel mij dan eens waarom je deze brave koopman niet om wat voedsel gevraagd hebt, maar zijn waar probeerde te stelen.’

‘Ik heb om een vijg gevraagd,’ zei Itamar.

‘Als ik alle zwervers en vagebonden te eten moet geven...!’ riep de koopman.

‘Wist u dat de jongen honger had?’ vroeg de rechter zacht.

‘Mozes heeft ons de wet gegeven en die zegt: Gij zult niet stelen!’

‘Heel goed,’ prees de oude rechter, ‘dat zal de jongen moeten onthouden. Maar voor u, mijn zoon, geldt de waarschuwing van Jesaja dat het onverzadigd laten van de hongerige ongerechtigheid is... Hoeveel vijgen zei u ook weer dat hij van u gestolen heeft?’

‘Geen één, maar hij...’

‘Goed, goed, let maar op uw vijgen, want de wereld is vol dieven. Maar let ook een beetje op de verlaten lammetjes... Wat was ook al weer de prijs van uw vijgen?’ De rechter haalde een geldstuk uit zijn gordel dat hij de koopman toestak. ‘Geef de jongen het volle gewicht voor wat dit waard is.’

De koopman liet Itamar ogenblikkelijk los om het geld aan te pakken. Op zijn opgewonden gezicht streden verbazing en begeerte om de voorrang. ‘Moge de hemel...’ begon hij zijn zegenwens.

Maar daar scheen de oude rechter niet zo veel waarde aan te hechten, want hij legde hem met een gebaar het zwijgen op en wendde zich tot Itamar. ‘De vijgen zijn betaald, de koopman zal ze je geven. Maar laat het stelen na, want dat gaat van kwaad tot erger en het einde is de dood... Ga in vrede.’

Itamar knikte, maar hield intussen de koopman in het oog, die zich haastig tussen de omstanders doordrong om te vertrekken. Hij vermoedde dat hij er snel achteraan zou moeten gaan, wilde hij zijn vijgen niet mislopen. Het viel niet mee om de man bij te houden, want het was inmiddels nog veel drukker geworden. Hij zag dat de koopman af en toe omkeek en dat bevestigde zijn vermoeden dat hij wilde proberen zowel het geld als de vijgen te behouden. Dat deed hem zich tot het uiterste inspannen en het lukte hem inderdaad de man te blijven volgen naar de plaats waar deze zijn koopwaar had achtergelaten. Teleurstelling en onwil waren op zijn gezicht te lezen toen hij zag dat Itamar hem had weten te vinden.

‘Ze zijn betaald,’ zei Itamar.

De man deed of hij hem niet hoorde.

‘Ik wil mijn vijgen,’ hield Itamar vol. ‘Als u ze niet geeft, ga ik schreeuwen en vertel ik dat u mijn geld hebt gestolen.’

Dat scheen indruk te maken, want de koopman keek verschrikt rond, greep in een van zijn manden en wierp hem twee vijgen toe. ‘Pak op en scheer je weg!’

Itamar begreep dat hij voor zijn recht zou moeten vechten. ‘Gierige jakhals!’ gilde hij.

‘Mijn kostelijke vijgen zijn veel te goed voor zo’n adder als jij!’ siste de koopman. ‘Wees blij dat je er zo afkomt en maak dat je wegkomt!’ Hij gooide hem nog een vijg toe.

Maar Itamar dacht er niet over om zich zo te laten afschepen. Hij zette een keel op die enkele rustende kamelen verschrikt deed opspringen en de aandacht van de voorbijgangers trok. Enkelen kwamen nieuwsgierig naderbij.

‘Trekt u het zich niet aan,’ zei de koopman, ‘de jongen heeft vaker van die aanvallen. Een vorm van bezetenheid die hem allerlei wartaal doet uitslaan. De stakker was het enig kind van mijn overleden zuster. Hij is niet wijs, maar ik probeer zo goed mogelijk voor hem te zorgen.’

‘Hij liegt,’ schreeuwde Itamar. ‘Hij wil me de vijgen niet geven, terwijl ze al betaald zijn.’

Op dat ogenblik kwam er iemand naderbij die van een afstand het gebeuren had gevolgd. Het was een stevig gebouwde man met een streng uiterlijk. De koopman scheen hem te kennen en te vrezen, want als bij toverslag veranderde hij van houding en van toon. Hij gebaarde naar de toeschouwers dat ze door moesten lopen. ‘Laten we vrede houden.’

‘Ik was in de poort,’ zei de man met het strenge uiterlijk.

De koopman giechelde zenuwachtig en bromde zoiets van ‘een grapje’ en pakte een handvol vijgen uit een korf.

Itamar wierp vlug zijn bovenkleed af om ze daarin mee te nemen. Hij wist echter dat er voor heel wat meer betaald was en maakte daarom geen aanstalten om te vertrekken.

De koopman gluurde angstig naar de man.

‘Ik zag hoeveel de rechter je betaalde,’ zei deze.

Dat ontlokte de gierigaard zo’n diepe zucht dat er onwillekeurig iets van een glimlach over het strenge gelaat van de ander gleed.

Kreunend alsof het hem lichamelijk pijn deed, schepte hij nog vier handen vol vijgen voor Itamar uit de mand. Daarna wierp hij een wanhopige blik naar zijn kwelgeest, die tot zijn zichtbare opluchting instemmend knikte.

Itamar maakte dat hij wegkwam.

– 3 –

Een nieuwe vriend

Itamar was nog niet ver buiten het marktgedrang gekomen toen hij ergens lelijk over struikelde en languit tegen de grond sloeg. Zijn eerste zorg gold de vijgen die her en der verspreid lagen. Hij grabbelde ze haastig bij elkaar, waarbij hij hulp kreeg van een vreemde jongen. Ongeveer van zijn leeftijd, maar nog armelijker gekleed dan hij. De hulpvaardige knaap had een slimme uitdrukking op zijn gezicht en Itamar begreep meteen dat het een uitgestoken been was geweest waarover hij die gemene tuimeling had gemaakt. Het liefst zou hij het de jongen meteen betaald hebben gezet, maar zijn zorg voor de kostbare vijgen weerhield hem daarvan. Alleen toen de ander onder het rapen een vijg in zijn mond wilde steken, ging hem dat te ver en greep hij de jongen stevig bij zijn pols. ‘Mijn vijgen!’ zei hij dreigend.

‘Ik help je toch?’ zei de jongen.

‘Dacht je dat ik niet snapte dat jij me hebt laten vallen?’ vroeg Itamar. ‘Eerst laten struikelen en dan zogenaamd helpen om mijn vijgen te stelen. Ik ken dat!’

‘Heb jij nooit honger?’ vroeg de jongen en hij trok daarbij zo’n zielig gezicht dat Itamar er onwillekeurig om moest lachen. Het viel hem nu ook pas goed op hoe mager de jongen was. En hij moest gelijk denken aan de vorige avond, toen hij zelf overal vergeefs om voedsel had gebedeld, en aan zijn mislukte poging om dan maar wat eetbaars te stelen... Ja, hij wist wat honger was.

‘Daar,’ zei hij en hield de ander een handvol vijgen voor. ‘Eet die maar vast op. De rest delen we straks.’

‘Meen je dat?’ vroeg de magere. Hij keek Itamar verbaasd aan.

Itamar knikte.

‘Wat een geluk dat je dan over mij gestruikeld bent,’ lachte de jongen opgewonden en raapte ijverig verder.

‘Kom mee,’ zei Itamar, toen ze de vijgen weer hadden verzameld. ‘Het is hier te druk. We zoeken een rustiger plekje om wat te eten.’

‘Ik weet een kuil in het veld,’ zei de jongen, ‘daar zitten we goed beschut.’

Hij wist de plaats feilloos te vinden.

‘Je bent hier zeker goed bekend,’ zei Itamar.

‘Nee,’ zei de jongen, ‘maar ik zorg altijd eerst dat ik een plek weet om te schuilen als het nodig is.’

De kuil bleek niet meer dan een ondiepe plek in de grond te zijn, omgeven door wat schrale struikjes, maar hij bood inderdaad ideale dekking tegen spiedende blikken. Zelf hoefden de jongens zich slechts even op te richten om de omgeving te kunnen overzien. Ze voelden zich veilig en maakten het zich gemakkelijk.

‘Ik heet Itamar,’ zei Itamar, nadat ze voldoende gegeten hadden. ‘Hoe is jouw naam?’

‘Nacham,’ antwoordde de jongen, ‘ik heet Nacham.’

‘Een mooie naam,’ vond Itamar. ‘Waar kom je vandaan?’

De ander haalde zijn schouders op en keek naar de lucht. ‘Ik zwerf wat rond... En jij?’

‘Ik ook,’ zei Itamar.

‘Maar nog niet zo lang als ik,’ zei Nacham en hij wees met een veelzeggend gebaar op zijn versleten kleding. ‘Ik moet al twee jaar voor mijzelf zorgen, en jij?’

‘Nog niet zo lang,’ ontweek Itamar de vraag.

‘Mijn grootmoeder heeft voor mij gezorgd tot zij stierf,’ vertelde Nacham. ‘Toen ben ik naar een oom gegaan, een broer van mijn moeder. Maar daar kon ik niet zijn. Mijn ouders heb ik niet gekend. Ze zijn tijdens een noodweer omgekomen toen ik nog geen jaar oud was. Ik vind het moeilijk om voor jezelf te zorgen... Jij niet?’

Itamar antwoordde niet. Hij wilde niet praten over de ramp die hem had getroffen. Het zou hem teveel pijn doen.

‘De beste plaats om aan eten te komen is daar waar veel mensen zijn,’ ging Nacham verder. ‘Daarom zoek ik nu de plaatsen op waar de mensen zich moeten laten inschrijven. Hier is de stad erg vol. Had jij dat ook bedacht?’

Die vraag bepaalde Itamar weer bij het doel waarvoor hij die ochtend naar Bethlehem was gekomen. De onverwachte gebeurtenissen van de laatste uren hadden dat wat naar de achtergrond geschoven. Alleen leek het opeens allemaal zo onwerkelijk. In de nacht, bij het vuur, temidden van de herders, had het verhaal diepe indruk op hem gemaakt. Het heldere daglicht maakte het veel moeilijker om te geloven dat het waar was wat zij hem hadden verteld. Hij overwoog of het verstandig was om het aan Nacham te vertellen. Die zou hem vast uitlachen. Aan de andere kant, dan wist hij meteen hoe het

anderen in de oren klonk.

‘Ik ben gisteren al in de stad geweest,’ begon hij. ‘Ik dacht net zoals jij, dat het daar makkelijk zou zijn om aan eten te komen. Maar het viel mij tegen. Ik moest het veld in vluchten vanwege die vijgenkoopman. Toen ik vanmorgen terugkwam greep die me. Net of hij op me gewacht had. Maar ik kwam eigenlijk voor iets heel anders... Alleen hadden wij die vijgen niet gehad als hij me niet gepakt had en naar de poort had gesleept.’

Itamar vertelde zijn avontuur met de koopman aan Nacham. Maar toen hij verslag deed van zijn belevenissen met de herders en vertelde dat hij naar Bethlehem was gekomen om de Messias op te zoeken, keek Nacham eerst verbaasd en daarna zo geamuseerd naar hem, dat hij er ten slotte zelf ook een beetje om moest lachen. ‘Je gelooft me niet, hé?’

‘Jij gelooft het toch zelf ook niet,’ lachte Nacham.

‘Ze vertelden het heel ernstig en ze gaven mij te eten.’

‘Om je in de val te laten lopen,’ zei Nacham. ‘Weet je wat ik denk? Die koopman heeft je gezocht en met die herders gesproken. Toen hebben die dat verhaal verzonnen om je zo gek te krijgen dat je zelf zou gaan kijken en zo die koopman in de armen zou lopen. Dat hebben ze mooi gespeeld. En jij bent zo dom geweest om het te geloven.’

‘Geloof jij dan niet dat de Messias komt?’ vroeg Itamar.

‘Jawel, maar niet in een voerbak,’ lachte Nacham. ‘En dacht je dat die herders dat dan het eerst zouden weten? Waar zit je verstand? De Messias is de koning! Als die komt is dat in een vlammende wagen met vurige paarden, net als Elia. Dan wordt Jeruzalem versierd en gaan de boodschappers door het land. Dan zou die koopman ook wel wat anders aan z’n hoofd hebben gehad dan op jou te loeren... Dan hadden de priesters het wel geweten en koning Herodes zéker... En dan zouden de Romeinen ook wel maken dat ze weg kwamen.’

Itamar aarzelde. Maar toen zag hij Zadok weer voor zich, die hem een stuk brood aanreikte... En Tob met de grote handen... Het was zo anders geweest, daar in de nacht bij dat vuur... Zouden zij hem dan bedrogen hebben?

‘Maar ze hebben mij verteld waar ze het kind gevonden hadden en hoe ik daar kon komen!’ zei hij.

‘Dan ga je daar toch kijken?’ spotte Nacham. ‘Als je wilt dat ze je uitlachen, moet je dat beslist doen.’

‘Dan weet ik het tenminste zeker,’ zei Itamar koppig. Het klonk aannemelijk wat Nacham zei, maar hij was toch nog niet overtuigd. ‘Ik ga tóch kijken.’

‘Best,’ zei Nacham vrolijk, ‘en ik ga met je mee. Ik wil je gezicht wel eens zien als je ontdekt dat ik gelijk heb. Zullen we meteen maar gaan?’

Hij maakte aanstalten om uit de kuil te klauteren, maar nauwelijks had hij een blik over de rand geslagen of hij liet zich snel weer terugzakken.

‘Wat is er?’ vroeg Itamar.

‘Een heel stel jongens...! ze komen hierheen,’ fluisterde Nacham.

‘Wat zou dat?’ wilde Itamar weten.

‘Ze moeten mij niet zien... Ze hebben mij gisteren achternagezeten en met stenen gegooid.’

‘We zijn nu met z’n tweeën,’ zei Itamar.

‘Geen kans,’ fluisterde Nacham. ‘Kijk zelf maar. Het zijn er meer dan tien...’

Itamar loerde voorzichtig over de rand en was overtuigd. De overmacht was te groot. Maar zouden ze kwaad in de zin hebben?

Het was of Nacham zijn gedachten raadde. ‘Ik zou het er maar niet opaan laten komen,’ fluisterde hij. ‘Kom mee... laten we aan de andere kant proberen weg te komen. Misschien zien ze ons niet meteen.’

Maar die hoop bleek ijdel. Nauwelijks waren ze uit de kuil gekropen of ze werden gesignaleerd. En het was ook meteen duidelijk dat Nacham door de groep werd herkend, want de hele bende stoof luid schreeuwend op hen af. Itamar en Nacham renden er vandoor.

Ze zouden zeker zonder moeite ontkomen zijn als de achtervolgers niet met stenen waren gaan gooien en een van de projectielen Nacham niet in z’n nek had geraakt. Met een kreet van pijn sloeg hij tegen de grond. Hij sprong wel direct weer overeind, maar de klap had hem toch verdoofd. Hij wankelde op zijn benen.

‘Kom vlug!’ riep Itamar en trok hem met zich mee. Hij had al gemerkt dat zijn nieuwe metgezel een snelle loper was.

Maar het oponthoud had de achtervolgers voldoende gelegenheid gegeven om hen in te halen. Zij zaten hen nu vlak op de hielen en Itamar begreep dat er iets anders moest gebeuren.

‘Ga jij maar verder,’ kreunde Nacham.

Maar daar dacht Itamar niet aan. Hij keerde zich plotseling om en rende op de achtervolgers af. Het effect was zoals hij verwacht had. Ze hielden halt en keken hem verrast aan. ‘Waarom zitten jullie achter ons aan?’ vroeg hij. ‘Wij hebben jullie toch geen kwaad gedaan?’

‘Jij niet, maar die ander wel,’ zei de grootste, die kennelijk de leider was.

‘En jullie horen hier niet!’ riep een ander.

‘Laat ons met rust,’ zei Itamar. ‘We gaan wel weg.’

Nacham was naast hem komen staan.

Itamar had geen zin in een vechtpartij en zeker niet nu de verhouding zo ongelijk was. Nacham en hij hadden geen kans.

Maar helaas scheen dat sommigen van hun belagers juist aan te moedigen om de zaak door te zetten. ‘Laten gaan...? Zeker nu we hem net hebben,’ riep een dikke jongen met een rood gezicht. Hij zag er opgewonden uit en raapte een steen van de grond. ‘Je hebt nog wat van ons te goed!’ schreeuwde hij en maakte een dreigend gebaar in de richting van Nacham.

‘Ik zocht alleen wat te eten,’ zei Nacham, ‘dat heb ik jullie gisteren al gezegd.’

‘Dat doe je dan maar ergens anders. Wij laten ons niet bestelen!’

‘Ik weet niet wat jullie kwijt zijn, maar ik heb het niet,’ zei Nacham.

‘Wat zou hij dan van jullie gestolen hebben?’ wilde Itamar weten.

‘Een van onze ezels!’ riep de dikke jongen.

‘Een ezel! Maar we hebben toch geen ezel bij ons,’ zei Itamar, ‘dat kun je toch zo zien?’

‘Hij zal hem wel ergens verborgen hebben,’ hield de dikke vol.

‘Waar dan?’ wilde Itamar weten.

‘Dat zal hij ons moeten vertellen. En dat krijgen we wel van hem te horen ook, als we hem onder handen nemen.’

Itamar zag wel in dat hij niets opschoot en probeerde een list. ‘Is dat de ezel die je zoekt?’ vroeg hij plotseling en wees in de richting van de stad. Onwillekeurig draaide iedereen zich om, kijkend in de aangewezen richting. Hoewel dat slechts enkele seconden duurde, was het net voldoende om de beide jongens een kans te geven om te ontsnappen.

Nacham aarzelde gelukkig geen moment. Hij had direct Itamars bedoeling begrepen en samen snelden ze er vandoor. Het besef dat een volgende confrontatie met de groep hen noodlottig zou worden, gaf de beide jongens als het ware vleugels en hun achtervolgers moesten ten slotte de een na de ander de achtervolging staken.

Itamar en Nacham rustten niet eer ze Bethlehem ver achter zich hadden gelaten en ze zich onbereikbaar wisten voor hun belagers.

‘Nu kunnen we daar voorlopig beter uit de buurt blijven,’ zei Itamar.

Ze lagen in de schaduw van een struik wat bij te komen van hun wilde vlucht.

‘Ik had er toch niets meer te zoeken,’ lachte Nacham.

‘Maar ik wel,’ zei Itamar. ‘Ik had graag willen zien of het waar was wat de herders me hebben verteld.’

‘Ik merk wel dat jij erg koppig bent.’ Nacham keek hem spottend aan. ‘Ik heb je toch gezegd dat ze je bedrogen hebben? De Messias in een kribbe, wie gelooft dat nou? Wees maar blij dat je niet kon gaan kijken. Ik zou je hartelijk hebben uitgelachen.’

Itamar zweeg er verder maar over. ‘Waar ga jij nu naartoe?’ vroeg hij.

Nacham haalde zijn schouders op. ‘Ik weet niet,’ zei hij. ‘En jij dan?’

‘Hetzelfde,’ antwoordde Itamar. ‘Eigenlijk zwerf ik zomaar wat rond.’

‘Net als ik dus.’

‘Ja... Als je wilt, kunnen we wel samen blijven.’

Nacham keek hem ernstig aan. ‘Graag,’ zei hij.

‘Afgesproken,’ lachte Itamar. ‘Maar je moet niet denken dat ik iedere dag zoveel voedsel heb weg te geven. Hier...’ Hij haalde wat vijgen tevoorschijn en gaf ze aan Nacham.

‘Eerlijk delen,’ zei de magere jongen, terwijl hij de vruchten aannam. ‘Samen eten en samen honger lijden.’

‘Vooral eten,’ vond Itamar. ‘Ik stel voor dat we eens in Jeruzalem gaan kijken. Daar zal het nog heel wat drukker zijn dan in Bethlehem. Je valt er niet zo op en het is daar misschien makkelijker om aan eten te komen.’

– 4 –

De ezel van Baruch

Tegen de middag naderden ze de stad. Het was erg druk op de wegen en de jongens keken hun ogen uit. Zwaarbeladen kamelen en muildieren passeerden hen, met veel geschreeuw van de drijvers, die zonder veel plichtplegingen ruim baan eisten. Er waren karavanen bij die wel uit verre landen moesten komen, want de mannen droegen opvallende kleding en riepen elkaar toe in talen waar de jongens geen woord van konden verstaan.

‘Dat wil ik later ook,’ zei Nacham, ‘karavaanleider worden.’

‘Gevaarlijk,’ zei Itamar.

‘Maar ook spannend. Dan beleef je nog eens wat.’

‘Net als vanochtend, toen we de vlucht moesten nemen,’ spotte Itamar. ‘Ik zie je al door de woestijn trekken. Daar loeren rovers op je. En als die er niet zijn, dan zijn er nog leeuwen en slangen waar je voor op moet passen. En als je een keer verdwaalt...’

‘Dat doe ik niet. Een echte karavaanleider weet de weg, die verdwaalt niet,’ verzekerde Nacham hem.

‘O nee? Maar je kunt ziek worden.’

‘Met zo’n karavaan ben je toch nooit alleen? Dan heb ik nog een heel stel andere mannen bij me om me te helpen.’

‘En als jullie dan allemaal ziek worden?’ vroeg Itamar.

‘Dan moet het wel heel erg zijn. Dat gebeurt niet zo gauw.’

‘Maar het komt wel voor,’ hield Itamar vol.

‘Dan slaan we ons kamp op en wachten we tot iedereen weer beter is.’ Nacham zag het niet zo donker in. Hij wilde zijn mooie droom zomaar niet opgeven.

‘Maar als je veel oponthoud hebt in de woestijn omdat jullie allemaal ziek zijn en het water raakt op, wat dan? Dan zijn jullie verloren, al weet je nog zo goed de weg.’

‘Daar vind ik wel wat op,’ deed Nacham luchtig.

‘Wat dan?’ wilde Itamar weten.

‘Dat zie ik dan wel.’

‘Snoever,’ lachte Itamar.

Nacham lachte mee.

Maar opeens waren ze stil en hielden halt. Daar voor hen lag de stad in al haar schoonheid te stralen in het zonlicht. Vanaf de helling waarop zij zich bevonden, hadden ze een schitterend overzicht. De lichte steensoort waaruit de huizen waren opgetrokken, blikkerde in het felle licht. De geweldige muur die de stad omgaf, met de machtige poorten waardoor mensen in en uit dromden, imponeerden de beide jongens zodanig dat ze een tijdlang alleen maar zwijgend keken naar het schouwspel voor hen. De indrukken die ze opdeden, waren overweldigend. Maar wat hen het meest met ontzag vervulde was de prachtige tempel die het hele stadsbeeld bepaalde.

‘Jeruzalem,’ fluisterde Itamar.

‘Zo mooi,’ zei Nacham. Het kwam er met een zucht uit.

Veel tijd om van het schouwspel te genieten kregen de jongens niet, want opeens trok een luid gejammer hun aandacht. Toen ze omkeken om te zien wat daar wel de oorzaak van mocht zijn, waren ze getuige van een komisch tafereeltje. Midden op de weg stond een ezel als uit steen gehouwen, beladen met een paar geweldige manden vol meloenen, terwijl een kleine man, kennelijk zijn meester, alles in het werk stelde om het dier weer in beweging te krijgen. Hij maakte drukke gebaren met de stok die hij in zijn rechterhand hield, zonder echter het dier te raken. Hij danste om zijn lastdier heen, pakte het bij de staart, trok dan weer aan het touw om hem mee te trekken, maar wat hij ook ondernam, de ezel was niet te bewegen een stap te verzetten.

‘O monster, o ongeluk, o rampspoed!’ riep de man. ‘Zo dicht bij huis en nu doe je mij dit aan? Is dat de dank voor de overvloedige maaltijd die ik je gaf?’

Alsof het afgesproken was, tilde de ezel zijn staart op en liet wat vallen.

‘Goed, goed, ik zal er niets meer van zeggen! Maar mag ik dan ook in vrede mijn brood eten? Je mag een voorbeeld nemen aan je grootmoeder die de waarzegger Bileam diende. Zij redde hem nog het leven terwijl hij haar haast doodsloeg... Ach, wat praat ik nog met je...! Vooruit!’ Hij sloeg de ezel met zijn vlakke hand op de bil. Maar gelijk boog het dier de kop naar beneden en trapte achteruit. Niet alleen trof hij zijn meester tegen diens schenen, maar uit de overvolle manden tuimelden een aantal meloenen op de weg, die holderdebolder op eigen gelegenheid de reis dreigden voort te zetten.

Ondanks de pret die de jongens aan het voorval beleefden, vergaten ze niet om de man direct te hulp te schieten. Nacham wierp zich zelfs languit over de weg om de op hol geslagen vruchten tegen te houden en ook Itamar was er direct bij om te zorgen dat er niets verloren ging. Ze brachten de meloenen terug en deden ze in de manden.

De kleine man zat op de grond en wreef met een pijnlijk gezicht zijn been. ‘Braaf zo, jongens,’ kreunde hij. ‘Hoe kan ik jullie bedanken? Bijna mijn goede handel bedorven. En dat alleen omdat ik hem even aan zijn familie herinnerde.’

‘Hij is zeker een beetje vals,’ meende Nacham.

Opeens lachte de kleine man weer. ‘Vals? O nee... Maar ik was een beetje dom. Ik dacht er niet aan dat ik nooit achter hem moet gaan staan als we ruzie hebben.’ Hij bekeek de blauwe plek op zijn been. Die zag er lelijk uit.

‘Kunt u nog lopen?’ vroeg Itamar.

‘Dat zal wel moeten. De vracht is al zwaar genoeg voor het arme dier. Ik kan daarbij moeilijk ook nog eens op zijn rug gaan zitten.’

Het arme dier stond weer als een standbeeld en vertoonde geen spoor van medelijden. Zelfs niet toen zijn baas moeizaam overeind kwam en zich strompelend verplaatste.

‘Mag ik het eens proberen?’ vroeg Itamar. Hij had nog één vijg en hield die de ezel voor, terwijl hij hem over de hals aaide en vriendelijke woordjes fluisterde. En warempel, het eigenzinnige dier liet opeens zijn koppigheid varen, accepteerde de vijg en zette zich in beweging.

‘Leunt u maar op mij,’ zei Nacham tot de kleine man, ‘dan brengen we u wel naar huis.’

‘Zouden jullie dat willen doen? Jullie hebben mijn handel al gered en Nebukadnezar tot rede gebracht. En nu willen jullie ook nog een kreupele koopman helpen om thuis te komen?’

‘Als u ons maar de weg wijst,’ zei Nacham.

‘Dus u noemt uw ezel Nebukadnezar?’ vroeg Itamar.

‘Ach, ik had hem nog niet aan jullie voorgesteld. Inderdaad, Nebukadnezar is zijn naam. Overigens zit er geen kwaad bij, maar van tijd tot tijd probeert hij de baas over mij te spelen.’

‘Doet hij vaak zoals daarnet?’ wilde Nacham weten.

De kleine man keek eerst of hij zich niet te dicht in de buurt van de ezel bevond voor hij antwoord gaf. ‘Wat heet vaak,’ zei hij voorzichtig. ‘Maar als hij zo’n bui heeft...’

Intussen scheen Nebukadnezar het met Itamar best te kunnen vinden. Hij stapte stevig door en moest zelfs nu en dan wat worden ingehouden om Nacham en de kreupele koopman de gelegenheid te geven om mee te kunnen komen.

‘Waarom neemt u geen andere ezel als u zoveel last met deze heeft?’ vroeg Nacham.

‘Nooit van mijn leven!’ riep de man verschrikt. ‘Het brave dier is eigenlijk het eigendom van mijn lieve vrouw. Zij heeft het als huwelijksgeschenk meegebracht. Toen was het nog een jong veulen.’

‘En toen had hij die naam al?’ Nacham lachte slim. ‘Dan moeten zijn streken al vroeg bekend zijn geweest.’

Gaandeweg scheen de koopman steeds meer last van zijn been te krijgen. Nacham voelde dat hij steeds zwaarder op hem leunde. Maar de man hield zich flink en eenmaal in de stad, loodste hij de jongens door een wirwar van straten naar zijn huis. Toen ze aan het einde van een smalle gang een poortje doorgingen dat met een houten deur was afgesloten, stonden ze op een kleine binnenplaats die met verscheidene plantenbakken was opgevrolijkt. Na de drukte en het rumoer van de stad bevonden zij zich nu in een oase van rust.

Nebukadnezar bleek daarvan niet in het minst onder de indruk te zijn, want meteen begon hij luid te balken, zeker om te laten weten dat hij gearriveerd was. Het duurde dan ook geen ogenblik of daar verscheen een vrouw, van wie de jongens direct begrepen dat dit de echtgenote van de koopman moest zijn, temeer omdat deze haar direct aansprak op een manier die daar weinig twijfel over kon laten bestaan.

‘Mijn parel!’ riep de kleine man, terwijl hij hinkend op haar afging met zijn armen naar haar uitgestrekt. ‘Daar zijn we weer levend en wel thuis, dankzij deze brave knapen in wie Nebukadnezar gelukkig bijtijds de engelen herkende die mijn kostelijke meloenen zouden redden en mij helpen thuiskomen.’

‘Welkom, welkom,’ lachte de vrouw de jongens toe. Ze bleek een vriendelijke, moederlijke figuur te zijn en eer de jongens erop bedacht waren, had zij ze omhelsd en op beide wangen gekust.

Daar werden zij wel even verlegen van, want het was voor beiden lang geleden dat ze een dergelijke behandeling hadden ondergaan.

‘Welkom,’ zei ze nog eens, maar wendde zich toen bezorgd tot haar man. ‘Ben je werkelijk gewond, Baruch? Laat mij eens zien. Hoe is het gekomen? Ben je gevallen?’

‘Och, het is met een nachtje slapen wel over... Een kleine terechtwijzing van Nebukadnezar.’

‘Heeft hij je getrapt?’ riep ze geschrokken. ‘Is het erg? Ja, het is erg! Ik zie aan je gezicht dat het je veel pijn doet. Zo’n trap kan gevaarlijk zijn, weet je dat? Misschien heeft hij je been wel gebroken. Laat mij eens zien, Baruch! Kom, laten we eerst maar naar binnen gaan.’

De kleine man protesteerde zwakjes, maar liet zich toch helpen. Ondersteund door zijn vrouw en de jongens strompelde hij zijn huis binnen. Toen hij zich eenmaal op zijn bed had uitgestrekt, was het hem aan te zien dat hij blij was eindelijk te kunnen liggen. Hij liet zijn vrouw nu maar begaan. Zij onderzocht de bezeerde plek en keek bedenkelijk. ‘We zullen een geneesheer moeten roepen,’ zei ze ten slotte. ‘Het is hard aangekomen. Je been is gelukkig niet gebroken, maar het bot kan wel gescheurd zijn.’

‘En wat kan een geneesheer daaraan doen, lieve Esther?’ vroeg Baruch. ‘Kan hij dat verhelpen, kan hij het lijmen?’

‘Hij zal je rust voorschrijven.’

‘Dat kun jij ook.’

‘Maar hij doet dat met gezag,’ glimlachte Esther. ‘Als ik zeg dat je rusten moet, zul je toch niet naar mij luisteren.’

‘Hoe kun je dat toch denken! Jouw raad gaat mij boven die van duizend pillendraaiers en zalfbereiders. Als jij mij de raad geeft om een dagje rust te nemen, dan doe ik dat, lieve Esther.’

‘O Baruch, daarvan ben ik overtuigd, maar die raad geef ik je niet. Ik ben er zeker van dat je minstens vier weken en misschien wel zes je been rust zult moeten gunnen om te genezen.’

‘Wat?’ Als met een naald gestoken schoot Baruch overeind, om echter met een kreet van pijn zich weer terug te laten vallen op zijn bed.

‘Ja, lieve man, er zal toch een heelmeester bij moeten komen die je daarvan overtuigen moet, want ik ken je toch? Aan koppigheid doen jullie voor elkaar niet onder, Nebukadnezar en jij.’

Baruch had alweer een antwoord op zijn lippen, dat was hem aan te zien, maar opeens scheen hij zich te bedenken. Misschien dat de pijn hem tot bezinning bracht. Hij zuchtte diep en keek Esther hulpeloos aan. Toen pakte hij haar hand en kuste die. ‘Ik ben een ezel, maar wel een die tenminste nog wat leren wil en dat kunnen we van Nebukadnezar niet zeggen... Ik voel wel dat je gelijk hebt. Ik zal geduldig moeten zijn. Dit gaat weken duren... Maar hoe moet het dan met de handel...? Wie gaat er met de waren naar de markt en wie zorgt er voor de inkoop? Dat kun jij allemaal niet doen. En aan Simon kan ik nog haast niets overlaten. En vader is veel te oud om zich daar nog mee te bemoeien.’

‘Misschien vinden we op al die vragen toch een antwoord,’ zei Esther. ‘Als we nu eerst eens wat gingen eten. Ik denk dat de jongens daar wel voor zullen voelen. En jij misschien ook wel?’

Het spreekt vanzelf dat het Nacham en Itamar goed uitkwam om voor de maaltijd te worden uitgenodigd. Behalve de koopman en zijn vrouw bleek er nog een huisgenoot te zijn en dat was de oude vader, over wie Baruch had gesproken. Het was een vriendelijke grijsaard die Paros heette en die vol belangstelling voor de beide jongens was. Hij prees hen voor de hulp die ze Baruch hadden verleend, maar stelde ook veel vragen waarbij Nacham en Itamar zich niet zo op hun gemak voelden, ondanks de milde toon waarop hij zich met hen onderhield. Hoewel ze soms hun best deden om ontwijkende antwoorden te geven, konden zij toch niet voorkomen dat de vriendelijke mensen zich een aardig beeld konden vormen van de situatie waarin zij verkeerden.

Vooral Esther was er zichtbaar door ontdaan toen zij begreep dat de beide jongens ouderloos waren en niet door andere familieleden werden opgevangen. Er kwam een gedachte in haar op die zich niet liet wegdringen en ze besloot daar na de maaltijd met Baruch en haar vader over te praten. Daarop vooruitlopend nodigde zij Itamar en Nacham uit om de nacht bij hen door te brengen, waar de jongens maar al te graag op ingingen. Toen ze de jongens hun slaapplaats had gewezen, overlegde ze met Baruch en de oude Paros om de jongens te vragen zolang bij hen te blijven logeren tot Baruch weer helemaal hersteld zou zijn. In ruil daarvoor konden ze beiden de inkopen doen en met Simon, het knechtje, samen de waren naar de markt brengen en verkopen. Al waren de jongens misschien nog wat erg jong voor zulk verantwoordelijk werk, gezien de omstandigheden waaronder zij zich al een hele poos hadden weten staande te houden, zouden ze het vast wel aankunnen.

Baruch stemde aarzelend toe. Hij wist dat het geen kleinigheid zou zijn voor kinderen van die leeftijd, maar er zou weinig anders opzitten. Hij kon in elk geval geen betere oplossing aandragen.

Paros stemde direct in met het plan. Zwaarder dan het zwervend bestaan dat de jongens tot nu toe hadden geleid, zou het zeker niet voor ze zijn, meende hij. Ze zouden er alleen maar beter van worden. In elk geval voor de eerstkomende weken zou het een zekerheid in hun bestaan geven die ze tijden niet hadden gekend. Een dak boven hun hoofd en elke dag voldoende te eten. Bovendien zag de oude man er naar uit om ze in hun vrije ogenblikken onder zijn hoede te mogen hebben en ze het onderricht te geven dat alle Joodse ouders verplicht waren hun kinderen te geven zoveel als in hun vermogen was. Het zou hem een vreugde zijn om deze dwalende lammetjes te geven wat ze van hun ouders niet meer konden ontvangen, door hen de woorden van Mozes in te prenten: ‘Hoor, Israël, de Heere, onze God, is een enig Heere! Zo zult gij de Heere, uw God, liefhebben, met uw ganse hart, en met uw ganse ziel, en met al uw vermogen. En deze woorden, die ik u heden gebied, zullen in uw hart zijn. En gij zult ze uw kinderen inscherpen, en daarvan spreken, als gij in uw huis zit, en als gij op de weg gaat, en als gij nederligt, en als gij opstaat.’

‘U hebt vast aan een paar weken genoeg om echte schriftgeleerden van ze te maken,’ lachte Esther.

‘Wie weet hoeveel die twee van hun ouders al hebben meegekregen,’ zei Baruch. ‘Zij kunnen best een goede opvoeding hebben gehad.’

‘Dat kan,’ beaamde Paros. ‘Dat zullen we dan wel merken. Maar er valt altijd veel bij te leren, hoe oud we ook worden. Maar de tijd waarin we nu leven, is een tijd van verval. Het is niet meer zoals vroeger toen onze ouders er nog streng de hand aan hielden en ons de thora al werd onderwezen voordat we konden lopen.’

‘Bij wijze van spreken dan toch zeker,’ lachte Baruch.

Zijn schoonvader lachte mee. ‘Je weet wat ik bedoel,’ zei hij.

‘Goed, dan hopen we het morgen met ze te bespreken,’ besloot Baruch.

– 5 –

Onaangename kennismaking