Zakwoordenboek van de Diergeneeskunde

Peter Klaver

Derde druk

Auteur: Drs. P.S.J. Klaver, dierenarts

Redactieraad
Prof.dr. P. Zwart, dierenarts, emeritus hoogleraar Pathologie Bijzondere Dieren, Universiteit Utrecht
Drs. J.W. de Boer, dierenarts
Drs. Anja Dijkstra, dierenarts met speciale interesse voor paarden en farmacologie

Eerste druk, Elsevier gezondheidszorg, Doetinchem 2006
Tweede druk, Elsevier gezondheidszorg, Doetinchem 2008
Derde druk, Reed Business, Amsterdam 2011

© Reed Business, Amsterdam 2011

Omslagontwerp: Studio Bassa, Culemborg

Reed Business bv, Postbus 152, 1000 AD Amsterdam.

Aan de totstandkoming van deze uitgave is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die nochtans onvolledig of onjuist is opgenomen, aanvaarden auteur(s), redactie en uitgever geen aansprakelijkheid. Voor eventuele verbeteringen van de opgenomen gegevens houden zij zich gaarne aanbevolen.

Waar dit mogelijk was, is aan auteursrechtelijke verplichtingen voldaan. Wij verzoeken eenieder die meent aanspraken te kunnen ontlenen aan in dit boek opgenomen teksten en afbeeldingen, zich in verbinding te stellen met de uitgever.

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 h Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) van deze uitgave ten behoeve van commerciële doeleinden dient men zich te wenden tot de uitgever.

ISBN 978 90 352 3355 3 (boek) 978 90 352 3356 0 (Ebook)
NUR 872, 886

Dit Zakwoordenboek van de Diergeneeskunde is bestemd voor allen die door studie, hobby of beroepshalve regelmatig te maken hebben met dieren en dierziekten.

Opleidingen

–  dierenartsassistenten in opleiding (LOI, Barneveld, Groenhorstcollege, IPC-dier, regionale ROC);

–  studenten Hoger Agrarisch onderwijs in Dronten, Den Bosch en van Hall-opleiding;

–  studenten opleiding voor veterinaire natuurgeneeskunde Silverlinde;

–  studenten aanverwante studies zoals Universiteit Wageningen, (medische) biologie en geneeskunde;

–  studenten dierfysiotherapie.

–  studenten diergeneeskunde Utrecht/Antwerpen/Gent;

–  studenten dierverzorging.

Beroepen

–  beleidsmedewerkers/ambtenaren/journalisten;

–  bibliotheken op mbo-/hbo-opleidingen;

–  biotechnici en zoölogisch laboranten;

–  dierenartsassistenten paraveterinair;

–  dierenartsassistenten;

–  dierenartsen;

–  dierenartsmedewerkers;

–  dierentuinmedewerkers;

–  dierfysiotherapeuten;

–  hondentrainers/gedragsdeskundigen;

–  kennelhouders/asielhouders/hondenfokkers;

–  manegehouders en instructeurs;

–  medewerkers belangenorganisaties op dierengebied;

–  medewerkers dierenspeciaalzaken;

–  medewerkers opvangcentra voor vogels, egels en wildlife;

–  paardenfokkers;

–  dierenartsbezoekers en medewerkers farmaceutische industrie;

–  biologen en ecologen;

–  medewerkers nVWA;

–  veehouders en agrarisch adviseurs/bedrijfsverzorgers;

–  veevoederindustrie en hun medewerkers;

–  wildbeheerders en jagers;

–  eigenaren dekstations, drafen renstallen.

Overige personen in de dierensector

–  aquariumhouders;

–  dierenliefhebbers;

–  duivenmelkers;

–  eigenaren van paarden, honden, katten, koeien, fretten, konijnen en knaagdieren;

–  houders van hobbydieren en -pluimvee;

–  imkers;

–  kwekers van vogels;

–  natuurliefhebbers.

Voor mijn overleden vader Siem Klaver:
Zijn pioniersgeest leeft voort in zijn kinderen.

Voorwoord bij de derde druk

Dit Zakwoordenboek van de Diergeneeskunde (eerste uitgave 2006) is het eerste uitvoerige Nederlandstalige woordenboek met uitleg van diergeneeskundige termen. Daarvoor zette ik twintig jaar geleden mijn eerste stappen tijdens mijn Artisperiode. Als hoofd van de veterinaire afdeling vertaalde ik de sectieverslagen met dierenartsenlatijn in voor de dierverzorgers begrijpelijke termen. Al snel besloot ik een lijst van veelvoorkomende termen te maken, zodat zij zich zelf konden redden. Dit mondde uit in het Harpij diergeneeskundig woordenboek (1995) met ongeveer duizend trefwoorden voor dierentuinmedewerkers. Daarna volgde de DierenDisk (1998), een cd-rom, met een uitgebreide woordenlijst aangevuld met dierziekten en veel informatie over (huis)dieren.

In 2005 werd ik benaderd door Reed Business om het Zakwoordenboek van de Diergeneeskunde samen te stellen. Als richtlijn heeft Coëlho, Zakwoordenboek der Geneeskunde gediend, waar ik zelf tijdens mijn studie diergeneeskunde veelvuldig gebruik van heb gemaakt. Ondertussen ben ik vijf jaar docent anatomie op de faculteit Diergeneeskunde in Utrecht geweest en merkte aan mijn studenten dat er ondanks internet een grote behoefte is aan een betrouwbaar verklarend diergeneeskundig woordenboek.

Het woordenboek biedt korte, duidelijke omschrijvingen van vrijwel alle begrippen die men in de dagelijkse praktijk van de dierenarts en de dierverzorgende beroepen tegenkomt. Het Zakwoordenboek van de Diergeneeskunde is bestemd voor allen die door studie of beroepshalve regelmatig te maken hebben met dierziekten. Bovendien is het woordenboek door de heldere en beknopte uitleg ook voor diereigenaren een toegankelijk naslagwerk.

De tweede druk van het Zakwoordenboek van de Diergeneeskunde (2008) is geheel geactualiseerd en uitgebreid. Elk trefwoord is (opnieuw) gewogen en waar nodig aangevuld. Er zijn meer relevante ziekten omschreven, de beschrijving van sommige aandoeningen is geactualiseerd, er is extra aandacht besteed aan laboratoriumonderzoek en er zijn tabellen met normaalwaarden van bloedonderzoek opgenomen van de meest voorkomende diersoorten. Om aan te sluiten bij de digitale informatiebehoefte is een lijst met relevante internetadressen van organisaties toegevoegd.

Voor deze derde uitgave van het Zakwoordenboek van de Diergeneeskunde (2011) zijn rond de 800 nieuwe trefwoorden toegevoegd, met name op het gebied van anatomie, ziektekunde, medicijnen en therapie. De andere lemma’s zijn opnieuw bekeken door de redactieraad, die uitgebreid is met dierenarts Anja Dijkstra, deskundig op het gebied van paarden en farmacologie-farmacotherapie, waarvoor mijn dank!

Mijn grote dank gaat uit naar prof. dr. Peernel Zwart, die opnieuw bereid was om zijn ruime ervaring ter beschikking te stellen als dierenartsspecialist in het vakgebied reptielen – bijzondere dierenpathologie. Ook mijn (studie)vriend dierenarts Jan de Boer wil ik bedanken voor zijn aanvullende bijdragen, met name op het gebied van de landbouwhuisdieren en voor het verbeteren van vele taalkundige omschrijvingen. Frederie Homburg heeft net zoals bij de eerste en tweede druk een groot deel van de redactionele taken op zich genomen voor de derde druk.

Teneinde de kwaliteit van het Zakwoordenboek van de Diergeneeskunde te optimaliseren, ontvangt de redactie graag uw suggesties voor aanvullingen of verbeteringen voor de vierde druk.

U kunt uw reactie geven via het formulier op de website
www.elseviergezondheidszorg.nl/boekbeoordeling.

Peter Klaver, auteur-publicist
dierenarts/consultant voor exoten en wildlife
Doornenburg, augustus 2011
www.klaver4dieren.nl

Suggesties voor de gebruiker van dit Zakwoordenboek van de Diergeneeskunde

Trefwoord = lemma is vetgedrukt, soms in twee gangbare schrijfwijzen: anemie, anaemie. De Nederlandse term wordt in de regel als eerste vermeld, gevolgd door de Griekse/Latijnse spellingsvorm.

Trefwoorden worden soms gevolgd door een cursieve hoofdletter, die de herkomst van het woord aangeeft: G (Grieks) – L (Latijn) – F (Frans) – E (Engels).

Dan volgen eventuele synoniemen, bij voorkeur de Nederlandse en de wetenschappelijke term: anemie, anaemie G bloedarmoede.

Er wordt een korte en duidelijke definitie gegeven van het begrip; anemie, anaemie G bloedarmoede; verlaagd aantal rode bloedcellen in het bloed.

Dan kan verwijzing volgen naar een aanverwant begrip met z.o. ‘zie ook’, waar ingegaan wordt op raakvlakken die te maken hebben met dit trefwoord; anemie, anaemie G bloedarmoede; verlaagd aantal rode bloedcellen in het bloed, zie ook hematocriet.

De omschrijving bevat in de regel geen moeilijke termen.

Als er toch een moeilijke term in voorkomt, wordt deze toegelicht of wordt in veel gevallen met een *sterverwijzing doorverwezen naar de betreffende term; ook termen zonder *sterverwijzing (asterisk) kunnen in het woordenboek voorkomen.

Na een vetgedrukt trefwoord met uitleg volgt soms een cursief woord, dat nauw verwant is met het trefwoord: anmion G binnenste van de drie vliezen die een vrucht omgeven; amnionholte de vruchtzak waarin het vruchtwater zich bevindt.

Wetenschappelijke namen van dieren, planten, bacteriën en schimmels staan cursief geschreven en de eerste naam begint altijd met een hoofdletter: Ara ararauna zie blauwgele ara.

Voor de uitleg van gebruikte afkortingen wordt verwezen naar de afkortingenlijst (zie blz. XI).

Bij ziekten worden de meest relevante symptomen vermeld.

Bij diersoorten worden de voor de doelgroep meest relevante kenmerken genoemd.

Bij honden- en kattenrassen zijn vaak de belangrijkste erfelijke afwijkingen vermeld.

Bij belangrijke organisaties op dierengebied worden de standplaats en de website vermeld. Achter in dit boek is een lijst met de belangrijkste websites opgenomen.

Bij de diergeneesmiddelen worden de belangrijkste indicaties genoemd.

De handelsnamen van de belangrijkste diergeneesmiddelen, die nogal onderhevig zijn aan wisselingen, staan achter in het boek.

Lijst van gebruikte afkortingen en tekens

a. | arteria
a.d.h.v. | aan de hand van
a.g.v. | als gevolg van
a.h.w. | als het ware
anat. | anatomisch
bact. | bacterieel
β | bèta
bijv. | bijvoorbeeld
bijv.nw. | bijvoeglijk naamwoord
bioch. | biochemisch
ca. | circa
cal | calorie
cc | kubieke centimeter
chem. | chemisch
chir. | chirurgisch
cm | centimeter
D | Duits
d.i. | dat is
d.m.v. | door middel van
d.w.z. | dat wil zeggen
E | Engels
e.a. | en andere
e.d. | en dergelijke
embr. | embryologisch
enkv. | enkelvoud
enz. | enzovoort
erf. | erfelijk
etc. | et cetera
evt. | eventueel
F | Frans
farm. | farmaceutisch
fysiol. | fysiologisch
G | Grieks
gr | gram
i.c.m. | in combinatie met
i.e.z. | in engere zin
incl. | inclusief
i.p.v. | in plaats van
i.t.t. | in tegenstelling tot
i.v.m. | in verband met
j | joule
kcal | kilocalorie
kg | kilogram
L | Latijn
lett. | letterlijk
ln. | lymphonodu(lu)s
m | meter
M. | musculus
m.a.g. | met als gevolg
m.a.w. | met andere woorden
max. | maximaal
m.b.t. | met betrekking tot
m.b.v. | met behulp van
min | minuut
min. | minimaal
ml | milliliter
mm | millimeter
m.n. | met name
mnl. | mannelijk
mrv. | meervoud
m.u.v. | met uitzondering van
n. | nervus
nl. | namelijk
n.t.v.m. | niet te verwarren met
o.a. | onder andere
o.b.v. | onder benaming van
o.l.v. | onder leiding van
o.m. | onder meer
oogheelk. | oogheelkundig
overdr. | overdraagbaar
pop. | populair spraakgebruik
rec. | recepten
resp. | respectievelijk
scheik. | scheikundig
smst. | samenstelling
syn. | synoniem
tandheelk. | tandheelkundig
t.a.v. | ten aanzien van
t.b.v. | ten behoeve van
tgst. | tegenstelling
t.g.v. | ten gevolge van
t.h.v. | ter hoogte van
t.o.v. | ten opzichte van
t.w. | te weten
vgl. | vergelijking
vit. | vitamine
vklw. | verkleinwoord
vnl. | voornamelijk
wkw. | werkwoord
w.o. | waaronder
zelfst.nw. | zelfstandig naamwoord
zgn. | zogenaamd
* | verwijzingsteken naar een eveneens opgenomen trefwoord
® | registered E, handelsmerk

A

α-2-agonist:  zie alfa-2-agonist

Å  zie ångström.

A vitamine  zie vitamine A.

a-  aan het begin van een woord betekent dit vaak niet- of on-, bijv. septisch = ziektekiemen bevattend, aseptisch = ziektekiemvrij.

a.  arteria, bijv. a. carotis communis, halsslagader.

aa.  mv. arterie.

aal  syn. paling; zie Anguilla anguilla.

aalstreep  een baan donker afstekend haar die midden door de manenkam en over de rug tot aan de staart loopt; komt voor bij sommige paardachtigen en andere zoogdieren; zie ook wildkleur, zebrastrepen.

aaltjesworm bij het varken  Strongyloides ransomi, veel voorkomende maag-darmworm die biggen oplopen bij het zuigen aan de uier van een besmette zeug.

aambeeld  zie incus.

aambeien  zie hemorroïden.

aan de wind  zie tympanie.

aaneenkleving  zie agglutinatie.

aangeboren  zie congenitaal.

aangeleerd gedrag  gedrag dat niet van nature eigen is aan een dier, maar na de geboorte is aangeleerd; zie ook conditioneren.

aangifteplicht  wettelijke plicht om bepaalde ziekten, zoals hondsdolheid, vogelpest, mond- en klauwzeer, te melden bij de overheid (nVWA), volgens de GWWD, art. 19 (dierhouder) en art. 100 (dierenarts).

aangifteplichtige dierziekten  lijst met dierziekten opgesteld door de *OIE die gemeld moeten worden bij de overheid (nVWA); GWWD art. 19.1 en art. 100.

aangrijpingspunt  1. van een spier of pees: insertie, inplanting, aanhechting, meestal aan een bot. 2. van een medicijn: *receptor waar een medicijn zich mee bindt.

aanhechting  zie insertie.

aanslaan  1. beginnen met blaffen. 2. als een therapie effectief is (aanslaat).

aanslag bij (water)vogels  een niet gewenste kleurbijmenging in veren, snavel of loopbenen.

aanvaardbare dagelijkse opname  internationale term: acceptable daily intake E (ADI); opnamehoeveelheid van verontreinigingstoffen of toevoegingen aan voedsel waarvan geen negatieve gevolgen voor de gezondheid van mens of dier worden verwacht.

aanvangsdosis  (farm.) syn. initiële dosis, startdosis; de dosis van een geneesmiddel aan het begin van de behandeling; kan lager (bij opbouwende dosis), gelijk aan (bij standaarddosis) of hoger (bij oplaaddosis) zijn dan de onderhoudsdosis.

aanvoerend  zie afferent.

AAP  Stichting Apen, Adoptie en Protectie; stichting voor opvang van exotische dieren en apen in Almere; website: www.aap.nl.

aap  verzamelnaam voor een groep dieren (de Primaten); deze omvat de halfapen (Prosimiae), apen (Catarrhini) en mensapen (Hominoidea).

aar, aartje  zie grasaar.

aardappelloof  zie aardappelplant.

aardappelplant  Solanum tuberosum, aardappelloof, behoort tot de *nachtschadefamilie, giftige plant voor veel diersoorten, w.o. paarden.

aardhond  jachthond die het wild onder de grond moet zoeken.

aars  zie anus.

aarsholte  zie cloaca.

aarsmade  kleine meestal witte worm die zijn eieren afzet rond de anus en jeuk geeft, komt voor bij o.a. paarden; zie ook Oxyuris, Enterobius vermicularis.

aas  1. gestorven dier of prooirest. 2. lokmiddel om dieren te vangen, aan te trekken, te bekijken of te bestuderen.

aaseter  dier dat leeft van dode dieren, bijv. gieren.

aasvlieg  vlieg die haar eieren op vlees of aas legt, zie ook Lucilia sericata.

AAWV  American Association of Wildlife Veterinarians E; website: www.aawv.net.

abalone  zie Haliotis iris.

abamectine  wormmiddel, insecten- en mijtenbestrijdingsmiddel behorend tot de groep van avermectines; gebruikt voor orale toediening bij de kat.

abasie  G niet kunnen lopen door bijv. een hersen- of zenuwaandoening.

abaxiaal  van het midden af, i.t.t. axiaal.

abcedering  het ontstaan van een abces.

abces, abcessus  L etterbuil; met pus gevulde holte die normaal niet aanwezig is, bijv. *navelabces,*pijpabces

abdomen  L buik, achterlijf (bij insecten).

abdominaal, abdominalis  L m.b.t. de buik.

abdominale ademhaling  zie ademhaling.

abdomino  (smst.) L via of m.b.t. de buik; abdominocentesis, buikpunctie, aanprikken van de buik om vloeistof af te tappen.

abduceren  een zijwaartse beweging maken, zie ook abductie.

abductie  buitenwaartse beweging van een lichaamsdeel, i.t.t. *adductie.

abductor  L afvoerder; de spier die een lichaamsdeel van de middellijn af, zijwaarts beweegt; i.t.t. *adductoren.

aberdeen-angus  runderras afkomstig uit Schotland; grootte: gemiddeld; kleur: zwart; kenmerk: hoornloos; gebruik: vlees; erfelijke afwijking: *mannosidose.

aberrant  afwijkend, afdwalend, bijv. aberrante cilia zijn haren aan de binnenkant van het ooglid; geven vaak beschadigingen en irritatie aan de oogbol.

abessijn  kortharig kattenras afkomstig uit Ethiopië; kenmerken: dubbele of driedubbele bandenmarkering in elke afzonderlijke haar, sierlijke lichaamsbouw, lijkt op een minipoema; vacht: kort, glad, aanliggend, fijn van structuur maar niet zacht, diverse kleuren; erfelijke afwijkingen: *amyloïdose, *trofie. van de *retina, *pyruvaatkinasedeficiëntie.

abietinezuur  schadelijke stof die voorkomt in zaagsel, gemaakt van pijnbomenhout (dennen en sparren) en soms problemen geeft bij konijnen en knaagdieren, m.n. in de luchtwegen en lever.

abiosis  G niet levensvatbaar zijn; vroegtijdige dood door slechte lichamelijke toestand die al bij de geboorte bestond.

abiotrofie, abiotrophia  G geleidelijk verlies van levensvatbaarheid van bepaalde lichaamscellen, soms op erfelijke basis; zie ook motorneuronziekte.

ablatie, ablatio  L loslating; wegnemen van een gezwel of orgaan; ablatio retinae, loslaten van het netvlies, geeft verlies van gezichtsvermogen en soms totale blindheid.

abomasum  zie lebmaag.

aborteren  zie verwerpen.

abortivum  L 1. middel om abortus op te wekken. 2. middel om een ziekte in de aanvang te onderdrukken.

abortus  L ontijdige geboorte, miskraam, verwerpen; zie ook abortus Bang.

abortus Bang  syn. ziekte van Bang; besmettelijk verwerpen; bacteriële ziekte veroorzaakt door *Brucella abortus, geeft verwerpen bij runderen; zoönose; zie ook brucellose.

abortus blauw  tot 1991 ‘mysterieuze varkensziekte’ genoemd, porciene reproductief en respiratoir syndroom PRRS; verwekker is een klein RNA-virus uit de groep van arterivirussen; symptomen: bij zeugen vroegtijdig werpen en/of geboorte van zwakke biggen; bij jonge biggen ademhalingsproblemen; kan tegen gevaccineerd worden.

abrasie, abrasio  L 1. het verwijderen van weefsel door afkrabben, bijv. bij curettage. 2. de normale afslijting van het gebit.

absence  F kortstondig bewustzijnsverlies, bijv. bij epilepsie.

absorbens  L mrv. absorbentia; absorberend middel.

absorberen  aantrekken, vasthouden, opnemen van stoffen.

absorptie  opslorping, het vermogen dat alle weefsels van het lichaam in meerdere of mindere mate bezitten om van buitenaf komende stoffen in zich op te nemen (n.t.v.m. adsorptie).

abundantie  talrijkheid m.b.t. het aantal dieren van een soort of soortgroep in een bepaald gebied.

Acanthocephalus  parasitaire worm met stekels op zijn kop (proboscis); leeft in de ingewanden van o.a. zoogdieren en vissen.

acanthoom, acanthoma  snelgroeiend, meestal goedaardig huidgezwel uitgaande van de stekelcellenlaag van de epidermis.

acanthose, acanthosis  proliferatie van de stekelcellenlaag van de huid; acanthosis nigricans, zgn. olifantenhuid, donkergekleurde acanthose met vergroting van de huidpapillen; hyperacanthose, woekering, bijv. in de vorm van wratten en *condylomen.

acapnie  G te laag gehalte of afwezigheid van CO₂ in het bloed; zie ook capnograaf.

acariasis  ziekte veroorzaakt door mijten of teken, in de regel in de huid door bijv. *Sarcoptes, of in de longen bij primaten.

acaricide  bestrijdingsmiddel tegen (schurft) *mijten.

Acarina  orde van de mijten waartoe de schurftmijten behoren; zie ook scabiës.

acariose  ziekte veroorzaakt door een *mijt.

acarologie  studie van mijten (spinachtigen).

Acarus  L zie mijt.

acceptable daily intake  E ADI; zie aanvaardbare dagelijkse opname.

accessoire geslachtsklieren  bijkomende geslachtsklieren zoals de zaadblaasjes, prostaat en cowperklieren; spelen een rol bij de rijping van de zaadcellen en productie van het zaadvocht.

accident  ongeval, toeval, voorval; zie ook CVA.

accommodatie  1. aanpassing. 2. vermogen van de ogen om op verschillende afstanden scherp te zien door boller of minder bol worden van de ooglens; zie ook nabijheidspunt.

accretie  L vergroeiing.

accumulatie  opeenhoping; zie ook cumulatie.

ACE  angiotensineconverterend enzym; ACE-remmers, ACE inhibitors E, syn. acer; geneesmiddelen die bloeddrukverlagend werken doordat ze remmend werken op het ACE; zie ook RAAS, benazepril, enalaprilmaleaat.

acepromazine  neurolepticum uit de groep van de fenothiazines; indicaties: agressie, kalmering tijdens vervoer, bij stress; contra-indicaties: hypotensie, hypothermie, epilepsie, bloedarmoede; bijwerkingen: hypotensie, verhoging adem- en hartfrequentie, spierslapte, soms excitatie, bij katten tevens tremoren, lange sedatie bij grote rassen.

acer  zie ACE.

acetabulum  L 1. azijnnapje. 2. gewrichtskom in het heupbeen voor de kop van het dijbeen; zie ook heupdysplasie.

aceton  stof die o.a. in bloed en urine voorkomt bij diabetes mellitus en acetonemie; heeft een typische geur en behoort tot de *ketonlichamen; wordt gevormd bij vasten in het algemeen, of snelle mobilisatie van vetreserves, o.a. bij hoogproductieve melkkoeien (zie slepende melkziekte) en drachtigheidsvergiftiging bij het schaap.

acetonemie  aanwezigheid van aceton in het bloed; zie ook slepende melkziekte, ketose.

acetonurie  aanwezigheid van aceton in de urine, o.a. bij zwangerschapsvergiftiging, drachtigheidsvergiftiging bij het schaap en slepende melkziekte.

acetylcholine  ACH, neurotransmitter; chemische stof die een prikkel overbrengt tussen twee zenuwuiteinden of tussen zenuw en spier; zie ook cholinesterase, synaps.

acetylcholine-esteraseremmer  stof die de afbraak van acetylcholine remt en waardoor de werking wordt verlengd.

acetylcysteïne  (dier)geneesmiddel; maakt taai slijm in de luchtwegen dunner (vloeibaarder) zodat het makkelijker is op te hoesten; gebruikt bij aandoeningen van de luchtwegen met de productie van taai slijm zoals bronchitis, emfyseem en *COPD bij het paard.

acetylsalicylzuur  (farm.) aspirine; bekend middel met een pijnstillende (analgetische), koortswerende (antipyretische) en ontstekingsremmende (antiflogistische) werking; de werking en bijwerkingen berusten op de invloed die acetylsalicylzuur uitoefent op de aanmaak van *prostaglandinen; lokale toepassing als keratolyticum (bijv. in zalven).

ACH  zie acetylcholine.

achalasie  G niet volledig kunnen ontspannen van de gladde spieren, bijv. in de slokdarm (oesofageale achalasie).

achal-tekkiner  *volbloed paardenras uit de voormalige Sovjet-Unie (Turkmenistan) dat van oudere oorsprong is dan het *arabisch volbloed; ook in West-Europa worden op kleine schaal achal-tekkiners gefokt.

achillespees  tendo calcaneus, pees waarmee de kuitspieren aan de hiel zijn vastgehecht.

achondroplasie  G een autosomaal dominant erfelijke stoornis in de ontwikkeling van het kraakbeen; veroorzaakt vaak gebrekkige groei en verkromming van de lange beenderen t.g.v. vroegtijdige verbening van de groeischijven; aangeboren bij bepaalde kortbenige hondenrassen zoals (Engelse) buldog, bassets en teckels.

achterblijver  dier dat in de groei achterblijft in de koppel; kan diverse oorzaken hebben, zoals wormen.

achterhand  achterste derde deel van het lichaam; bekken en achterbenen samen; zie ook voorhand, middenhand.

achterhoofd  occiput; achterhoofdsbeen, os occipitale; achterhoofdsgat, foramen magnum, grote opening in de schedel waardoor het ruggenmerg in verbinding staat met het verlengde merg; achterhoofdsknobbel, 1. een van de twee uitstekende delen op het achterhoofdsbeen, aan weerszijden van het achterhoofdsgat; deze vormen een gewricht met de eerste halswervel. 2. een vaak onjuiste benaming voor jachtknobbel.

achterknie  zie knie; ‘knie van het achterbeen’, i.t.t. de voorknie, de carpus.

achterkwartier  zie kwartier.

achteruier  twee achterste kwartieren van de uier bij bijv. de koe; zie ook vooruier.

achterwortel  streng van sensibele zenuwen aan de dorsale (rug)zijde van het ruggenmerg; zie wortel.

aciclovir  medicijn tegen herpesvirussen bij mensen en diverse diersoorten, bijv. olifanten met infectie van het dodelijke herpesvirus.

acid  E zuur.

aciditeit  zuurgehalte, zuurgraad.

acidofiel, acidifiel  zuur aantrekkend, kleurbaar met zure kleurstoffen, goed gedijend in een zuur milieu.

acidose, acidosis  zuurvergiftiging, ophoping van zuren in het bloed waardoor de pH-waarde van het bloed daalt (ca. 7,4), i.t.t. alkalose; zie ook maandagziekte.

acidum  L zuur.

Acinonyx jubatus  zie jachtluipaard.

acinus  mrv. acini; kleinste anatomische eenheid van de lever.

acne  G puistvormende ontsteking van de talgklieren van de huid; de oorzaken zijn o.a. hormonale veranderingen en contact met bepaalde stoffen.

acquired immuno deficiency syndrome  E zie aids.

acrocefalie  (abnormale) vergroting van de schedel.

acrodontie  gebitselement zonder wortel; staat in de kaakwand bij sommige reptielen.

acromegalie  G vorm van reuzengroei bij volwassenen gekenmerkt door uitgroei van de uiteinden van botten, bindweefsel en ingewanden; oorzaak is een overproductie van groeihormoon; bij de hond zowel door endogeen progestageen (luteale fase) als exogeen progestageen geïnduceerd groeihormoon (oestruspreventie); bij de kat door een groeihormoonproducerende neoplasie in de hypofyse; zie ook gigantisme.

acromion  G schoudertop, punt van scapula.

acrosoom  kapje op de kop van de zaadcel.

ACTH  adrenocorticotroophormoon; hormoon uit de hypofyse dat de bijnieren aanzet tot de productie van bijnierschorshormonen (corticosteroïden); te veel ACTH kan de ziekte van *Cushing veroorzaken.

actie  aanduiding van het gangwerk van het paard; knieactie, de voorknieën worden hoog opgetrokken, ruime actie, het paard neemt grote passen; vlakke actie: de benen worden gestrekt naar voren bewogen.

actieve immunisatie  zie vaccinatie, immunisatie.

actieve kool  poreus gemaakte koolstof die makkelijk aan stoffen bindt en deze zo onschadelijk maakt; grondstoffen hiervoor zijn turf, hout, bruinkool of kokosnoot; wordt toegepast bij vergiftigingen, diarree en in filters van aquaria.

actinobacillose  bacteriële infectie, vaak met knobbels in de weke delen en lymfeknopen van bijv. kop en tong bij m.n. runderen; wordt veroorzaakt door de gramnegatieve coccobacillus behorend tot het genus Actinobacillus; lijkt op *actinomycose.

Actinobacillus equuli  veroorzaakt infecties bij neonati, respiratoire infecties, genitale infecties, nefritis, endocarditis, meningo-encefalitis, artritis, abortus bij het paard.

Actinobacillus pleuropneumoniae  APP, syn. eenzijdige longontsteking bij het varken; gramnegatieve bacterie; verwekker van heftige pneumonie en pleuritis bij het varken; vroegere naam: Haemophilus pleuropneumoniae.

Actinobacillus suis  veroorzaakt polyserositis, endocarditis, pneunomie, genitale infecties, abortus, septikemie bij het varken; vroeger Corynabacterium suis genoemd.

Actinomyces bovis  bacteriële infectieziekte in de kaak- en keelstreek bij m.n. runderen; geeft een gezwollen tong, houttong of komkommertong; lijkt op *actinobacillose.

Actinomyces pyogenes  zie Arcanobacterium pyogenes.

Actinomyces suis  actinomycose van de melkklier (granulomateuze mastitis) bij varkens.

actinomycine  een groep antibiotica afkomstig van verschillende soorten van het gist Streptomyces, die actief zijn tegen bacteriën en schimmels; weinig gebruikt als antibioticum vanwege toxiciteit.

actinomycose  G bacteriële infectieziekte bij m.n. runderen; de verwekker kleurt grampositief en behoort tot het genus Actinomyces, lid van de familie Actinomycetaceae die groeit als een mycelium met filamenten die snel breken in onregelmatige stukken wat betreft vorm en maat; zie Actinomyces bovis, Actinomyces suis.

activator  stof waardoor een andere stof of een mechanisme werkzaam wordt; tgst. inhibitor.

actomyosine  een verbinding van actine en myosine, contractiel eiwit van het dwarsgestreepte spierweefsel.

acupunctuur  Chinese geneeswijze, werkt met dunne naalden die op bepaalde plaatsen van het lichaam worden ingebracht, voor verdoving of ter behandeling van (pijnlijke) aandoeningen.

acusticus  L m.b.t. het gehoor.

acute hoefbevangenheid  zie hoefbevangenheid.

acute natte dermatitis  zie hot spot.

acuut  plotseling beginnend en hevig verlopend, i.t.t. chronisch.

acyclisch  het ontbreken van een seksuele cyclus bij vrouwelijke zoogdieren door inactieve eierstokken.

Ad Usum Veterinarium  zie AUV.

ad libitum  L naar keuze, naar believen, onbeperkt, bijv. bij voeding.

adactylie  G aangeboren afwezigheid van poten of klauwen.

adamantine  tandglazuur.

adamsappel  zie strottenhoofd.

adams-stokes aanval  aanval van kortdurend bewustzijnsverlies door onvoldoende hartwerking.

adaptatie  aanpassingen van een soort, lichaam of lichaamsdelen om onder bepaalde gewijzigde omstandigheden te overleven.

adder  Vipera berus, 60-80 cm lange giftige slang, in Nederland voorkomend in vochtige of iets drogere heide en hoogveen, soms ook bij of in bossen; gif is voor de mens niet dodelijk tenzij het direct in de bloedbaan komt, medische hulp altijd noodzakelijk.

Addison, ziekte van  syn. (primair) hypoadrenocortisme; onvoldoende functie van de bijnierschors (bijnierschorsinsufficiëntie) m.a.g. o.a. optreden van uitdroging, zwakte, krachteloosheid, vermagering, anemie, eosinofilie, zouthonger, anorexie, hyperkaliëmie en hypotensie; therapie: infusen, glucocorticoïd, mineralocorticoïd (aldesteron); zonder therapie: sterfte binnen enkele dagen; vgl. ziekte van Cushing.

additief, additivum  mrv. additieven, additiva; toevoegsel; stof die aan voedingsmiddelen/substanties wordt toegevoegd ter verbetering van smaak, geur, kleur of houdbaarheid om groei of productie te verhogen, of om een medicinaal effect te bereiken.

adductie  binnenwaartse beweging van een lichaamsdeel, i.t.t. *abductie.

adductoren  aanvoerders; de spieren die een lichaamsdeel naar het lichaam toe bewegen, bijv. de voorpoten tegen de romp; i.t.t. *abductoren; zie ook adductie.

adelaarsvaren  Pteridium aquilinum, giftige plant, geeft diarree bij runderen en ademhalingsproblemen bij varkens.

adembuis  zie stigma.

ademfrequentie  ademhalingsfrequentie, AH-frequentie; aantal in- en uitademingen per minuut; normaalwaarden in rust bij de hond: 10-30/min; bij de kat: 20-40/min; bij het konijn: 50-60/min; bij het paard: 8-14/min; bij het rund: 10-30/min.

ademgang  zie meatus nasi ventralis.

ademgat  syn. blaasgat; neusgang uitmondend boven op de kop bij dolfijnen en walvissen.

ademgeluiden  geluiden veroorzaakt door de ademhaling en te beluisteren met de stethoscoop; vesiculaire ademgeluiden; ademgeluiden te horen op de borstkas (de longvelden) bij gezonde longen; klinkt als lopen door versgevallen sneeuw; zie ook knisteren; bronchiale ademgeluiden; normale geluiden als deze te horen zijn op de luchtpijp, maar als ze te horen zijn op de borstkas is dit afwijkend; zijn te verwachten bij bronchitis (geeft *rhonchi door slijm in de bronchiën), longontsteking door longwormen; geven vaak *chiemen en piepen (muziekdoos).

ademgeruis  zie ademgeluiden.

ademhaling  respiratie, de verversing van lucht in de longen met als doel de opname van zuurstof en de uitscheiding van kooldioxide en andere afbraakstoffen; één ademhalingsbeweging, dus één inademing plus één uitademing; costoabdominale ademhaling is voor zoogdieren het meest normale type; abdominale ademhaling, buikademhaling, overmatige beweging tijdens ademen met de buik en middenrif; costale ademhaling, overmatige beweging tijdens ademen met de borstkas; costoabdominale ademhaling, de normale ademhaling met borst en buik; pendelende ademhaling, type ademhaling waarbij de inspiratie niet gepaard gaat met een welving van de buik maar de buikomvang bij inspiratie juist afneemt; ontstaat bij functieverlies van het diafragma; verscherpte ademhaling, komt vaak voor ter compensatie van een verlies aan longcapaciteit.

ademhalingsspieren  spieren die verantwoordelijk zijn voor de inspiratie en expiratie, zoals het middenrif en de tussenribspieren.

ademminuutvolume  amv; 1. de hoeveelheid lucht die bij een normale ademhaling in één minuut wordt ingeademd. 2. ademvolume vermenigvuldigd met ademfrequentie per minuut.

ademnood  zie dyspneu.

ademvolume  hoeveelheid lucht die normaal in één ademhaling ververst wordt.

adenine  bouwstof van de *nucleïnezuren; purinebase dat koppelt met thymine in de DNA-dubbele helix.

adenitis  G klierontsteking.

adeno  m.b.t. klieren.

adenocarcinoom  kwaadaardige tumor van klierweefsel.

adenohypofyse  hypofysevoorkwab, deel van de *hypofyse die diverse hormonen aanmaakt zoals ACTH (adenocorticotroop hormoon), FSH (follikel stimulerend hormoon), GH (groeihormoon, somatotrofine), LH (luteïniserend hormoon), MSH (melanocytenstimulerend hormoon), PRL (prolactine) en TSH (thyroïd- of schildklierstimulerend hormoon).

adenoïd  klierachtig.

adenomyosis uteri  zie endometriose.

adenoom, adenoma  G goedaardig klierweefselgezwel.

adenosinedifosfaat  ADP; voorloper van *adenosinetrifosfaat in de energiehuishouding van het organisme.

adenosinemonofosfaat  1. AMP; molecuul dat overblijft als van ADP een P-molecuul wordt afgesplitst en energie vrijkomt. 2. een fosfaatgroep.

adenosinetrifosfaat  ATP; een nucleotide dat cofactor is bij vele enzymatische reacties in het lichaam; wordt uit adenosinedifosfaat gevormd bij de oxidatie van suikers, eiwitten en vetten (hoofdzakelijk in de mitochondriën) en wordt verbruikt bij energiebehoevende processen in de cel.

adenovirus  groep van morfologisch op elkaar gelijkende DNA-virussen, met voorkeur voor lymfatisch weefsel, onderverdeeld in verschillende typen die o.a. de zgn. verkoudheidsziekten veroorzaken.

adeps  L vet; adeps lanae (farm.), wolvet (watervrij); adeps suillus (farm.), reuzel (varkensvet), gebruikt als zalfbasis.

adeps lanae  zie wolvet.

ader  vene, L vena, mrv. venae; bloedvat dat het bloed naar het hart toe voert; vgl. slagader.

aderlaten  venasectie, het aftappen van bloed uit een ader als therapie.

aderontsteking  zie flebitis.

aderpols  zie venenpols.

aderverkalking  zie arteriosclerose, atherosclerose.

adervlecht  veneuze plexus, vlechtwerk van bloedvaten.

ADH  1. antidiuretisch hormoon; zie vasopressine. 2. alcoholdehydrogenase; een leverenzym dat alcohol omzet.

adherent  vergroeid, nauw verwant, samenhangend.

adhesie  L aanhechting; 1. het door bindweefselvorming aan elkaar groeien van twee tegen elkaar liggende weefseloppervlakken, soms met strengvorming. 2. verkleving, bijv. door fibrine. 3. aantrekking tussen een vloeistof en een vaste stof.

ADI  acceptable daily intake E; zie aanvaardbare dagelijkse opname.

adipeus  vet, dik, zwaarlijvig.

adipokinine  weefselhormoon gevormd in het vetweefsel; werkt als ontstekingsmediator.

adipositas  L syn. obesitas, vetlijvigheid, overgewicht; vetzucht, corpulentie.

adiposurie  L syn. lipurie; afscheiding van vet in de urine.

adiposus  L uit vet bestaand.

aditus  L toegang, ingang.

adjuvans  L (farm.) mrv. adjuvantia; een stof die zonder zelf werkzaam te zijn, de werking van een medicijn of vaccin ondersteunt.

adjuvant  1. (zelfst. nw.) elke factor die de *immuunrespons versterkt bij contact met het antigeen. 2. (bijv. nw.) toegevoegd, aanvullend, behulpzaam; adjuvante therapie, ondersteunende medicamenteuze behandeling bij of na een bestraling of chirurgische ingreep, bijv. met cytostatica; zie ook chemotherapie.

ADL-honden  syn. hulphond; honden die een bijdrage leveren aan het algemeen dagelijks leven van motorisch gehandicapten.

adnex  L mrv. adnexa; wat erbij behoort, aanhangsel.

adolescentie  ontwikkelingsfase tussen het verschijnen van de secundaire geslachtskenmerken en het bereiken van de volwassenheid.

adontie  het ontbreken van de tanden en de aanleg daarvan.

ADP  zie adenosinedifosfaat.

adren  L bijnier.

adrenaal  onder invloed van de bijnier.

adrenalectomie  verwijdering van één of beide bijnieren.

adrenaline  syn. epinefrine; (stress)hormoon, gemaakt in het bijniermerg dat vrijkomt bij opwinding en stress, en bloeddrukverhogend werkt.

adrenalitis  ontsteking van de bijnier.

adrenerg(isch)  m.b.t. sympathische zenuwvezels die bij prikkeling stoffen produceren met een effect als van adrenaline.

adrenocorticotroop  werkend op de bijnierschors.

adrenocorticotroop hormoon  zie ACTH.

adsorptie  de hechting van een opgeloste of gasvormige stof aan het oppervlak van een andere stof.

adstringerende stof  stof met samentrekkende werking op bloedvaten, bijv. gebruikt bij diarree en diffuse bloedingen.

adult  volwassen, tot voortplanting in staat; zie ook juveniel, adolescentie, metamorfose.

adulticide  middel dat volwassen parasieten doodt, bijv. een ontwormmiddel.

ADV  zie aleutian disease virus.

AE  zie aviaire encefalomyelitis.

Aelurstrongylus abstrusus  longworm bij katachtigen met landslakken als tussengastheer.

aer  G lucht.

aeratie  zie ventilatie.

aero-  (smst.) lucht-.

Aerobacter  bacteriële infectie bij het varken; geeft blaas- en nierontsteking.

aerobe dissimilatie  verbranding in lichaamscellen; afbraak van stoffen waarbij zuurstof wordt gebonden en energie vrijkomt.

aerobiën, aeroben  G bacteriën die zich zonder zuurstof niet kunnen ontwikkelen.

aerofagie  syn. luchtslikken; onbewust inslikken van lucht; zie ook luchtzuiger, kribbenbijten.

aerogeen  via de lucht aangevoerd, zich door de lucht verplaatsend, bijv. van een besmetting.

Aeromonas  (bact.) geslacht van gramnegatieve staafjes verwant met *Enterobacter dat hoofdzakelijk darminfectie teweegbrengt.

aeroob  G zuurstof bevattend, zuurstof behoevend.

aerosol  (spuit)nevel; 1. wat uit een spuitbus komt, o.a. gebruikt voor verstuiving van een opgelost geneesmiddel tot in de longalveolen. 2. vochtdruppels die door dieren worden verspreid door hoesten, niezen en uitademen; zo kan overdracht van ziekteverwekkers plaatsvinden, o.a. tbc en influenza. 3. type vaccinatie die als nevel over kuikens en kippen gesprayd wordt.

Aesculapius  L god der geneeskunde.

AF  zie alkalische fosfatase.

afakie, aphakia  G afwezigheid van de ooglens, soms erfelijk zoals bij het hondenras sint-bernard.

afasie, aphasia  G verzamelnaam voor alle door hersenletsel veroorzaakte stoornissen die leiden tot een vermindering of verlies van het verstandelijk vermogen.

afbiggen  biggen, werpen van jongen bij het varken.

afbinden  met een hechtdraad of *ligatuur sluiten van een bloedvat, andere anatomische structuur of lichaamsdeel.

afbloeden  helderrood bloedverlies vaak gemengd met slijm, ongeveer twee dagen na de oestrus bij 90% van de *pinken en 50% van de koeien; zie ook tochtig, tochtslijm.

afebriel  koortsvrij; tgst. febriel.

affenpinscher  D monkey dog E, klein hondenras afkomstig uit Duitsland, waak- en gezelschapshond; vacht: ruwharig, zwart en bruine aftekeningen; kenmerken: koppig, braaf, aanhankelijk.

afferent, afferens  L toevoerend, aanvoerend; tgst. efferent.

affiniteit  1. syn. aviditeit; scheikundige verwantschap, aantrekkingskracht, bindingsneiging. 2. de voorkeur van een ziekteverwekker om een bepaald orgaan aan te tasten.

Afghaanse windhond  tazi, baluchiwindhond, groot hondenras afkomstig uit Afghanistan, waak-, jacht- en gezelschapshond; vacht: lang en fijn van structuur, op de rug kortharig, zwart masker, alle kleuren; kenmerken: eigenwijs, sterke wil; voorkomende erfelijke afwijkingen: aangeboren cataract en myelopathie.

afhangen van het ooglid  zie ptose.

afhangend kruis  de bouw van het kruis bij paarden: de lijn heupknobbel naar zitbeenknobbel loopt sterk naar beneden.

afkalfruimte  apart gedeelte in de stal voor de geboorte van het kalf.

afkalven  kalven, de geboorte van een *kalf bij rund, hert of antilope.

aflatoxine  mutagene giftige stof gevormd door schimmels (bijv. Aspergillus flavus) op vooral noten zoals pinda’s; veroorzaakt vaak levertumoren en leverdegeneratie; zie ook mycotoxine.

afmaken  (pijnloos) doden van dieren; zie ook euthanasie.

afmeting  stokmaat, schofthoogte, lichaamslengte, hoogte.

afrastering  omheining.

afreageren  reactie van een dier wanneer het in verwarring is gebracht; het dier gaat over tot handelingen die niet in verband staan met de wijze waarop het dier bezig was (oversprong).

africhten  beleren; zie ook inrijden.

africhtingsbedrijf  bedrijf waar paarden gebruiksklaar worden gemaakt.

Afrikaanse grijze papegaai  grijze roodstaartpapegaai.

Afrikaanse klauwkikker  Xenopus laevis, reuzenklauwkikker; tongloze kikker, veel gebruikt als biologisch model en als laboratoriumdier.

Afrikaanse olifant  Loxodonta africana; zie olifant.

Afrikaanse paardenpest  APP; besmettelijk virusziekte bij paarden en paardachtigen (zoals ezels, muildieren en zebra’s), in uitzonderlijke gevallen raken ook olifanten en kamelen besmet; veroorzaakt door het orbivirus en wordt overgebracht door vliegjes en de Culicoides-mug; twee typen: hartvorm en ademhalingsvorm; symptomen hartvorm: problemen aan het hart, hoge koorts, zwelling van het hoofd, de nek, de borst en de schouders; de dieren gaan meestal binnen een week dood; symptomen acute ademhalingsvorm: hoge koorts, ernstige ademhalingsproblemen, hoesten (schuim in de luchtwegen) en rode slijmvliezen; ook bij deze vorm sterven de dieren meestal binnen een week omdat ze niet eten; komt vnl. voor in de tropische gebieden van Afrika; de kans dat deze ziekte in Nederland uitbreekt is klein omdat in Nederland het vliegje niet kan overleven; er is een vaccin tegen dit virus, vaccinatie in een gebied rondom een uitbraak is wettelijk verplicht.

Afrikaanse varkenspest  AVP; zeer besmettelijke varkensziekte veroorzaakt door een iridovirus; symptomen: hoge koorts, benauwdheid, bloedingen uit neus en anus; hoge sterfte in een gevoelige populatie; komt voor in Afrika, Zuid-Europa en Zuid-Amerika; lijkt zeer veel op klassieke *varkenspest; aangifteplichtige ziekte lijst A (OIE).

afrikaner  runderras afkomstig uit Zuid-Afrika; grootte: gemiddeld; kleur: rood (witte aftekening toegestaan) en geel; kenmerken: lange, zijwaarts omlaag gedraaide hoorns, schoftbult; gebruik: vlees, werk.

afrodisiacum  geslachtsdriftverhogend middel, bijv. Viagra®; zie ook anafrodisie.

afscheuring  zie avulsie.

afschrikkleur  felle, opvallende kleur die bij predatoren tot een strafprikkel of andere negatieve, langdurig werkende ervaring leidt, waardoor soortgenoten of soorten die soortgelijke kleuren hebben een beschermende werking ondervinden.

afslaan  de merrie slaat de hengst af; ze weert de hengst af als hij pogingen onderneemt haar te dekken.

afsluiting  occlusie, occlusio L.

afsluitingsicterus  galstuwing, geelzucht met geelverkleuring van *sclera en huid door een (volledige) belemmering van de galstroom naar de darm.

afspenen  overgang van moedermelk naar vaste voeding.

afstallen  het controleren van de stallen en de dieren voor het slapengaan.

afstammingsbewijs  officieel document met vermelding van geboortedatum, sekse, kleur en aftekeningen, ouderdieren en eventueel het verdere voorgeslacht van een paard, ook eventueel naam van eigenaar en/of fokker; dit is géén stamboekinschrijvingsbewijs.

aftands  paarden ouder dan acht jaar met afgevlakte snijvlaktes van de snijtanden in de onderkaak (zonder de bij jongere paarden aanwezige holte).

aftekening  1. patroon van vlekken en kleuren van de vacht, van belang voor het *signalement. 2. paard: algemeen: pigmentloze witte delen van het haar bij een gekleurd paard en wel vóór op het hoofd en/of de onderste delen van de benen, m.n. die delen die tijdens de groei van het embryo niet door de pigmenthoudende lichaamscellen bereikt werden; bij een oudere, veranderlijke schimmel zijn aftekeningen vaak niet duidelijk meer.

aften, aphthae  L kleine, pijnlijke zweertjes in het slijmvlies van de mond of schaamlippen.

afvoerder  zie abductor.

afvoerend  zie efferent.

afvoergang  zie ductus.

afweer  immuniteit, weerstand van het lichaam tegen binnendringende vreemde stoffen of kiemen.

afweerstoffen  humorale afweerstoffen, antistoffen; stoffen die door het slijmvlies worden geproduceerd en bacteriële groei tegengaan; zie ook cellulaire afweer, transferrine, immunoglobuline.

afweersysteem  syn. immuunsysteem; totaal aan mechanismen van een organisme om lichaamsvreemde stoffen en organismen onschadelijk te maken; zie ook immuniteit.

afzagen  zie foetotomie.

ag  1. antigeen. 2. argentum, zilver (chem.).

agalactie, agalactatio  ontbreken van melkgift bij het moederdier, geen zogafscheiding (bij zoogdieren); zie ook smedisyndroom bij het varken, mastitis, metritis, agalactiesyndroom (MMA) bij het varken.

agammaglobulinemie  het volledig ontbreken van gammaglobulinen (immunoglobulinen, antistoffen), maar soms wordt ook bedoeld een tekort aan gammaglobulinen, *hypogammaglobulinemie.

Agapornis fischeri  papegaaiensoort afkomstig uit Tanzania; grootte: 14-15 cm; kleur: wildkleur, lichtgroen, hemelsblauw, ook lutino’s (geel met rode ogen) en albino’s (wit met rode ogen); volièrevogel.

Agapornis personata  zwartmaskeragapornis, papegaaiensoort, afkomstig uit Tanzania; grootte: 15-16 cm; kleur: verschillende kleurmutaties, ook lutino’s (geel met rode ogen) en albino’s (wit met rode ogen); volièrevogel.

agaragar  oorspronkelijk van zeewier gemaakte voedingsbodem voor het kweken van bacteriën en voor schimmels met toevoeging van o.a. sabourraud, een bacterie remmende stof.

agenesie  zie aplasie.

agens  L oorzaak, werkzame stof, werkzaam bestanddeel, actief werkend organisme (bijv. bacterie).

agerolese  runderras afkomstig uit Italië; grootte: gemiddeld; kleur: roodbruin tot bruinachtig zwart met lichte muilring; kenmerken: aalstreep, korte hoorns; gebruik: melk en vlees.

agglutinatie  1. aaneenkleving; methode om vreemde lichamen uit het oor, de neus of andere organen te verwijderen. 2. samenklonteren van bijv. rode bloedcellen of bacteriën. 3. in het laboratorium toegepaste methode om de aanwezigheid van bepaalde stoffen aan te tonen, bijv. serum agglutinatiereactie.

aggregatie  1. samenklontering van bloed. 2. verzameling van vogels in een vlucht of zwerm.

agility  E tak van hondensport waarbij het gaat om behendigheid.

agonaal  tijdens de doodsstrijd.

agonie  G doodsstrijd.

agonist  1. spier die de eerste actie geeft, i.t.t. *antagonist. 2. geneesmiddel dat de werking van een ander geneesmiddel versterkt; zie ook synergisme.

agouti  1. wildkleur. 2. Zuid-Amerikaans knaagdier, Dasyprocta aguti; zie goudagouti.

agrafe  F syn. wondkram; klemmetje om wonden te hechten.

agranulocytose  sterke vermindering of ontbreken van gegranuleerde leukocyten in het bloed; het gevolg is een sterk verminderde afweer tegen infecties.

agrarisch  de veeteelt, akkerbouw, tuinbouw en landbouw betreffend.

agressie  (aanvals)gedrag waarbij boosheid en woede wordt uitgestraald en verwonding van de opponent, fysiek of geestelijk, als middel wordt gebruikt om dominant te zijn over dat andere dier, in de regel een soortgenoot.

agrificatie  productie van gewassen in de landbouw voor de industrie.

agrobiologie  studie van de voor de landbouw belangrijke biologische fenomenen.

agromie  landbouwkunde.

AI  1. artificial insemination; zie ki. 2. zie aviaire influenza.

AID  Algemene Inspectiedienst; controlerende dienst van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie op het gebied van wetgeving, m.n. soort- en gebiedsbescherming; houdt toezicht op de agrarische sector, visserij, natuurbeheer en soms particulieren; website: www.aid.nl per 1 januari 2012 gaat deze dienst op in de nVWA; zie ook Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming, CITES.

aidi  middelgroot hondenras afkomstig uit Marokko, vee- en gezelschapshond; vacht: ruw, dubbel en isolerend, geelbruin, wit, rood, zwart en zwartwit; kenmerken: bekwaam, taai, moedig.

aids  acquired immunodeficiency syndrome E (verworven immunodeficiëntiesyndroom); een sinds het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw bekend ziektebeeld bij de mens, veroorzaakt door een retrovirus met een grote affiniteit voor T4-lymfocyten en macrofagen, het zgn. hiv (humaan immunodeficiëntievirus); het hiv type 1 en hiv type 2 vertonen verwantschap met het humane T-celleukemievirus; het virus wordt vnl. overgebracht door besmet bloed en bloedproducten (bloedtransfusies, besmette naalden bij intraveneuze druggebruikers) en door (m.n. anaal) geslachtsverkeer; is zeer nauw verwant met *SIV dat bij diverse apensoorten voorkomt; SIV is aangifteplichtig.

AIHA  auto-immuunhemolytische anemie bij de hond; auto-immuunziekte met een ernstige vorm van bloedarmoede die ontstaat door hechting van antistoffen aan de rode bloedlichaampjes, waardoor de bloedcellen versneld worden afgebroken; goed te behandelen met prednison.

Ailuropoda melanoleuca  reuzen- of grote panda, bamboebeer; afkomstig uit het westen van China; taxonomisch ingedeeld bij de roofdieren (carnivora), maar is ingesteld op het eten van bamboe; kenmerken: zwart-wit gekleurd, zwarte plekken bevinden zich op de oren, ogen, poten en schouders; gewicht: vrouwtje 80 kg, mannetje 100 kg; pasgeboren jongen wegen slechts 85-150 gr.

Ailurus fulgens  kleine of rode panda, ook wel katbeer genoemd; bedreigde diersoort afkomstig uit Azië; behoort tot de familie katberen; voedt zich met bamboe en dierlijke materialen.

ainu inu  zie ainu ken.

ainu ken  ainu inu, hokkaido; middelgroot hondenras afkomstig uit Japan, gezelschapshond; vacht: ruw en rechte bovenvacht, verschillende kleuren.

airedaleterriër  waterside terriër, middelgroot hondenras afkomstig uit Groot-Brittannië, gezelschapshond; vacht: dik, hard en draadachtig, met een zwart of zwartgrijs zadel; kenmerken: temperamentvol, intelligent, aanhankelijk, waaks, vriendelijk; voorkomende erfelijke afwijking: cerebellaire hypoplasie.

AIV  aviair influenzavirus.

akbash  groot hondenras afkomstig uit Turkije, waak- en gezelschapshond; vacht: zachte bovenvacht met ondervacht, licht, geelbruin.

akita inu  akita, Japanse akita; middelgroot hondenras afkomstig uit Japan, beveiligings- en gezelschapshond; vacht: harde bovenvacht, fijne ondervacht, alle kleuren; kenmerken: rustig, trouw, volgzaam, dominant naar andere honden.

akita  zie akita inu.

ala  vleugel; ala ossis ilii, vleugelvormig deel os ilium.

alanine aminotransferase  zie ALT.

alapaha bleu blood buldog  middelgroot hondenras afkomstig uit Amerika, waak- en gezelschapshond; vacht: kort en stug, verschillende kleuren.

alarmroep  alarmkreet, waarschuwingssignaal, vaak typerend per soort om soortgenoten te waarschuwen bij dreigend gevaar, bijv. een naderende roofvogel.

alaskakonijn  klein konijnenras afkomstig uit Duitsland; kenmerken: ca. 2,5 tot 4 kg, gedrongen, korte hals, afgeronde oortoppen; vacht: fijn, zacht, zwart.

alaska-malamute  middelgroot hondenras afkomstig uit Amerika, slede- en gezelschapshond; vacht: dikke, grove bovenvacht, vette, wollige ondervacht, wolfgrijs en wit; voorkomende erfelijke afwijkingen: chondrodysplasie, hemolytische anemie en hemeralopie.

Alaskan klee kai  middelgroot hondenras afkomstig uit Amerika, gezelschapshond; vacht: dubbel, isolerend, alle kleuren.

ALAT  zie ALT.

alb  zie albumine.

alba  L wit, bijv. linea alba (witte lijn in het midden van de buikpezen).

albicans  witachtig.

albinisme, albinismus  L aangeboren afwezigheid van pigment in huid, haren en ogen, daarom meestal wit van kleur (met rode ogen); zie ook melanisme, leukisme, Chediak-Higashi, syndroom van.

albino  dier lijdend aan albinisme.

albumine  alb; in water oplosbaar eiwit belangrijk in het bloedplasma (vaak bepaald bij bloedonderzoek), melk en eieren; verlaging in het bloedplasma wijst op tekort in voeding, leverproblemen of verlies via de darmen.

albuminurie  het vóórkomen van albumine in de urine.

albus  wit.

Alces alces  zie eland.

aldosteron  hormoon van de bijnierschors dat de elektrolytenhuishouding regelt in de nier; zorgt voor resorptie van kalium en uitscheiding van natrium; tekort bij ziekte van Addison.

aleutian disease virus  E ADV; parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren, in de verte verwant aan het honden- en kattenparvovirus; chronische ziekte met gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust; geen behandeling of vaccinatie beschikbaar; komt sinds 2005 in Nederland voor na invoer van besmette fretten uit Nieuw-Zeeland.

aleutianziekte  zie aleutian disease virus.

alfa-2-agonisten  narcosemiddelen, w.o. xylazine, detomidine, medetomidine en romifidine; zie ook alfa-2-antagonist.

alfa-2-antagonist  antidoot voor alfa-adrenerge farmaca (alfa-2-agonisten), o.a. atipamezole; heft de werking op van bepaalde narcosemiddelen.

alfalfa  zie luzerne.

alfatocoferol  vorm van vitamine E, het meest toegevoegd aan menselijke voeding in Europa; zie vitamine E.

A-lijst  internationale lijst van meest besmettelijke dierziekten, samengesteld door de OIE; omvat o.a. mond- en klauwzeer, varkenspest en vogelpest.

algehele verdoving  zie anesthesie.

Algemene Inspectiedienst  zie AID.

algeneter  Gyrinocheilus aynomieri, Siamese of Indische algeneter, vissoort afkomstig uit Thailand; lengte: in het wild ruim 22 cm, in een aquarium ca. 15 cm; bijzonderheden: eet uitsluitend algen die vastzitten op planten, stenen en kienhout, geen zwevende algen of draadalgen.

alimentair  L wat met de voeding verband houdt.

alimentaire glucosurie  glucose in urine t.g.v. een te hoge suikeropname uit voedsel; zie ook diabetes mellitus.

alkali  loog, basische stof, i.t.t. zuur, kleurt in oplossing het rode lakmoespapier blauw (basische reactie).

alkalisch  zie basofiel.

alkalische fosfatase  AF, AP; enzym dat o.a. in lever en bot voorkomt; gehalte in het bloed is vaak verhoogd bij o.a. leverziekten en botproblemen bij de hond.

alkaloïd  giftige, plantaardige verbinding.

alkalose  verhoogde concentratie van basische stoffen in het bloed waardoor de pH-waarde van het bloed stijgt, i.t.t. *acidose.

all run  E jachtuitdrukking voor ‘de meute is nog compleet’.

allanto-amnion  *allantoïs die vergroeid is met het *amnion.

allantochorion  vergroeiing tussen de embryonale urineblaas (allantoïs) en het buitenste vruchtvlies (chorion).

allantoïs  L syn. allantoïsblaas, embryonale urineblaas; een kleine uitstulping van de dooierzak aan het caudale einde van het embryo; ontstaat in de vroeg-embryonale ontwikkeling die zich verder ontwikkelt tot een grote zak gevuld met op urine lijkende vloeistof; vaak vindt vergroeiing plaats met het *chorion en vormt zo een belangrijk deel van de placenta, waterblaas bij de geboorte; zie ook amnion.

allantoïsblaas  zie allantoïs.

allel  L 1. een van de twee genen die op een bepaalde plaats (locus) in het chromosoom kan voorkomen, bijv. het allel voor blauwe ogen óf het allel voor bruine ogen. 2. term gebruikt in de erfelijkheidsleer bij verschillende vormen van (homologe) chromosomen van dezelfde soort, bijv. bij grijze muizen wordt het dominante allel aangeduid met G en het recessieve met g.

allergeen  G stof die overgevoeligheid opwekt.

allergie  syn. hypergevoeligheid; overgevoeligheid voor bepaalde stoffen; zie ook atopie, voedselallergie, hyposensibilisatie.

Alligator mississippiensis  zie alligator.

alligator  Alligator mississippiensis; Amerikaanse alligator of Mississippi-alligator; reptiel uit de orde krokodilachtigen (Crocodylia) en de familie alligators en kaaimannen; lengte: 4 tot 4,5 m; heeft een bijtkracht van ca. 1.000 kg.

all-in-all-out  systeem van dierhouderij (varkens, kippen, vleeskalveren) waarbij alle dieren tegelijkertijd in een lege, schone stal worden geplaatst en tussendoor geen nieuwe dieren worden bijgezet; zo wordt de insleep van nieuwe ziektekiemen voorkomen.

all-meatsyndroom  ziekte door een verkeerde calcium/fosforverhouding met ontkalkte botten en spontane botbreuken; wordt gezien bij roofdieren die alleen spiervlees te eten krijgen; zie ook ontkalking.

allogeen  van andere oorsprong, met niet-lichaamseigen (stam)cellen.

allogene transplantatie  zie allotransplantatie.

allograft  E syn. homograft; allogeen transplantaat; zie ook allotransplantatie.

allometrie  verandering van de onderlinge grootteverhouding van de lichaamsdelen tijdens de groei.

allopathie  geneesmethode met middelen die verschijnselen doen ontstaan verschillend van of tegengesteld aan die men wil bestrijden; vgl. homeopathie.

allopatrisch  geografisch gescheiden zijn van bepaalde (dier)soorten, i.t.t. *sympatrisch.

allopurinol  xanthineoxidaseremmer, remt de omzetting van (hypo-)xanthine in urinezuur waardoor de urinezuurspiegel in het bloed daalt; indicaties: jicht, uraatstenen in urinewegen m.n. bij de Dalmatische hond; contra-indicaties: ernstige lever- of nierfunctiestoornis; bijwerkingen: maag-darmstoornissen, overgevoeligheidsreacties.

allotransplantatie  1. syn. homologe transplantatie, allogene transplantatie; transplantatie van weefsel van een ander soortgelijk individu met verschillende genetische aanleg, bijv. van hond op hond (m.u.v. van identieke tweelingen). 2. (chir.) inbrengen van kunstmateriaal in het lichaam.

alopecia  kaalheid na haaruitval.

alpaca  Lama pacos, gefokte kleine lama-achtige, gehouden in Zuid-Amerika voor de zeer kostbare wol met extreem dunne vezel; ook gehouden in dierentuinen en bij particulieren in Europa; zie ook lama.

Alpenländischer Dachsbracke  zie Alpenlandse dasbrak.

Alpenlandse dasbrak  Alpenländischer Dachsbracke, middelgroot hondenras afkomstig uit Oostenrijk, jachthond; vacht: kort en stevig, roodbruin.

ALT  alanineaminotransferase; specifiek leverenzym dat verhoogd is in het bloedserum bij leverproblemen en levercelbeschadiging m.n. bij hond, kat en primaten, ook ASAT genoemd, voorheen GPT of sGPT; zie ook aminotransferasen.

alternatieve gastheer  sommige organismen (zoals verschillende soorten bacteriën, schimmels en teken) hebben voor het overleven of de voortplanting de mogelijkheid om naast hun eigenlijke gastheer over te gaan op gastheren van een andere soort.

Alteromonas sp.  bacterie die diverse secundaire bacteriële infecties bij vissen veroorzaakt.

Alterra  onderzoeksinstituut op het gebied van dieren, dierziekten en wildlife, gevestigd in Wageningen; website: www.alterra.nl.

altér-real  edel Portugees warmbloedpaardenras gefokt op Iberische grondslag; zie ook Lusitano.

aluminiumhydroxide  vermindert de concentratie van zoutzuur in de maag en reduceert daardoor de hoeveelheid zuur die in de dunne darm komt; beschermende werking op het darmslijmvlies; wordt gegeven bij diarree en maag-darmproblemen bij hond en kat.

ALV  attenuated live vaccin E; verzwakt levend vaccin.

alveolair  m.b.t. holten; voorzien van holten; zie ook alveole.

alveole, alveolus  L kleine holte, *longblaasje, klierblaasje, *melkblaasje; alveolus dentis, tandkas.

alveolitis  1. i.e.z. ontsteking van longblaasjes; allergische alveolitis, zie duivenmelkerslong. 2. *periodontitis.

alvleesklier  zie pancreas.

alvleesklierontsteking  zie pancreatitis.

Alytes obstetricans  zie vroedmeesterpad.

amalgaam  verbinding van kwikzilver met metaal; wordt gebruikt als tandvulling.

Amandava amandava  zie tijgervink.

amandel  zie tonsil; amandelontsteking, tonsillitis.

amandelvormig oog  oog dat wat meer gesloten en aan beide hoeken iets puntiger is dan een ovaal oog; komt bij veel hondenrassen voor.

Amaryllidaceae  zie narcis.

amber  abnormale afscheiding uit de darm van een walvis, vaak gevormd rond een vreemd lichaam; zeer kostbaar en gebruikt in de parfumindustrie.

ambivalent gedrag  conflictgedrag a.g.v. met elkaar botsende gedragssystemen, bijv. bij territoriumverdediging waarbij verdediging- en vluchtelementen kunnen leiden tot conflicten tussen gedragssystemen; zie ook overspronggedrag.

Amblyomma spp  groep van parasitaire teken, driegastherig, voorkomend in de tropen en subtropen; zijn vaak drager van Cowdria dat heartwater geeft bij runderen; ook de stevige monddelen van de teek geven beschadigingen van de huid.

ambulant  buiten een kliniek, lopend; zie ook polikliniek.

Ameiurus nebulosus  zie bruine dwergmeerval.

ameloblast  cel die het tandglazuur vormt.

ameloblastoom  *odontogene tumor die uitgaat van de cellen die het tandglazuur vormen.

American angus  zie angus.

American bobtail  kort- tot halflangharig kattenras afkomstig uit Amerika; kenmerken: middelgroot tot groot, gespierd, robuust, geen of halflange staart; vacht: dubbel, vele kleuren en patronen.

American curl  kort- of halflangharig kattenras afkomstig uit Amerika; kenmerken: gekrulde oren, semioosterse bouw; vacht: zacht, glad, aanliggend, weinig ondervacht, alle kleuren.

American hairless terriër  toy en miniatuur, klein tot middelgroot hondenras afkomstig uit Amerika, gezelschapshond; vacht: geen, gladde kale huid, verschillende kleuren.

American pitbullterriër  middelgroot hondenras afkomstig uit Amerika, gezelschapshond; vacht: kort, hard en dicht, alle kleuren.

American saddlebred  zie Amerikaans zadelpaard.

American shorthair  kortharig kattenras afkomstig uit Amerika; zie ook Britse korthaar.

American staffordshire-terriër  middelgroot hondenras afkomstig uit Amerika, waak- en gezelschapshond; vacht: kort, en glanzend, alle kleuren; kruisingen van dit ras zonder stamboompapieren worden pitbulls genoemd.

American standard bred  zie standard bred.

American wirehair  kortharig kattenras afkomstig uit Amerika; kenmerken: onafhankelijk, gespierd; vacht: kort, hard, uiteinden van haren zijn gebogen of gekruld, alle kleuren en patronen.

Amerikaans vuilbroed  AVB; een ziekte van het broed van bijen veroorzaakt door een staafvormige sporenvormende bacterie, de Paenibacillus larvae; infectie van het broed vindt plaats door opname van sporen; de sporen van de bacterie worden door het poetsgedrag van de bijen, en daarna tijdens het voeden van de larven overgebracht; klinische verschijnselen zijn onregelmatig broednest, veel open cellen tussen het gesloten broed, ingezonken celdeksels bij het gesloten broed, openingen in een aantal celdeksels en gronderige leemachtige geur; aangifteplichtig op grond van de GWWD.

Amerikaans zadelpaard  American saddlebred, edel paardenras uit Amerika (Kentucky).

Amerikaanse alligator  zie alligator.

Amerikaanse buldog  middelgroot hondenras afkomstig uit Amerika, waak- en gezelschapshond; vacht: dicht, kort, en glanzend, verschillende kleuren.

Amerikaanse cockerspaniël  middelgroot hondenras afkomstig Amerika, jacht- en gezelschapshond; vacht: licht golvend, glad, verschillende kleuren; kenmerken: intelligent, gehoorzaam, levendig; voorkomende erfelijke afwijkingen: heupdysplasie, patella luxatie, oogafwijkingen als glaucoom, progressieve retina-aplasie en cataract.

Amerikaanse curl shorthair  kortharig kattenras met gevouwen oren.

Amerikaanse dikkop-elrits  Pimephales promelas, ook wel Mona Lisa, Gouden Lisa of goud-elrits genoemd, vissoort afkomstig uit Amerika; lengte tot 10 cm; zoetwatervijvervis, komt voor in de wateren van de Benelux, m.n. België; bijzonderheden: deze vissoort heeft een Amerikaanse visziekte overgebracht naar Europese vissen, m.n. zeelt en paling.

Amerikaanse elk  zie wapiti.

Amerikaanse eskimohond  of eskie, klein hondenras afkomstig uit Amerika, gezelschapshond; vacht: recht en dichte ondervacht, wit/crème.

Amerikaanse foxhound  middelgroot hondenras afkomstig uit Amerika, jacht- en gezelschapshond; vacht: hard en middeldicht, alle kleuren.

Amerikaanse hondenteek  zie Dermacentor variabilis.

Amerikaanse hondsvis  Umbra pygmaea, vissoort afkomstig uit Amerika; lengte tot 16 cm; zoetwateraquarium- en vijvervis, komt voor in de wateren van de Benelux, m.n. Zuid-Nederland en België.

Amerikaanse husky  zie Canadese eskimohond.

Amerikaanse korthaar  middelgroot kattenras afkomstig uit de Verenigde Staten; gefokt uit Britse korthaar.

Amerikaanse paardenencefalitis  paardenencefalitis uit Venezuela; zie ook Venezuelan equine encephalitis.

Amerikaanse staghound  groot hondenras afkomstig uit Amerika, jachthond; vacht: ruwe, harde bovenvacht, fijne ondervacht, diverse kleuren.

Amerikaanse toyterriër  toyfoxterriër, amertoy, klein hondenras afkomstig uit Amerika, gezelschapshond; vacht: kort, dicht, zwart/wit, driekleurig en wit/taan.

Amerikaanse waterspaniël  middelgroot hondenras afkomstig uit Amerika, jachthond; vacht: dicht en gekruld, donkerchocolade- en leverkleurig.

amertoy  zie Amerikaanse toyterriër.

amfibie, amphibia  G koudbloedig, gewerveld dier; veelal leven de larven in water en hebben uitwendige kieuwen; zij metamorfoseren tot volwassen dieren die door hun longen en huid ademen en op het land kunnen leven; er zijn soorten die een deel van of de gehele larvale periode in het eikapsel of in het ouderdier doorbrengen; ook zijn er soorten die in hun larvale stadium blijven en toch vruchtbaar zijn (*neotenie) en soorten die ook na de *metamorfose het water niet verlaten.

amfoteer  met tegengestelde eigenschappen; zowel zuur als alkalisch kunnende reageren.

amfotericine B  middel tegen *aspergillose bij o.a. vogels.

amino acid  E aminozuur.

aminofylline  xanthinederivaat met bronchusverwijdend, positief inotroop, diuretisch en (in longen) vaatverwijdend effect; indicaties: allergische bronchitis, chronische bronchitis door andere oorzaken, longemfyseem; bijwerkingen: misselijkheid, excitatie, hartaritmieën.

aminoglycosiden  bactericide, breedspectrumantibiotica; bijwerkingen: ototoxisch, nefrotoxisch en neurotoxisch; niet bij jonge dieren gebruiken; bijv. gentamycine, streptomycine en neomycine.

aminotransferasen  oude term: transaminasen, intracellulair voorkomende enzymen die werkzaam zijn bij de omzetting van aminozuren door overdracht van aminogroepen; deze enzymen bereiken een hoge concentratie in het serum bij weefselnecrose; de klinische toepassing vindt vooral plaats bij de diagnose van myocardinfarct en bij leveraandoeningen; bekende voorbeelden zijn *ALT en *AST.

aminozuren  organische zuren van meestal gecompliceerde structuur; zij vormen de ‘bouwstenen’ van de eiwitten en vele ervan zijn essentieel, d.i. kunnen niet door het organisme worden gemaakt en moeten dus met het voedsel worden opgenomen; w.o. arginine, histidine, cystine, methionine, tryptofaan, valine, fenylalanine, tyrosine, isoleucine, leucine en lysine; de niet-essentiële aminozuren kunnen door de lever worden gemaakt uit de essentiële aminozuren.

amitraz  insecticide tegen Demodex bij de hond d.m.v. wassingen, ook gebruikt voor varkens, koeien en schapen; toxisch voor paarden; de chihuahua is soms gevoelig voor amitraz; veel bijwerkingen voor mens en dier bij orale opname.

Amivedi  stichting met landelijke organisatie die vermiste en gevonden huisdieren registreert met als doel dier en eigenaar bij elkaar te brengen; website: www.amivedi.nl; zie ook Petlook.

AM-keuring  zie antemortemkeuring.

amlodipine  calciuminstroomblokkerend middel dat het zuurstofaanbod aan de hartspier verhoogt; toegepast bij angina pectoris.

ammoniak  sterk ruikend gas; verbinding van waterstof en stikstof (NH₃); een van de eindafbraakproducten van de eiwitstofwisseling o.a. bij vissen en (darm)bacteriën; zie ook hepato-encefalopathie, kolder.

ammonium  NH₄⁺, een toxisch stofwisselingsafbraakproduct van eiwitten (of beter: van aminozuren), dat in de lever wordt omgezet tot het weinig giftige ureum; verhoging in het bloedplasma bij levershunts en ernstige leveraandoeningen.

amnesie  G gedeeltelijk of geheel verlies van het geheugen; retrograde amnesie, geheugenverlies voor gebeurtenissen die plaats hadden vóór de ziekte uitbrak; wordt veroorzaakt door infectieziekten, hersenschudding, epilepsie, verwondingen enz.

amnion  G binnenste van de vliezen die een vrucht omgeven; met vruchtwater gevulde pootjesblaas (bij de geboorte); slijmblaas, boterblaas; amnionholte, de vruchtzak waarin het vruchtwater zich bevindt; zie ook chorion, allantoïs.

amniota  dieren met vruchtvliezen, zoals reptielen, vogels en zoogdieren.

amoebe, amoeba  G eencellig diertje, protozo(e), voortbewegend door uitstulpingen van het cellichaam.

amoebiasis  G amoebendysenterie, ziekte veroorzaakt door amoeben (bijv. bij reptielen).

amoxicilline  breedspectrum bactericide antibioticum behorende tot de breedspectrumpenicillinen; werkzame stof bèta-lactam; effectief tegen grampositieve en gramnegatieve bacteriën, als combinatiepreparaat met clavulaanzuur verkrijgbaar tegen penicillinasevormende, resistente bacteriën; indicaties: m.n. gebruikt bij bacteriële luchtweg- en urineweginfecties, infecties van baarmoeder, vagina, mond, maag-darmkanaal, melkklieren, gewrichten en huid; contra-indicaties: allergie voor penicilline, niet te gebruiken bij penicillinase producerende bacteriën (m.u.v. amoxicilline met clavulaanzuur); bijwerkingen: overgevoeligheidsreacties, diarree; toe te dienen door tabletten, injectie of drank.

AMP  1. adenosinemonofosfaat; cyclisch AMP, cAMP, *nucleotide dat het intracellulaire metabolisme beïnvloedt. 2. antimicrobieel peptide; peptide dat in staat is bacteriën en schimmels te doden.

Amphibia  klasse in het dierenrijk; zie ook amfibie.

ampicilline  breedspectrum bactericide antibioticum, effectief tegen grampositieve en gramnegatieve bacteriën; indicaties: m.n. gebruikt bij bacteriële luchtweg- en urineweginfecties, maag-darmkanaal en huid; contra-indicaties: allergie voor penicilline, niet te gebruiken bij penicillinase producerende bacteriën; bijwerkingen: overgevoeligheidsreacties, diarree.

amplitude, amplitudo  variatiebreedte; het verschil tussen de maximum- en minimumbloeddruk.

amprolium  coccidioseremmend middel, vaak vermengd door opfokvoer voor kippen en kalkoenen.

ampul, ampulla  L 1. kruikje, dichtgesmolten glazen flesje met steriele inhoud, vaak medicijnen. 2. een van de mannelijke accessoire geslachtsklieren (ampullen), verdikking van de zaadleiders; zie ook prostaat, cowperklieren.

ampulla ductus deferentis  verdikking in de wand met klierweefsel in de *ductus deferens; zie ampul.

amputeren  afsnijden, operatief wegnemen van een ledemaat of deel van het lichaam.

AMS  automatisch melksysteem; zie melkrobot.

amv  zie ademminuutvolume.

amygdalum  zie tonsil.

amylase  zetmeelsplitsend enzym, aanwezig in speeksel en alvleeskliersap; verhoogd in het bloed bij o.a. acute pancreatitis.

amyloïd  op zetmeel lijkend eiwit dat soms neerslaat in organen zoals nier, lever en milt; zie ook amyloïdose.

amyloïdose  ziekelijke ophoping van amyloïd (een eiwitsubstantie) vaak in de lever, milt of nier (*zwavelnier m.n. bij het oudere rund); renale amyloïdose, stapeling van amyloïd in de nier, geeft eiwit in de urine en uremie; erfelijke afwijking bij o.a. het hondenras springerspaniël en sharpei; zie ook sharpei-fever; vasculaire amyloïdose, stapeling van amyloïd in de longbloedvaten, erfelijke afwijking bij het hondenras springerspaniël en sharpei.

amylolyse  ontleding, splitsing van zetmeel.

amylopectine  zetmeelachtige stof met vertakte ketens, plantaardige polysacharide.

amylose  zetmeel, plantaardige polysacharide.

amylum  G zetmeel.

an-  (smst.) afwezigheid van; ontkenning.

anaal  L in de richting/buurt van de anus.

anaalklier  klier gelegen aan linker- en rechterzijde van de anus bij vele diersoorten, zoals de hond en wolf; zie ook sleetje rijden.

anaalklierontsteking  ontsteking van de anaalklieren, waarbij deze soms met pus en bloederig vocht gevuld zijn, vaak pijnlijk; geeft zwelling links en/of rechts van de anus; zie ook sleetje rijden.

anaalzak  holte aan de linker- en rechterzijde van de endeldarm, onderhuids gelegen waar het sterk ruikende secretum van de anaalklier wordt opgeslagen; kunnen overvuld raken wat m.n. bij de hond regelmatig voorkomt; geeft sleetje rijden, jeuk rond de anus en soms kaalheid en irritatie van de huid rond de anus en bij het bekken; zie anaalklier, anaalklierontsteking.

anabole steroïden  op testosteron gelijkende hormonen die de spieropbouw stimuleren; werden en worden soms illegaal gebruikt bij vleeskalveren en vleeskoeien; zie ook anabolica.

anabolica  medicijnen die het lichaam aanzetten tot weefsel- en spieropbouw; in de sport vaak als ‘doping’ aangeduid.

anabolisme  de opbouw van weefsels, i.t.t. *katabolisme.

anabool  weefselopbouwende stofwisselingstoestand.

anaerobe bacterie  bacterie die zich vermeerdert in een zuurstofarm of zuurstofloos milieu.

anaerobe dissimilatie  omzetten van glucose bij afwezigheid van zuurstof in alcohol, kooldioxide of melkzuur en energie; bekende vormen zijn alcoholische gisting en melkzuurgisting.

anaestethicum  zie anestheticum.

anafase  stadium in de celdeling waarbij de chromosomen uit elkaar worden getrokken naar de polen van de cel.

anafrodisie, anaphrodisia  G gehele of gedeeltelijke afwezigheid van de geslachtsdrift.

anafylaxie, anaphylaxis  G anafylactische shock, acute, vaak levensbedreigende allergische reactie op bijv. een medicijn, vaccinatie of voeding.

analepticum  G (farm.) opwekkend middel.

analgesie  ongevoeligheid voor pijn.

analgeticum  mrv. analgetica; pijnstillend geneesmiddel.

analgetisch  pijnstillend, pijnloos.

anamnese  G voorgeschiedenis van een ziekte; het vragen naar en noteren van de ziektegeschiedenis.

anaplasma  zie anaplasmose.

anaplasmose  ziekte overgebracht door teken bij runderen, schapen, geiten, herten, kamelen en buffels met bloedarmoede, geelzucht en bloedafbraak, veroorzaakt door Anaplasma spp, een bloedparasiet (Rickettsia); klinische problemen vnl. in de subtropen.

Anaplocephala  lintworm bij het paard en neushoorn.

Anas platyrhynchos  zie wilde eend, boereneend of blokeend.

anasarca  G misvormde foetus met zeer veel oedeem in alle weefsels, m.n. onderhuids, vooral bij rundvee; vanwege zijn vorm buldogkalf genoemd.

anastomose  natuurlijke of kunstmatige verbinding tussen darmen, vaten, zenuwen, enz.

Anatidae  familie van watervogels, waaronder eenden, ganzen en zwanen, met zwemvliezen tussen de tenen, waterafstotende veren en stevige snavel.

Anatolische herder  karabash, groot hondenras afkomstig uit Turkije, herders- en gezelschapshond; vacht: kort, glanzend dekhaar, alle kleuren; kenmerken: eenmanshond, gereserveerd t.o.v. vreemdelingen maar niet agressief; meest voorkomende erfelijke afwijkingen: heupdysplasie.

anatomie  ontleedkunde; kennis van de bouw van het lichaam; zie ook morfologie.

anconeus  zie processus anconeus.

Ancylostoma  mijnworm; *nematode die in de darm leeft bij mens en dier, geeft mijnwormziekte.

Ancylostoma caninum  haakworm bij hond en kat.

Ancylostoma tubaeforme  haakworm bij hond en kat.

ancylostomiasis  zie mijnwormziekte.

Andalusiër  Caballo de Pura Raza Española, het nationale Spaanse paardenras; een authentiek barok warmbloedpaard, zeer geschikt voor hogeschooldressuur.

andro-, andros-  man-, mannelijk, mens-; zie ook gyne-.

androgeen  verzamelnaam voor de mannelijke geslachtshormonen.

androstenon  mannelijk geslachtshormoon dat bij mannelijke varkens (beren) mede verantwoordelijk is voor de berengeur aan vlees bij ongecastreerde beren; zie ook skatol.

anemie, anaemia  G bloedarmoede; verlaagd aantal rode bloedcellen in het bloed.

Anemone vemorosa  zie bosanemoon.

anesthesie, anesthesia  G gevoelloosheid, narcose; ongevoelig maken, bijv. voor een operatie; kunstmatige toestand waardoor (pijn)prikkels de hersenen niet bereiken; volledige anesthesie omvat vier pijlers (doelen): bewusteloosheid, pijnloosheid, demping van autonome reflexen en spierverslapping; algehele anesthesie, syn. narcose, algehele verdoving; techniek waarbij een reversibele onderdrukking van het czs plaatsvindt m.a.g. bewusteloosheid, pijnloosheid en demping van de autonome reflexen; intraveneuze regionale anesthesie, intraveneuze toediening van een lokaal anestheticum in een extremiteit nadat een tourniquet is aangelegd en de bloedvaten zijn leeggestreken, het anestheticum diffundeert vanuit de bloedvaten naar de zenuwen; endotracheale anesthesie, vorm van anesthesie waarbij in de trachea (luchtpijp) een buis wordt ingebracht voor toediening van anesthesiegassen (lachgas, zuurstof of inhalatieanesthetica); epidurale anesthesie, syn. peridurale anesthesie; geleidingsanesthesie van de sensibele zenuwen door inspuiting van het anestheticum in de epidurale ruimte; geleidingsanesthesie, anesthesie bewerkstelligd door het aanbrengen van een lokaal anestheticum rondom een perifere zenuw; infiltratieanesthesie, het per injectie toedienen van een lokaal anestheticum in of rondom een gebied waarin gevoelloosheid wordt vereist; inhalatieanesthesie, anesthesie door inhalatie van middelen via de longen; intraveneuze anesthesie, syn. lokale, plaatselijke verdoving; anesthesie door inspuiting in een ader; toestand van anesthesie bij behoud van het bewustzijn; technieken zijn infiltratie-, geleidings- en regionale anesthesie; lokale anesthesie, plaatselijke ongevoeligheid; lumbale anesthesie, anesthesie van de sensibele zenuwen nabij het ruggenmerg door inspuiting van het anestheticum in de lumbale ruimte; neuroleptanesthesie, anesthesiemethode waarbij naast toediening van bijv. lachgas gebruik wordt gemaakt van *neuroleptanalgesie; hierbij treedt t.g.v. het toedienen van het lachgas of isoflurane bewusteloosheid op (i.t.t. neuroleptanalgesie); regionale anesthesie, anesthesie in bepaalde gedeelten van het lichaam (regio) door het uitschakelen van het overeenkomstige deel van het zenuwstelsel (plexus, ruggenmerg) d.m.v. een lokaal anestheticum; bijv. plexusanesthesie, epidurale en spinale anesthesie; peridurale anesthesie, syn. epidurale anesthesie; i.t.t. *hyperesthesie; zie ook diagnostische anesthesie.

anestheticum  anaestheticum G, mrv. anesthetica (farm.); een stof die gevoelloosheid en/of narcose teweegbrengt.

aneurine  vitamine B1, thiamine.

aneurysma  G plaatselijke verwijding van een slagader; zie ook wormaneurysma.

angel  1. legboor bij insecten die geëvolueerd is tot een steekorgaan en in verbinding staat met een gifklier. 2. haak om vissen mee te vangen.

angel’s dust  E (pop.) naam voor fencyclidine, narcosemiddel gebruikt in dierentuinen; werd gebruikt als geestverruimend middel.

angio-  G (smst.) vat, bloedvat.

angiostrongylose  ziekte door een van de hartwormen bij honden, verwekker Angiostrongylus vasorum; nestelt zich in de rechter harthelft en longslagader; infectie door (ontlasting van) slakken en kikkers.

Angiostrongylus vasorum  een van de verwekkers van hartwormziekte bij honden; zie ook angiostrongylose.

angiotensine  zie weefselhormoon.

angloarabier  een kruising tussen Engels volbloed en Arabisch volbloed en hun nakomelingen; angloarabieren worden veel in Frankrijk gefokt.

angoradwergkonijn  klein konijnenras afkomstig uit België; kenmerken: ca. 1.500 gr, gedrongen, blauwe of bruine ogen; vacht: lang, dicht, wolachtig, wit, zwart en havanna.

angorakonijn  klein konijnenras van Engelse en Aziatische afkomst; kenmerken: ca. 3 tot 4 kg, 2 keer per jaar scheren, behalve kop en oren en regelmatig borstelen; vacht: min. 6 cm, veel zachte wol, o.a. wit, zwart, blauw en geel.

angstkreet  geluid van een dier dat zich in acuut gevaar bevindt; verondersteld wordt dat dit dient om soortgenoten te waarschuwen, maar uit onderzoek blijkt dat het een functie kan hebben om predatoren aan te trekken om onrust te zaaien en zo een kans op ontsnapping te hebben.

ångström  Å, eenheid van lengte gelijk aan 10⁻¹⁰ meter (= 0,1 nanometer of 100 picometer).

Anguilla anguilla  paling, aal; langgerekte vis, levend in zoet- en zoutwater; zeer populaire consumptievis; aantal neemt snel af door overbevissing en toename van sluizen en duinen waardoor de jonge paling (glasaal) van zee het land niet op kan; ook wordt veel paling ‘gemest’ in commerciële visfarms.

angulus  L knik, hoek.

angus  E American angus, black angus, runderras afkomstig uit Amerika; grootte: gemiddeld; kleur: zwart; kenmerken: hoornloos; gebruik: vlees.

animaal  L dierlijk, gericht op de buitenwereld.

Animal Alert  actief opsporingssysteem voor vermiste dieren m.b.v. sms en e-mail; website: www.animalalert.nl.

Animal Sciences Group  ASG; afdeling van de universiteit Wageningen die zich richt op praktijkonderzoek met een grote toepasbaarheid voor de agrarische sector; website: www.asg.wur.nl.

Animalia  L Metazoa, dieren, dierenrijk.

anion  *ion met negatieve lading i.t.t. *kation.

anisakiasis  haringwormziekte; *nematoden infectie met Anisakis marina, bij de mens na het eten van rauwe haring die niet ingevroren is geweest.

Anisakis marina  haringworm; zie ook anisakiasis.

anisocytose  G ongelijke grootte van de rode bloedcellen.

anisokaryose  ongelijke vorm en grootte van celkernen, bijv. in een bloeduitstrijkje; zie ook anisocytose.

ankylose, ankylosis  G gewrichtsverstijving; verbinding tussen twee gewrichten door bindweefsel, kraakbeen en botweefsel, uiteindelijk leidend tot een volledige verstijving van het gewricht.

anoestrus  de lange rustperiode tussen twee ovulatoire bronstcycli, bijv. bij de hond; bij dieren met één oestrus per jaar, de lange rustperiode die op deze oestrus volgt.

anoftalmie, anophthalmia  aangeboren afwijking waarbij één of beide oogbollen ontbreken, vaak erfelijk, bijv. bij Pyrenese berghond; zie ook microftalmie.

anomalie  afwijking, abnormaliteit.

Anoplura  parasitaire luizen op vogels en zoogdieren.

anorchidie  afwezigheid van testikels; zie ook cryptorchisme.

anorchisme  zie anorchidie.

anorexie, anorexia  G gebrek aan eetlust.

anorganische stoffen  chemische stoffen die geen koolstof bevatten, zoals water en zouten, i.t.t. *organische stoffen.

Anostomus ternezi  kopstaander, vissoort afkomstig uit Brazilië; lengte: tot 12 cm.

anotie  het geheel of gedeeltelijk ontbreken van de oorschelp, soms met afwezig zijn van de uitwendige gehoorgang en/of midden- en binnenoor.

anoxie  zuurstoftekort in de weefsels.

ansa  lus, knoop; ansa cervicalis, zenuwknoop in de hals; uit C1-C3 worden de halsspieren van zenuwen voorzien of innerveert de hals.

Anseriformes  familie van eendvogels.

ant-  anti-, tegen.

antacidum  L zuurbindend middel.

antagonisme  tegenovergestelde en elkaars effect opheffende werking van verschillende spieren, geneesmiddelen, organismen, i.t.t. *synergisme.

antagonist  1. een spier die een werking heeft die tegengesteld is aan die van een andere, i.t.t. *agonist. 2. een geneesmiddel dat de werking van een ander opheft.

ante mortem  voor de dood; antemortemkeuring, AM-keuring, levende keuring, bijv. in het slachthuis; keuring voor het slachten, normaal uitgevoerd door een dierenarts.

ante  voor.

antebrachium  onderste deel van de voorpoot.

anterior  voorste, aan de voorkant liggend, i.t.t. *posterior.

anteroposterior  zie AP.

anthelminticum, anthelminthicum  L zie vermicidum.

anthracosis  mijnwerkerslong, rokerslong; afzetting van koolstofdeeltjes in de longen.

anthrax  zie antrax.

antibacterieel  gericht tegen bacteriën, bijv. antibiotica.

antibiogram  gevoeligheidstest, overzicht van de gevoeligheid van een (pathogeen) micro-organisme voor verschillende antibiotica; zie ook resistentie.

antibioticum  L mrv. antibiotica; penicilline (pop.); door bacteriën of schimmels afgescheiden stof die dodend of groeiremmend werkt op (andere) bacteriën; geneesmiddel gebruikt bij bacteriële infecties; zie ook chemotherapeutica.

antibioticumresistentie  zie resistentie.

antibody  E antilichaam; zie immunoglobuline.

anticoagulans  zie cumarine.

anticoccidiosemiddel  zie coccidiostatica.

anticonceptie  voorbehoeding, contraceptie, geboorteregeling; tegengaan of voorkomen van bevruchting; zie ook IUD, prikpil MAP, antiloopsheidinjectie.

antidiuretisch hormoon  ADH; zie vasopressine.

antidoot  tegengif; heft de werking van bijv. een medicijn, narcosemiddel of giftige stof op; zie ook antiserum.

anti-emeticum  L middel tegen braken.

antigeen  lichaamsvreemde stof die het lichaam van dier of mens aanzet tot de vorming van antistoffen, bijv. tegen bacteriën en virussen.

antihistamine, antihistaminica  L stoffen die de werking van *histamine tegengaan; onderdrukt allergische reacties.

antilichaam  zie immunoglobuline.

antiloopsheidinjectie  injectie met hormonen, zoals *medroxyprogesteronacetaat (MAP) of proligeston bij de teef om de loopsheid enkele maanden uit te stellen; geeft verhoogde kans op pyometra en tumoren.

antimicrobieel  tegen micro-organismen gericht.

antimitoticum  middel dat de celdeling verhindert of vertraagt.

antimycoticum  (farm.) middel tegen schimmelziekten.

antioxidant  stof die oxidatie en bederf tegengaat waardoor ranzigheid en onaangename geuren minder snel optreden; zie ook vitamine E en selenium.

antiparasiticum  middel om parasieten te bestrijden.

antipsychoticum  zie neurolepticum.

antirachitisvitamine  vitamine D.

antirolsingel  een stevige singel met bovenop een beugel die ervoor zorgt dat het paard niet over de rug kan rollen, om te voorkomen dat het zich vast rolt tegen de stalwand, wat gevaar voor verwondingen met zich meebrengt.

antisepticum  zie desinfectans.

antiserum  serum dat antistoffen bevat tegen een specifiek bacterieel of viraal antigeen of gif, bijv. dat toegediend wordt na een slangenbeet; zie ook antidoot.

antistoffen  zie afweerstoffen.

antitussivum  hoestmiddel.

antiviraal  werkzaam tegen virussen; zie ook virusremmer.

antivitamine  stof die de werking van een vitamine kan belemmeren.

antracose, anthracosis  stoflong door kool of roet; zie ook pneumoconiose.

antrax, anthrax  G miltvuur; meestal dodelijk verlopende bacterieziekte, veroorzaakt door Bacillus anthracis, m.n. bij runderen; aangifteplichtige ziekte; zoönose.

antropomorfisme  menselijke (gedrags)eigenschappen aan dieren toekennen.

antrum  L holte.

anulus  L ring, ringvormige opening; anulus fibrosus, ring die de kraakbeenschijf van de tussenwervelschijf omgeeft; anulus inguinalis profundus, zie liesopening; anulus vaginalis, ring die de peritoneale holte in de buik verbindt met de peritoneale ruimte van de tunica vaginalis (in het scrotum).

Anura  orde van kikkers en padden; zie ook amfibie.

anurie  G ontbreken van urineproductie door de nieren, i.t.t. *polyurie; zie ook strangurie, oligurie.

anus  L aarsopening, anale opening, aars; het einde van het darmkanaal; zie ook anaal, atresie, cloaca.

anus/perineumreflex  door prikkeling van de anus en het perineum wordt de spier rond de anus samengetrokken en de staart wordt tegen het lichaam aangehouden.

anxiolyticum  geneesmiddel dat angst en onrust vermindert.

AOC  Agrarisch Opleidingscentrum; in de jaren negentig van de vorige eeuw ontstaan uit fusies van LAS (lagere agrarische school), MAS (middelbare agrarische school) en middelbare tuin- en bosbouwscholen, valt onder het ministerie van ELI.

aorta  L grote lichaamsslagader, hoofdslagader; aortaboog, bocht in de lichaamsslagader, net buiten het hart in de borstkas; aortaklep, klep tussen de grote lichaamsader (aorta) en linker kamer; aortastenose, gedeeltelijke afsluiting van de aorta, bij sommige hondenrassen erfelijk; perisisterende rechter aortaboog, afwijking waarbij de rechter aortaboog gedurende de embryonale ontwikkeling niet verdwijnt.

AP  1. zie alkalische fosfatase. 2. anteroposterior, opnamerichting voor een röntgenopname; van voor naar achter.

apathie  G lusteloosheid.

apathogeen  niet-ziekteverwekkend, i.t.t. *pathogeen.

Apenheul  dierentuin in Apeldoorn, gespecialiseerd in *primaten; website: www.apenheul.nl.

apenpokken  aangifteplichtige ziekte; zie pokken.

apertura nasomaxillaris  verbinding tussen de neusholte en de *sinus maxillaris.

apex  L spits, punt, top, tandwortelpunt.

apicaal  tot de top (apex) behorend.

apiculture  bijenkunde, bijenteelt.

Apidae  zie bijen.

Apis mellifera  zie honingbij.

apivoor  dier dat vnl. bijen eet.

aplacentaal dier  buideldier.

aplasia cutis  zie epitheliogenis imperfecta.

aplasie, aplasia  G agenesie; niet (volledig) ontwikkeld zijn van een lichaamsdeel of weefsel; zie ook hypoplasie.

aplastische anemie  bloedarmoede door verminderde productie van rode bloedlichaampjes.

apneu, apnoe  (tijdelijke) ademstilstand; zie ook bradypneu, dyspneu.

apofyse, apophysis  G botuitsteeksel, *processus.

apofyseolyse  afbreken van de zitbeenknobbel van het zitbeen; wordt regelmatig gezien bij de eerste worp zeugen rond de geboorte.

apomorfine  braakmiddel dat i.v. of i.m. toegediend kan worden.

aponeurose, aponeurosis  L peesblad, peesplaat, plat wit peesvlies.

APP  1. zie Afrikaanse paardenpest. 2. zie Actinobacillus pleuropneumoniae.

appaloosa  oorspronkelijk Amerikaans paardenras van stock horse-type met kenmerkende panterbonte of schabrakbonte tekening.

appel  gehoorzaam, alert (hond staat onder appel).

appelschimmel  zie schimmel.

appendicitis  L ontsteking van de appendix.

appendix  L wormvormig aanhangsel van de blinde darm bij mensen en mensapen.

Appenzeller sennenhond  middelgroot hondenras afkomstig uit Zwitserland, waak- en gezelschapshond; vacht: kort, dik, glanzend en dichte ondervacht, zwart of havannabruin met roestbruine en witte aftekeningen; kenmerken: zelfverzekerd, niet bang, alert; meest voorkomende erfelijke afwijkingen: heupdysplasie, gedrag.

applicatie  toepassing, aanwending, aanbrengen.

apporteren  zoeken, terugbrengen en afgeven van voorwerpen of (aan)geschoten wild door honden.

Aprosmictus erythropterus  zie roodvleugelparkiet.

APUD-systeem  zie calcitonine.

apyrexie  G koortsvrije toestand in het verloop van een ziekte; tgst. hyperpyrexie, pyrexie.

aqua destillata  L gedestilleerd water, water zonder zouten.

aquacultuur  visteelt.

aquaduct  artificiële constructie waarbij een waterweg boven een weg voor voertuigen is aangelegd.

aquarium  dierverblijf met water geschikt voor vissen en andere waterdieren; zie ook terrarium, paludarium.

aquatisch  in of bij water levend.

AR  zie atrofische rinitis.

Ara ararauna  zie blauwgele ara.

Ara chloroptere  zie groenvleugelara.

Ara macao  geelvleugel ara, zeer kleurrijke, grote papegaaiensoort met lange staart en sterke snavel; gehouden in dierentuinen, vogelcollecties en door enkele particulieren.

arabier  edel paardentype oorspronkelijk uit landen vanaf Perzië (Iran) tot in Noord-Afrika; zie ook Arabisch volbloed, volbloed.

Arabisch volbloed  volbloed paardenras geregistreerd bij de WAHO (World Arab Horse Organization), afkomstig van de fokkerij van bedoeïenen in vnl. Perzië (Iran), Jordanië, Saoedi-Arabië en Egypte; een ras van bijzondere schoonheid en van zeer oude oorsprong; vaak uitstekende paarden voor lange afstand rijden; met het Arabische volbloed werd het Engels volbloed gevormd en nog steeds wordt dit ras vaak als veredelaar gebruikt; de haarkleur is vaak veranderlijk schimmel, maar ook andere kleuren komen voor; zie ook achal-tekkiner, volbloed.

arachidonzuur  essentieel vetzuur voor katachtigen; zie ook linolzuur.

Arachnidae  familie van spin- en teekachtigen; zie ook teek.

arachnofobie  angst voor spinnen.

arachnoïd, arachnoidea  spinnenwebvlies; middelste van de drie hersenvliezen; zie ook pia mater, dura mater.

arachnologie  studie van spinnen.

arbor  boom, vertakking.

arbovirus  arthropod-borne virus; verzamelnaam voor virussen die door artropoden (muggen, teken, zandvliegjes) worden overgebracht; de meeste behoren tot de *togavirussen, andere tot de *reovirussen, *rabdovirussen en *picornavirussen; in het insect ontwikkelt zich een viremie, waardoor de speekselklieren worden geïnfecteerd; bij de steek wordt het virus met het speeksel overgebracht; arbovirussen kunnen ziektebeelden veroorzaken als dengue, encefalitis en encefalomyelitis, hepatitis, hepatonefrose.

Arcanobacterium pyogenes  vaak aanwezige pusvormende bacterie in geïnfecteerde huidwonden, abcessen in neus, keel en oor; ook een veel voorkomende verwekker van mastitis bij het rund; vroegere namen: Actinomyces pyogenes, Corynebacterium pyogenes.

archaeopteryx  1. oervogel uit het juratijdperk met kenmerken van zowel hagedisachtigen als van een vogel. 2. veterinaire vereniging voor exoten, bijzondere dieren en wildlife, gevestigd in Utrecht, geeft het blad ‘Archaeopteryx Veterinaris’ uit.

arcus  L boog; arcus costalis, ribbenboog, ribboog; arcus ischium, heupboog; arcus palatini syn. palatoglossus; verhemelteboog; arcus vertebralis wervelboog; arcus zygomaticus, jukboog.

ARD(S)  adult respiratory distress (syndrome) E; syn. shocklong; de verschijnselen zijn: dyspneu, cyanose, verlaging van de arteriële zuurstofspanning en longoedeem t.g.v. abnormale doorlaatbaarheid van de longcapillairen door ernstig trauma, shock, sepsis, verbranding, longembolie en dergelijke.

Ardenner trekpaard  Frans/Belgisch trekpaardenras, kleiner van stuk dan het Belgisch trekpaard.

arenmuis  Mus m. spicilegus, vermoedelijke stamvader van de huismuis (Mus m. domesticus).

Argentijnse criollo  zeer compact gebouwd en op uithoudingsvermogen geselecteerd inheems Argentijns paardenras.

arginine  essentieel aminozuur.

arginine vasopressie  AVP; zie diabetes.

Argulus foliaceus  visluis, karperluis; kreeftachtige parasiet (0,5-2 cm) bij m.n. vijvervissen; veroorzaakt steekwonden en bloedarmoede.

ariègois  zie Mérens.

aritmie  verstoord ritme, in het bijzonder van het hart; zie ook respiratoire aritmie.

ARKS  Animal Record Keeping System E; dierenregistratiesysteem, veel in dierentuinen gebruikt; zie ook MEDARKS.

aronskelkfamilie  Araceae, giftige plant voor veel diersoorten, w.o. paarden.

arseen  As; giftig element, toegepast in kleurstoffen en bestrijdingsmiddelen; ook gebruikt in de homeopathie.

artefact  L kunstmatig, kunstproduct.

Artemia  pekelkreeftjes; deel van dierlijk plankton; worden gebruikt als levend voer voor aquariumvissen.

arteria coronaria  kransslagader van het hart.

arteria pulmonalis  zie longslagader.

arterie, arteria  L slagader; bloedvat waarin de stroom van het hart af gericht is; arterieklem, klem of pincet om bloedvaten dicht te klemmen; zie ook arteriole.

arteriografie  foto van de slagaders.

arteriole, arteriola  L kleine arterie.

arteriolitis  L ontsteking van een *arteriole.

arteriosclerose, arteriosclerosis  L slagaderverkalking (slagaderverharding); diffuse degeneratie van weefsel van de wand van een slagader waardoor deze zijn elasticiteit verliest; zie ook sclerose.

arterioveneus  m.b.t. een slagader en een ader.

arterioveneuze shunt  kortsluiting tussen slagader en ader, waardoor het capillaire vaatbed wordt gepasseerd; zie ook portosystemische shunt.

arteritis  ontsteking van de wand van het bloedvat, bijv. op basis van een wormaandoening; zie ook vermineuze arteritis, (worm)aneurysma.

arterivirus  een geslacht van virussen dat in 1996 is opgenomen in de orde Nidovirales; de familie bestaat uit *EAV, *PRRSV, *LDV (muizen) en *SHFV (apen).

Arthropoda  geleedpotigen.

arthropoden  geleedpotigen.

arthropod-borne  zie arbovirus.

articulair  m.b.t. een gewricht.

articulatie  1. gewricht, scharnier dat bestaat uit de in elkaar grijpende uiteinden van twee botten, in de regel verbonden door een gewrichtskapsel gevuld met gewrichtssmeer; de botuiteinden zijn bedekt met gewrichtskraakbeen; de gewrichten spelen een belangrijke rol bij de houding en (voort)beweging van het lichaam. 2. spraakbeweging (m.n. voor de mens).

artificial insemination  E zie KI.

artificieel  niet-natuurlijke constructie (kunstmatig); zie AI en KI.

Artiodactyla  zie evenhoevigen.

artis  1. van de kunst; ‘lege artis’ (volgens de regels der kunst). 2. dierentuin in Amsterdam, ‘Natura Artis Magistra’ (de natuur is de leermeester van de kunst); website: www.artis.nl.

artralgie  gewrichtspijn.

artritis, arthritis  G gewrichtsontsteking.

artrogrypose  pootafwijkingen met krommingen in de gewrichten; wordt gezien bij biggen na bijv. trilziekte of varkenspest.

artropathie, arthropathia  G algemene term voor gewrichtsziekte.

artroplastiek  (orthop.) kunstmatige gewrichtsvorming, al of niet m.b.v. een kom- en/of kopprothese.

artroscopie  kijkoperatie in het gewricht.

artrose, arthrosis  G gewrichtsaandoening waarbij verruwing van de gewrichtsvlakken optreedt met kraakbeenbeschadiging, zwelling en pijn; zie ook osteoartrose, heupdysplasie, elleboogdysplasie.

Arvicola terrestris  zie woelrat.

As  zie arseen.

ASAT  zie AST.

ascariasis  syn. spoelworminfectie, infectie met spoelwormen, veel voorkomend bij jonge honden, kittens en jonge/halfwas varkens, die in de baarmoeder en/of via uierweefsel worden besmet; geeft wormbuik.

ascaride  lid van de familie van spoelwormen.

Ascaris  G spoelworm, parasiet levend in de darm; vorm en grootte van ‘spaghetti’; alle pups en kittens zijn hiermee besmet; behandeling is aan te raden; Ascaris suum, spoelworm van het varken met grote schade aan darmen en lever; geeft ‘white spots’ in de lever, zorgt voor afkeuring in het slachthuis van de lever met grote economische schade.

ascendens  L stijgend, i.t.t. *descendens.

ascites  G buikwaterzucht, hydrops ascites; vochtophoping in de buikholte; zie ook oedeem.

ascorbinezuur  zie vitamine C.

-ase  uitgang achter de naam van een stof; geeft het enzym aan dat de genoemde stof omzet of splitst.

aseptisch  vrij van ziektekiemen; i.t.t. *septisch; zie ook desinfectie.

asfyxie, asphyxia  G geen ademhaling, zuurstoftekort, verstikking; zie ook cyanose.

ASG  zie Animal Sciences Group.

asgehalte  begrip uit de voedingsleer; dat wat na verbranding van een voedermiddel overblijft; bevat m.n. zout en grond.

asiel  dierenasiel, opvanghuis voor zoekgeraakte en gevonden huisdieren, vnl. honden en katten, maar ook afstandsdieren; doel is een nieuw tehuis vinden; zie ook www.dierenasiels.com.

asieldier  bewoner van een (dieren)asiel.

asil  term om de verregaande graad van onvermengde afstamming van een Arabisch volbloed aan te geven.

asparaginase  enzymatisch oncolyticum; indicaties in combinatietherapie bij tumorziekten van lymfoïd weefsel, m.n. maligne lymfoma; contra-indicaties: ontstekingen van de alvleesklier; bijwerkingen: allergische reacties, braken, lever- en nierfunctiestoornis.

aspartaataminotransferase  zie AST.

aspergilloom  bolvormige schimmelmassa van bijv. Aspergillus fumigatus die groeit in een reeds bestaande holte (bronchus) of verkregen holte (bij longtuberculose).

aspergillose  L schimmelaandoening (mycose) overwegend veroorzaakt door de schimmel Aspergillus fumigatus, vaak in de longen of luchtzakken bij vogels, m.n. papegaaien en pinguïns, en incidenteel bij honden in de neus en sinussen.

aspiratie  opzuigen van vloeistof of gassen, bijv. in de longen of met een injectiespuit.

aspiratiepneumonie  longontsteking na aspiratie van pus, bloed, braaksel of water tijdens bewusteloosheid, bij slikstoornissen of door te water raken; zie ook verslikpneumonie.

aspirine  zie acetylsalicylzuur.

Assendelfter  Nederlands kippenras van groot formaat, afkomstig uit de Zaanstreek in Noord-Holland; legkip; veel eieren van middelgroot formaat.

Assisi  bureau voor dienstverlening aan dierenartsen en dierenspeciaalzaken; website: www.assisi.nl.

AST  syn. ASAT; aspartaataminotransferase in het serum, vroeger glutamaatoxalaattransaminase (GOT) genoemd; dit enzym komt voor in de lever, de spieren, het hart en de nieren; AST-gehalte in het serum is verhoogd bij weefselbeschadigingen, wordt bepaald bij bloedonderzoek; verhoging wijst op lever- en spierbeschadiging.

asthenie, asthenia  G zwakte, krachteloosheid, bijv. cutane asthenie, erfelijke afwijking waarbij de huid breekbaar is; zie ook Ehlers-Danlos, syndroom van.

astma, asthma  G benauwdheid door kramp van de bronchiaal spieren, vaak in aanvallen; zie ook CARA, COPD.

astragalus  sprongbeen.

astrobiologie  exobiologie, biologisch onderzoek in het kosmisch stelsel.

astrocyt  stervormig vertakte *gliacel in het centrale zenuwstelsel met lange of korte uitlopers; heeft een functie in de afvoer van neurotransmitters, het regelen van de ionenconcentratie en groei en herstel van neuronen.

asymptomatisch  zonder ziekteverschijnselen, bijv. een drager van een virus zonder ziek te zijn; zie ook carrier.

asystolie  G onvoldoende of geheel ontbrekende samentrekking van de hartspier; hartstilstand.

atavisme, atavismus  G terugval; verschijnsel dat in een dier genetische eigenschappen van zijn voorouders ‘boven komen drijven’ terwijl de ouders deze eigenschappen niet hadden.

ataxie, ataxia  G incoördinatie van de skeletspieren; onzekerheid in bewegingen of in het handhaven van een bepaalde stand, veelal a.g.v. beschadigingen in hersenen, ruggenmerg of zenuwbanen, bijv. cerebellaire ataxie.

atelectase  G afwezige of gebrekkige ontplooiing van de longblaasjes; zie ook surfactant.

atenolol  bètareceptorblokker met hartfrequentieverlagend en bloeddrukdalend effect; indicaties: hypertrofische cardiomyopathie; contra-indicaties: hypotensie, sinus bradycardie en (1e) 2e en 3e graads AV-blok; bijwerkingen: hypotensie, slapte, trage hartfrequentie, maag-darmklachten, decompensatie van het hart.

atheroom  G 1. gelig gekleurd proces dat bestaat uit ophoping van lipiden (o.a. cholesterol), kalkneerslag, polysachariden, bloed en ‘débris’ in gescleroseerd weefsel. 2. foutief voor atheroomcyste.

atheroomcyste  syn. steatoom, talggezwel, talpa; onder de huid gelegen gezwelletje met brijachtige inhoud, veroorzaakt door verstopping van een talgklier; komt vaak voor op behaarde plaatsen.

atherosclerose  syn. aderverkalking; progressieve vernauwing van slagaders van m.n. het hart en hersenen door sclerosering, plaque- en atheroomvorming in de tunica intima, met degeneratie van elastische vezels en dunner worden van de tunica media.

athetose  G onophoudelijke krampachtige, onwillekeurige langzame buig- en strekbewegingen van de ondervoeten, veroorzaakt door beschadiging in het extrapiramidaal systeem; zie ook arteriosclerose.

atipamezole  tegenmiddel voor het narcosemiddel metomedine, detomidine en xylazine.

atlas  G bovenste halswervel die tegen de schedel aan ligt; zie ook draaier.

atopie  overgevoeligheidsreactie op bepaalde stoffen bij huidcontact, inademing of voeding; zie ook allergie.

atopische dermatitis bij de hond  ontstoken huid m.n. aan de poten, buik en kop; vaak seizoensgebonden op basis van een erfelijke aanleg bij bepaalde rassen, i.c.m. contactallergenen zoals huisstofmijt en pollen, o.a. bij de bijv. west highland white.

atoxoplasmose  protozoaire infectie voorkomend bij vogels; bij kanaries ook ‘dikke leverziekte’ genoemd.

ATP  zie adenosinetrifosfaat.

atraumatisch hechtdraad  niet-verwondend hechtdraad met aangezette naald, die daardoor minder weefselbeschadiging veroorzaakt.

atresie, atresia  L ontbreken van een normale opening, bijv. atresie van de anus; het ontbreken van de aarsopening.

atrioventriculair  zie AV.

atrioventriculair blok  zie AV-blok.

atrioventriculaire bundel  zie His, bundel van.

atrioventriculaire kleppen  de kleppen in het hart tussen de boezems (atria) en de kamers (ventrikels) van het hart; de linker AV-klep wordt de bicuspidalis genoemd, de rechter AV-klep de tricuspidalis.

atrioventriculaire knoop  massa van gemodificeerde hartspiervezels (purkinjevezels) in de hartwand tussen de boezems en de kamers van waaruit de prikkel tot samentrekken van de hartkamers wordt geïnitieerd.

atrium  L mrv., atria; voorkamer, hartboezem; atriumfibrillatie, hartaandoening, onregelmatige hartslag met wisselende kracht; zie ook fibrillatie; atriumseptumdefect, na de geboorte aanwezig gat tussen beide boezems van het hart; geeft ‘machinekamer geluid’; erfelijk bij sommige hondenrassen.

atrofie, atrophia  het slinken in grootte en gewicht van weefsel, orgaan of cel en het achteruitgaan in vorm en functie; zie ook progressieve retina-atrofie i.t.t. hypertrofie.

atrofische rinitis  AR; snuffelziekte, deels besmettelijke varkensziekte waarbij het slijmvlies en bot in de neus wordt aangetast; de neus blijft voor de rest van het leven scheef staan en er is meer kans op luchtweginfecties; bacteriën Pasteurella multocida en Bordetella bronchiseptica spelen een belangrijke rol bij het ontstaan, evenals stalklimaat en hygiëne.

Atropa belladonna  zie belladonna.

atropine  stof die de pupil verwijdt en slijmvorming in de luchtwegen tegengaat; vaak gebruikt tijdens narcose.

atypische pneumonie bij het rund  longjacht, longontsteking door longwormen.

Aujeszky, ziekte van  pseudorabiës, herpes suis; virusziekte bij o.a. varkens en carnivoren die lijkt op hondsdolheid indien ze op herkauwers wordt overgebracht, geeft heftige jeuk; tot 2005 werden de varkens hiervoor nog verplicht ingeënt; in 2009 heeft Nederland de status ‘vrij’ gekregen voor de varkenssector en vaccinatie is verboden.

Aulonocara hansbaenschi  zie keizercichlide.

aura  G 1. lett. ademtocht; de tijdsduur tussen het begin van een inademing en dat van de daaropvolgende. 2. niet te objectiveren verschijnselen bij het begin van een aanval van een bepaalde ziekte, vnl. *epilepsie.

auraal  L m.b.t. het oor.

auricula  oorschelp.

auriculotemporaal  m.b.t. het oor en de slaapstreek.

auris  L gehoororgaan. n, oor; auris externa, uitwendig oor; auris interna, inwendig oor; zie ook labyrint; auris media, middenoor, staat via de buis van Eustachius in verbinding met de neus-keelholte.

auscultatie  beluisteren van het lichaam met een stethoscoop; vgl. palpatie.

Australian cattledog  Queensland heeler, blue heeler, hall’s heeler, middelgroot hondenras afkomstig uit Australië, herders- en gezelschapshond; vacht: bovenvacht kort en weerbarstig, ondervacht kort en dik, rood en blauw; kenmerken: moedig, vastberaden, alert, blaft weinig, trouw, instinctieve neiging tot bescherming van zijn baas en zijn eigendommen, wantrouwend tegenover vreemden, iets wild door het ingekruist dingobloed; meest voorkomende erfelijke afwijkingen: heupdysplasie, oogafwijkingen en doofheid.

Australian kelpie  middelgroot hondenras afkomstig uit Australië, herders- en gezelschapshond; vacht: dubbel, bovenvacht kort en hard, blauw, bruin, zwart, roodzwart, zwart en taan, licht geelbruin; kenmerken: zeer op werken en meestal op één persoon gericht; meest voorkomende erfelijke afwijkingen: heupdysplasie, oogafwijkingen.

Australian shepherd  middelgroot hondenras afkomstig uit Australië, herders- en gezelschapshond; vacht: halflang, steil of licht golvend met dichte ondervacht, bleu merle, black trikleur en red trikleur, effen zwart, redmerle, bruin en evt. met taan of witte aftekeningen; kenmerken: leergierig, intelligent, waaks, alert, wat terughoudend naar vreemden, gehecht en trouw aan zijn gezin, zeer evenwichtig, wordt bijzonder vervelend als hij niets te doen heeft; meest voorkomende erfelijke afwijkingen: heupdysplasie, oogafwijkingen.

Australische parkiet  zie parkiet.

Australische silky terriër  klein hondenras afkomstig uit Australië, gezelschapshond; vacht: lang, taan van knie tot voeten, verder zilverkleurig; kenmerken: zeer aanhankelijk.

Australische terriër  klein hondenras afkomstig uit Australië, jacht- en gezelschapshond; vacht: recht, hard en ca. 5 cm lang, zwart en taan, zandkleurig; kenmerken: vriendelijk, temperamentvol, waaks, eigenwijs.

auto-  G zelf, eigen, bijv. auto-immuniteit, gericht tegen lichaamseigen eiwitten.

autoclaaf  apparaat waarin instrumenten worden gesteriliseerd door stoom onder hoge druk.

auto-immuun hemolytische anemie bij de hond  zie AIHA; zie ook SLE.

auto-immuun hemolytische anemie  zie AIHA.

auto-immuniteit  toestand waarbij het lichaam antistoffen maakt tegen lichaamseigen eiwitten; zie AIHA, SLE.

auto-immuunziekte  aandoening waarbij het lichaam antistoffen maakt tegen lichaamseigen eiwitten; zie ook AIHA, SLE.

autologe transplantatie  transplantatie met lichaamseigen cellen, bijv. bloed of beenmerg.

autoloog  lichaamseigen; i.t.t. *allogeen.

autolyse  zelfvertering; spontane rotting van een kadaver door activiteit van eigen enzymen.

automatisch melksysteem  AMS; zie melkrobot.

autonoom  onafhankelijk, zelfstandig werkend; autonoom zenuwstelsel, syn. onwillekeurig zenuwstelsel; deel van het zenuwstelsel dat de lichaamsfuncties regelt, onafhankelijk van wilsinvloeden, bijv. zweten, tranen, snelle hartslag.

autopsie  zie obductie.

autosomale vererving  vererving via de ‘normale’ chromosomen die geen geslachtschromosomen zijn; zie ook autosoom chromosoom.

autosoom chromosoom  elk chromosoom dat geen geslachtschromosoom is; zie ook autosomale vererving.

autotomie  afwerpen van de staart die later weer aan kan groeien, bijv. bij (kleine) hagedissen.

autovaccin  F vaccin bereidt uit micro-organismen die bij de patiënt zelf aanwezig zijn.

AUV  Ad Usum Veterinarium; 1. voor diergeneeskundig gebruik. 2. groothandel voor en door dierenartsen in Nederland en België, gevestigd in Cuijk; geeft een maandelijks magazine uit (VPI); website: www.auv.nl.

AV  atrioventriculair; de overgang van de boezem (atrium) naar de kamer (ventrikel) in het hart.

AV-blok  atrioventriculair blok; geleidingstoornis in de hisbundel tussen atrium (hartboezem) en ventrikel (hartkamer).

AVB  zie Amerikaans vuilbroed.

avermectines  groep van veel gebruikte, krachtige ontwormingsmiddelen, w.o. ivermectine, doramectine, moxidectine en abamectine.

Aves  klasse van de vogels.

aviair  bij vogels voorkomend, bijv. aviaire tuberculose.

aviair pokkenvirus  syn. kippenpokken; zie pokken.

aviaire encefalomyelitis  AE; syn. trilziekte bij de kip; herseninfectie bij kippen, kalkoenen en fazanten, veroorzaakt door een picornavirus; symptomen: op de hakken zitten, verlammingen en dwangverschijnselen.

aviaire influenza  AI; syn. vogelgriep, klassieke vogelpest, klassieke hoenderpest, kippenpest; door influenza A-virus (AIV) veroorzaakte ziekte bij kippen, kalkoenen, eenden en vele andere vogels; is zeer besmettelijk via mest en door de lucht met (veren)stof en geeft hoge sterfte; bij een agressief type van influenza spreken we van (klassieke) vogelpest; aviaire influenzavirussen kunnen muteren tot variaties die dodelijk zijn voor mensen, zoals H5N1-virus; gaf sterfte van rond de 60 personen in Zuidoost-Azië in de periode 2003-2005 en in Turkije/Balkan in 2006; symptomen bij de mens met AI stam H5N1 zijn hoge koorts, spierpijn, keelpijn en hoesten, lijkt op een heftige ‘griep’; na vijf dagen treedt vaak verbetering op; aangifteplichtige ziekte lijst A bij pluimvee; zie ook varkensgriep.

aviaire leukose  een complex van virusziekten bij de kip, veroorzaakt door een retrovirus (oncornavirus).

aviaire tuberculose  zie vogeltuberculose.

Avicultura  tentoonstelling voor kleindieren in Den Haag georganiseerd door *FK.

avicultuur  kweken van vogels in gevangenschap met vaak afwijkende kleuren en vormen van de natuurlijke voorouders.

aviditeit  zie affiniteit.

Avifauna  1. beschrijving van de vogelsoorten in een bepaald gebied of land. 2. vogelpark in Alphen a/d Rijn; website: www.avifauna.nl.

avipoxvirus  syn. kippenpokken; zie pokken.

avirulent  niet giftig, niet krachtig, niet ernstig ziekteverwekkend; zie ook virulentie.

avitaminose  ziekte ontstaan door gebrek aan een bepaalde vitamine.

AV-klep  zie atrioventriculaire kleppen.

AV-knoop  zie atrioventriculaire knoop.

AVP  1. zie Afrikaanse varkenspest. 2. argininevasopressine; zie diabetes.

AVS  Vereniging Arabische Volbloedpaarden Stamboek Nederland; website: www.avsweb.nl.

avulsie, avulsio  L afscheuring, losscheuring.

axiaal  naar het midden toe, i.t.t. abaxiaal.

axilla  L oksel.

Axis axis  axishert; hertensoort afkomstig uit India; zeer gevoelig voor kou; gehouden in dierenparken en door enkele particulieren.

axis  L 1. as, centrale lijn, bijv. axis opticus, de oogas. 2. draaier, de tweede halswervel; zie ook atlas.

axishert  zie Axis axis.

axon  zie neuriet.

axonopathie  onvolwaardige functie van *axonen; erfelijke afwijking bij sommige honden- en kattenrassen; zie ook giant axonal neuropathie.

ayrshire  runderras afkomstig uit Schotland; grootte: gemiddeld; kleur: roodbont; kenmerken: lange, liervormige hoorns; gebruik: melk.

azaperon  sedatief middel behorend tot de butyrofenonen; gebruikt bij het varken voor verminderen van stress en agressie.

azawakh  Tuareg Sloughi, snelle windhond, middelgroot hondenras afkomstig uit Mali, waak-, jacht- en gezelschapshond; vacht: zacht en kortharig, zand, rood, gestroomd; kenmerken: temperamentvol, waaks, zelfverzekerd, heeft krachtige leiding nodig.

Aziatische korfmossel  Corbicula fluminea, mosselsoort afkomstig uit Zuidoost-Rusland; komt sinds 1988 voor in Nederland.

Aziatische olifant  Elephas maximus; zie olifant.

azijnzuur  vluchtig vetzuur; zie VVZ.

azoöspermie  gebrek aan zaadcellen.

azotemie, azotaemia  G toename van stikstofhoudende afbraakproducten in het bloed; zie ook azoturie, uremie.

azothioprine  Immuran, sterk werkende afweeronderdrukker, soms met bijwerkingen, gebruikt bij leverontstekingen, (chronische) darmontstekingen en soms bij tumoren.

azoturie  te veel stikstofverbindingen in de urine; erfelijke aandoening bij de greyhound en komt voor bij maandagziekte bij het paard; zie ook azotemie.

AZS  autonoom zenuwstelsel.