Titel

BESTEMMING BEREIKT

hemel of hel en de reis daarheen

Ds. P. den Butter

Bestemming bereikt

hemel of hel

en de reis daarheen

{

DEN HERTOG – HOUTEN

© 2024 Den Hertog B.V., Houten

ISBN 978-90-331-8192-4

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij digitaal, elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Waarom dit boek?

Het lijkt mij nuttig om eerst iets te vertellen van de reden, waarom ik me ertoe gezet heb, dit boek te schrijven. Het is immers een heel ander soort boek dan de meeste boeken die ik heb mogen publiceren. Daarin gaat het veelal over boeken of gedeelten van boeken uit de Bijbel, meest van historische aard, waar ik een verklaring voor zocht en waaruit ik dan een aantal toepassingen maakte naar de tijd waarin wij leven. Bij zulke stoffen voelde ik me thuis en het was daarom mijn eigen voornemen om in die lijn voort te gaan. Het is echter anders gegaan.

Het boek dat u nu in handen hebt, is ontstaan uit een verzoek van de uitgever. Deze had namelijk geconstateerd dat er maar heel weinig geschreven wordt over onze eeuwige bestemming. Ook in de kring van de gereformeerde gezindte is dat het geval. In vroegere tijden was dat anders. Toen verscheen wel geregeld iets waarin de schrijver aandacht vroeg voor de hemel en de hel. Het zou niet moeilijk zijn een aantal titels te noemen.

In dit opzicht geeft onze tijd een geheel ander beeld te zien. Er verschijnt van tijd tot tijd wel eens een artikel over wat er na dit leven komt, maar een afzonderlijk geschrift daarover is in onze kringen reeds lange tijd niet verschenen. Wat hierbij ook gezegd moet worden, is dat enig speurwerk laat zien dat hemel en hel in de prediking ook heel wat minder aan de orde worden gesteld dan vroeger wel het geval was. Over de hemel wordt nog wel eens gepreekt, alhoewel het niet erg vaak gebeurt, maar over de hel hoort de gemiddelde kerkganger vrijwel nooit, of het moest zijn in een enkele losse opmerking.

Deze constatering bracht de uitgever tot de vraag of dit niet een ernstig manco is. Wordt op deze manier niet tekort gedaan aan de verkondiging van heel de raad Gods? Bovendien drong zich de vraag op wat mogelijk de oorzaak zou kunnen zijn van dit manco. Een en ander leidde toen tot de vraag of de tijd intussen niet gekomen was om weer eens heel nadrukkelijk aandacht te vragen voor deze zaken. Ze behoren zo duidelijk tot de openbaring die de Heere ons gegeven heeft, en niets van dat geopenbaarde is zonder bedoeling bekendgemaakt.

Toen de uitgever mij met deze vragen benaderde, kon ik niet anders dan toestemmen dat hier terecht een manco was geconstateerd. Ik moest eveneens toegeven dat het nodig is, dat ook het kerkvolk van vandaag bekendgemaakt moet worden met alles wat de Heere belangrijk genoeg gevonden heeft om in Zijn Woord te laten opnemen. Wij mogen op geen punt onkundig blijven.

Ten aanzien van de vraag naar de oorzaak van het manco waren we het ook snel eens. De verklaring lijkt heel duidelijk te moeten zijn, dat we zo op ons leven op deze aarde gericht zijn, dat we wat er na dit leven volgt, uit het oog hebben verloren. Inderdaad, de algemene mentaliteit dringt de mensheid ertoe alles op dit leven te projecteren. Die mentaliteit houdt geen halt bij de kerkdeuren. Ook heel wat mensen, die nog altijd gewoon zijn de zondagse kerkdiensten te bezoeken en dagelijks hun Bijbel te lezen, hebben in de regel vrijwel uitsluitend belangstelling voor ons verblijf op aarde. En voor zover de echte geestelijke vragen daarbij aan de orde komen, cirkelen die meestal rondom twee aspecten.

Het eerste aspect is de vraag hoe wij tijdens ons leven deel zullen kunnen krijgen aan het heil dat in Christus verschenen is – vragen over de wijze waarop het heil ons toegeëigend wordt. Voorwaar geen onbelangrijke vraag! Was iedereen daar maar mee bezig! Maar hoe belangrijk deze vraag ook is, als er niet meer is blijft het uitzicht op wat er na dit leven komt, toch afwezig.

Het andere aspect heeft betrekking op de vraag hoe wij hier op aarde als christenen hebben te leven. Wat er van ons leven dient uit te gaan, willen we beantwoorden aan de roeping die de Heere geeft aan allen die Hem vrezen. Ook dit is zeer zeker een belangrijke zaak. Van hen die de Heere vrezen, verwacht de Heere immers dat zij licht zullen verspreiden, opdat anderen uit het duister verlost zouden worden. Maar opnieuw moet gezegd worden: als er niet meer is, blijft het uitzicht op wat er na dit leven komt verborgen.

Maar er is nog meer. Bij de twee zojuist genoemde aspecten gaat het in feite nog alleen maar over de afwezigheid van de verwachting van het eeuwige leven in de hemel. Al de aandacht voor het aardse leven van de christen belemmert die verwachting, met als gevolg dat er ook geen verlangen is om ontbonden te zijn en met Christus te zijn, zoals Paulus onder woorden bracht. Maar behalve de hemel is er nog een tweede eeuwige bestemming voor de mens. Niet ieder mens gaat naar de hemel. Zelfs niet ieder christen. Er zijn er die wel de weg geweten hebben, maar die hem niet hebben bewandeld. Er zijn er die met de lippen tot God naderen, maar wier hart zich ver van Hem houdt. De andere realiteit is de hel.

Daarmee is veel gezegd. De hel is een realiteit en er zullen er zijn die die plaats zullen bevolken. Daarover is Gods Woord evenmin onduidelijk. Daarom kan de overmatige en eenzijdige belangstelling voor het hier en nu niet anders uitgelegd worden dan als een gevangen zitten in een strik, die de boze ons spant en waarmee hij beoogt ons behalve het verlangen naar de hemel ook de schrik voor de hel te ontnemen.

Toen concreet de vraag op mij afkwam of ik bereid zou zijn om een poging te ondernemen om iets te doen aan het herstel van het geconstateerde manco, bracht mij dat wel in verlegenheid. Durfde ik dat aan? Een boek schrijven over hemel en hel – wilde ik dat wel? Zal een dergelijk boek gelezen worden? Willen mensen zoiets wel lezen? Zijn we al niet te ver van deze werkelijkheden verwijderd? Zijn zij al niet te lang van ons weggehouden?

Toen ik ten slotte toch toestemde, was het omdat ik inzag dat de boodschap met betrekking tot hemel en hel verkondigd moet worden. God vond het belangrijk genoeg om ons die boodschap bekend te maken in Zijn Woord. Daarom hebben wij – als wij eerlijk willen zijn – geen keus. Uiteraard zal het dan wel met de nodige voorzichtigheid moeten gebeuren.

Intussen had ik me echter wel voorgenomen niet uitsluitend te schrijven over hemel en hel als de twee eindbestemmingen voor de mens. Die twee bestemmingen vormen het einde van twee wegen, en die twee wegen hebben allebei een vertrekpunt. Zo is toen dit boek ontstaan. Een boek dat onze reis door dit leven beschrijft, van begin tot eind, met ten slotte het bereiken van het eindpunt en daarmee Bestemming bereikt.

Om toch ook nog enigszins recht te kunnen doen aan datgene waarover ik het liefste schrijf, heb ik mezelf op verschillende plaatsen ruimte gegeven om historische gebeurtenissen te gebruiken ter illustratie van wat de wegen zijn, wie de wandelaars op die wegen zijn en wat er van de bestemming gezegd kan worden. Sommige van die passages kregen een meditatief karakter en zijn daarom met een ander lettertype weergegeven.

Mijn hartelijke dank gaat ook dit keer weer uit naar Adriaan Bouman van Uitgeverij Den Hertog voor de samenwerking bij het gereedkomen van dit boek. Hij was het trouwens, die het verzoek aan mij richtte om dit boek te schrijven. Ik dank ook weer heel hartelijk de heer Iz. den Dekker te Scherpenzeel voor het doornemen van de drukproeven. Met dankbaarheid denk ik ook aan de boeiende gesprekken die ik tijdens het schrijven van dit boek had met dr. H. Florijn te Scherpenzeel. Ten slotte dank ik mijn vrouw Marianne voor het geduldig luisteren als ik meende weer iets ontdekt te hebben en voor de ruimte die ze mij gaf, waardoor ik dit werk kon blijven doen, terwijl zij zich met haar eigen taken bezighield. Mijn dank gaat bovenal uit naar de Heere, Die mij kracht en volharding gaf.

Wat mij zeker niet minder dan bij het schrijven van andere boeken steeds weer voor ogen stond, was de noodzaak om eerbiedig te luisteren naar Gods Woord en om steeds weer mijn eigen gedachten in te tomen. Wat ik mij voortdurend voor ogen zocht te stellen, was het voornemen dat ik had voordat ik aan het boek begon: om niets anders te doen dan mensen te dienen met een eerlijke weergave van wat de Bijbel ons zegt over de twee bestemmingen die eeuwig zijn. U en ik zijn immers alleen gebaat bij een eerlijk luisteren naar wat de Heere zegt. Zo alleen kan ons werk ook dienstbaar zijn aan Gods eer. Het is bij het verschijnen van dit boek nog steeds mijn hartelijke wens dat God Zijn werk ermee wil doen.

Veenendaal, april 2016 ds. P. den Butter

deel 1

Vertrekpunt

een

In den beginne

We gaan terug naar waar het begon. Dat is naar een moment ver in het verleden. Het moment waar geen mens bij was en waarover niemand dus uit eigen ervaring iets kan zeggen. Wat een mens er over zeggen wil, zal hij eerst van Iemand moeten horen, en die Iemand kan dan niemand anders zijn dan de Enige Die er toen wel bij was, de Heere God Zelf.

Wil de mens naast wat God zegt of tegenover wat Hij zegt, nog meer zeggen, dan mag hij zich wel de vraag stellen wie daarvan dan zijn zegsman is geweest. Als het God niet is, wie is het dan? Een andere oor- en ooggetuige was er niet, dus met welk gezag sprak die niet genoemde andere dan? U voelt wel, dan staan we al heel snel op glad ijs. Dan is het ook niet zo vreemd als we uit de koers gaan of zelfs ten val komen.

Voorzichtigheidshalve zullen we daarom maar heel dicht blijven bij wat de Heere Zelf geopenbaard heeft en dat vinden we in het eerste hoofdstuk van Genesis. Het hoofdstuk dat ons vertelt van de schepping, waar God Zelf van zei dat zij zeer goed was. Alles was goed in Zijn ogen. Alles was, zoals Hij het bedoeld had. De hemel, de aarde, alles in de hemel en op de aarde en ten slotte ook nog het hoogtepunt van het werk van de hemelse Kunstenaar: de mens. Geschapen naar Gods beeld en Zijn gelijkenis. Met regeringsbevoegdheid over al het andere geschapene. De mens als Gods stadhouder, bewaarder en cultivator van het paradijs en begenadigd dirigent van het scheppingskoor.

Houden we ons eenvoudig aan wat de Schriften ons zeggen en wijzen we het evolutiegeloof daarom af, dan hebben we daarmee tegelijk voorkomen, dat de mens gedegradeerd wordt tot een super-dier. Want zoiets moet de mens wel zijn als het waar is dat hij zich in de loop van de miljarden jaren uit een dier heeft ontwikkeld. Dan is het trouwens ook niet meer mogelijk om te geloven, dat God de mens schiep naar Zijn beeld en Zijn gelijkenis. Het is juist dat laatste waardoor mens en dier principieel van elkaar verschillen.

God gaf aan de mens een hoge positie, wat met name hierin uitkomt, dat de Heere alle dieren naar hem deed komen en dat de mens die dieren een naam mocht geven. Hij deed dat, en toen bleken het ook nog namen te zijn die overeen kwamen met de aard van de verschillende dieren. Twee dingen werden daarmee duidelijk:

Het eerste is, dat de mens boven al het andere geschapene stond. Hij had zeggenschap over de dieren. Trouwens, over al het geschapene. Hij toonde zijn regentschap. Het tweede, waarvan dit geven van namen overeenkomstig de aard der dieren getuigt, is dat God de mens de wijsheid en het inzicht had gegeven. Iets wat ook weer samenhing met iets anders, dat ons wel van de mens, maar niet van andere schepselen gezegd wordt, namelijk dat de mens geschapen is naar Gods beeld en gelijkenis.

Met dat beeld Gods wordt bedoeld dat de mens Gods vertegenwoordiger is. Hij mag in de Naam des Heeren over al het geschapene regeren. Daartoe kreeg hij de bevoegdheid, maar tevens ook de bekwaamheid. De Heere rustte hem toe met de gaven van kennis, gerechtigheid en heiligheid. De mens kende God, hij was in elk opzicht in overeenstemming met Gods wet en hij was innerlijk rein en zuiver. God had hem zo geschapen, dat hij de Heere volmaakt kon dienen en van ganser harte liefhebben.

Zo begon de mens in het paradijs zijn weg. Eerst hij alleen, daarna met de hulp die bij hem past en die God gemaakt had uit een van zijn ribben. Zo stond daar toen, verbonden in de twee-eenheid van het heilig huwelijk, Gods scheppingsmens, Man en Manninne. Alle perspectieven waren open. Het was al heerlijk, maar het zou nog heerlijker worden. Het ‘kunnen niet zondigen’ zou nog kunnen worden ‘niet kunnen zondigen’. Het in dat opzicht in het verschiet liggende ‘als God zijn’ zou in de weg van gehoorzaamheid heerlijke werkelijkheid kunnen worden. Daar hoefde die mens dus helemaal niet op vooruit te grijpen. Hij hoefde alleen in liefde zijn God en Schepper te gehoorzamen.

De vogels zongen, de bloemen bloeiden, de zon scheen, de kleuren in de schepping weerkaatsten de veelkleurigheid van de Schepper Zelve. Het leven was zo mooi! De mens was zo blij. En zijn God was ook blij. Hij verlustigde Zich in het werk van Zijn handen en het meeste genoot Hij van Zijn verbondspartner. God en mens, hemel en aarde zongen samen een lied en er werd geen dissonant gehoord. Zo zou het blijven ook, zolang dat ene gebod gehoorzaamd zou worden en de vrucht van die ene boom tussen de bladeren zou blijven hangen. Wel bekeken en bewonderd, maar verder niet.

Daar ligt het vertrekpunt. Het startpunt van een weg die eigenlijk heel kort had kunnen zijn. Spoedig, heel spoedig zouden zij het eindpunt bereikt kunnen hebben. Slechts zolang als de Heere de periode van het testen van Zijn schepselen wilde laten duren; de tijd waarin het proefgebod van kracht was. Langer niet.

Had het zo kunnen gaan? Ja, want de Schepper had Zijn schepselen genoeg mogelijkheden gegeven om Hem trouw te blijven en zonder feil Hem te gehoorzamen. Er was ook geen enkele noodzaak voor de mens om te zondigen. Geen enkele reden had hij om over Zijn Schepper ontevreden te zijn. Geen enkel verkeerde begeerte of gedachte behoefde ooit in zijn hart op te klimmen.

Nooit hoefden Man en Manninne te denken dat Gods gebod eigenlijk toch wel lastig was en dat hun vrijheden er wel heel erg door beperkt werden. Het was slechts van één boom, dat God gezegd had dat zij ervan niet mochten eten. Alle andere bomen waren vrij toegankelijk. Honger hoefden ze niet te lijden. Van een of ander gebrek was geen sprake. De weg naar de volmaaktheid kon inderdaad heel kort zijn.

Dat de weg heel veel langer zou gaan duren, was toen niet te voorzien, maar is helaas wel de werkelijkheid geworden. Het bleek namelijk dat er nog een kracht aan het werk ging en dat werk bleek desastreus, rampzalig, verschrikkelijk.

{

twee

Gevallen

Ineens was het voorbij. Het duurde maar even. Een enkel ogenblik maar. Toen waren Man en Manninne hulpeloze slachtoffers van de boze macht die eerst in de hemel chaos had willen veroorzaken en toen hem dat niet lukte, naar Gods aarde afkwam om daar onherstelbare schade te veroorzaken. We spreken dan over de zondeval. Een kort woord maar. Maar een woord met een geweldige lading. Dat ene woord is de samenvatting van onvoorstelbaar veel leed, pijn, angst, schuld, machteloosheid, vuilheid, laagheid en nog veel meer. Niet te zeggen hoeveel er toen veranderd is en wat een smart erdoor veroorzaakt werd. Voor God. Voor de engelen. Voor de mens en voor heel het menselijk geslacht.

Wat er gebeurde, vertelt de Heere ons ook. Beknopt, zonder overbodige details. Maar in zijn beknoptheid toch wel zo duidelijk, dat we huiveren bij het horen en zien van de hoeveelheid verdorvenheid, die voorkomt in de harten van goed door God voortgebrachte schepselen.

Begonnen bij de engelen

Het begon in de hemel. Daar, in Gods woonplaats, woonde een bepaalde categorie van Zijn schepselen. Ook zij waren voortgebracht door de Almachtige en ook in hun schepping had de hemelse Kunstenaar bewezen dat Hij Zijn grote wijsheid gebruikte om kunstwerken tot stand te brengen. Engelen zijn ze gaan heten. Ook zij waren bedoeld om hun Schepper te dienen en eren. Ook in hen wilde de Heere Zich verheugen.

Volmaakt dienden zij God. Gehoorzaam voerden zij Zijn bevelen uit. Ze waren daar ook volmaakt voor toegerust. Hoe het toen gegaan is, wordt ons niet tot in onderdelen verteld. Of de Schepper ook de engelen onder een zogenoemd proefgebod gesteld heeft, wordt niet duidelijk. Zeker is echter wel dat op een gegeven ogenblik zonde haar intrede deed. Zonde – wat is dat eigenlijk? Iets wat haaks staat op de wil des Heeren. Iets wat afwijkt van Zijn wet. Iets wat in de diepste zin van het woord, de Schepper bedoelt te onttronen of, nog liever, te doden.

Dat kwaad drong binnen in de wereld van de engelen. Waar kwam het vandaan? Was het een resultaat van iets onvolkomens in de schepping? Een mankement, op het eerste gezicht niet eens zo ernstig, maar wat later tot iets vreselijks heeft kunnen uitgroeien? Ten diepste is het een mysterie. Ook waar de zonde vandaan komt is een mysterie. Nee, het kan geen onvolkomenheid in Gods werk zijn geweest. God maakt geen onvolkomen dingen, ook al zeggen mensen dat het wel zo is. Het is eenvoudig Gods eer te na om zoiets te doen. Maar wat was het dan? Wat gebeurde er dan in de wereld van de engelen?

Wat ervan geopenbaard is, doet ons weten dat het te maken heeft met hoogmoed. Hoogmoed, die post vat in het hart en die het schepsel stuwt in de verkeerde richting van zelfverheffing. Dat het zoiets was, lezen we af uit 1 Timotheüs 3:6, waar gesproken wordt over opgeblazenheid als de oorzaak van het oordeel over de duivel. Maar waar die hoogmoed dan vandaan kwam? We zullen er tevreden mee moeten zijn dat de Heere ons niet meer zegt over dit gebeuren.

Wat is hoogmoed? Meer willen zijn dan je bent. Ontevreden zijn met je positie. Hoger willen streven en vinden dat je belangrijker verdient te zijn dan je bent. Dat was het geval bij een van de engelen. Hij vond dat hij ten onrechte een ondergeschikte plaats had. Hij verdiende meer. Hij begon te vinden dat hij niet voor God onder deed en dus minstens zo hoog moest staan als God. Vanuit die overtuiging waagde hij het toen tegen God in opstand te komen.

Waarschijnlijk was deze opstandeling een van de voornaamsten onder hen. Een engel met het nodige gezag, waardoor het hem ook nog gelukte om collega-engelen mee te slepen in zijn opstand tegen God. Mogelijk dat hierop gedoeld wordt als van de draak (= duivel) gezegd wordt, dat hij met zijn staart het derde deel van de sterren van de hemel trok (Openb. 12:4). In ieder geval werd de opstand in de hemel een gebeuren van geweldige omvang.

God wist er echter raad mee. Hij laat Zich nooit het hoogst gezag ontwringen. De duivel (want zo ging die gevallen engel heten en zijn compagnons of ondergeschikten werden de demonen of boze geesten) werd uit de hemel geworpen en kwam terecht op de aarde. En daar, op dit onderdeel van Gods uitgestrekte schepping, ging die duivel toen zijn krachten beproeven en voorafgaande aan zijn krachten eerst zijn listen.

De duivel komt tot Manninne

Hij gaat naar de vrouw, die dan nog Manninne heet. Hij wil wel eens zien wat hij door middel van haar bereiken kan en hoe hij via de vrouw de man kan vangen om zo God grote schade aan te doen. Waarom gaat hij naar Manninne?

Alle eeuwen door is verondersteld dat de duivel met zijn verzoeking tot Manninne gegaan is, omdat zij het gebod niet rechtstreeks van de Heere had ontvangen. Zij had het uit de tweede hand, toen Adam het haar vertelde. Daarom zou de verzoeking meer kans van slagen hebben als de duivel tot haar kwam. Deze veronderstelling kon wel eens juist zijn. In ieder geval lijkt zij juister dan wat ook wel eens beweerd is, namelijk dat een vrouw vanwege haar vrouw-zijn meer open staat voor verleiding dan de man, omdat zij van aard meer nieuwsgierig is dan de man. Of dat met bewijzen is hard te maken, valt te betwijfelen.

Kende zij de duivel? Wist zij van het bestaan van boze geesten? Wat zij in ieder geval wel wist, was dat de Heere haar en haar man de opdracht gegeven had om de hof te bewaren of bewaken. Dat veronderstelt dat er gevaren bestonden, waardoor de hof bedreigd zou kunnen komen. Daarom moesten zij alert zijn om alles, waardoor Gods schepping bedreigd werd, op tijd te kunnen signaleren.

De duivel wist dat kennelijk ook en daarom gebruikte hij een list. Hij verscheen aan haar op een manier die bij haar geen enkele argwaan wekte. Integendeel, hij koos voor een verschijningsvorm die juist vertrouwen inboezemde. Hij kwam in de vorm van een slang. Waarom een slang?

U hebt intussen begrepen dat we uitgaan van wat de Heere ons in Genesis 3 bekendmaakt. Wat daar staat, aanvaarden we zoals het er staat. Velen doen dat niet. Zij interpreteren dat hoofdstuk – trouwens ook andere hoofdstukken – op een andere manier. De letterlijke lezing van wat er staat laten ze los, met als gevolg dat het historische feit van de zondeval ontkend wordt. Zoals het in Genesis 3 staat, is het in ieder geval niet gegaan. De gangbare gereformeerde hermeneutische regels voor de interpretatie van de Schrift heeft men opzijgezet en een andere, nieuwere hermeneutiek bepaalt hoe we de Bijbel moeten lezen.

In het kader van dit boek acht ik het niet nodig om op deze kwestie in te gaan. We kiezen er eenvoudig voor om ook de eerste hoofdstukken van Genesis te blijven lezen, zoals de kerk ze eeuwen lang gelezen heeft en zoals daarvan rekenschap wordt gegeven in de gereformeerde belijdenis. Daarom geloven we ook dat de duivel gebruikmaakte van de slang en dat dit dier letterlijk tot Eva sprak.

Waarom gebruikte hij de slang? De Bijbel vertelt dat de slang listiger, slimmer, intelligenter was dan de andere dieren. Dat zou kunnen betekenen dat de slang toen in capaciteiten en mogelijkheden de mens het dichtste benaderde. Als dat dier zou gaan spreken met een menselijke stem, zou dat niet eens zo heel vreemd zijn. Manninne moest er in ieder geval niet heel verbaasd van opkijken. Het moest alles zo aannemelijk mogelijk lijken.

Via dat dier stelde de duivel Eva een schijnbaar onschuldige vraag en deed alsof hij alleen maar belangstellend was naar het motief achter Gods gebod. Is het ook, dat God gezegd heeft? Satans eigenlijke bedoeling was echter het zaaien van twijfel. Eva moet gaan denken dat er wat achter Gods gebod zit. Iets wat de Heere haar niet heeft willen bekendmaken. Is het wel billijk van God om haar te verbieden van die ene boom te eten? Die vraag moest ze zich gaan stellen.

Nog nooit was die vraag in Eva’s hart opgekomen. Nooit had ze getwijfeld aan Gods goede bedoelingen. Maar de duivel vond dat ze er nog maar eens goed over moest nadenken. Hij wilde haar aan het twijfelen hebben. Hij had nog succes ook. Eva had onmiddellijk moeten begrijpen dat deze vraag helemaal niet zo onschuldig was als zij leek en ze had terstond moeten weglopen. Maar ze gaf antwoord, en dat antwoord liet zien dat ze al aan het twijfelen was. Ze herhaalde Gods gebod, maar ze deed dat niet letterlijk. Ze voegde er iets aan toe, toen ze zei dat ze die boom ook niet mochten aanraken. Dat wees er al op dat zij de juistheid van het gebod in twijfel begon te trekken.

Satan merkte dat de deur al op een kier open stond. Toen gooide hij hem helemaal open en deed een rechtstreekse aanval op Gods gebod. Het zou helemaal niet waar zijn dat zij zouden sterven als ze van die boom aten. God weet, dat als ze wel van de vrucht ervan zouden eten, de mens als God zou zijn en dat gunt God de mens niet. Vandaar dat gebod! Een gebod met oneerlijke bedoelingen. Schrok Eva van deze suggestie? Haar God werd immers in een verkeerd daglicht geplaatst. Toch leek het er niet op dat zij schrok. Ze keek nog eens naar de boom en zag dat alles eraan zeer begeerlijk was. Toen was het nog maar een kleine stap en haar zondige nieuwsgierigheid won het. Ze liep op de boom toe, plukte een van de vruchten, at ervan en ging ermee naar Adam en ook hij at.

De duivel had zijn doel bereikt. Wat hem in de hemel niet lukte, lukte hem op aarde wel. De mens staat nu aan zijn kant. De mens dacht met het eten van de verboden vrucht een stuk verder te komen – als God zijn! – maar het tegendeel werd bereikt. Hij is nu alles kwijt. Zijn onschuld en reinheid is hij kwijt. De gaven, die bij het beeld Gods hoorden, is hij kwijt. Geen kennis bezit hij meer, want zijn verstand is verduisterd. Geen gerechtigheid bezit hij meer, want hij heeft voor de ongerechtigheid gekozen. Ook zijn heiligheid is hij kwijt, want hij is vanaf nu enkel onheiligheid. En zijn hele nageslacht sleept hij in deze val met zich mee.

Listen van de boze

Verschrikkelijk zijn de consequenties. Alles is nu anders. God is de mens kwijt. Door middel van de mens is Hij ook Zijn schepping kwijt. Al het werk van de Heere is mislukt. De duivel heeft het gewonnen. Ja, de Heere heeft Zijn hemel nog wel, maar op deze aarde is Hij Zijn macht kwijt. En de mens, aan wie Hij zoveel liefdevolle zorg bewezen had, is Zijn vijand geworden. Van die mens kan Hij nu alleen nog maar ongehoorzaamheid en verzet verwachten. Zal dat zo blijven? Of gaat de Heere doen wat Hij dreigde te zullen doen, toen Hij zei dat de mens zou sterven op de dag waarop hij van de verboden boom zou eten?

Wat de Heere nu ook zal doen, in ieder geval is duidelijk dat de bestemming die Hij de mens in het vooruitzicht had gesteld, onbereikbaar geworden is. Als de mens al verder zal mogen leven, dan is zijn bestemming een totaal andere geworden. Vanaf nu is de enige bestemming die hem wacht het verderf, de duisternis, de dood.

Laten we overigens niet over het hoofd zien van welke listen de duivel gebruikmaakte. In de geschiedenis van de zondeval laat hij weten wie hij is en wat hij op het oog heeft. De vader der leugen wordt hij genoemd (Joh. 8:44). Ook heet hij de mensenmoordenaar van den beginne. Zo leren we hem kennen in Genesis 3. Zo is hij altijd gebleven. Nog altijd liegt hij en nog altijd zoekt hij de dood van de mens.

Gij zult niet sterven, zei hij. U zult ongestraft blijven. U kunt straffeloos tegen God overtreden. Maar het is niet anders dan een leugen. Elk graf zegt het ons: De duivel is een leugenaar. Elke kerkhof roept het ons toe. Maar mensen geloven zijn leugen. God zegt dat de bezoldiging van de zonde de dood is, maar wij geloven dat de zonde juist vreugde en vervulling geeft. We laten ons een blinddoek voorbinden.

Gij zult als God zijn, zei de duivel ook. God heeft geen eerlijke bedoelingen met Zijn gebod. Daarom zijn Zijn geboden veel te strikt en bewijzen ze dat God ons kort wil houden. Zijn eisen zijn onredelijk. Ook die leugen wordt geloofd. Daarom worden Gods geboden zo gemakkelijk opzijgezet.

Er zal nog heel wat moeten gebeuren, wil de Heere echt bereiken dat zondaren weer op reis zullen gaan naar de bestemming, die Hij voor hen bereid had. Voorlopig lijkt het daar nog helemaal niet op.

{

drie

God grijpt in

Laat God de zaak nu verder lopen? Legt Hij Zich neer bij de overwinning die de duivel behaald heeft? Aanvaardt Hij de mislukking van Zijn plannen en de vernietiging van Zijn werk? Nee, dat zullen we niet van de almachtige Schepper kunnen verwachten. De Heere was blij met het werk dat Zijn handen tot stand hadden gebracht. Zijn schepping, met al Zijn daarin levende schepselen, waren Hem dierbaar en het heeft Hem onzegbaar veel verdriet gedaan dat Zijn werk nu vernietigd is.

Het is trouwens Zijn eer te na om de duivel zijn succes te gunnen. Hij duldde de duivel niet langer in de hemel en wierp hem daaruit, maar dat wil niet zeggen dat Hij hem wel op de aarde verdraagt en dat Hij aanvaardt dat de boze nu de overste van deze wereld is. Behalve verdriet over het verlies van al het geschapene is er in God ook een grote toorn tegen alles wat Hem weerstaat. Daarom zal Hij de strijd met de duivel aanbinden en daarover laat Hij niet lang onduidelijkheid bestaan. Dat moet de duivel weten, maar ook de mens moet dat weten.

God komt

Adam en Eva waren eraan gewend dat de Heere hen van tijd tot tijd bezocht. Zij herkenden het ook altijd onmiddellijk als Hij kwam. Ze merkten het ‘aan de wind des daags’, zoals de Bijbel dat zegt. Er was dan alleen maar vreugde bij de mensen. God was hun God en er was niets dat de verhouding met Hem verstoorde. Ze konden met Hem omgaan, hun hart aan Hem uitzeggen, naar Zijn stem luisteren en aan Hem hun liefde verklaren.

Dit keer is het echter anders. Hun verhouding tot Hem is immers veranderd. Zij kunnen Hem niet meer onbevangen tegemoet gaan. Er zit wat tussen en hun geweten is daardoor belast. Het veroordeelt hen en ze weten zich schuldig. De greep naar en het eten van de verboden vrucht heeft alles veranderd. Wat ze nooit eerder kenden, kennen ze nu wel. Vrees, angst is voor hen een nieuwe, maar nu wel zeer werkelijke ervaring. Zodra ze dan ook bemerken dat de Heere naar hen onderweg is, zoeken ze een schuilplaats. Zonder dat iemand hen dat behoeft te vertellen, weten ze dat zij nu alleen maar kwaad van God te duchten hebben. Gods komst is daarom ditmaal onheilspellend, en instinctief voelen ze zich gedrongen om bij God uit de buurt te blijven.

Daarom kruipen ze weg tussen de bomen en struiken in de hof. Denken ze werkelijk dat God hen daar niet vinden zal? Hun gewonde geweten zal hen best verteld hebben dat een mens nooit ergens voor God kan wegkruipen. Hun armzalige poging om dat toch te doen, is daarom niet meer dan een bewijs van een totaal overhoop liggen van heel de emotionele en rationele kant van hun mens-zijn. Hopeloos uit de koers gelopen is hun levensschip. Het kan niet anders of het zal op de rotsen te pletter lopen.

Natuurlijk, als God dit keer komt, is dat omdat Hij er recht op heeft uit de mond van Zijn schepselen zelf te horen wat zij gedaan hebben. Zij zullen het zich goed bewust moeten worden, wat het gewicht van hun daad is en wat ze hiermee hun Schepper en Weldoener hebben aangedaan. Heeft de Heere er geen recht op dat ze zich daarvan bewust zijn en dat ze ook zo ver komen dat ze daarover schuld gaan belijden? Zelfs al zou er helemaal niet gesproken kunnen worden van genade en vergeving van hun zonden, dan is een schuldbelijdenis evenwel op zijn plaats.

Daarom klinkt de wegvluchtende mensen uit Gods mond een dagvaarding in de oren. ‘Waar zijt gij?’ Meer niet. Maar dit is genoeg. Ze voelen onmiddellijk aan dat dit geen vraag is, voortkomend uit Gods onbekendheid met hun schuilplaats, maar dat zij met deze enkele vraag voor Hem gedaagd worden. Het is een bevel om onverwijld de schuilplek te verlaten en voor Gods heilig aangezicht te treden. En ze komen! Natuurlijk komen ze. Als God zo spreekt, kan geen mens weg blijven. De stem des Heeren is met macht. Met zoveel macht, dat zelfs het meest verharde hart alle verzet staakt.

Bevend staan ze daar. Een nooit eerder gevoelde angst doet hen lichamelijk en geestelijk beven. Dat hun Schepper groot is, wisten ze al. Dat Hij almachtig is, wisten ze ook. Maar dat Zijn stem zo geducht is als zij hem nu horen en dat God zo schrikwekkend is als Hij Zich nu doet kennen, wisten ze eerder niet. Zo hoefden ze Hem in hun zondeloze onschuld ook niet te kennen. Dat is nu voor het eerst.

Wat er bij hen vanbinnen ook veranderd is, heeft te maken met hun besef van eerlijkheid. Als God een onderzoek instelt naar wat er gebeurd is, proberen ze allebei hun schuld op iemand anders te schuiven. Adam probeert zijn verantwoordelijkheid van zich af te schuiven door op zijn vrouw te wijzen als degene die voor de ellende gezorgd heeft. De vrouw wijst naar de slang als de schuldige. Geen eerlijke bekentenis van wat zij zelf gedaan hebben! Hun oprechtheid zijn ze kwijt en bij hun nageslacht zal gedurig weer blijken dat dit als een erfenis op hen overgegaan is.

Adam en zijn vrouw zijn nog niet toe aan een belijdenis van schuld. Hoe dat komt? Op dit ogenblik hebben ze nog alleen maar zicht op Gods rechtvaardigheid en daardoor alleen maar uitzicht op straf en dat weerhoudt hen. Ze durven niet eerlijk te zijn. Willen ze zover komen, dan is er meer nodig. Dan moet de mens ook nog zicht ontvangen op een andere kant van God, namelijk op Diens barmhartigheid en daardoor ook een uitzicht op vergeving. Zonder dat zal de zondaar zijn verzet nooit opgeven en eerlijk schuld gaan belijden. God weet dat, en voordat Hij daarom van straf gaat spreken, gaat Hij eerst een Evangelie verkondigen.

Belofte

Manninne had wel gelijk, toen ze zei, dat de slang haar had verleid. Dat was waar, al kon zij zich daarmee niet aan haar eigen verantwoordelijkheid onttrekken. De slang was wel degelijk schuldig en dat dier heeft straf verdiend. Die wordt ook aangekondigd. Maar dan, in nauwe verbondenheid daaraan, volgt de eerste belofte. Het eerste Evangeliewoord. De belofte, die tegelijk de moeder is van nog heel veel andere beloften, die uit haar zullen voortkomen. Het is nu nog maar het begin, maar dat begin omvat eigenlijk alles al.

God breekt de onheilige alliantie tussen duivel en mens op. De duivel, die van de slang gebruikmaakte, hoort God zeggen dat Hij ervoor gaat zorgen dat er alle eeuwen door vijandschap zal zijn tussen de duivel en de mens. Een vijandschap, die haar climax zal bereiken in de strijd die het Zaad van de vrouw met de boze zal aanbinden. Dat Zaad zal over de boze triomferen en die triomf zal tegelijkertijd de verlossing van de mens zijn.

Nog maar nauwelijks heeft de duivel zijn succes behaald en heeft hij van Gods onderkoning de aarde in handen gekregen of God laat hem weten dat er aan zijn bewind ook weer een eind zal komen. God zal ervoor zorgen dat de schade hersteld wordt.

De naam van de Verlosser wordt nog niet genoemd. De weg waarlangs Hij de overwinning zal behalen, blijft ook nog onvermeld. Het enige wat daarvan nu gezegd wordt, is dat het in de weg van een geweldige strijd zal gaan. Een strijd, waarin de Verlosser Zelf ook verwond zal raken. Maar het eindresultaat staat vast.

Dit vonnis over de duivel is tegelijk het troostwoord voor de zondaar. De mens dacht gelukkiger te zijn in de dienst van de duivel. Daarom verliet hij God. Maar God staat het hem niet toe. Hij gaat hem terughalen. Daar heeft Hij alles voor over en dus gaat Hij er alles aan doen. Laten ze dat Evangelie dan maar meenemen, ook als straks de deur van het paradijs achter hen dichtgaat en zij aan een zwerversleven op de weerbarstige aarde zullen moeten gaan beginnen.

Verbannen

Ontzaglijk rijk is het, dat de Heere de weggelopen mensen laat horen, dat wat zij verknoeid hebben, door Hem zal worden hersteld. Dat is zelfs het eerste wat zij van Hem te horen krijgen. Maar daarbij blijft het niet. Nu zij weten dat God genadig is en dat het daarom niet hopeloos voor hen is geworden, zullen ze toch te horen moeten krijgen, wat zij door hun zonde verdiend hebben. De Rechter gaat vonnis vellen. Omdat zonde Gods eer aantast, vraagt zij om vergelding. Dus volgt nu de aankondiging van straf.

Dat de dood zal komen, wisten ze al. Nu wordt het nog eens nadrukkelijk gezegd: Stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren. In één vorm heeft die dood hen al onmiddellijk getroffen. Geestelijk zijn ze al dood, los van hun Levensbron. Een andere straf zal bestaan in de smart die de vrouw zal ondervinden als zij haar kinderen krijgt. Haar kinderwens zal alleen vervuld worden via pijn en lijden. Bovendien zal de praktijk uitwijzen, dat er in de verhouding van de vrouw tot haar man ook een grondige verandering is gekomen. De man zal gedurig weer de neiging vertonen om haar, die hem tot hulp gegeven is, aan zich dienstbaar te maken, waardoor zij zich steeds weer vernederd zal voelen. De gelijkwaardigheid die God bedoeld had, ontaardt in onderdrukking.

Ook de man krijgt zijn straf. Zijn arbeid wordt zwaar en vol moeite. De aarde werkt tegen. Zijn handen verwondt hij aan de scherpe dorens. Het gaat hem zweet kosten als hij in zijn levensonderhoud zoekt te voorzien. Het mooie leven van de tuinman, dat hij in het paradijs kende, waar alles harmonieus meewerkte, is voorgoed weg. Het leven wordt hard en brengt bittere teleurstelling met zich mee. Geen wonder, want het aardrijk is vervloekt.

Dan is er ook nog de verbanning uit het paradijs. De mensen mogen er niet langer wonen. Hun hoge opdracht om te heersen over de werken van Gods handen en het bewaken van de hof wordt hun eveneens ontnomen. Ze hadden jammerlijk gefaald en door hun toedoen is God deze aarde kwijt. Eigenhandig zet God hen nu buiten de hof en ze kunnen niet anders dan Hem gehoorzamen. Zondaren hebben immers niets meer in te brengen. Ook als ze het alleen maar kwaadschiks zouden willen doen, dan nog zit er voor hen niets anders op dan de wil des Heeren te dienen.

Terugkeren naar het paradijs maakt God onmogelijk. Bij de ingang plaatst Hij twee van Zijn hemelse dienaren, twee cherubs, allebei uitgerust met een zwaard met een vlammend lemmet, dat zij bedreigend heen en weer bewegen. Mochten Adam en zijn vrouw al eens achterom kijken, dan zijn ze er snel van overtuigd dat het rijke verleden van ongestoorde vrede voorgoed achter hen ligt. En zo is ook de toegang tot de andere sacramentsboom, die ‘de boom des levens’ heet, voorgoed geblokkeerd.

Verbannen zijn ze uit Gods liefdevolle gemeenschap. Maar toch niet prijsgegeven aan de wanhoop. Alles is wel onzeker geworden. Moeiten en zorgen van allerlei aard zullen ze tegenkomen op hun moeizame weg. Dorens en distels zullen er groeien. De grond zal vaak tegenwerken als zij zal worden bebouwd. Daar is ook nog dat woord, waarvan Eva alsnog de draagwijdte niet weet, maar dat haar aankondigt dat ze smart zal hebben te verduren bij het krijgen van kinderen. Is er ook nog iets wat troost biedt?

Ja, dat is er. Ze gaan wel weg uit Eden onder de donkere wolk van Gods ongenoegen, maar aan die wolk zitten toch nog een paar lichtende randen. Het licht van de belofte schijnt. En de dood, die gedreigd was, is nog niet terstond voltrokken. Althans, niet in haar volle omvang. Wel trof hen de geestelijke dood: de vervreemding van God. Maar de lichamelijke dood werd uitgesteld. Die zal wel komen, ja, maar er is eerst nog genadetijd. Ze ontvangen gelegenheid om de breuk, die er tussen hen en de Heere gekomen is, te herstellen. Zullen ze dat dan kunnen? Nee, dat niet. Door de val in zonde zijn ze geheel en al onbekwaam geworden om nog iets te doen aan hun eigen verlossing. Dat verwacht de Heere dan ook niet. Maar Hij verwacht wel iets anders.

Hij gaf immers Zijn belofte en daarin maakte Hij bekend, dat Hij van Zijn kant de breuk wilde gaan herstellen. Hij wil de gevallen mens terug hebben. Daar heeft Hij dan Zijn eigen weg voor, via het beloofde Vrouwenzaad. Wat de Heere nu van Adam en zijn vrouw wil weten, is of zij die weg, die God wil dat ze gaan, aanvaarden? Willen zij ook de herstelling van de relatie? Willen zij van Gods genade leven? Anders gezegd: Willen zij Gods belofte in geloof aannemen en daar hun hoop op stellen? Willen zij gebruikmaken van de in de verlenging van hun leven gegeven genadetijd? Laten zij dat dan bewijzen.

Met het oog op de verlenging van hun leven geeft de Heere hun dan ook de nodige middelen. Hij zorgt voor kleding. Hij zal ook zorgen voor het nodige voedsel. In Zijn algemene goedheid voorziet Hij in al hun behoeften. Na hun vertrek uit het paradijs mogen ze toch nog blijven delen in Gods goede zorg en ook daaruit blijkt, dat Hij het goede met hen voorheeft.

Manninne wordt Eva

Beseffen Adam en zijn vrouw wat de Heere aan het doen is? Zien ze wat Hij ermee bedoelt? Waarderen ze de belofte op de juiste manier en komt dat ook uit in wat ze ermee doen? Of menen ze alleen maar reden hebben om zich te beklagen over het harde lot dat hen treft?

Hoe het bij de vrouw ligt, blijft nog even in het onzekere. Van Adam krijgen we al heel spoedig het bewijs, dat hij verwonderd en dankbaar is over het Evangelie en de bewijzen van Gods goedheid. Dat bewijs geeft hij als hij de naam van zijn vrouw verandert. Zij heette Manninne. Zo had hij haar zelf eens genoemd, omdat ze uit de man was genomen. Daar haalt Adam nu een streep door. Niet langer zal zij naar hem genoemd worden. Haar naam zal voortaan Eva zijn. Moeder van het leven zal zij zijn.

Heeft Adam dan niet gehoord dat ze allebei zullen sterven? Zeker heeft hij dat gehoord. Is die naamsverandering dan misschien een protest tegen God en wil hij in zijn verzet vasthouden aan het leven? Nee, die verandering van de naam van zijn vrouw bewijs dat Adam wel degelijk het doodvonnis gehoord heeft, maar hij heeft ook gehoord dat er kinderen zullen komen. Hij heeft met name goed geluisterd naar de belofte dat een van die kinderen voor verlossing zal zorgen. Daaruit weet hij dat niet de dood, maar het leven zal overwinnen. Daarom zal Manninne Eva heten. Via haar gaat het leven toch door. Via haar komt straks het beloofde Zaad. Dat gelooft Adam en daarmee wordt duidelijk dat hij de door de Heere aangeboden genade van harte graag wil aanvaarden.

De weg van de mens was de weg naar het verderf geworden en het eindpunt van die weg zou eeuwige duisternis zijn. Iets anders viel niet te verwachten. Maar God beschikt anders. Hij had de mens – Zijn schepsel – er niet voor over om in die duisternis te eindigen. Vandaar dat Hij ingreep. En dit ingrijpen zou resulteren in het behoud van de zondaar. Naast de weg naar het verderf gaf Hij de weg naar het leven. En de mens werd door Hem op de tweesprong geplaatst. Adam zag het en in het geloof koos hij goed. Als hij zijn vrouw Eva noemt, bewijst hij het goede van die keus. En God was het met die naamsverandering eens. Eva is Eva blijven heten. Straks wordt zij ook nog de stammoeder van haar grote Zoon, het beloofde Zaad der vrouw.

{

vier

Tweeërlei nageslacht

Verbannen zijn ze, Adam en Eva. Het paradijs ligt voortaan achter hen. Erheen terugkeren is onmogelijk. Toch proberen alsnog van de boom des levens te eten is volstrekt nutteloos. Omkijken naar wat achter hen ligt mogen ze wel, maar dat dient er alleen maar toe hun smart nog te verzwaren. Wat hebben ze veel weggegooid! En wat hebben ze ervoor teruggekregen? Hoe ziet hun toekomst eruit? Is er eigenlijk nog wel een toekomst?

Altijd dat knagend gevoel

Wat zeker is, is de dood. De drievoudige dood. De geestelijke dood ondervinden ze nu al in de scheiding die er kwam tussen God en hen. Schuldbesef knaagt aan hun hart. Ze hebben hun God verlaten, door voor de duivel te kiezen. Ze zijn hun God gaan verdenken van kwade bedoelingen, daartoe aangezet door de verleider. Zij hebben hun wil totaal verkeerd gebruikt en zo is het verderf over hen gekomen. Nooit kunnen ze het goedmaken. Het gebeurde is onherstelbaar. De breuk is een bitter feit. Hun hart zal altijd de zwaarte voelen van wat ze totaal onnodig gedaan hebben. Dat zijn allemaal aspecten van de verschrikkelijke geestelijke dood.

Ze hebben het ondertussen bij zichzelf en ook bij elkaar geconstateerd. Jawel, ze hebben elkaar nog als ze uit het paradijs verjaagd worden. Maar hebben ze elkaar nog echt? Adam heeft een wig gedreven tussen zichzelf en Manninne, of Eva, zoals ze nu heet. Hij probeerde zich bij God te verontschuldigen toen hij naar zijn vrouw wees als degene die hem verleid had. Zijn beschuldigende vinger was op haar gericht en ongetwijfeld was er toen boosheid in zijn stem en een verwijt in zijn blik. De vrouw, die Gij mij gegeven hebt ... Zij is de oorzaak. Zij werd zijn ongeluk.

Eva heeft het wel gevoeld, hoe haar man over haar dacht en ze ontdekte in haar eigen hart, dat zij ook negatieve gevoelens tegenover hem koesterde. Het was bij beiden niet meer zoals het was, toen ze in liefde en harmonie met elkaar leefden in het paradijs en daar samen hun God liefhadden en dienden. Ligt dan alles in scherven? Zullen zij dan voortaan ook met elkaar steeds weer overhoop liggen?

Was het buiten het paradijs toen plotseling zo koud geworden? Zakte de temperatuur tot het vriespunt? Nee, in de temperatuur veranderde niets. Maar het was bij hen vanbinnen zo koud. De vrieskou van de liefdeloosheid verkilde hun harten. Liefde tot God? Liefde tot elkaar? Ja, de herinnering eraan bleef, maar het was zo moeilijk om hun harten te verwarmen.

En toch was er iets wat warmte kon geven en dat ongetwijfeld van tijd tot tijd ook deed. Niets uit het paradijs namen ze mee. Slechts één ding vergezelde hen en dat was het woord van Gods belofte. Het Evangelie, toen nog in niet meer dan een heel korte samenvatting, maar toch eigenlijk wel volledig. De moederbelofte, die zwanger ging van nog vele andere beloften.

Dat beloftewoord gaf de Heere hun mee. Daar mochten ze ook elkaar aan herinneren. Daarmee konden ze verder, maar wel strompelend en met zware harten. En toch zong het soms in die harten. Voorzichtig wel en zeker niet zo uitbundig. Of soms toch wel? Als ze dachten aan het zaad van de vrouw die zou overwinnen.

Maar dan was daar ook telkens weer de herinnering aan de verleider. Hij bedoelde het zo goed. Ja, dat dachten ze. Maar wat was het anders. Ze hadden zijn kant ge-kozen, maar nu heeft God hun bondgenootschap verbroken en vijandschap gezet. De verleider is hun vijand en dat laat hij hen merken ook. Slechts één doel heeft hij. Hun leven en dat van heel Gods schepping steeds verder ontwrichten en van de kosmos meer en meer een chaos maken. Vaak staan ze machteloos toe te zien, dat de schone werkstukken van Gods handen beschadigd worden als natuur en milieu veranderen in een zuchtende schepping die in barensnood is. En altijd weer het stille verwijt, dat zij daaraan schuld hebben.

Met alleen angstig naar binnen blikken en terugdenken aan wat vroeger was, komen ze niet verder. Ze moeten ook buiten het paradijs leven en dat is op de inmiddels vervloekte aarde met zijn dorens en distels een stuk moeilijker geworden. Maar een andere keus hebben ze niet. Het gaat moeizaam en het kost zweet en tranen. Ook dat had God gezegd en het bleek waar te zijn. Maar het beloftewoord was immers ook bedoeld om kracht te geven en te volharden in de strijd om het bestaan (the struggle for life). Zo mogen ze ondervinden dat de Heere hen zelfs op de gevloekte aarde nog de middelen geeft, waarmee zij het broze en onttakelde bestaan kunnen onderhouden. Zo blijft die andere dood – de lichamelijke of tijdelijke – vooralsnog uit de buurt.

Ze krijgen kinderen

Adam en Eva – weggestuurde mensen met weinig meer dan het naakte bestaan. Nog maar kort geleden kregen ze erg in hun lichamelijkheid en werden zich bewust van hun naaktheid en daarom van hun behoefte aan kleding. Over schaamte hadden ze gesproken. Schaamte, ook tegenover elkaar. Maar in het kader van de hun verleende algemene genade, waardoor hun leven gespaard bleef, heeft toen ook de seksualiteit een plaats herkregen. Een middel om dicht tot elkaar te komen en te beleven dat er nog altijd een liefdesband is. Een middel ook om elkaar in hun verdriet te troosten en een middel ook om te voldoen aan de eveneens ingeschapen drang om nageslacht te verwerven.

Zo kreeg het huwelijk, waarin ze door God Zelf aan elkaar verbonden waren, een nieuwe dimensie. Het werd hun een bewijs van Gods goedheid, waardoor Hij hun leven boven de misère van het zondaarsbestaan uittilde. In dit kader zegt de Schrift dat Adam zijn vrouw ‘bekende’. Een bekennen dat resulteerde in een zwangerschap en straks ook in de geboorte van een mensenkind. Ongetwijfeld bleek toen weer dat de zonde niet zonder gevolgen bleef. Met smart zou de vrouw immers het proces van kinderen baren beleven, en dat zal Eva zo ook hebben beleefd. Maar daarna mocht ze de smart vergeten en zich verheugen in het eerste wat van hen beiden was.

Er werd een kind geboren. Een jongetje. Hij zou Kaïn gaan heten. Daarna werd er nog een zoon geboren. Zijn naam zou Abel zijn. De mensheid blijkt de mogelijkheid van voortplanting te hebben. En al gaat het dan ten koste van moeite en pijn, ouders mogen zich er toch in verheugen, dat ze zoiets moois als een pasgeboren kind in hun armen mogen nemen.

Dat Eva deze gebeurtenissen met de Heere beleefde, blijkt uit wat ze zegt als ze dit jongetje zijn naam geeft. Tot nog toe was ons nog niet duidelijk in hoeverre de door God gegeven belofte in haar ziel uitwerking had gekregen. Van Adam hadden we daar al iets over vernomen, toen ons verteld werd dat hij de naam van zijn vrouw veranderde van Manninne in Eva. Maar hoe dacht Eva over Gods toezegging? Wel, dat wordt nu duidelijk.

Kaïn moet de naam van haar oudste kind zijn en met die naam drukt ze uit wat er op dat moment in haar omgaat. Hoor maar wat zij zegt: ‘Ik heb een man van de Heere verkregen.’ Een man! Welke man? De beloofde? De aangekondigde Verlosser? Verwacht ze dat haar kind de vervulling van de belofte zou zijn? In ieder geval wordt uit haar woorden duidelijk dat ook zij heeft geleefd bij de door God gegeven belofte. Ook zij is in het geloof werkzaam met dat woord.

Alleen, er kleeft wel een smet aan. Ten dele kan zij dat niet helpen. Er is nog maar zo weinig geopenbaard over de toekomende Verlosser. Dat Hij onmogelijk zonder meer een mens kon zijn was Eva nog niet duidelijk. Dat zij nooit de moeder van een zondeloos kind zou kunnen zijn, besefte zij evenmin. Als zij van deze ‘man’ verwacht, dat hij de overwinnaar over slang en duivel zou zijn, verwacht ze teveel. Zo kan de breuk niet geheeld worden. Eva’s onkunde zal er straks nog de oorzaak van zijn, dat ze vreselijk teleurgesteld zal worden.

Er is echter iets wat nog ernstiger is. Let nog maar eens op wat ze eigenlijk zegt. ‘Ik heb verkregen een man met de Heere.’ Zij, samen met de Heere. Met Zijn hulp heeft zij de Verlosser voortgebracht. Zij kent zichzelf ook een plaats toe in de komst van de Beloofde. Hij is het resultaat van haar samenwerking met God. Ja, ze leeft bij Gods belofte. Maar intussen heeft ze nog wel veel te belangrijke gedachten over zichzelf. Alsof zij, zondares, die naar de stem van de verleider geluisterd had, nog in staat zou zijn om samen met God iets te doen met het oog op de verlossing. Ze heeft nog niet begrepen dat zij niet meer in staat is om iets goeds voort te brengen. Haar kennis van zichzelf is nog wel erg gering. Eva zal nog heel wat moeten leren, voordat ze is waar ze moet zijn.

De geschiedenis van het menselijk geslacht zal laten zien dat het voor mensen heel erg moeilijk is om werkelijk te aanvaarden, dat we door de zonde onbekwaam geworden zijn voor enig goed. Zelfs de beste werken zijn met zonde bevlekt. En iets tot stand brengen waardoor ons heil bevorderd wordt – het is een hele vernedering om te aanvaarden dat dit er niet meer bij is.

De twee broers

Ze groeien op en terwijl ze hetzelfde onderwijs ontvangen, worden zij twee heel verschillende jonge mannen. Verschillend, niet alleen ten aanzien van de beroepskeuze, maar vooral ten aanzien van de gerichtheid van hun harten. De een, Abel, heeft geleerd dat hij een en al vergankelijkheid is, precies zoals zijn naam Hèbèl (= ademtocht) zegt. Meer nog, Abel heeft er ook erg in gekregen dat hij als kind van zondige ouders, Gods genade nodig heeft. Abel heeft van de belofte gehoord en daaraan heeft hij zich leren vasthouden. Abel heeft de genade van het geloof ontvangen.

Zijn broer heeft uiteraard ook de belofte gekend. Alleen, dat heeft hem niet anders gemaakt. Hij weet ook dat hij kind is van zondige ouders, maar ook dat heeft hem niet aan het denken gezet. Kaïn heeft helaas niet ingezien, dat ook hij alleen maar gebaat is bij genade. Hij is een mens zonder God. Dat wil niet zeggen dat hij alles wat met godsdienst te maken heeft, van zich heeft afgeschud. In uiterlijke zin doet hij wel mee. En als het blijkbaar een goede gewoonte is om van tijd tot tijd aan God een offer te brengen, dan onttrekt Kaïn zich daar niet aan.

Het verschil tussen beide broers komt bij het brengen van een offer openbaar. God laat merken dat Hij daarom de twee offers verschillend taxeert. In dat van Abel heeft Hij behagen, in dat van Kaïn niet. Beide broers weten dat. Bij Kaïn zet dat kwaad bloed. Hij begint zijn broer te haten. Ernstig waarschuwt de Heere hem om zijn toorn te beheersen, maar Kaïn weigert te luisteren. Het loopt uit op Abels dood. Zijn bloed kleurt de aarde rood. Het eerste sterfgeval. Geen natuurlijk sterven, maar de eerste moord. Broedermoord.

Kaïn komt niet tot inkeer. Hij volhardt in zijn keus. Hij gaat zijn eigen weg. Aan God heef hij geen boodschap. Bewezen is dat de mens, die het zonder Gods genade doet, tot alles in staat is. De zonde heeft hem totaal verdorven. Bewezen is ook dat de mens na de val in zonde, onderweg is naar het verderf. Wat verder ook bewezen is, is dat de ene mens een vijand is van de andere. Daar kunnen we dan tevens uit weten, dat de bestemming van hen die op weg naar het verderf zijn, een plaats van haat en vijandschap zal zijn. Zij die daar komen, zijn weliswaar lotgenoten, maar tevens ook elkaars vijanden.

In plaats van Abel

Het is natuurlijk niet mogelijk om een beschrijving te geven van wat er in het hart van Adam en Eva is omgegaan toen zij de ontdekking deden dat ze hun twee kinderen allebei kwijt waren, de een door de dood en de ander door verbanning. De zonde, hun zonde, baart de dood. Het is dus toch waar dat het eten van de vrucht van de verboden boom de dood meebrengt. Hier staan ze voor de consequentie van wat ze deden. De vreugde, die er een poosje was, ligt in scherven. Voortaan moeten ze leven met iets wat altijd pijn zal doen.

Ligt nu ook de belofte op de mesthoop? Kaïn kon de beloofde verlosser niet zijn. Zal er nu niets meer van die belofte terechtkomen? Stort het huis van hun hoop in?

Er wordt weer een kind geboren. Weer een zoon. En weer is het Eva, die het kind een naam geeft. Seth zal hij heten. Ze zegt ook waarom zij het zo wil. God heeft dit kind als een plaatsvervanger geven. Hij heeft hem gezet in de plaats van Abel. Merkt u wel, dat Eva dit keer niets over zichzelf zegt? Alleen wat God doet noemt zij. Van een of andere vorm van samenwerking met God is ook geen sprake meer. Eva heeft geleerd dat zij niets presteert. Wat zij kan doen, is een zondaar op de wereld brengen. Al het andere is Gods werk.

Daarom ziet zij Seth ook niet als de vervanger van Kaïn, maar als die van Abel. Moge hij zoals Abel zijn; een jongen die God vreest. Moge via Seth de belofte verder gedragen worden tot op het moment waarop God het de tijd acht om haar te vervullen. Eva legt nu alles in Gods handen. Ze weet het nu: het heil is des Heeren.

{

vijf

Toenemende goddeloosheid

De twee kinderen van Adam en Eva vertoonden een totaal verschillende houding tegenover God en Zijn wet. Hun derde kind Seth gaat in de voetsporen van Abel en stelt zich daarmee tegenover Kaïn. Dat verschil zet zich voort in de twee nageslachten, zodat we zijn gaan spreken over de heilige en de onheilige linie.

Aanvankelijk ontwikkelen de twee linies zich tamelijk onafhankelijk van elkaar. In het geslacht van Seth – de heilige linie – is men al vrij snel begonnen met het beleggen van samenkomsten, waarin de Heere wordt aangeroepen; diensten die het karakter gingen krijgen van erediensten waarin men met elkaar de Heere zocht te dienen. Op deze manier hield men niet alleen aan de Heere vast, maar ook aan elkaar. Men hield elkaar in het oog en zo werd er alles aan gedaan om samen te blijven op de weg waarlangs men de vervulling van de belofte hoopte te kunnen verwachten.

In het geslacht van Kaïn was de ontwikkeling heel anders. Omdat God daar was losgelaten, gingen de mensen ook hoe langer hoe meer elkaar loslaten. Waar de Heere niet meer gediend wordt en de mensen hun gemeenschappelijk centrum in de dienst des Heeren kwijtraken, valt alles langzaam maar zeker uit elkaar. Daar gaat individualisme hoe langer hoe meer de toon aangeven. Mensen gaan aan elkaar voorbij leven en oog voor elkaars noden en gewilligheid om elkaar te helpen gaan ontbreken. Egoïsme en het zoeken van zichzelf en eigen belangen bepalen het leven.

We zien deze aan elkaar tegengestelde ontwikkelingen een zeker hoogtepunt bereiken in de zevende generatie na Adam. De zevende in de heilige linie is Henoch en die in de onheilige linie is Lamech. Van beiden wordt ons iets verteld wat laat zien dat niet alleen de Heere aan het werk is, maar dat ook de duivel actief bezig is.

Van Henoch krijgen we te horen dat hij een gewoon leven leidde, net als zijn vader en zo ook kinderen gewon, maar bovendien wordt van hem gezegd dat hij met God wandelde. Hij hield op een zeer toegewijde manier aan de Heere en Zijn dienst vast en zocht gedurig de omgang met Hem. Daarmee gaf hij tevens aan hoe het leven van hen, die de goede weg begeren te gaan, dient te zijn. We komen op dit voorbeeld nog een keer terug.

Naast dit bericht omtrent zijn persoonlijke vroomheid vertelt de Schrift (in de brief van Judas) ons ook nog iets over de taak, die Henoch namens de Heere in zijn dagen heeft moeten verrichten. God riep hem tot de verkondiging van Zijn Woord aan de generaties van zijn tijd en die boodschap was vooral een aankondiging van komende oordelen. Henoch liet weten dat de Heere de toenemende goddeloosheid zou bezoeken, omdat die goddeloosheid Zijn toorn opriep en Hij niet anders zou kunnen doen dan met Zijn straffen komen.

Het volstrekte tegenbeeld van Henoch is de zevende in de lijn die van Kaïn afstamt. Die man draagt de naam Lamech en hij stelt zichzelf aan ons voor als een brutale snoever, die openlijk met de Heere heeft afgerekend en Zijn inzettingen verachtelijk verwerpt. Had God het monogame huwelijk ingezet (één man gehuwd met één vrouw), Lamech neemt zich twee vrouwen. Had God gezegd, dat Hij Kaïns leven zou beveiligen, Lamech heeft die bescherming niet nodig. Hij zorgt wel voor zichzelf en als hem iets wordt aangedaan, zal hij zichzelf weten te wreken. Een van zijn zoons voorziet hem daartoe van de nodige wapens.

Het gaan op de weg naar het verderf wordt in het leven van deze Lamech dus getypeerd als een ongebonden zondigen en een consequent minachten van Gods rechten en inzettingen. Laat God die ontwikkeling ongehinderd voortgaan? Nee, het was juist tegen deze kwalijke ontwikkeling dat de Heere Henoch de opdracht gaf een heilig protest te laten horen. Hielp het? Luisterde men?

Het tegendeel gebeurde. Henoch riep met zijn boodschap grote tegenstand wakker. De mensen ergerden zich aan hem en aan zijn God, namens Wie hij sprak. God konden ze echter niet aantasten, maar Henoch wel. Terugdeinzen voor een moord was er niet. Dus liep het leven van Henoch gevaar. En het was doordat God hem toen van de aarde wegnam, dat Henoch aan de dood ontkwam. Hij zag de dood niet, maar ging regelrecht naar de hemel. Vergeleken met de anderen uit die tijd bereikte Henoch slechts een lage leeftijd. Toen had hij zijn bestemming al bereikt.

Dat laat wel zien, dat voor hen die aan de Heere vasthielden, het leven moeilijker en zorgelijker werd. Als de goddeloosheid toeneemt, wordt het leven van de overgebleven vromen steeds meer een gedurige aanklacht van die goddeloosheid. Op den duur wordt dat onverdraaglijk.

Dat de vromen toen de belofte hard nodig hadden, spreekt voor zichzelf. Daarin lag hun enige houvast. Toen zij zich op dat woord verlieten, behaagde het de Heere aan dat ene beloftewoord nog andere toe te voegen. Op het moment waarop in de linie uit Seth een zoon Noach geboren wordt, geeft de Heere aan de vader van Noach de geest der profetie en zo mag deze kraamvader verkondigen, dat God Zelf voor vertroosting zal zorgen. Het zal altijd waar worden, dat de Heere hen die Hem liefhebben, zal bewaren, ook in de bangste tijden. Onderweg naar hun eindbestemming krijgen ze Zijn hulp en bijstand.

En het wordt een bange tijd. Het begin van Genesis 6 laat weten dat de mensheid zich verder ontwikkelde in de richting van haar ondergang. Was er lange tijd nog een aanwijsbaar verschil geweest tussen de twee linies, dat verschil werd hoe langer hoe minder. Met name door gemengde huwelijken werd de mentaliteit steeds meer antigoddelijk. Uit wat Hij waarnam, trok God toen de conclusie dat de boosheid van de mens menigvuldig is op de aarde en dat al het gedichtsel der gedachten van het menselijk hart altijd door alleen maar boos is. De wereld werd rijp voor het oordeel.

Het is zaak dat wij ons goed voor ogen houden, hoe deze fatale ontwikkeling kon gebeuren. Iets dergelijks zal zich immers gaan herhalen. In de dagen kort voor de wederkomst van de Zoon des mensen, zal de tijd van Noach terugkeren, zo heeft Christus Zelf laten weten (Matth. 24:37-39). Hij zei dat met de bedoeling dat we bereid zullen zijn. Bereid zijn. Dat is enerzijds Hem verwachten en naar Zijn komst uitzien. Anderzijds houdt het bereid zijn in, dat we ons wachten voor elke vorm van besmetting vanuit de wereld die in het boze ligt. Olie in onze lampen hebben en inmiddels onze kleren rein bewaren.

Het is waar dat dit niet zal meevallen. Maar toch, heeft de Heere er geen recht op dat Zijn volk herkenbaar zal zijn? Heeft Hij er ook geen recht op dat zij die Hij heeft getrokken uit deze boze wereld, Hem liefhebben en in liefde naar Zijn komst uitzien?

De mensen aan de andere kant van de scheidslijn schamen zich immers ook niet voor hun overtuiging. Zij komen er openlijk voor uit dat ze God niet liefhebben en dat ze er absoluut geen heil in zien om Hem te dienen. Waarom zouden zij, die de Heere kennen, dan incognito over deze aarde gaan?

{

zes

Zondvloed

Toen moest het oordeel wel komen. God is zeer lankmoedig en groot van geduld, maar Hij is tevens strikt rechtvaardig. Dat wil onder meer zeggen, dat Hij de zonde ook als zonde behandeld. Hij taxeert de zonde geheel overeenkomstig haar ware aard en in die taxatie blijkt zij anders te zijn dan wij geneigd zijn haar in te schatten. Veel en veel ernstiger blijkt zij dan te zijn. Vandaar dat Gods oordeel over de zonde veel zwaarder is dan het onze. Dat blijkt in de dagen van Noach en het zal weer blijken als de Schrift ons gaat duidelijk maken dat de Heere de zonde niet alleen met tijdelijke, maar ook met eeuwige straffen bezoekt. Daar zullen we nog wel meer van horen.

Maar nu eerst iets over de zondvloed. Het gaat mij hierbij niet om de verschillende details van deze geschiedenis, maar alleen om een paar aspecten ervan. Het eerste is dat God onderscheid gaat maken tussen mensen en mensen. In feite hadden de mensen zelf dat onderscheid al gemaakt, doordat de een zich bleef vasthouden aan de Heere en Zijn beloftewoord, terwijl de ander God de rug toekeerde en Gods belofte van geen belang achtte. Die keus gaat God bezegelen. Zij die God vaarwel hebben gezegd, tegen alle waarschuwingen in, krijgen waarvoor ze gekozen hebben: de dood. Dat is hun loon. En zij, die zich aan God en Zijn genade vasthielden, ervaren dat het loon, dat de Heere hen geeft, het leven is.

Genade en geloof

Noach vond genade in Gods ogen. Hij werd, met zijn gezin, in totaal acht personen, geselecteerd en daarmee onder Goddelijke bescherming geplaatst. De dag van de afrekening zou komen, zo maakte de Heere Noach bekend. Wel zou er een mogelijkheid zijn om aan de oordelen te ontkomen. Als geweldige watervloeden de hele aarde gaan bedekken, zal er een veilige schuilplaats zijn in een ark. Alleen, die ark moet eerst nog gebouwd worden en dat moeten Noach en zijn zonen gaan doen. Geen gering karwei. En dat terwijl er nog geen vuiltje aan de lucht is. Noach zal zich nog belachelijk maken.

Gehoorzaam wordt met het werk begonnen. Noach weet dat Gods Woord waar is. De genade die hij ontvangen heeft, heeft hem van die waarachtigheid overtuigd. Trouwens, als hij om zich heen kijkt en ziet hoe de ongerechtigheid in de wereld is vermenigvuldigd, dan weet hij dat het oordeel niet kan uitblijven. Iemand, die zoals Noach genade heeft gevonden, krijgt immers ook oog voor Gods rechten en gaat meer en meer beseffen, dat de zonde een ernstige aanranding van die rechten is, die niet ongestraft kan blijven.

We moeten het werk, waartoe de Heere Noach en de zijnen riep, niet onderschatten. Behalve dat zij een schip van geweldige afmetingen met voor ons besef primitieve hulpmiddelen moesten bouwen, kregen zij elke dag te maken met de spot en hoon van de andere mensen. En Noach kon en mocht niet zwijgen. Hij wordt een ‘prediker der gerechtigheid’ genoemd (2 Petr. 2:5). Dat wijst erop dat hij aan de mensen van zijn geslacht de boodschap van de rechtvaardige God heeft gebracht en in dat kader heeft hij met grote ernst de zonden moeten ontmaskeren. Noach was een boetprediker. Een soort Johannes de Doper.

Maar terwijl hij de boodschap van het oordeel bracht, was hij met zijn handen bezig de mensen te vertellen dat er ontkoming zou zijn. Het werk aan de bouw van het reddingsschip vorderde en daarmee werd het steeds duidelijker dat God over nog meer genade beschikt dan die genade die Hij aan Noach had bewezen. Er was zelfs gelegenheid voor anderen om te participeren in de bouw van het redmiddel. Maar als de ark ten slotte gereed is, is ook de maat van de ongerechtigheid vol. Dan is ook Gods lankmoedigheid uitgeput. Wat dan duidelijk wordt, is dat er tijdens de jaren, waarin aan de ark was gebouwd, verder niemand tot bekering was gekomen. De profetendienst van Noach duurt 120 jaren en gedurende al die tijd werkt zijn boodschap niets uit. Het enige resultaat ervan is daarom alleen maar verzwaring van het oordeel. Dat is wat!

Wat zei de Heere Jezus? Met verwijzing naar de dagen van Noach kondigde Hij aan dat het straks weer zo zal zijn. Dan weer dezelfde zonden. En omdat het mensdom dan veel groter in aantal zal zijn, zal de ongerechtigheid navenant groot zijn. Als de Heere in Noachs dagen alle reden had om in te grijpen, zal Hij het aan Zijn eer verplicht zijn, om straks niet anders te handelen.

Ondertussen kon Noach niet anders werken dan in het geloof. Waar was dat geloof dan op gericht en waar hield het zich aan vast? Geloof moet immers een houvast hebben. Het heeft een voorwerp nodig. Dat voorwerp is niets anders dan Gods belofte. Daar moest Noach het mee doen en daar kon hij het ook mee doen. Juist dan, als wij niets meer overhouden en ons nergens anders meer aan kunnen vasthouden, wordt ervaren hoe waarachtig Gods Woord is en het geloof daarin zegt dan: De Heere is bij mij, ik zal niet vrezen.

Toen ging de deur van de ark dicht. God sloot die. Er kon niemand meer in. Er kon ook niemand meer uit. De scheiding voltrok zich en die was definitief. Zij die in de ark waren, waren veilig, en zij die buiten waren gebleven, vergingen, hoeveel ernstige pogingen zij ook ondernamen om alsnog binnen te mogen komen. Als de genadetijd voorbij is, is er ook geen Evangelie meer. Hier voelen we al iets van wat er straks gaat gebeuren als deze wereld haar loop zal hebben volbracht en Christus als Rechter weerkomt.

Ook in de dagen van Noach is al te zien, dat de wegen zich scheiden en dat de mensen onderweg zijn naar verschillende bestemmingen. Op die verschillende bestemmingen komen ze ook aan. Onherroepelijk. En wat maakt dan het verschil? Het maakt dan niet meer uit welk antwoord men daarop geeft. Je mag zeggen dat het Gods genade is, waardoor dit onderscheid gemaakt wordt. Dat antwoord vinden we ook in Genesis 6. Wat ook gezegd kan worden, is dat door het geloof het beslissende verschil gemaakt wordt. Dat antwoord is ook naar de Schrift (zie Hebr. 11:7). Kunnen we ook zeggen dat het verschil terug te leiden is tot Gods verkiezing? Ook dat kan gezegd worden, al wordt dit antwoord in de Noach-geschiedenis niet zo gegeven.

Maakt het dan nog wel zoveel verschil welke verklaring we ervoor geven? Noach en de zijnen, veilig binnen in de ark, hebben het tijdens de dagen- en wekenlange regenbuien geweten: We zijn hier enkel dank zij Gods genade. Als wij buiten waren gebleven en intussen de dood hadden gevonden in de golven, zou God niet onrechtvaardig gehandeld hebben. Maar God maakte onderscheid door ons te verkiezen en door ons bovendien het geloof te geven.

En zij die buiten bleven met geen ander vooruitzicht dan de dood? Hadden zij reden om God aan te klagen en Hem de schuld te geven van hun ellende? Nee, zij konden alleen maar zeggen: Wij hebben de boodschap gehoord en wij hebben de ark zien bouwen, maar wij geloofden het niet en hebben uiteindelijk niet willen ingaan.

{

zeven

Nieuw begin

Op acht mensen na is de hele mensheid in de wateren van de zondvloed verzwolgen. De aarde is van zondaren gezuiverd. Is zij ook van de zonde gezuiverd? Kan God nu echt een nieuw begin maken op een aarde die weer is zoals zij in het begin was? Met gave mensen, die geen andere ambitie hebben dan hun God dienen, liefhebben en gehoorzamen? Heeft het water van de zondvloed dat bereikt?

Opnieuw Gods heilsplan afgewezen

Aanvankelijk lijkt het erop. Het eerste wat Noach doet, is namelijk het bouwen van een altaar en het brengen van een offer. Ongetwijfeld bedoelt hij dat offer als een dankoffer en daar heeft hij alle reden toe. Hij en de zijnen zijn immers uit geweldige gevaren gered. Grote dankbaarheid is daarom wel gepast.

Toch valt het op dat het offer van Noach aangeduid wordt als een brandoffer en een brandoffer heeft alles te maken met de zonde. Noach is het zich dus ook na de zondvloed bewust geweest, dat er nog altijd zonde is. Tijdens de periode in de ark heeft hij tijd genoeg gehad om erover na te denken en zijn conclusie kon geen andere zijn dan dat de zonde nog altijd niet weg is, ook niet uit zijn hart. Evenmin uit het hart van de anderen die met hem in de ark waren. Dat hij zich hierin niet vergiste, zal spoedig genoeg blijken.

Vanwege die overgebleven zonde beseft Noach dat ook op de door water gereinigde aarde toch nog een brandoffer op zijn plaats is. Nog altijd bestaat de behoefte aan vergeving en verzoening en daarom ook aan het plaatsvervangend offer. Ook deze nieuwe mensheid zal van genade moeten leven. Dat gaat de Heere ook snel genoeg duidelijk maken. Allereerst doet Hij dat door het offer van Noach te accepteren en vervolgens gaat Hij de al eerder gegeven belofte herhalen en uitbreiden.

Het zijn dus opnieuw zondaren die de aarde gaan bewonen. De bewijzen ervan worden spoedig zichtbaar. Naast woorden van zegen moeten er ook nu weer woorden van vloek gesproken worden. En als na jaren het achttal geredden uitgegroeid is tot een grote schare mensen blijkt een antigoddelijke instelling de harten van de mensheid te beheersen. De onafgemaakte toren van Babel is er het bewijs van, dat de mens God opnieuw noodzaakte om in te grijpen.

De belofte omtrent de komende Verlosser bleek opnieuw weinig uit te werken in de harten der mensen. De mentaliteit van Kaïn en Lamech bleef kenmerkend en mensen spraken ermee uit dat zij God niet echt nodig hadden. Men redde immers zichzelf. Opnieuw werd de Heere teleurgesteld doordat de zondaren niet onderkenden dat ze zonder Verlosser verloren zijn en dus de aangeboden verlossing afwezen. God wil bewijzen dat Hij genadig is, maar Hij kan Zijn genade niet kwijt. Er is geen plaats voor en geen behoefte aan.

Intussen hebben we in de velen, die een- en andermaal uitspraken dat ze Gods Evangelie niet op prijs stelden en van Zijn heilsaanbod geen gebruik wilden maken, een illustratie van hen die op de brede weg gaan die naar het verderf voert. Hoe zij die reis beginnen, hoe ze die vervolgens voortzetten en hoe zij straks hun bestemming zullen hebben bereikt, wordt ons in het leven van velen uit deze eerste generaties getekend. Duistere voorbeelden zijn het.

Zal de Heere Zijn plannen maar laten varen? Zal Hij de mensheid, samen met de door haar verdorven wereld, prijsgeven? Kan Hij dat? Spreekt Hij daar dan niet meer uit dat Zijn macht beperkt is en dat Hij het daarom verliezen moet van machten die sterker blijken dan Hij is? Is daarmee dan niet tegelijk bewezen dat God een onvolmaakte God is en dat al Zijn pretenties straffeloos kunnen worden genegeerd? Is God dan zelfs niet in staat om Zijn genade, die gans bijzondere deugd, die onder mensen niet gevonden wordt, te bewijzen aan zondaren, die nergens zoveel belang bij hebben als juist daaraan?

Nee, zo zullen we Hem niet leren kennen. Het is onderdeel van Zijn volmaaktheid om de door Hem gemaakte plannen uit te voeren. Dat zal Hij dan ook zeker doen. Heeft Hij besloten zondaren te bewijzen dat Hij genadig is en voor verlossing zorgt, ook al zeggen die zondaren keer op keer dat ze er geen belang bij hebben, dan zal toch geschieden wat Hij besloten heeft. Moet de Heere daarvoor dan een andere weg banen, dan zal Hij dat doen.

De teleurstellende gang van zaken brengt Hem ertoe de mensheid in haar geheel nu los te laten en zich te beperken tot één mens. Nee, daarmee bedoelt Hij niet de mensheid voor altijd aan zichzelf over te laten. Niet voor altijd, maar wel voor een bepaalde periode. Zo drukt Paulus het later uit (Hand. 14: 15-17). Tijdens die periode deelt de mensheid wel in Gods zegeningen, maar blijft het grootste deel ervan onkundig van Gods heilsbeloften. God wil eerst via de omweg van het ene volk Zijn Zoon in de wereld inbrengen. En pas in wat de ‘volheid des tijds’ is gaan heten, keert Hij met Zijn Evangelie tot de ganse mensheid terug. Dan zal het bevel klinken: ‘Gaat dan heen, onderwijst al de volken’ (Matth. 28:19).

Abram

Hij is, net als de anderen, een heiden, een dienaar van afgoden. Woonachtig in Ur der Chaldeeën is hij onkundig met de ware God. Maar God maakt Zich aan hem bekend als Hij hem wegroept van zijn geboortegrond. Abram moet op reis, en aan dat bevel moet hij onvoorwaardelijk gehoorzamen. Daarvoor heeft hij geloof nodig, en dat geloof geeft God hem. Zo kan hij gaan, ook al weet hij aanvankelijk niet eens waarheen God hem zal leiden.

Wel onderbreekt hij zijn trektocht door aanvankelijk niet verder te gaan dan Haran. Daar moet hij dan eerst zijn vader Terah aan de dood afstaan. God had hem immers gezegd, dat hij zijn land en zijn familie en zelfs het huis van zijn vader moest achterlaten. Pas na de dood van Terah dringt het tot Abram door wat de consequenties van God reisbevel zijn. Maar dan ontvangt hij genoeg geloofsgehoorzaamheid om te gaan naar een land waarvan hij noch de naam noch de ligging kent. En straks, eenmaal in Kanaän aangekomen, hoort hij dat dit het door God bedoelde land is. Daar mag hij gaan wonen, maar dan wel als vreemdeling en niet als bezitter. Het bezit van dat land komt pas eeuwen later, als Abrams nageslacht onder leiding van Jozua het als een erfdeel ontvangen zal.

Abram is in Kanaän niet meer dan een bijwoner, een pelgrim. Nooit heeft hij er meer bezeten dan een begraafplaats, die hij met geld gekocht heeft van de oorspronkelijke eigenaar. Hij moest immers een plekje hebben om zijn vrouw Sara te begraven. Voor de rest heeft Abram zijn leven lang niet meer bezeten dan de belofte omtrent het land. En op het beloofde nageslacht heeft hij ook lange, lange jaren moeten wachten. Geloven – dat was steeds weer het wachtwoord waarbij hij leven moest. Geloven met een geloof niet van zichzelf, maar door God aan hem geschonken.

Lange tijd leek ook van dit plan van de Heere niet veel terecht te komen. En dus ook niet van dat andere, wat in het roepingswoord al had meegeklonken, namelijk dat in Abram al de geslachten der aarde mede gezegend zouden worden. God mag dan het grote doel in het oog gehouden hebben, voor Abram was het altijd door een zaak niet van aanschouwen, maar van vertrouwen. Nu begrijpen we ook waarom hij wel de vader der gelovigen wordt genoemd.

Zo ligt er in de geschiedenis van deze man een schat van onderwijs, dat ons vertelt hoe mensen die met hem uit geloof leren leven, hun reis naar hun bestemming beginnen, hoe zij die reis volbrengen en hoe zij straks hun bestemming zullen hebben bereikt. Vandaar dat we deze Abram in het vervolg nog wel een paar keren zullen tegenkomen.

{

deel 2

onderweg

acht

Tweeërlei weg en tweeërlei bestemming

Wat de Heere voor ogen had, is door de zonde van de mens niet bereikt. De mens koos voor de zonde toen hij luisterde naar de stem van de verleider en God was Zijn mens kwijt. We zagen echter dat de Heere Zich bij de verschrikkelijke werkelijkheid niet heeft neergelegd. Onmiddellijk na de val in zonde maakte de Heere Zijn verdere plannen bekend. Plannen, die erop gericht zijn om de verloren schepping weer terug te krijgen, met inbegrip van de opstandige mens. Hij zou ervoor zorgen dat die mens weer met Hem verzoend zou worden. Er zou een Verlosser komen, en Deze zou alles gaan doen wat voor die verzoening met God gedaan moest worden.

Ja, de Heere wilde inderdaad de mens weer terug hebben. Zo mag het gezegd worden. Alhoewel, hier zal dan wel bij bedacht moeten worden dat dit niet heel de mensheid betreft. Alle nakomelingen van Adam en Eva zijn wel zondaars geworden, maar ze worden niet allemaal met God verzoend, omdat ze niet allemaal delen in het verzoeningswerk van Christus. Waarom dit zo is, zullen we later bespreken. Voorlopig gaan we van de werkelijkheid uit, dat mensen verschillende wegen gaan en aan het eind van hun weg op verschillende eindbestemmingen arriveren.

Onderscheid

Dat dit zo is, wordt ons in de Schrift keer op keer duidelijk gezegd. We zien het ook gebeuren. We horen van mensen die de Heere vrezen, dienen en liefhebben. Daartegenover horen we eveneens van mensen die de Heere miskennen en ervoor kiezen om hun eigen weg te blijven gaan. In dit licht gezien kunnen we begrijpen wat de Heere Jezus bedoelde toen Hij sprak over enerzijds de enge poort waardoor men komt op de smalle weg en anderzijds over de brede weg met aan het begin daarvan de ruime poort (Matth. 7:13, 14). De ene weg leidt tot het leven en de andere tot de dood.

Als de Heiland het over deze twee wegen heeft, laat Hij het niet bij de mededeling van de feitelijkheid van die wegen, maar Hij zet dit onmiddellijk in het kader van een waarschuwing en aansporing. Een waarschuwing voor de brede weg en een aansporing om alles in het werk te stellen om te kunnen ingaan door de enge poort. We horen Hem zeggen: ‘Gaat in door de enge poort.’ En ergens anders zegt Hij: ‘Strijdt om in te gaan door de enge poort’ (Luk. 13:24). Hij maakt daarbij ook duidelijk waarom ervoor moet worden gestreden. De gevaren van de brede weg zijn zo groot en het gaan op die weg loopt uit op zoveel ellende, dat een mens zich wel ernstig mag bezinnen voordat hij op die weg zal verdergaan.

Overigens is het tijdens ons leven op aarde lang niet altijd duidelijk wie op de ene weg en wie op de andere loopt. Het verschil tussen de rechtvaardige en de goddeloze wordt niet altijd duidelijk gezien. In de beeldspraak van de gelijkenis van het onkruid tussen de tarwe (Matth. 13:24-30) en de uitleg daarvan (vs. 36-43) zegt de Heiland dat de tarwe en het onkruid samen moeten opgroeien en dat pas op de dag van de oogst de scheiding tussen die twee zal plaatsvinden.

Intussen is en blijft waar wat we lezen in het boek Prediker: ‘Enerlei wedervaart de rechtvaardige en de goddeloze, de goede en de reine, alsook de onreine; zo hem die offert en hem die niet offert; gelijk de goede alzo ook de zondaar; hem die zweert gelijk als hem die de eed schuwt’ (Pred. 9:2). Ziekten en zorgen, moeiten en pijn treffen alle mensen. Sterven moeten ze ook allemaal.

O ja, er is wel onderscheid. Ziekte of welke andere tegenslag dan ook is voor de een straf en voor de ander kastijding. Het hangt er maar van af met welk doel de Heere die dingen laat gebeuren. Uiterlijk mag het precies hetzelfde zijn, maar toch heeft de Heere bij hen die Zijn vijanden zijn iets anders op het oog dan wat Hij bedoelt bij hen die Hem liefhebben.

Onderscheid is er ook bij het sterven. Voor de een is sterven betaling voor de zonde en voor de ander is het juist een afsterven van de zonde en een doorgang tot het eeuwig leven. Zo brengt de Heidelbergse Catechismus de dingen onder woorden (Zondag 16, vr. en antw. 42).

Het moet echter gezegd worden dat naar het uiterlijk te oordelen het onderscheid lang niet altijd zo duidelijk zichtbaar is. In vele opzichten behandelt de Heere de mensen gelijk.

Dat geldt ook ten aanzien van de verkondiging van het Evangelie. Blijkens wat de Heiland vlak voorafgaande aan Zijn hemelvaart tot Zijn discipelen zei, dient het Evangelie verkondigd te worden onder alle volken in de gehele wereld (Matth. 28:19). En overal dient dat Evangelie gepredikt te worden aan alle mensen zonder onderscheid met bevel van bekering en geloof. Zo verstaan de Dordtse Leerregels de opdracht die Christus Zijn kerk gaf (II, 5).

Prediking tot allen en een ieder

Zonder onderscheid. Allen zijn zondaren. Niemand van hen kan zichzelf verlossen. Allemaal zijn we aangewezen op de Zaligmaker. Daarom moet iedereen van Hem horen. God wil daarom dat Zijn Evangelie over heel de wereld zal worden verspreid. Het feit dat er zijn die het Evangelie gaan geloven, terwijl anderen volharden in hun ongeloof, doet hier niets van af. Ja, er is wel een besluit, door God genomen, waarin Hij de een tot de zaligheid bestemd heeft en de ander niet, maar wie dat zijn, heeft de Heere nergens bekendgemaakt.

We zullen er nog bij stilstaan dat dit besluit door de Heere genomen is en dat Gods Woord daar ook eerlijk en zonder aarzeling over spreekt. Maar dat mag de ruimte die er in de prediking dient te zijn, niet inperken. Lopen we dan niet tegen een probleem aan? Jazeker, dan komen we te staan voor een probleem, dat wij met ons beperkte verstand niet kunnen oplossen. Dat vraagt de Heere ook helemaal niet van ons. Bovendien hoeft het ook helemaal niet opgelost te worden. Het is ten diepste ook helemaal geen probleem. Althans, voor God is het dat niet. Later zullen we zien dat het voor ons ook helemaal geen probleem hoeft te zijn.

Voordat we echter zo ver zijn, willen we ons nu al laten onderwijzen door een zeer leerzaam gebeuren uit het leven van Paulus, dat we beschreven vinden in het achttiende hoofdstuk in het boek Handelingen.

Wees niet bevreesd, maar spreek en zwijg niet ... Want Ik ben met u en ... Ik heb veel volk in deze stad. (Hand. 18:9, 10)

Het valt Paulus niet erg mee in Korinthe. Hij heeft wel zegen op zijn arbeid, maar er is ook verzet en tegenstand. Dat is blijkbaar van dien aard, dat Paulus, die toch wel het een en ander heeft meegemaakt, dit keer bevreesd geworden is. Hij vraagt zich zelfs af of het wel verantwoord is om in Korinthe te blijven. Kan hij niet veel beter vertrekken en ergens anders gaan preken in de hoop dat ze daar welwillender tegenover zijn boodschap staan?

Zo zien we maar dat ook mannen als Paulus momenten van vrees kennen. Hoe sterk ze ook zijn en hoe moedig ze ook in de dienst des Heeren hebben gestreden, als ze aan zichzelf zijn overgegeven, zinkt de moed hun in de schoenen en zouden ze geneigd zijn het strijdperk te verlaten. Zonder de bijstand van de Heere zijn ze niets.

Maar nee, Paulus mag nog niet weg uit Korinthe. De Heere wil hem daar nog een poosje houden. Zijn werk daar is nog niet klaar. Er zijn er in Korinthe die het Evangelie moeten horen, omdat de Heere met hen nog niet klaar is. Zij moeten onder de verkondiging van het Woord tot bekering en geloof komen. Daarom verschijnt de Heere op een nacht aan Paulus en laat Hij hem weten, dat hij vooralsnog door moet gaan met zijn werk daar.

Eerst maakt Hij Paulus duidelijk dat er voor hem echt geen reden is om bevreesd te zijn. De Heere is immers met hem. Dat is al zo vaak gebleken en dat is nu niet veranderd. Ook al zijn er dingen in de dienst aan het Evangelie, die tegenvallen en teleurstellen, dan bewijzen die dingen nog niet dat de Heere Zich heeft teruggetrokken. Integendeel! Ze bewijzen alleen maar dat de duivel actief is, omdat hij niet wil dat de Heere overwinningen behaalt. Maar al die activiteiten van de duivel kunnen Gods roem alleen maar groter maken. Dus moet Paulus in Korinthe blijven en doorgaan met de prediking. En dat alles in vertrouwen op de Heere, Die zijn Zender is.