Dagboek

van een

zoekend christen

Monique Samuel

Voor de website van Monique samuel: www.moniquesamuel.nl.
Meld je aan op haar blog: www.moniquesamuel.nl/blog
Volg haar op twitter: Mctsamuel

ISBN 978 90 33835 07 0

NUR 707

Dagboek van een zoekend christen

© 2012 Ark Media,

Donauweg 4, 1043 AJ AMSTERDAM.
www.arkmedia.nl

Geschreven door Monique Samuel

Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk door Marleen Verhulst

Via Stichting Ark Mission draagt Ark Media bij aan verspreiding van de bijbel in binnenen buitenland.

zie voor meer informatie: www.arkmission.nl.

De bijbelteksten in de hoofdstuktitels zijn ontleend aan de statenvertaling (Jongbloed-editie).
De overige bijbelteksten in deze uitgave zijn ontleend aan De Nieuwe Bijbelvertaling,
© Nederlands Bijbelgenootschap 2004, tenzij anders vermeld.

Niets in deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Dit boek is voor de twijfelaar en de rebel, de ontdekkingsreiziger en de schipbreukeling, de zondaar en de ongelovige, de naamloze held en de onbekende lafaard. voor mensen die vragen hebben zonder antwoorden, geloof zonder vaststaande zekerheid, liefde zonder grenzen en hoop zonder angst. kortom: voor mensen zoals jij en ik.

Inhoudsopgave

Noot van de auteur

Inleiding – Hallo christen 2.0

I      Gij zult geen andere goden voor Mijn aangezicht hebben

II      Gij zult u geen gesneden beeld, noch enige gelijkenis maken, van hetgeen boven in den hemel is, noch van hetgeen onder op de aarde is, noch van hetgeen in de wateren onder de aarde is

III     Gij zult den naam des heeren uws gods niet ijdellijk gebruiken

VI     Gedenk den sabbatdag, dat gij dien heiligt. zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen; maar de zevende dag is de sabbat des heeren uws gods; dan zult gij geen werk doen

V      Eer uw vader en uw moeder

VI      Gij zult niet doodslaan

VII    Gij zult niet echtbreken

VIII   Gij zult niet stelen

IX      Gij zult geen valse getuigenis spreken tegen uw naaste

X      Gij zult niet begeren uws naasten huis; gij zult niet begeren uws naasten vrouw, noch zijn dienstknecht, noch zijn dienstmaagd, noch zijn os, noch zijn ezel, noch iets, dat uws naasten is

De laatste pagina

Noten

Noot van de auteur

Bij het schrijven van dit boek heb ik me in het bijzonder laten inspireren door het fantastische werk van brian McLaren, vooral zijn boeken Naked Spirituality en A new kind of Christianity: Ten Questions That Are Transforming the Faith. sommige van zijn denkbeelden zul je in dit boek terugvinden. andere denkers en auteurs die mijn ideeën en religieuze opvattingen zoals ze in dit boek naar voren komen in zekere mate hebben beïnvloed zijn: thomas van acquino, thomas à kempis, John Wesley, c.s. Lewis, Billy Graham, Desmond Tutu, Timothy Keller, Rick Warren en Philip Yancey.

Verder waren van invloed het buitengewoon pragmatische doch vormende werk van Dale carnegie How to Win Friends & Influence People, en het leven vanuit principe zoals krachtig verwoord in The 7 Habits of Highly effective People van Steven R. Covey.

Ten slotte noem ik de prachtige gedichten van de Perzische dichter rumi en de leidraad van al mijn werk: de bijbel.

Inleiding – Hallo christen 2.0

Het begin van de geschiedenis begon met een scheiding. De scheiding tussen land en water, licht en duister, dag en nacht. De scheiding ook tussen man en vrouw, en later, God en mens.

Sinds het begin van de tijd heeft de mens gezocht naar heelheid, eenheid en samenhang. Maar we blijven scheiden, we delen en verdelen, splitsen onszelf op in verschillende rollen met verschillende gezichten zoals die van vader, moeder, zoon, dochter, vriend, vriendin, collega, kennis, vreemde en onbekende.

We proberen ons als kameleons aan onze omgeving aan te passen, of belanden in een sociaal isolement door onze onmacht of onwil om ons aan onze omgeving te conformeren.

We scheiden ook het diepste van onszelf. onze lichaam en geest, zoals de griekse filosoof Plato ons eens voorschreef. een gedachtegang die overgenomen werd door de apostel Paulus en daarmee tot op de dag van vandaag diep in het christelijk bewustzijn verankerd is. We onderscheiden dromen van de dagelijkse werkelijkheid, ambities van de status quo, idealisme van realiteitszin. We wantrouwen ons lichaam en proberen vrome spirituele en religieuze mensen te zijn, zonder te beseffen dat het lichaam daarbij een essentiële rol speelt. We worstelen met aardse lusten en verlangens en zijn tegelijkertijd even fanatieke deelnemers aan de moderne consumptiemaatschappij, het goede leven en het grote succes als ieder ander.

In dit boek gebruik ik de gevreesde en soms ook gehate tien geboden als een spiegel voor de ziel, de kerk en de moderne mens. niet om een verloren geloof van ‘gij zult niet’ nieuw leven in te blazen, maar om de heelmakende, alles bevrijdende liefde van God te laten zien. een liefde die inclusief is, die mannen en vrouwen, homo’s en hetero’s, christenen en moslims en gelovigen en ongelovigen met elkaar verbindt. een liefde die geniet van de schepping, die oog heeft voor de ander en strijdt voor het goede. Die hoop geeft en inspireert, die ons van onze dogmatische ketens bevrijdt en opnieuw doet ademen.

Ik geloof met volle overtuiging in god. Dit boek is dan ook geen dagboek van een twijfelend christen. het beschrijft een zoektocht. voor mij heeft God vele gezichten waarvan ik de meeste (nog) niet heb gezien. ik erken de waarde van andere religieuze oriëntaties en ben ervan overtuigd dat christenen vaker naast dan op de juiste weg zitten. Dit boek kent weinig vanzelfsprekendheden. behalve dan deze: er is een God die houdt van jou en mij, en Jezus is de vervolmaking van die liefde.

We kunnen niet zoeken naar de betekenis van het mens-zijn, het christen-zijn, en de waarde van religie in de 21ste eeuw, als we geloof en liefde, lichaam en geest, ziel en verstand, kerk en wereld van elkaar blijven scheiden. De houdbaarheidsdatum van een gebiedend en veroordelend christendom is allang verstreken. het gestuntel van kerken en hun gelovigen met seksualiteit en diversiteit, de gelijkheid tussen man en vrouw, de verdeling van taken tussen ouderen en jongeren en de behandeling van minderheden neigt naar hypocrisie.

De maatschappij schreeuwt om een leider en een verhaal. Maar daar waar geloof voeding kan geven aan de zoekende ziel en de kerk het broodnodige sociale vangnet kan vormen in onze wankelende welvaartstaat, lijken we allen verstomd. De christelijke stilte ten aanzien van de grote vragen van vandaag zoals milieuproblematiek, armoede en sociale ongelijkheid is een schande. ons gebrek aan een uitgesproken en principieel getuigenis heeft de rol van religie in de moderne maatschappij tot nul gereduceerd.

Dit boek beschrijft mijn zoektocht naar God en naar de goddelijke bestemming van ieder mens. niet in zweverige termen maar in duidelijke vragen over duizend jaar oude principes en een kreunende moeder aarde, het gewraakte ‘h-woord’ en het genot van seksualiteit, moderne heiligen en een lege kerk, God in de polder en de stilte van de oase, spirituele mystiek en religieus fanatisme.

Van gebrokenheid naar heelheid, van scheiding naar eenheid, dat is de grote uitdaging voor de postmoderne christen anno nu. het nieuwe christen-zijn vereist een grote ommezwaai in ons denken. het zal geen eenvoudige weg zijn en we zullen zo nu en dan een verkeerde afslag nemen (zoals christenen door de eeuwen heen wel vaker hebben gedaan), maar stil zijn is geen optie meer. en dus moeten we op zoek naar een nieuwe manier van christen zijn – het christen 2.0 zoals ik dat noem. Levend en overtuigend, maar ook transparant en eerlijk.

Hopelijk maakt dit boek de nodige discussie los en scherpt het je in je denken, zoals gelovigen mij door de tijd hebben geprikkeld, geinspireerd en mij herhaaldelijk terug hebben gebracht op de goddelijke weg.

I  Gij zult geen andere Goden voor Mijn aangezicht hebben

Er is één God, niet te bevatten zo groot. Hij is overal waar mensen Hem zoeken.

Tien geboden – Trouw

Als de kerk muisstil is

De dominee trekt een vroom gezicht, schikt zijn zwarte toga, zucht even, kijkt zijn gemeente met een scherpe blik aan en begint dan op een plechtige toon de overbekende tekst voor te dragen:

Hoor, Israël de HEERE onze God, de HEERE is één en gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben, nog enig ander gesneden beeld …1

Tot op de dag van vandaag achtervolgt de stem van de predikant mij. Ik kan niet aan de tien geboden denken zonder onmiddellijk het beeld van die hoge kansel in die kale kerk te zien. als kind kerkte ik in de Hervormde Bond (let wel: op gereformeerde grondslag!). Je had er mannenbroeders en de Statenvertaling – later vervangen door de ‘moderne’ NBG-vertaling van 1951. er werden psalmen gezongen in de oude berijming en gezangen in de nieuwe. er stond een wanstaltig orgel en altijd weer die tien geboden.

Toen ik een klein kind was klonken die oude voorschriften nog als een mysterieus mantra. Zodra het ‘Hoor Israël’ begon keken de gemeenteleden om mij heen ernstig naar hun bijbeltjes, schuifelden sommigen onrustig op de harde banken heen en weer en werd er hier en daar gekucht. Wie goed luisterde hoorde het gesabbel op Mentos en Koningin Wilhelmina pepermunt. verder was het muisstil.

Later begon de betekenis van die ingewikkelde oudhollandse zinnen tot me door te dringen. Gij zult niet doodslaan, niet echtbreken, niet stelen. De regels waren voor mij vanzelfsprekend, ze waren me sinds m’n jonge jaren met de paplepel ingegoten. Dit betekende niet dat ik dacht dat de wet me prima afging. integendeel! ik maakte mezelf geen enkele illusie. Voordat ik de betekenis van die statige zinnen begreep was mij immers al meer dan duidelijk gemaakt dat zelfs Gods eigen uitverkozen volk de heilige wet keer op keer brak en dat wij – moderne christenen anno nu – zo mogelijk in een nog grotere permanente staat van schuld verkeren. Want leerde Mozes zijn opstandige volk dat ze bepaalde acties niet mochten uitvoeren (zoals liegen en stelen) – Jezus ging nog een stap verder, naar de diepste essentie van de wet, door zelfs de gedachte aan dergelijke acties als een even grote zonde af te doen. Iemand uitmaken voor sukkel staat dus gelijk aan moord2 en een simpele fantasie over een passerende vrouw op straat verschilt niet veel van echtbreuk.3

Op gedragen toon sprak de dominee kort over de genade van Christus, zijn goedertieren en de eeuwige verlossing. Vervolgens zette het orgel in en kon het zingen beginnen.

Was dit alles? Was dit de boodschap waarvoor ik me twee keer per zondag naar dat akelige gebouw moest slepen? Was dit die zogenoemde ‘Blijde Boodschap’?

De Jesus freak

Iets in mijn hart begon zich te verzetten tegen die geboden en verordeningen. Het was niet dat ik niet geloofde. Juist wel. Ik bezocht jeugdbijeenkomsten, bidstonden, aanbiddingsconcerten, christelijke campings en werkte zelfs als presentator in een grote jeugdkerk. Thuis luisterde ik naar bekende christelijke artiesten zoals Michael W. Smith, Rebecca St. James, Delirious? en Newsboys. Ik was een zogeheten Jesus freak. een happy clappy christen misschien wel… al heb ik nooit veel met dat happy clappy opgehad – ik vreesde God. Met gepaste afstand keek ik naar de gelovigen die sidderend en bevend in de geest vielen, me afvragend of al dat spirituele vuurwerk nou door God kwam of door een tekort aan slaap, een overdosis aan opzwepende muziek en het gebulder van de sprekers.

Maar de boodschap die tijdens deze grote massale ontmoetingen verkondigd werd raakte me wel. Voor het eerst hoorde ik van een genade zonder ‘maar’ en een vrijheid die niet in geboden te vangen viel. Ik begon me af te vragen waar de theologie in de kerk van mijn jeugd op gestoeld was.

Ik las werken van Luther en Calvijn, maar ook van hun tegenpolen Arminius en (later) John Wesley. Ik verdiepte me in de twee grote revival-bewegingen in de Verenigde Staten. En keek over de christelijke grenzen heen, naar het jodendom, de islam, het hindoeïsme en boeddhisme. Ik werd actief voor de rooms-katholieke kerk en werkte voor hun hulporganisatie Sant’ Egidio in Rome.

Ik bezocht de meest uiteenlopende kerkgenootschappen. Leerde van de christelijk-gereformeerden, Nederlands-gereformeerden, gewone gereformeerden, baptisten, lutheranen. op een gegeven moment deed ik zelfs belijdenis bij de Gereformeerd Vrijgemaakte Kerk.

Tegelijkertijd bezocht ik kleine pinkstergemeentes en grote evangelische bijeenkomsten. Zo nu en dan kreeg ik uit deze of gene hoek een berisping. Ik zou me schuldig maken aan kerkshoppen. En dan waren er nog mijn Koptische wortels, diep in Egypte. In de eeuwenoude mystiek en klassieke liturgie van de Koptisch-Orthodoxe Kerk ontdekte ik de heiligheid van God, maar ook het oerconservatisme van zijn gelovigen. In de arme volkswijken van Cairo leerde ik in wonderen te geloven, tussen de sloppen van Santo Domingo ervoer ik de kracht van Gods Geest als nooit tevoren, in de eeuwenoude erediensten in Ethiopië stroomden de tranen me over de wangen, maar in de sombere kerken van de Bible Belt zag ik slechts halsstarrige vertwijfeling.

Mijn spirituele reis transformeerde mijn denken. Door mijn omzwervingen over de hele wereld ontdekte ik dat God vele namen en gezichten heeft, afhankelijk van tijd en plaats. Ik begon anders naar de zondagochtendpreek te luisteren. scherper om me heen te kijken. Ik vond kerken wereldvreemd. Ver verwijderd van de problemen van gewone mensen. Stil te midden van een rumoerig maatschappelijk debat. Afgemeten tegenover de prangende vraagstukken van elke dag.

Zondes werden verdoezeld. Verslavingen onder de kerkbanken geschoven. Relatieproblemen verzwegen. Ik ontdekte dat achter de uitgestreken glimlach van op z’n paasbest geklede gezinnen woede en gebrokenheid schuilging. Tegelijkertijd zag ik ook het omgekeerde gebeuren: voorgangers die hun congregatie op de knieën dwongen. Schuldbelijdenissen op het podium. Bekentenissen en ontboezemingen die bij mij alleen maar gevoelens van plaatsvervangende schaamte opriepen. Het ergste vond ik nog dat – nadat iemand emotioneel gestript en ontkleed voor de gemeente stond – hij of zij geacht werd voor de rest van zijn leven veranderd te zijn. Terugval stond gelijk aan godslastering, volharding in de ‘oude aardse leefstijl’ aan ongeloof. Het aanvankelijke ‘we zullen je nooit veroordelen’-credo bleek slechts een standaard openingszin om daarna de kersverse gelovige in de juiste richting te duwen. Doop en bekeer u, niet naar het beeld van God, maar naar het beeld dat wij van God hebben gemaakt.

Toen ik in het voorjaar van 2011 definitief als auteur en commentator doorbrak, een relatie kreeg met een vrouw, van mijn man scheidde en uit de kast kwam (ja, het was in die volgorde) wist ik dat ik opnieuw naar God op zoek moest. Niet hier in nederland, maar ver daarbuiten. Ik trok door het Midden-Oosten en reisde naar Jeruzalem. Daar ontmoette ik God bij de Klaagmuur, bad ik als eerste christen in decennia met mijn islamitische broeders en zusters in de heilige Rotskoepelmoskee en nam ik deel aan de mis diep in het graf van de heilige Opstandingskerk. In het hart van de drie monotheïstische religies ontmoette ik God op een manier waarop ik hem nooit in een Nederlandse Kerk of samenkomst gezien had. En voor het eerst ervoer ik het geruststellende besef dat God duizendmaal ruimdenkender is dan wij, beperkte mensen.

Een knipoog van God

‘De Klaagmuur, daar!’ stamel ik. ‘Gods tempel.’ Gebiologeerd loop ik naar de afscheiding die voor de muur staat.

De Klaagmuur is de laatste herinnering aan de Tweede Tempel. Traditioneel wordt het als de westelijke muur van de joodse tempel beschouwd die in 70 na Christus door de Romeinen is verwoest, maar eigenlijk is het een later toegevoegde, reusachtige Romeinse steunmuur, waarop het tempelplateau rondom de rots of stenen plaat in de tijd van koning Herodes werd opgebouwd en nog altijd steunt.

Ik kijk naar de mannen die aan hun kant van de muur geroutineerd heen en weer wiegen. De gebedenboeken bewegen ritmisch in hun hand. Door de triplexafscheiding zie ik tientallen tafels en klapstoeltjes. Een man bestudeert samen met zijn twee jonge zoontjes de Thora. Ze buigen zich voorover en wijzen met de jat de duizenden jaren oude regels van Gods Woord aan.

De tempel was de spil van de joodse eredienst. Voor de joden was de Romeinse politionele actie heel traumatisch. Niet alleen was Jeruzalem verwoest – de tempeldienst, het brengen van danken zoenoffers was onmogelijk geworden. In feite moest er een heel nieuw jodendom worden uitgevonden, waarbij de synagoge de plek van de tempel innam en er nieuwe riten en gewoonten werden geïntroduceerd. Het jodendom was niet meer hetzelfde. Al die eeuwen bleven de joden in de diaspora verlangen naar Gods huis. ‘Volgend jaar in Jeruzalem,’ zeiden ze tegen elkaar.

En nu zijn ze er, nu zijn ze in Jeruzalem, maar de tempel hebben ze niet terug. De Rotskoepelmoskee en de Al-Aqsa maken de herbouw van de tempel onmogelijk.