Dokters voor de rechter

Tien jaar tuchtuitspraken in Medisch Contact

Ben Crul

Diederik van Meersbergen

Paul Rijksen

Eerste druk, eerste en tweede oplage, Reed Business, Amsterdam/ Medisch Contact, Utrecht 2011

© Reed Business, Amsterdam 2011
© Medisch Contact, Utrecht 2011

Ontwerp omslag en basisontwerp binnenwerk: Bibian Harmsen, Amsterdam
Eindredactie en coördinatie: Cathri van de Haar, Medisch Contact
Foto’s omslag: Thinkstock

Reed Business bv, Postbus 152, 1000 AD Amsterdam.

Aan de totstandkoming van deze uitgave is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die nochtans onvolledig of onjuist is opgenomen, aanvaarden auteur(s), redactie en uitgever geen aansprakelijkheid. Voor eventuele verbeteringen van de opgenomen gegevens houden zij zich gaarne aanbevolen.

Waar dit mogelijk was, is aan auteursrechtelijke verplichtingen voldaan. Wij verzoeken eenieder die meent aanspraken te kunnen ontlenen aan in dit boek opgenomen teksten en afbeeldingen, zich in verbinding te stellen met de uitgever.

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 h Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) van deze uitgave ten behoeve van commerciële doeleinden dient men zich te wenden tot de uitgever.

ISBN 978 90 352 3374 4 (boek) 987 90 352 3390 4 (e-book)
NUR 870

Voorwoord

Geneeskunde en recht, arts en jurist: ze staan in combinatie veelal garant voor levendige discussies en verrassende inzichten.

Artsen en juristen spreken en schrijven een verschillende taal, benaderen casuïstiek vanuit verschillende aanvliegroutes, onderscheiden zich in de manier waarop ze omgaan met zekerheden en onzekerheden. Kortom: ook al onderschrijven zij gezamenlijk het uiteindelijke doel van een diagnostische of therapeutische interventie – het bevorderen of in stand houden van de gezondheid van de patiënt – de manier waarop en de methoden waarmee dat doel moet worden bereikt, bekijken zij door verschillende brillenglazen. Tellen we daar nog bij op de belangrijke plaats van het recht in de arts-patiëntrelatie, en de ingezonden brieven en artikelen rond dit thema in Medisch Contact, dan is de grote belangstelling voor de rubriek ‘Uitspraak tuchtcollege’ in dit vaktijdschrift, meer dan voldoende verklaard.

Wij meenden dan ook dat een thematische bundeling van deze uitspraken eveneens op belangstelling moet kunnen rekenen. De beslissing om die bundeling vorm te geven in de reeks die Medisch Contact met Elsevier Gezondheidszorg/Reed Business sinds 2010 op de markt brengt, was vervolgens snel genomen. Het resultaat, ‘Dokters voor de rechter’, heeft u in handen.

Bij het schrijven hebben wij steeds geprobeerd voor ogen te houden dat dit boek een leereffect zou moeten hebben op artsen en artsen in spe. Kennis van het tuchtrecht, althans van de normering zoals die in tuchtrechtelijke uitspraken wordt gevonden, is noodzakelijk voor de praktiserende arts. Het publiceren van uitspraken dient daarom ook bij uitstek het doel van het wettelijk tuchtrecht, namelijk de bewaking en bevordering van de kwaliteit van het professionele handelen. Bovendien blijkt uit onderzoek (in het kader van de Wet BIG in 2002) dat volgens 50-75 procent van de ondervraagde beroepsbeoefenaren een gepubliceerde uitspraak invloed heeft op zijn of haar beroepsuitoefening. Of zoals Auko Scholten, voorzitter van het Centraal Tuchtcollege Gezondheidszorg, in Medisch Contact van 22 juli 2010 liet optekenen: ‘Eigenlijk zou alles gepubliceerd moeten worden.’

Bij de selectie van uitspraken die de tuchtcolleges ter publicatie aanbieden laat de hoofdredactie zich dan ook sterk leiden door de vraag of een uitspraak in enig opzicht leeraspecten voor artsen bevat. Bij de keuze van tuchtrechtelijke uitspraken die hun weg hebben gevonden naar dit boek, hebben we geen ander doel voor ogen gehad.

De tuchtrechtelijke casuïstiek laat natuurlijk vooral een schaduwzijde van het handelen van artsen zien en is daarmee niet representatief voor de dokter in het algemeen. Van de tientallen miljoenen verrichtingen die op jaarbasis in de arts-patiëntrelatie plaatsvinden, verloopt slechts een minuscuul deel niet goed of niet naar wens van de patiënt. Verreweg de meeste, beter gezegd bijna alle verrichtingen worden uitgevoerd overeenkomstig de eisen en normen van goed hulpverlenerschap. En verreweg de meeste artsen zijn bevlogen en betrokken en behandelen hun patiënten zoals ze zelf behandeld zouden willen worden. Wat u in dit boek aantreft, zijn de uitzonderingen. Maar daarmee – dat spreekt vanzelf – mag zeker niet de indruk ontstaan dat wij fouten van artsen of leed van patiënten willen bagatelliseren. Elke klacht is en blijft er een te veel.

Voor de tuchtrechter moeten verschijnen valt de meeste artsen heel zwaar. Ook hierover zijn in Medisch Contact vele artikelen verschenen. Publicatie ervan – al is het anoniem – heeft een grote impact. En een opgelegde maatregel als een ‘waarschuwing’ komt hard aan. Dit zal zeker niet synchroon lopen met de beleving van de meeste patiënten, voor wie ‘een waarschuwing’ misschien de betekenis heeft van ‘er gemakkelijk mee wegkomen’. In dit boek zijn we uit die discussie gebleven.

‘Dokters voor de rechter’ start met een hoofdstuk over enkele algemene uitgangspunten en kenmerken van het tuchtrecht. Vragen als: wie mag klagen?, waarover en over wie?, op basis waarvan wordt de klacht beoordeeld?, komen hier aan de orde. De lezer wordt daarmee een kader aangereikt voor de volgende hoofdstukken, die alle rond een thema zijn opgezet en die, na een meer algemene beschouwing, dat thema vooral verkennen aan de hand van tuchtrechtelijke uitspraken.

Deze uitspraken zijn bijna alle afkomstig uit Medisch Contact. De verwijzing ernaar staat bij elke tuchtzaak tussen haakjes. Alle tuchtzaken zijn ook te vinden op de website, dus wie de uitspraak in z’n geheel wil lezen, gaat naar www.medischcontact.nl en kan dan kiezen uit twee ingangen: klik links op ‘eerdere nummers’ en zoek zo in het betreffende nummer via de inhoudsopgave naar ‘Uitspraak tuchtcollege’; of klik boven op de button ‘Tucht’, waar alle tuchtzaken per jaar gerangschikt staan.

Bij ons werk voor dit boek hebben wij dankbaar gebruikgemaakt van het spit- en selectiewerk van mr. Josine Janson, tijdens haar studie werkzaam bij de KNMG. Aan de hand van de door ons aangeleverde thema’s heeft zij het jurisprudentieonderzoek verricht en belangwekkende uitspraken geselecteerd. Zij heeft ons aldus veel werk uit handen genomen, waarvoor wij haar zeer erkentelijk zijn.

Ben Crul, Diederik van Meersbergen, Paul Rijksen

Inhoud

| Voorwoord
| Inleiding
| mr. A.H.A. Scholten
1 | De tentakels van het tuchtrecht
| Diederik van Meersbergen
2 | Foute diagnose, verkeerde behandeling
| Ben Crul
3 | Gebrekkige informatie
| Paul Rijksen
4 | Niet alert geweest
| Ben Crul
5 | De valkuil van de doktersverklaring
| Diederik van Meersbergen
6 | Seksueel over de grens
| Ben Crul
7 | Geschonden geheim
| Diederik van Meersbergen
8 | Onbeleefd en onbehouwen
| Paul Rijksen
9 | Slechte samenwerking
| Diederik van Meersbergen

Inleiding

mr. A.H.A. Scholten,

voorzitter Centraal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg

Gezondheidszorg en gezondheidsrecht zijn ‘in’. Medische missers, disfunctionerende specialisten, een psychotherapeut die ondanks schorsing toch doorwerkt, resistente ziekenhuisbacteriën, brand in een operatiekamer of zorgverzekeraars die ziekenhuizen gaan aanspreken op resultaten, ze halen bijna dagelijks de pers.

Dat is goed te begrijpen. Gezondheidszorg is van wezenlijk belang voor de samenleving en er is een aanzienlijk overheidsbudget mee gemoeid. Medische fouten zijn een bedreiging voor die zorg en vormen een maatschappelijk probleem. Niet gek dus dat de media er vol van zijn. En evenmin dat geschillen erover vaak aan de rechter worden voorgelegd.

Dit boek biedt een dwarsdoorsnede van tien jaar tuchtrecht. Dat recht is verankerd in de Wet BIG, van kracht sinds 11 november 1993. Maar daar ging een lange geschiedenis aan vooraf.

De eerste die ordening aanbracht in het bonte palet van ‘dokters’, chirurgijns, heelmeesters en andere lieden die zich op een of andere manier met gezondheidszorg bezighielden, was Thorbecke. De staatsman vaardigde in 1865 de Wet op de Uitoefening van de Geneeskunst (WUG) uit en bracht daarmee de medische opleiding en dus het doktersvak een stap verder: de arts in spe moest naast een academische vorming ook twee jaar lang een klinische behandeling van patiënten van nabij volgen. Voor de uitoefening van de geneeskunst moest hij dus niet meer alleen wetenschappelijk, maar ook praktisch zijn toegerust.

In de loop der tijd kregen artsen een zeer sterke, bijna onaantastbare positie binnen de gezondheidszorg. De beroepsgroep, de Nederlandsche Maatschappij tot Bevordering der Geneeskunst, onderkende dit. Om een oncontroleerbare gezagsuitoefening te voorkomen, begon ze in 1903 met het ontwikkelen van tuchtrechtspraak. Het te toetsen criterium werd: ‘het zich gedragen in strijd met de waardigheid van de stand’.

In 1928 werd de tuchtrechtspraak een overheidstaak en deed de Medische Tuchtwet zijn intrede. Daarmee werd het criterium verbreed tot ‘handelingen die het vertrouwen in de stand der geneeskundigen ondermijnen’.

Met de Wet BIG werd de norm opnieuw breder. De wet bracht voor het eerst een uniforme regeling, niet alleen voor medici, maar voor een brede categorie van beroepen in de individuele gezondheidszorg – zoals arts, tandarts, apotheker, gz-psycholoog, psychotherapeut, verpleegkundige, verloskundige – die de kwaliteit van de beroepsuitoefening moest bewaken en bevorderen. In deze wet is onder meer vastgelegd aan wie de beroepsbeoefenaar goede zorg moet verlenen. Dat zijn niet alleen zijn (directe) patiënten, maar ook mensen in nood en de naasten van beide groepen. Bovendien heeft de wet niet alleen betrekking op puur medisch handelen, maar ook op gedrag dat indirect ‘in strijd is met het belang van een goede uitoefening van individuele gezondheidszorg’.

Maar ook met de Wet BIG is er geen einde gekomen aan de ontwikkelingen in het medisch tuchtrecht. Geenszins zelfs. Verschuivingen in de wereld van de gezondheidszorg zullen hun weerklank in de regelgeving blijven vinden. Alleen al omdat de beroepsgroep op wie het medisch tuchtrecht van toepassing is door de vele taakherschikkingen steeds breder wordt. Veel voorspelbare en routinematige medische handelingen kunnen in plaats van door artsen door speciaal opgeleide andere beroepsbeoefenaren worden verricht. Zo heeft minister Edith Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in maart van dit jaar twee ontwerpbesluiten naar de Tweede Kamer gestuurd met (tijdelijke) regels die verpleegkundig specialisten en physician assistants zekere zelfstandige bevoegdheden geven.

Steeds meer professionals in de gezondheidszorg komen daarmee onder de werking van de Wet BIG. Een ontwikkeling die voor de tuchtrechter niet alleen grote procedurele gevolgen heeft, maar ook inhoudelijke. Nieuwe normen zullen moeten worden gevonden en ontwikkeld.

Ook ketenzorg is een relatief recente ontwikkeling die repercussies voor de rechtspraak heeft. Er is een duidelijke verschuiving gaande van één individuele behandelaar, ‘dé’ dokter, naar meerdere behandelaars die bij een patiënt zijn betrokken. Een voor het tuchtrecht, om tal van redenen interessante, maar ook ingewikkelde problematiek, waar de tuchtrechter hoe dan ook steeds vaker mee geconfronteerd zal worden. Niet voor niets stelde de KNMG vorig jaar de ‘Handleiding verantwoordelijkheidsverdeling bij samenwerking in de zorg’ op, die ook in dit boek wordt besproken.

Het beginsel van individuele verantwoordelijkheid blijft aan de basis van het tuchtrecht liggen. Maar de tuchtrechter zal, geconfronteerd met deze nieuwe ontwikkelingen, daarnaast moeten zoeken naar mogelijkheden om normen te formuleren voor communicatie, overleg en afstemming in situaties waarin meerdere professionals bij de behandeling zijn betrokken.

Openbaarheid is een groot goed. En het is niet alleen voor het recht en de rechtsontwikkeling van groot belang dat uitspraken van de rechter voor eenieder toegankelijk zijn, worden gepubliceerd en becommentarieerd, maar ook voor de rechter zelf.

De rechter, die concepten als ‘goede zorg’ en ‘verantwoord medisch handelen’ inhoud en kleur moet geven en telkens moet zoeken naar een balans tussen voldoende juridische normering, rechten van de patiënt en behandelingsvrijheid van de zorgverlener, behoort te weten hoe zijn uitspraken worden ontvangen en gewaardeerd, zowel door ‘het publiek’ als door de deskundigen. Commentaar is voor de rechter noodzakelijk om te kunnen reflecteren op zijn werk. En reflectie is nodig voor ontwikkeling en vooruitgang.

Eén van de kenbronnen voor uitspraken van de tuchtrechters in de gezondheidszorg is Medisch Contact. Het vakblad heeft de afgelopen veertien jaar zeer veel tuchtrechtelijke uitspraken onder de aandacht van de lezers gebracht, van commentaar voorzien door hoofdredacteur en arts Ben Crul in samenspraak met juridisch adviseur bij de KNMG Diederik van Meersbergen en algemeen directeur van de KNMG en tevens jurist Paul Rijksen: de auteurs van dit boek. Uit hun commentaar spreekt altijd een mening. Die wordt in het rechterlijk veld niet altijd gedeeld. En, als de rechter het op zichzelf met die mening eens zou kunnen zijn, kan hij haar niet altijd inbedden in het gevoerde geding. Een rechter is nu eenmaal gebonden aan procesregels en ook de aard en strekking van het in dat geding gevoerde debat laten het soms niet toe.

Soms is het ook een mening waar ik het gewoon grondig mee eens ben. Maar eens of oneens, de commentaren zijn altijd duidelijk, leggen vaak een (onderliggend) probleem bloot of laten zien welke belangen over het hoofd zijn gezien. Daarmee hebben ze zonder twijfel bijgedragen aan de ontwikkeling van het tuchtrecht in de gezondheidszorg.

‘Dokters voor de rechter’ is de vrucht van de in Medisch Contact gepubliceerde uitspraken en de commentaren daarop. Aan een boek als dit was grote behoefte. Handboeken op het terrein van het gezondheidsrecht waarin een vergelijkend overzicht en een analyse van de tuchtrechtspraak ten aanzien van het medisch handelen worden gemaakt, zijn niet in ruime mate voorhanden. Bekende werken zijn de monografieën van mr. M.E.F. Heineman en prof. mr. J.H. Hubben in de Reeks Gezondheidsrecht en vervolgens het gedegen werk ‘De rechter en het medisch handelen’ van prof. mr. J.K.M. Gevers. Maar dit laatste boek dateert alweer uit 1998.

‘Dokters voor de rechter’ is een aanwinst voor de praktijk van de tuchtrechtspraak, en daarmee voor al diegenen die met die praktijk, al dan niet beroepshalve, te maken hebben.

De schrijvers hebben, in een thematische aanpak, een overzicht gemaakt van belangrijke begrippen en onderwerpen die in de tuchtrechtspraak inhoud hebben gekregen, bijvoorbeeld grensoverschrijdend gedrag, een foute diagnose en onvoldoende informatieverschaffing.

Daarbij wordt de actuele stand van de rechtspraak weergegeven of samengevat, en ook treffen we analyses aan van problemen die zich in de desbetreffende casus hebben voorgedaan of zich, in het algemeen, in de rechtspraak of praktijk van de zorgverlening voordoen. Dit alles ruim voorzien van concrete voorbeelden en citaten uit tuchtzaken.

Het boek is een aanrader voor artsen en andere hulpverleners die meer willen weten over de (juridische) grenzen van hun vak, willen leren van de geschiedenis en inzicht willen krijgen in de valkuilen die het vak met zich mee kan brengen.

Het boek nodigt uit tot lezen, maar wel het liefst zorgvuldig en met oog voor nuance. De ene casus is immers de andere niet en juridische argumentatie luistert nu eenmaal vaak nauw. Als bijvoorbeeld in het hoofdstuk ‘De tentakels van het tuchtrecht’ over een toevallig bij een ongeval passerende lijkschouwer wordt gesteld ‘dat je ten minste moet gaan kijken, pas dan kun je beoordelen of je hulp kunt bieden’, dan is die stelling juist voor die situatie, waarover de tuchtrechter toen had te oordelen. Maar die stelling is in het algemeen niet zonder meer juist. Dat leert de (latere) Nepal-zaak, die in datzelfde hoofdstuk wordt aangehaald en waar het tuchtcollege het volgende overweegt: ‘Het is niet onder alle omstandigheden vereist dat een arts wiens hulp of bijstand wordt gevraagd zich zo spoedig mogelijk naar de patiënt begeeft. Deze verplichting geldt bij voorbeeld niet als de arts op basis van de hem bekende gegevens kan concluderen dat zijn onmiddellijke aanwezigheid niet is vereist.’

Toen Ben Crul mij vroeg het voorwoord te schrijven voor het boek dat nu voor u ligt, deed ik dat graag. En ik hoop nu al dat er een, aangevuld en bijgewerkt, vervolg op zal komen. Ten slotte, en ik sluit me graag aan bij de laatste regels van het eerste hoofdstuk, ‘… zal de discussie over de reikwijdte van het tuchtrecht waarschijnlijk nooit helemaal verstommen’. De aard en complexiteit van het gezondheidsrecht zullen de tuchtrechters in de gezondheidszorg blijven dwingen tot een continue ontwikkeling van dat recht.

Recht is een groot goed, maar geen rustig bezit.

Najaar 2011

1  De tentakels van het tuchtrecht

Diederik van Meersbergen

U bent arts en u kunt in die hoedanigheid voor het medisch tuchtcollege worden gedaagd. Daarover gaat dit boek. Maar niet elke arts kent de reikwijdte van het tuchtrecht. Bent u bijvoorbeeld tijdens uw buitenlandse vakantie ook in functie? En kunt u over het handelen tijdens die vakantie tuchtrechtelijk aangesproken worden als u weer in Nederland bent? Deze kwestie deed zich voor toen, in 2010, een Nederlandse internist werd aangeklaagd omdat hij op reis in Nepal geen hulp had verleend aan een Nederlandse toerist. Belangrijk was de vraag of de Nederlandse tuchtrechter mocht oordelen over medisch handelen in het buitenland.

Maar ook heel andere situaties kunnen vragen oproepen naar de grenzen van het tuchtrecht. Is bijvoorbeeld een directeur van een zelfstandig behandelcentrum tuchtrechtelijk verantwoordelijk voor zijn handelen? Zijn functie is niet echt medisch te noemen.

Voor de reikwijdte van het tuchtrecht bestaan spelregels: het tuchtprocesrecht. Dat bepaalt wie er mogen klagen en waarover geklaagd kan worden. Die vragen staan centraal in dit hoofdstuk. Maar eerst een paar algemene opmerkingen over het doel en de werking van het tuchtrecht.

Geen genoegdoening

Alle BIG-geregistreerde beroepsbeoefenaren vallen onder het tuchtrecht. Dat wil zeggen alle zogenaamde artikel 3-beroepsbeoefenaren: artsen, tandartsen, apothekers, gezondheidszorgpsychologen, psychotherapeuten, fysiotherapeuten, verloskundigen en verpleegkundigen. De doelstelling van het tuchtrecht is het bewaken en handhaven of bevorderen van de kwaliteit van de beroepsuitoefening. Via het tuchtrecht kan individuele beroepsbeoefenaren de maat worden genomen. De vraag is dan of zij voldoen aan de norm. Het tuchtrecht is niet bedoeld als middel om te voorzien in de genoegdoening van de klager/patiënt. Via het tuchtrecht kan er dan ook geen schadevergoeding voor de patiënt worden opgelegd. Daarvoor staan andere juridische procedures, zoals het civiele recht, open.

Eén tegelijk

Het tuchtrecht gaat uit van ‘persoonlijke verwijtbaarheid’. Dat betekent dat alleen geklaagd kan worden over het gedrag van een individuele beroepsbeoefenaar, niet over een groep of maatschap. Als een klacht is gericht tegen meerdere personen dan moeten deze individueel worden aangeklaagd. Het tuchtcollege kan wel besluiten de klachten gezamenlijk te behandelen.

Toch overwoog het Centraal Tuchtcollege een paar jaar geleden dat als een maatschap van artsen (in dit geval gynaecologen) de praktijkvoering zo inricht dat niet één arts als (hoofd)behandelaar de verantwoordelijkheid draagt voor de behandeling van een patiënt, maar die verantwoordelijkheid collectief wordt gedragen, iedere arts binnen die maatschap daar in beginsel voor verantwoordelijk is (MC 2004/25). In deze zaak werden alle maatschapleden dus verantwoordelijk gehouden voor de behandeling van de patiënt.

Klachtgerechtigd

In de Wet BIG staat wie een klacht bij het tuchtcollege kunnen indienen. Dat kan zijn:

een rechtstreeks belanghebbende;

de persoon die aan iemand die onder het tuchtrecht valt een opdracht heeft gegeven;

de directie of het bestuur van de instelling waar de arts over wie geklaagd wordt werkzaam is;

de zorgverzekeraar waar de aangeklaagde is ingeschreven als zorgverlener;

de hoofdinspecteur of regionale inspecteur voor de gezondheidszorg.

Anderen zijn niet klachtgerechtigd. Dient een niet-klachtgerechtigde een klacht in, dan wordt deze niet-ontvankelijk verklaard.

Tuchtnormen

Er kan niet over alles geklaagd worden bij het tuchtcollege. De Wet BIG geeft aan over welk handelen – of niet-handelen – een klacht kan worden ingediend. Deze zogenoemde tuchtnormen beschrijven de reikwijdte van het tuchtrecht. Er zijn er twee; er kan namelijk geklaagd worden over een beroepsbeoefenaar wat betreft:

Enig handelen of nalaten in strijd met de zorg die hij in die hoedanigheid behoort te betrachten ten opzichte van:

degene met betrekking tot wiens gezondheidstoestand hij bijstand verleent of zijn bijstand is ingeroepen;

degene die, in nood verkerende, bijstand met betrekking tot zijn gezondheidstoestand behoeft;

de naaste betrekkingen van de onder a en b bedoelde personen;

Enig ander dan onder 1 bedoeld handelen of nalaten in die hoedanigheid in strijd met het belang van een goede uitoefening van individuele gezondheidszorg.

De beide tuchtnormen zijn ruim geformuleerd. Uit de verschillende uitspraken die in de andere hoofdstukken van dit boek aan de orde zullen komen, blijkt wel dat de klachten die aan de tuchtrechter voorgelegd kunnen worden zeer gevarieerd zijn. Het kan gaan om gebrekkige communicatie met de patiënt, over geen of onvoldoende afstemming tussen collega’s, over de behandeling, het achterwege laten van lichamelijk onderzoek, het ontbreken van informed consent van de patiënt, geen goede nazorg enzovoort. Maar ook schending van het beroepsgeheim, het afgeven van een geneeskundige verklaring, seksuele intimiteiten met patiënten of het (opzettelijk) weghouden van ernstig zieke patiënten uit de reguliere gezondheidszorg, worden regelmatig aan de tuchtrechter voorgelegd. Bovendien kunnen de klachten ook betrekking hebben op de naasten, bijvoorbeeld familie, van de patiënt én op de bejegening van ‘zomaar iemand’ die in nood verkeert. Veel van deze onderwerpen zult u in de loop van dit boek tegenkomen.

Het valt op dat de tweede tuchtnorm nog ruimer is geformuleerd dan de eerste. Daaronder valt, zo op het eerste gezicht, al het handelen (of nalaten) in de hoedanigheid van arts dat in strijd is met het belang van een goede uitoefening van individuele gezondheidszorg. In de jurisprudentie is deze norm tot voor kort slechts beperkt ingevuld (inmiddels is de invulling uitgebreid, zie verderop in dit hoofdstuk). Alleen het handelen van een arts dat betrekking heeft op de individuele gezondheidszorg zou onder deze norm vallen. Dus het handelen dat rechtstreeks betrekking heeft op een persoon en diens gezondheid. Dat zou betekenen dat bijvoorbeeld het handelen van een instellingsdirecteur (die tevens arts is) niet onder die norm valt. Dit handelen is immers niet direct gericht op individuele gezondheidszorg.

Wie mogen er klagen?

Helemaal vogelvrij bent u niet. Een tuchtcollege kan namelijk pas een klacht in behandeling nemen als er een klager is die een schriftelijke klacht indient. Een college kan dus niet zelf, zonder dat er een klacht ligt, onderzoek doen naar het handelen van een arts. Bovendien kan niet zomaar iedereen een klacht tegen u indienen. Want, zoals gezegd, de wet bepaalt wie er klachtgerechtigd zijn. Als categorie klachtgerechtigden noemt de wet ‘rechtstreeks belanghebbenden’. Regelmatig doet zich de vraag voor wie daar wel en niet onder vallen. In algemene zin is dat de patiënt, maar ook diens vertegenwoordiger of iemand die een nauwe (familie)relatie met de patiënt heeft of had. Ook een collega van een arts kan rechtstreeks belanghebbend zijn, als deze door het handelen van de betreffende arts in zijn beroepsuitoefening wordt belemmerd.

Rechtstreeks of niet rechtstreeks belanghebbend

Het tuchtcollege heeft zich regelmatig uitgesproken over de vraag of de klager als ‘rechtstreeks belanghebbende’ kon worden aangemerkt en dus gerechtigd was een klacht in te dienen. In Medisch Contact is een aantal van die zaken onder uw aandacht gebracht. Bijvoorbeeld de zaak waarin een nabestaande een klacht indiende tegen de arts die haar man had behandeld (MC 2010/43). Daar verwijt de echtgenote de arts onder meer dat hij te laat de diagnose ‘niertumor’ bij haar man heeft gesteld en onvoldoende informatie over de behandeling heeft gegeven en over de gevolgen en eventuele alternatieven. De arts verweert zich met een beroep op zijn geheimhoudingsplicht jegens de inmiddels overleden patiënt. Zijn patiënt had zijn partner bij leven nooit willen informeren over zijn ziekte, noch over behandeling daarvan. Dus waarom dan wel na zijn dood in het kader van een tuchtprocedure? Het college onderzoekt eerst of klaagster aangemerkt kan worden als rechtstreeks belanghebbende en of zij dus überhaupt wel een klacht mag indienen. Daarover overweegt het college:

‘(…) niet is gebleken van toestemming van patiënt voor het indienen van deze klacht. Desondanks wordt in de regel een naaste betrekking van een inmiddels overleden patiënt, zoals klaagster, als rechtstreeks belanghebbende aangemerkt. In deze zaak is er echter grond voor uitzondering op deze regel. Vaststaat immers dat patiënt zélf klaagster nooit heeft willen informeren over zijn ziekte en/of behandeling daarvan, zodat aangenomen moet worden dat patiënt evenmin heeft gewild dat klaagster deze gegevens langs andere weg zou verkrijgen, ook niet via de weg van een behandeling van een klacht bij dit college.’

Hier was dus sprake van een uitzondering op de hoofdregel dat familie of naasten van de patiënt als rechtstreeks belanghebbende worden aangemerkt en werd de echtgenote van de patiënt niet tot die categorie gerekend.

Eenzelfde soort probleem deed zich voor bij een tuchtklacht tegen een gezondheidszorgpsycholoog (MC 2003/11). De vader en een zus van een 42-jarige handelingsbekwame patiënt dienden een klacht in tegen de psycholoog omdat hij de patiënt doelbewust zou isoleren, waardoor de relatie met de familie verbroken zou worden. De patiënt had echter verklaard niet achter de klacht te staan. Dit roept de vraag op in hoeverre naaste betrekkingen klachtrecht hebben als de patiënt zelf het niet met die klacht eens is. Het Centraal Tuchtcollege oordeelt in dit geval dat de vader en de zus niet rechtstreeks belanghebbend zijn, en beargumenteert dat als volgt:

‘(…)

–  F is meerderjarig en handelingsbekwaam en heeft bezwaar tegen de behandeling van de klacht.

–  Niet aannemelijk is geworden dat dit bezwaar een gevolg is van de door haar gekozen therapie en/of handelen van de therapeut.

–  Evenmin is aannemelijk geworden dat de keuze van F leidt tot een uit een oogpunt van kwaliteitsbewaking van gezondheidszorg zodanig (levens)bedreigende toestand dat uit dien hoofde de beantwoording van de vraag in hoeverre haar keuze rechtens gerespecteerd behoort te worden, resultante moet zijn van een rechterlijke afweging van het belang van haar autonomie tegen het belang van een deugdelijke gezondheidszorg.’

De klacht van vader en zus werd daarom niet-ontvankelijk verklaard. Aan een inhoudelijke beoordeling van de klacht komt het college dan niet toe.

Werkgever klachtgerechtigd?

In de Wet BIG is de werkgever van een arts, zoals een ziekenhuis of een andere zorginstelling, apart aangemerkt als klachtgerechtigd. De directie of het bestuur van de instelling waar de arts werkt, mag tegen die arts een klacht indienen. Maar dat geldt niet voor werkgevers in het algemeen. Dus als een werkgever een klacht wil indienen tegen een verzekeringsarts die een werknemer heeft gekeurd, dan kan dat alleen als die werkgever rechtstreeks belanghebbende is.

Dit deed zich voor in een procedure waarbij een verzekeringsarts een werkneemster arbeidsongeschikt had verklaard (MC 2003/39). De werkgeefster was het daar niet mee eens en diende een klacht in tegen de verzekeringsarts. Maar volgens het tuchtcollege was zij niet klachtgerechtigd:

‘Ook kan in dit geval de werkgeefster niet (…) worden aangemerkt als zijnde een klachtgerechtigde instelling als bedoeld in art. 65 lid 1 onder c van de Wet BIG. Daarmee doelt de wetgever blijkens de Memorie van Toelichting immers op instellingen die zich bewegen op het terrein van de gezondheidszorg, zoals ziekenhuizen en ziekenfondsen, bij of voor wie de arts werkzaam is. Klaagster is niet belast met specifieke taken inzake de zorgverlening. Overigens is de arts ook niet bij klaagster werkzaam of voor het verlenen van individuele gezondheidszorg ingeschreven, zoals art. 65 lid 1 onder c van de Wet BIG vereist.’

Evenmin werd de werkgeefster als rechtstreeks belanghebbende aangemerkt. Daarover zei het regionaal tuchtcollege, later bevestigd door het Centraal Tuchtcollege:

‘Het rechtstreeks belang dat klaagster stelt te hebben bij een tuchtrechtelijke toetsing van het deskundigenoordeel van verweerster in haar hoedanigheid als keuringsarts over een (ex-)werkneemster van klaagster, is daarentegen slechts een procedureel en, eventueel, financieel belang, dat geen rechtstreeks verband houdt met de kwaliteit van individuele gezondheidszorg, en kan derhalve niet worden aangemerkt als een belang dat (…) de Wet BIG beoogt te beschermen.’

De geestelijke verzorging

In sommige gevallen kan een collega-beroepsgenoot ook aangemerkt worden als een rechtstreeks belanghebbende en op grond daarvan klachtgerechtigd zijn. Dat gold niet voor een professionele stervensbegeleidster uit MC 2001/9. Waar ging het over? Een vrouw met ovariumkanker had weloverwogen voor euthanasie gekozen. In haar terminale fase werd zij begeleid door een geestelijk verzorgster. Daarnaast was er de (later aangeklaagde) huisarts, die er niet in slaagde om op de tevoren vastgestelde dag de euthanasie technisch tot een goed einde te brengen. Twee dagen later werd de procedure herhaald en lukte het de arts wél de euthanasie te volbrengen. Echter nu zou patiënte niet in de gelegenheid zijn geweest op waardige wijze afscheid te nemen.

De professionele stervensbegeleidster klaagde de arts aan omdat zij háár werk niet naar behoren had kunnen doen. Het regionaal tuchtcollege oordeelde dat de geestelijk verzorgster niet-ontvankelijk was:

‘Het college onderkent dat in bepaalde gevallen een collega van een geregistreerd zorgverlener rechtstreeks belanghebbende kan zijn, indien hij door een (vermeend) onzorgvuldig handelen van de betreffende zorgverlener in zijn werk wordt belemmerd. Een dergelijk geval doet zich, ondanks de omstandigheid dat klaagster als (geestelijk) hulpverlener met een professionele status kan worden aangemerkt, niet voor. Beslissend is of klaagster een beroep uitoefent “op het gebied van de individuele gezondheidszorg’’.’

Het college oordeelt dat nu klaagster geen beroep uitoefent ‘op het gebied van de individuele gezondheidszorg’, zij ook niet in die zin in haar werk wordt belemmerd. Zij heeft daarom geen klachtrecht en wordt niet-ontvankelijk verklaard.

Waarover kan geklaagd worden?

Als het tuchtcollege heeft vastgesteld dat de klager klachtgerechtigd en dus ontvankelijk is, kan de klacht in behandeling worden genomen en gaat het over de inhoud. Dus over de vraag: is het handelen tuchtrechtelijk verwijtbaar? Daarbij doet zich de vraag voor of het handelen onder een van de twee tuchtnormen valt.

Werkingssfeer

Ondanks het bestaan van twee tuchtnormen is het nog regelmatig onduidelijk welk handelen wel en welk handelen niet onder het tuchtrecht valt, zo blijkt uit de jurisprudentie. In 2002 oordeelde het Centraal Tuchtcollege dat het handelen van een voorzitter van een raad van bestuur of van een directeur patiëntenzorg niet kan worden aangemerkt als een handeling op het gebied van de individuele gezondheidszorg, en daarmee ook niet valt onder de werkingssfeer van het tuchtrecht (MC 2002/11).

‘De taken van een voorzitter van de raad van bestuur of een directeur patiëntenzorg van een ziekenhuis op het gebied van organisatie en management vallen derhalve in beginsel noch onder de omschrijving van handelingen op het gebied van de individuele gezondheidszorg, noch onder de werkingssfeer van de tuchtnormen. Zij vallen in beginsel onder het scheppen van voorwaarden waaronder individuele zorg wordt verleend.’

Het college legt een verband tussen de tuchtnormen en het uitgangspunt van de Wet BIG dat er sprake moet zijn van individuele gezondheidszorg.

Toch verklaart het Regionaal Tuchtcollege ’s-Gravenhage in 2002 de klacht tegen een directeur patiëntenzorg (die tevens arts was) over de organisatie van de avond- en nachtdiensten in zijn ziekenhuis gegrond (MC 2005/11). De nacht dat klaagster in het ziekenhuis moest bevallen, hadden – behalve een gynaecoloog – alleen een arts-assistent niet in opleiding en een coassistent dienst voor het hele ziekenhuis. Klaagster stelt de directeur verantwoordelijk voor de onvoldoende medische zorg op de verloskamers en de gebreken in de personele bezetting tijdens haar bevalling. Het college vond dat de directeur, door niet in te grijpen in de organisatie van de diensten, een goede uitoefening van de individuele gezondheidszorg bemoeilijkte. De klacht leverde hem een waarschuwing op.

In beroep oordeelt het Centraal Tuchtcollege toch volgens de toen geldende vaste lijn en verklaart de klacht tegen de directeur patiëntenzorg niet-ontvankelijk.

In 2003 deed het Centraal Tuchtcollege opnieuw een uitspraak die de reikwijdte van de tuchtnormen nog eens duidelijk maakt (MC 2003/46). Een huisarts die tevens Tweede Kamerlid was werd aangeklaagd omdat hij uitlatingen zou doen die in strijd zijn met een goede uitoefening van individuele gezondheidszorg, namelijk het promoten van de standpunten van de tabaksindustrie. Dit omdat de arts tegen een verhoging van de tabaksaccijns en tegen een verbod op tabaksreclame was. Het regionaal tuchtcollege had klaagster ontvankelijk verklaard, maar de klacht afgewezen. In hoger beroep wordt klaagster niet-ontvankelijk verklaard.

‘De taken, werkzaamheden en uitlatingen van een politicus vallen in beginsel noch onder de omschrijving van handelingen op het gebied van de individuele gezondheidszorg noch onder de werkingssfeer van de tuchtnormen. In deze zaak zijn geen bijzondere omstandigheden aangevoerd of gebleken die tot een ander oordeel nopen. Dat de politicus A ook arts is, doet aan het vorenstaande niet af.’

Nieuwe lijn in jurisprudentie

Recentelijk is van de vaste lijn in de jurisprudentie dat de taken van een directeur- arts buiten de reikwijdte van het tuchtrecht vallen, afgestapt. Een klacht tegen een directeur patiëntenzorg van een zelfstandig behandelcentrum werd ontvankelijk verklaard en er werd een waarschuwing opgelegd (MC 2010/19). Het gaat in deze zaak om een patiënt met de ziekte van Melkersson-Rosenthal. Die ziekte uitte zich in (spontaan ontstaan) lymfoedeem van scrotum en penis. De geraadpleegde reguliere plastisch chirurg wilde niet opereren, maar in een privékliniek kon de patiënt toch terecht. Als gevolg van die operatie is de patiënt ernstig verminkt geraakt. De arts die de operatie heeft uitgevoerd bleek achteraf geen medisch specialist te zijn. Hij werd voor een jaar geschorst. Maar daarmee was de patiënt nog niet tevreden. Hij klaagde ook de directeur patiëntenzorg (tevens kno-arts) van die kliniek aan, omdat deze had toegelaten dat de operatie werd uitgevoerd door een plastisch chirurg die geen plastisch chirurg bleek te zijn. De patiënt werd daardoor op het verkeerde been gezet; als hij geweten had dat de arts in Nederland slechts als basisarts was geregistreerd, had hij zich niet door hem laten opereren. Het regionaal tuchtcollege verklaarde de klacht tegen de directeur ontvankelijk en vond dat de directeur had moeten controleren of de arts wel als plastisch chirurg was ingeschreven. De directeur krijgt een waarschuwing (MC 2011/38). In hoger beroep is de ontvankelijkheidsvraag weer aan de orde. Het Centraal Tuchtcollege oordeelt:

‘De eerste vraag die moet worden beantwoord is of handelen zoals door de klager aan de arts wordt verweten tuchtrechtelijk verwijtbaar handelen van de arts kan opleveren. Daarbij is met name van belang dat de arts niet zelf zorg verleende aan de patiënt, maar handelde in zijn functie van directeur patiëntenzorg van de betreffende kliniek.’

Vervolgens oordeelt het college dat in tegenstelling tot eerdere jurisprudentie artsen in een bestuurlijke of leidinggevende functie voor hun handelen tuchtrechtelijk aansprakelijk kunnen zijn. Met name de tweede tuchtnorm zou daar ruimte voor bieden. Daarover zegt het college, met een verwijzing naar de parlementaire geschiedenis van de Wet BIG:

‘Het is onmiskenbaar de bedoeling van de wetgever geweest dat ook dit laatste handelen tot een tuchtrechtelijke veroordeling zou kunnen leiden, mits het handelen voldoende weerslag heeft op het belang van de individuele gezondheidszorg. Tegen die achtergrond is het Centraal Tuchtcollege van oordeel dat de omschrijving van handelingen op het gebied van de individuele gezondheidszorg zoals opgenomen in artikel 1 Wet BIG er niet aan in de weg hoeft te staan dat handelen van artsen in een bestuurlijke of leidinggevende functie als tuchtrechtelijk relevant handelen aan de tuchtrechter wordt voorgelegd.’

Dat betekent dat klager in deze zaak ontvankelijk is in zijn klacht. Ook inhoudelijk komt het Centraal Tuchtcollege niet tot een ander oordeel dan het regionaal tuchtcollege. Wel overweegt het nog dat terughoudendheid is geboden bij het toepassen van het tuchtrecht als het handelen van de arts niet een individuele patiënt betreft maar betrekking heeft op de organisatie van de zorg en de randvoorwaarden waaronder die wordt verleend.

‘Met name moet worden voorkomen dat de betrokken arts tuchtrechtelijk aansprakelijk wordt gehouden voor keuzes in de bedrijfsvoering waarvoor hem in zijn managementfunctie in beginsel beleidsvrijheid toekomt, ook al kunnen die keuzes gevolgen hebben voor de individuele zorgverlening.’

Met deze uitspraak lijkt eindelijk een heldere invulling te worden gegeven aan de tweede tuchtnorm. Zodoende kunnen ook artsen in een bestuurlijke functie onder het tuchtrecht vallen, mits het handelen voldoende weerslag heeft op het belang van de individuele gezondheidszorg.

De Nepal-zaak

De zaak die het meeste opzien heeft gebaard de afgelopen tijd als het gaat om de ontvankelijkheid, is toch wel de zogenaamde ‘Nepal-zaak’ (MC 2010/35). Tijdens een trektocht in Nepal is klaagster op een uur lopen van de overnachtingsplek ten val gekomen. Zij had heftige pijn aan haar pols en gevreesd werd voor een breuk. Er is een provisorische mitella aangelegd, waarna klaagster met behulp van haar man, een gids en een drager te voet de overnachtingsplaats heeft weten te bereiken. Deze plek lag op twee dagen lopen van de dichtstbijzijnde doorgaande weg. Onmiddellijk na aankomst heeft de echtgenoot een drager en een gids eropuit gestuurd om een arts te zoeken.

Op dat moment was de arts, die met een (ander) reisgezelschap daar op vakantie was, net in de overnachtingsplaats gearriveerd. Hij was die ochtend om 4.30 uur opgestaan en had acht uur gelopen. Hij was zich net binnen aan het opfrissen toen de drager en de gids van klaagster aan de deur kwamen. Zij hadden gehoord dat hij arts was en vroegen hem te komen om naar de pols van klaagster te kijken. De arts heeft uitgelegd dat hij internist was, dat hij niets van botten wist en heeft hun geadviseerd door te gaan met het zoeken naar een (andere) arts. De arts heeft, nadat hij opgefrist was, bij derden geïnformeerd naar de toestand van klaagster en heeft via hen vernomen dat er een Franse arts bij klaagster was geweest. De arts heeft het daarbij gelaten.

Terug in Nederland werd de arts geconfronteerd met de, door de echtgenoot in Nepal reeds aangekondigde klacht. Hij zou als Nederlandse arts geweigerd hebben naar klaagster toe te komen om hulp te verlenen.

Het regionaal tuchtcollege heeft overwogen dat de arts op de expliciete en serieuze hulpvraag had moeten ingaan door onomwonden duidelijk te maken dat hij, zo snel als redelijkerwijs mogelijk, naar klaagster zou komen kijken.

Volgens het regionaal tuchtcollege was de (medische) zorg voor klaagster op dat moment de verantwoordelijkheid van de arts, vakantie of geen vakantie; temeer daar op het moment van de hulpvraag niet duidelijk was of er enige medische hulp zou kunnen worden verleend.

In hoger beroep ging het in eerste instantie om de vraag of het tuchtcollege wel bevoegd was om van deze klacht kennis te nemen. Daar was het college snel mee klaar en oordeelde:

‘De arts is een (in Nederland wonende) BIG-geregistreerde arts. De Nederlandse tuchtrechter is daarmee bevoegd kennis te nemen van de klacht.’

Vervolgens kwam de vraag aan de orde of klaagster ontvankelijk was in haar klacht. Die vraag valt volgens het college uiteen in twee vragen:

Heeft de Wet BIG ten aanzien van het handelen van de BIG-geregistreerde beroepsgenoten werking buiten Nederland?

Heeft in een situatie als de onderhavige een BIG-geregistreerde arts een plicht tot het bieden van zorg of hulp buiten zijn werk- of diensttijd en, zo ja, hoe ver strekt die verplichting?

De eerste vraag wordt bevestigend beantwoord:

‘De Wet BIG [is] in beginsel ook van toepassing (…) als de hulpvraag niet in Nederland maar in het buitenland wordt gedaan.’

De Nederlandse gezondheidszorg heeft er belang bij dat de handelingen in het buitenland van een Nederlandse arts ook getoetst kunnen worden.

Met betrekking tot de tweede vraag is het Centraal Tuchtcollege op grond van artikel 47 Wet BIG van oordeel:

‘dat (…) als minimum heeft te gelden dat een arts in noodsituaties of bij calamiteiten in ieder geval en voor zover mogelijk eerste hulp verleent. Deze ‘minimumvereiste’ komt eveneens voor in de gedragsregels voor artsen van de KNMG.’

In dit geval was er echter geen sprake van een noodgeval. De door het regionaal tuchtcollege opgelegde waarschuwing wordt ingetrokken en de klacht wordt alsnog ongegrond verklaard.

Helemaal zorgeloos op vakantie gaan kunt u vergeten, maar het is dus ook niet zo dat u bij elke medische probleemsituatie verplicht zou zijn naar de patiënt te gaan en hulp te verlenen; uw eigen professionele afweging blijft bepalend. Maar zoals elk mens de plicht heeft te helpen waar mogelijk, is voor artsen dat ‘waar mogelijk’ na zoveel jaar studie en praktijk nu eenmaal wat ruimer dan gemiddeld, aldus het commentaar in MC op deze uitspraak.

Met een biertje op de bank

Maar ook als u niet met vakantie bent, en gewoon thuis op de bank ligt met een paar biertjes op, bent u verplicht om te reageren op een noodoproep van een patiënt. Het Centraal Tuchtcollege legde een huisarts een waarschuwing op omdat hij geen gehoor had gegeven aan het verzoek van een dochter van een 95-jarige patiënt om haar vader met spoed te bezoeken (MC 2007/38). De huisarts had die middag de patiënt nog gezien, maar had op het moment van de noodoproep geen dienst meer en waarschuwde alleen de dokterspost. Zijn patiënt bleek een hartinfarct te hebben.

Het regionaal tuchtcollege overwoog:

‘(…) verweerder (…) is tekortgeschoten in zijn hulpverleningsplicht in noodgevallen door (…) te weinig actie te ondernemen. Toen klaagster (…) bij hem aan de deur kwam en hem verzocht direct mee te komen gelet op de slechte toestand van haar vader, had het voor verweerder duidelijk moeten zijn dat patiënt in nood verkeerde en direct medische hulp behoefde. (…) Verweerder had in deze noodsituatie ofwel zelf met klaagster mee moeten gaan teneinde patiënt hulp te verlenen (..), ofwel had hij (…) ervoor moeten zorgen dat op de kortst mogelijke termijn een andere arts bij patiënt zou komen kijken. (…) Dat verweerder geen dienst had, is in het bijzondere geval van noodhulp, zoals dat zich hier voordeed, niet relevant.’

Waar de grens ligt tussen de veeleisende patiënt die bij nacht en ontij aan uw deur verschijnt en een medische noodsituatie, is onduidelijk. Het is de vraag of deze extra plicht in de praktijk wel van een arts kan worden verwacht. Veel artsen zullen zich in ieder geval niet bewust zijn van deze verstrekkende hulpplicht als ze na een dag werken thuis op de bank ploffen.

Maar ook als u wel dienst heeft moet u zich bewust zijn van uw hulpplicht, ook jegens anderen dan uw eigen patiënten. Dat ondervond een dienstdoende gemeentelijk lijkschouwer die onderweg was naar het ziekenhuis om daar een bloedproefonderzoek te verrichten (MC 2007/42). Toen hij op de afrit van de snelweg reed, was hij getuige van een zwaar verkeersongeval. Hij is toen niet direct gestopt om hulp te verlenen, maar heeft vanuit zijn auto 112 gebeld en is toen doorgereden naar het ziekenhuis waar hij de bloedproef moest afnemen. Tegen hem wordt een klacht ingediend door de ouders van de jongen die bij het ongeluk is omgekomen. De ouders menen dat de arts had moeten stoppen om aan hun zoon eerste hulp te verlenen. Het tuchtcollege vindt dat ook en schuift het verweer van de arts opzij, dat hij als gemeentelijk lijkschouwer onvoldoende deskundig was om een dergelijk trauma op te vangen:

‘Zoals hierboven al is overwogen, geldt de plicht om hulp te bieden ook waar het een overledene betreft. Dat een trauma-arts mogelijk adequater of doeltreffender zou kunnen handelen, doet daar niet aan af. Door, na inschakeling van de alarmcentrale, bij voorbaat van persoonlijke hulpverlening af te zien, heeft verweerder zich de kans ontnomen om vast te stellen dat hij geen enkele hulp meer kon bieden.’

Het tuchtcollege oordeelt dus dat u ten minste moet gaan kijken; pas dan kunt u beoordelen of u hulp kunt bieden. Al met al is het goed om u te realiseren dat u, op vakantie, thuis op de bank, of in de dienstauto, in noodsituaties geacht wordt te reageren.

Discussie

De reikwijdte van het tuchtrecht wordt bepaald door de tuchtnormen die in de wet zijn opgenomen. De afgelopen jaren is er veel onduidelijkheid geweest over de grenzen van die tuchtnormen en daarmee over de reikwijdte van het tuchtrecht. Dat blijkt ook uit de diverse uitspraken die hierover zijn gedaan. Voer voor juristen dus.

De lijn die het tuchtcollege had bepaald met betrekking tot de vraag hoe breed de tweede tuchtnorm moest worden uitgelegd, gaf enige rust. Het handelen van een arts in zijn hoedanigheid van bestuurder viel hier niet onder. Op die lijn was wel kritiek, en wellicht heeft dat bijgedragen aan de recente koerswijziging in de tuchtrechtspraak: artsen die een bestuurlijke functie bekleden vallen onder het tuchtrecht, mits het handelen in die functie voldoende weerslag heeft op het belang van de individuele gezondheidszorg.

Ondanks deze verheldering zal de discussie over de reikwijdte van het tuchtrecht waarschijnlijk nooit helemaal verstommen.