Opvoeden op het kinderdagverblijf

Wat ouders moeten weten

Elly Singer

© Elsevier gezondheidszorg, Amsterdam 2011

Basisontwerp: VerheulCommunicatie.com, Alphen aan den Rijn

Foto’s omslag: Ruben Keestra

Foto’s: Jacinthe Abels (pag. 28 rechts, 34, 62 rechts); BOinK (pag. 29, 38, 39, 53 boven, 67 rechts, 69 onder); Ronald Damwijk (pag. 13 rechts, 21 rechts, 23 rechts, 27 boven, 48 onder, 49 boven, 61 rechts, 69 boven; Frank Evers (pag. 19 boven); Jenny van Herrewegen (pag. 59 links); Kindercentrum De Buitenkans (pag. 31 rechts, 32 onder, 52 boven, 53 onder, 58 rechts, 73); Ruben Keestra (pag. 8, 9, 10 linksboven en rechtsonder, 12 boven, 14, 17, 18, 21 links, 22, 23 links, 25, 27 onder, 28 links, 30, 21 links, 33 links, 35, 36 boven, 37, 38 rechtsboven, 40 links, 41, 42, 44 links, 46, 47 48 links, 49 rechts, 50, 52 onder, 55 56, 57 rechts, 58 links, 60, 61 links, 62 links, 63 rechts, 65, 68 onder, 70, 71, 72, 75, 80; Kinderopvang Onder de pannen (pag. 13 links); Loes Kleerekoper (pag. 19 rechts, 20 onder, 45 boven); Christel Krebber (pag. 12 onder); Project Singer (pag. 10 linksonder, 26, 38 rechtsonder, 43, 44 onder, 45 links, 51, 63 links, 64); Ina Roeleveld (pag. 20 boven, 33 rechts, 36 onder, 40 rechts, 57 links, 68 boven); Hans Werther -in opdracht van Trema Kinderopvang (pag. 11, 15).

Met dank aan de volgende kindercentra:
De Blauwe Watoessie – Skon; Kinderdagverblijf De Blauwe Egel – Skon; Kindercentrum De Buitenkans; Kinderopvang Onder de Pannen; Trema kinderopvang.

Elsevier gezondheidszorg is een imprint van Reed Business bv, Postbus 152, 1000 AD Amsterdam.

Aan de totstandkoming van deze uitgave is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die nochtans onvolledig of onjuist is opgenomen, aanvaarden auteur(s), redactie en uitgever geen aansprakelijkheid. Voor eventuele verbeteringen van de opgenomen gegevens houden zij zich gaarne aanbevolen.

Waar dit mogelijk was, is aan auteursrechtelijke verplichtingen voldaan. Wij verzoeken eenieder die meent aanspraken te kunnen ontlenen aan in dit boek opgenomen teksten en afbeeldingen, zich in verbinding te stellen met de uitgever.

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 h Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.cedar. nl/pro). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) van deze uitgave ten behoeve van commerciële doeleinden dient men zich te wenden tot de uitgever.

ISBN 978 90 352 3286 0 (boek) 978 90 352 3332 4 (Ebook)

NUR 854, 847

Voorwoord

Voor u ligt het boek Opvoeden op het kinderdagverblijf. Dit boek gaat over de opvoeding van kinderen tussen nul en vier jaar die gebruikmaken van een kinderdagverblijf. Voor BOinK is het uitgangspunt dat de ouder altijd de eerst verantwoordelijke blijft voor de opvoeding. Echter, gedurende de uren dat zij opgevangen worden, worden kinderen ook opgevoed. Ouders en pedagogisch medewerkers (‘leidsters’) kunnen, en moeten vooral ook zo veel mogelijk proberen over deze gedeelde opvoeding in gesprek te gaan. Dit boek is geschreven voor zowel ouders als pedagogisch medewerkers en wil een beeld geven van wat er zoal komt kijken bij deze gedeelde opvoeding. Ouders kunnen invloed uitoefenen op het pedagogisch beleid waar het kindercentrum voor heeft gekozen. Het is daarom van belang dat zowel ouders als pedagogisch medewerkers dezelfde kennis delen en zo, in het belang van het kind, zo goed mogelijk communiceren.

Mijn dank gaat uit naar Elly Singer, auteur van dit boek. Zij heeft, samen met coauteur Loes Kleerekoper en met ondersteuning van onder andere het Pedagogenplatform Kinderopvang, in 2009 het Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar geschreven. Het Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar is een uitgebreide beschrijving van alle pedagogische elementen waaruit de kinderopvang van nul- tot vierjarigen bestaat.

Het is geen blauwdruk en laat de specifieke keuzes over aan de kinderopvang zelf. Dit boek is hét pedagogisch raamwerk geworden voor het werken met jonge kinderen in kindercentra. Het is geschreven voor ondernemers, managers en pedagogisch medewerkers in de kinderopvang. In korte tijd heeft Elly Singer het bestaande Pedagogisch Kader herschreven voor ouders en pedagogisch medewerkers. Het resultaat ligt voor u en is het lezen waard!

Ik hoop dat ouders, oudercommissieleden en pedagogisch medewerkers Opvoeden op het kinderdagverblijf zullen gebruiken om met elkaar in gesprek te raken over de opvoeding van (hun) kinderen. De kinderopvang zelf is al druk aan de slag gegaan met het Pedagogisch kader. Ouders zijn hierin de belangrijkste partner.

Tot slot dank ik het ministerie van OCW voor de financiële ondersteuning van het project ‘Pedagogisch kader voor ouders’. Dit boek is tot stand gekomen in het kader van dit project.

Gjalt Jellesma

Voorzitter BOinK, de Belangenvereniging van Ouders in de Kinderopvang en Peuterspeelzalen

Inhoud

Voorwoord

Hoofdstuk 1

Inleiding

Samen opvoeden

Hoofdstuk 2

Verschillen tussen thuis en het dagverblijf

Opvoeden en doelen

Pedagogische kwaliteit

Verschillen tussen thuis en dagverblijf

Contact en vertrouwen

Hoofdstuk 3

Vertrouwen en veiligheid

Eerste kennismaking

De ontwikkeling van de band met de pedagogisch medewerker

Verbinden van twee werelden

Afscheidsrituelen

Manieren om kinderen te helpen zich thuis te voelen

Afscheid van de groep

Hoofdstuk 4

Verzorgen en ‘zelf doen’

Eten en drinken

Verschonen, zindelijk worden en slapen

Overleg en uitwisseling

Hoofdstuk 5

Spelen, leren en vriendjes

Spelen en plezier

Meehelpen, kijken en imiteren

Met hoofd, hart en hand (holisme)

Rituelen, ritmes en regels

Taal, alles verwoorden en uitleggen

Vriendjes en speelmaatjes

Respect voor de eigenheid van het kind

Hoofdstuk 6

Spelactiviteiten

Bewegen

Ontdekken van de natuur en van de wereld

Puzzelen en bouwen

Poppen, auto’s en verkleedkleren

Muziek en dans

Beeldende expressie

Boeken, platen, praten, vertellen en voorlezen

Overleg tussen ouders en pedagogisch medewerkers

Hoofdstuk 7

Ouders en pedagogisch medewerkers

Kwetsbaarheid

Stress en schuldgevoelens

Respect en sociale afstand

Opvang en opvoeding

Vormen van contact

Kinderen vergelijken

Contacten tussen de ouders

Kinderen centraal

Als je meer wilt lezen …

Hoofdstuk 1

Inleiding

Opvang nodig, ja. Spelen met andere kinderen, leuk! Goed overleg tussen ouders en pedagogisch medewerkers, natuurlijk! Door kinderopvang vindt vanaf jonge leeftijd een deel van de opvoeding buiten het gezin plaats. Daarom willen ouders zeker weten dat hun kind in goede handen is.

Ze willen goede kwaliteit. Maar waar kun je dat aan zien? Ouders hebben ervaring met school en daardoor weten ze onmiddellijk of hen die aanspreekt. Ze weten immers zelf nog hoe ze zich daar voelden als kind. Bij kinderopvang ontbreekt vaak dat intuïtief weten. Bovendien hebben veel ouders in het begin zelf moeite om hun kind te brengen. Ze staan achter hun beslissing, maar voelen zich ook een beetje schuldig of onzeker. Ze letten goed op de pedagogisch medewerker, is die lief voor mijn kind? En ze letten goed op hun kind. Komt hun kind blij thuis en blijft de emotionele band met hun kind even hecht? Pas later ontstaat er ruimte om na te denken over hoe er in de groep met de kinderen gewerkt wordt. Ouders beseffen dan, dat hun kind een eigen wereldje heeft gekregen, relatief los van hen, samen met de andere kinderen en de pedagogisch medewerkers.

Samen opvoeden

Kinderopvang is goed voor kinderen als de kwaliteit ervan goed is. Uit onderzoek blijkt dat het belangrijk is dat de pedagogisch medewerkers warm en betrokken zijn en individuele aandacht geven. Dat is veelal prima in orde in Nederlandse kinderdagverblijven. Op andere gebieden wordt hard gewerkt aan verdere uitbouw van het pedagogisch beleid. Bijvoorbeeld het begeleiden van samenspel van kinderen en het bieden van uitdagende ervaringen binnen en buiten. De afgelopen twintig jaar is door verschillende mensen veel vernieuwend werk verzet. Deze kennis is gebundeld in het Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar (Singer en Kleerekoper, 2009). Hierin staan de pedagogische basisprincipes en uitwerkingen voor de praktijk.

Kinderopvang is goed voor kinderen
als de kwaliteit ervan goed is.

Veilige gehechtheid aan de ouders en kinderopvang

De afgelopen dertig jaar is veel onderzoek gedaan naar de invloed van kinderopvang op de veilige hechting van jonge kinderen aan hun ouders. Uit dat onderzoek blijkt dat kinderopvang geen nadelig effect heeft op de band tussen kinderen en hun ouders. Kwalitatief goede kinderopvang kan zelfs een positieve invloed hebben op de band tussen ouders en kind.

Vermeer en Van IJzendoorn, Kinderopvang: een veilige basis? 2009. www.eco3.nl.

Dit boek, Opvoeden op het kinderdagverblijf, is gebaseerd op het Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar. Het geeft informatie over het hoe en waarom van het opvoeden in kindercentra. Ouders, maar ook pedagogisch medewerkers, kunnen lezen waarom het opvoeden in kinderdagverblijven soms anders is dan thuis. Er wordt een overzicht gegeven van wat pedagogisch medewerkers doen met jonge kinderen op het gebied van sociaal leren, taal, muziek, expressie, natuur of motorische ontwikkeling. Het licht ouders voor over wat kwaliteit in de kinderopvang is en waaraan je dat kunt afmeten. Bovenal is dit boek gericht op wederzijds begrip tussen ouders en pedagogisch medewerkers. Goede kwaliteit begint met goede communicatie en samenwerking. Pedagogisch medewerkers hebben inzicht nodig in het perspectief van de ouders en ontdekken waar ze de ouders nodig hebben voor goede kwaliteit kinderopvang.

Er zullen weinig dagverblijven zijn die alles bieden wat in dit boek wordt beschreven. Ouders en pedagogisch medewerkers zullen het wellicht ook niet overal mee eens zijn. De beschrijvingen van de kinderdagverblijfpedagogiek in dit boek zijn NIET bedoeld als maatstaf om het eigen kindercentrum te beoordelen. Ze zijn WEL bedoeld als inspiratie voor pedagogisch medewerkers en voor ouders om actief te kunnen meedenken over de pedagogische doelen en de kwaliteit van het centrum. Aan het einde van ieder hoofdstuk staan vragen die bedoeld zijn voor ouders en pedagogisch medewerkers om na te denken over wat zij belangrijk vinden in de opvoeding, en om samen te denken en te werken aan kwaliteit.

Suggesties voor gespreksonderwerpen

1  Denk eens terug aan toen je zelf een klein kind was en nog niet naar de basisschool ging. Wie paste op je? Wat deed je met je vader en moeder? Kende je andere volwassenen?

2  Waar kon je als kind spelen? Binnen? Buiten? Had je broers of zusjes en wat deden jullie samen? Waren er andere kinderen om mee te spelen? Had je een vriendje of vriendinnetje? Wat wil je je eigen kind meegeven wat betreft spelen met vriendjes?

3  Herinner je je nog hoe je het vond om bij mensen te zijn die je niet zo goed kende zonder je ouders? En herinner je je nog hoe het was om zonder je ouders bij een lieve oma, tante of vertrouwde buurvrouw te spelen of te slapen?

4  Wat vond je zelf als kind het allerfijnste? Met je ouders? Met andere kinderen? Hoe zit dat bij jouw kind?

5  Hoe zie je kinderopvang? Als een noodzakelijke voorziening in verband met werk? Of als een aanvullend opvoedingsmilieu naast het gezin?