Zorg met humor

Cartoons van Canary Pete in Medisch Contact

Reed Business Education, Amsterdam

Medisch Contact, Utrecht

Eerste druk, Reed Business, Amsterdam 2012

Eerste druk, tweede oplage, Reed Business Education, Amsterdam 2013

© Reed Business, Amsterdam 2012

© Medisch Contact, Utrecht 2012

Ontwerp omslag en binnenwerk: Studio Bassa, Culemborg

Eindredactie: Kees Klaver en Cathri van de Haar

Reed Business Education is een onderdeel van Reed Business bv, Postbus 152, 1000 AD Amsterdam.

Aan de totstandkoming van deze uitgave is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die nochtans onvolledig of onjuist is opgenomen, aanvaarden auteur(s), redactie en uitgever geen aansprakelijkheid. Voor eventuele verbeteringen van de opgenomen gegevens houden zij zich gaarne aanbevolen.

Waar dit mogelijk was, is aan auteursrechtelijke verplichtingen voldaan. Wij verzoeken eenieder die meent aanspraken te kunnen ontlenen aan in dit boek opgenomen teksten en afbeeldingen, zich in verbinding te stellen met de uitgever.

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 h Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) van deze uitgave ten behoeve van commerciële doeleinden dient men zich te wenden tot de uitgever.

ISBN 978 90 352 3485 7 (boek) ISBN 978 90 352 3486 4 (ebook)

NUR 870

Woord vooraf

Bij het lachen om de strips in Waanzin Waanzuit van Marcel Gotlieb besefte ik het als kind nog niet. Maar sinds ik vorig jaar met een grote smile de verzamelbox van de Coen Brothers kocht, kan ik het niet meer ontkennen: mijn gevoel voor humor is absurdistisch en zwart omrand.

Dat heeft zeker meegespeeld toen ik ruim zeven jaar geleden samen met onze beeldredacteur Wendy Westerhof op zoek ging naar een nieuwe cartoonist. De cartoons van de Vlaming Sus Damiaens – alias Canary Pete – sprongen er in positieve zin uit door de eenvoud van de tekeningen en het absurdisme van zijn grappen. Voor ons publiek wellicht iets te absurd, maar redactiebreed vonden we dat we het erop moesten wagen.

Het bleek een goede inschatting. Lezers vertellen ons dat ze vaak snel naar de cartoon bladeren en de tekeningen van Canary Pete horen bij de meest bekeken pagina’s van onze website. Een enkele keer maakten lezers bezwaar tegen de spotprenten, maar ook dat is niet verkeerd. De grens ligt niet voor iedereen op dezelfde plek – ik zou mij zorgen maken als we nooit een boze brief over de cartoons kregen.

Van de ruim 300 tekeningen die Canary Pete voor Medisch Contact maakte, hebben we er in dit boekje 151 geselecteerd. Ik reken erop dat ze in de meeste gevallen een lach ontlokken. Af en toe mogen ze een wenkbrauw doen fronsen. Hopelijk kunt u daarna toch weer om uw eigen boosheid lachen.

Evert Pronk

hoofdredacteur a.i. Medisch Contact

www.medischcontact.nl/cartoons

twitter.com/medischcontact

facebook.com/medischcontact

‘Iedereen heeft het recht uitgelachen te worden’

Ettelijke ingezonden brieven heeft de Vlaming Sus Damiaens – alias Canary Pete – in zeven jaar al uitgelokt met zijn cartoons in Medisch Contact. Geen slecht teken, vindt hij. ‘Het mag af en toe wel eens tegen de schenen.’

‘O ja, toen had ik al meteen prijs.’ Smakelijk lachend kijkt Sus Damiaens (59) naar een van de eerste cartoons die hij in 2005 maakte voor Medisch Contact, over een nieuwe bloedtransfusiedienst in Malawi. In een ingezonden brief sprak een lezer er schande van. ‘Tuurlijk is dit grof, naar de zwarte medemens toe. Maar het is ook een cartoon, hè. Die draait om overdrijven. Ge moet dat niet serieus nemen allemaal.’

We zitten aan de keukentafel in Damiaens’ vrijstaande huis langs een hoofdweg in het Vlaams-Limburgse Opglabbeek. Zijn vrouw is aan het werk; ze is verpleegkundige. De cartoonist, een goed geconserveerde vijftiger met een opvallende groene bril, serveert enorme chocoladekoeken bij de koffie. Hij kijkt nog eens naar de oude cartoon en schiet weer in de lach.

We moeten vooral niet denken dat dit iets zegt over zijn visie op Afrika, haast hij zich te zeggen. ‘Blanke mensen teken ik even belachelijk. Ik krijg wel eens het verwijt dat ik vaak dikke vrouwen teken. Stevige tantes met een achterwerk en dikke borsten. En dat is waar ook. Dat tekent lekkerder dan magere mensen. En er lopen ook veel van die vrouwen rond, laten we eerlijk zijn. Ga maar naar de markt in Maastricht, dan zie je mijn vrouwen lopen. Met twee zware boodschappentassen.’ Hij staat op en imiteert met zijn armen wijd een zwoegende, sjouwende dikkerd.

‘Ik heb die niet verzonnen, hè. En ik kan de lijn nog verder doortrekken: de mannen die ik teken zijn vaak dom. Ze hebben een dikke neus en een buikje en staan er een beetje sullig bij te kijken. Toch is er nooit een man geweest die zei: “Zeg, ge stelt ons wel voor als domme kloten hè.” Die kunnen daarmee om. Ik vind: iedereen heeft het recht om uitgelachen te worden.’

Lange tenen

Damiaens studeerde vrije grafiek aan de Academie van Hasselt. Onder zijn artiestennaam Canary Pete tekende hij al enkele jaren in verschillende Vlaamse bladen toen hij in 1998 naam maakte met een cartoon over de ontsnapping van Marc Dutroux (‘helaas heb ik die weggegooid’). Sindsdien is hij de vaste cartoonist van de Gazet van Antwerpen. De deeltijdbaan bij de vakbond die hij daarnaast nog lange tijd had, gaf hij in 2010 op. Hij leeft nu van zijn tekenwerk.

‘Elke middag rond een uur of vijf mailt de redactie van de Gazet van Antwerpen de hoofdpunten van de volgende dag. En dan moet ik een inval krijgen. Soms valt die zo uit de lucht’, hij knipt met zijn vingers, ‘en soms is dat zwoegen. Dan ga ik beter iets anders doen. De heg knippen of het gras afrijden. Of beeldhouwen. Dan is het hierboven een beetje vrij.’ Hij gebaart naar zijn hoofd.

Alle actuele thema’s komen langs in de cartoons die Damiaens voor de Gazet van Antwerpen maakt. Misbruik in de kerk, de Griekse schulden, de roerige binnenlandse politiek. Over de recente regeringsloze periode heeft hij zelfs een boekje kunnen vullen. ‘Ook een stunt, hè: vijfhonderd dagen zonder regering. Zo’n klein landje en dan dat klaarspelen.’

Met zijn cartoon over de Nobelprijs voor de vrede voor Barack Obama won Damiaens in 2009 de prijs voor de beste Belgische perscartoon. Maar naast lof is er ook in eigen land kritiek. Zo veroorzaakte hij een rel met een grap naar aanleiding van een Antwerpse antiquair die een vroege uitgave van Mein Kampf in zijn etalage had gelegd. In zijn cartoon stak hij de draak met de massale verontwaardiging hierover onder de Antwerpse Joden. En daarmee wekte hij nóg meer verontwaardiging. ‘Ik denk dat die mensen allemaal hun schoenen moeten op maat laten maken, die hebben zo lange tenen. Kijk, ik wilde niet lachen met wat er gebeurd is in de geschiedenis. Hitler was een monster. Maar kunt ge niet ‘ns zeggen: we gaan verder met ons leven? Blijf je daar toch niet in wentelen.’

Braaf

Tekenen voor een Nederlands blad, daar had Damiaens eigenlijk nooit aan gedacht. ‘Er is een verschil in humor: Vlamingen neigen naar het absurde, in Nederland is het iets serieuzer. Als je kijkt naar iemand als Jos Collignon van de Volkskrant; die cartoons zijn wel goed hè! Maar iets zwaarder toch. Die mensen noemen zich niet voor niks “politiek tekenaarrr” ’, zegt Damiaens met zijn imitatie van de Nederlandse tongval.

Toch besloot hij het erop te wagen toen hij werd gevraagd te gaan tekenen voor Medisch Contact. ‘Ik dacht eerst: een artsenblad, pfff… Allemaal cartoons over dokters. Maar waarom ook niet. In onze familie hebben we nogal wat mensen uit de medische wereld. Dus helemaal vreemd is het me niet. En als ik in het lijstje met onderwerpen van de redactie iets tegenkom wat ik niet ken, een naam van een ziekte of zoiets, dan vraag ik het mijn vrouw.’

Zoals hij al had verwacht, liep Damiaens wel aan tegen de verschillen in humor. ‘Het moeten altijd duidelijke plaatjes zijn. Als het iets absurder wordt, dan keurt de redactie mijn schets af. Inmiddels houd ik daar rekening mee. Het is ook geen verschil tussen negatief of positief, hè. Het is gewoon anders.’

Geheel tegen Damiaens’ verwachtingen in kwam hij er ook achter dat het publiek van Medisch Contact zijn cartoons soms te grof of te plat vindt. ‘Van tevoren dacht ik: de Nederlanders zijn ruimdenkender dan de Vlamingen. Dus yes!’ Hij wrijft zich in de handen. ‘Nee dus. Absoluut niet. Het moet nogal braaf.’ Want na de eerste boze brief over Malawi hield het niet op. Diverse kleine relletjes volgden, onder meer over seksueel getinte grappen. In 2010 nam toenmalig hoofdredacteur Ben Crul zelfs afstand van een cartoon over het vrouwelijk libido. Die was achteraf bezien ‘over de rand’, schreef hij in reactie op een boze brief.

Damiaens schudt geamuseerd zijn hoofd. ‘Kan je je nu voorstellen dat zo’n reactie vanuit Nederland komt?! Zo’n braaf plaatje! Voordat wij in Vlaanderen commerciële tv-zenders hadden, keken we altijd naar de Nederlandse. Alles moest daar kunnen, niets was taboe. En dan krijg je zulke reacties. Blijkbaar klopt mijn beeld van de Nederlander niet. Ofwel ligt het aan het specifieke lezerspubliek. Misschien zijn Nederlandse dokters nogal conservatief. Dat zie ik ook wel terug in lezersbrieven over andere onderwerpen. Waar die zich druk om maken. Dat opgestoken vingertje onder mekaar ook. Wij noemen dat het schoolmeesterachtige van de Nederlander.’ Met een vette Rotterdamse tongval: ‘Plant jij je rijst al tweeduizend jaar zo? Nou dan doe je het al tweeduizend jaar verkeerd, neem dat maar van mij aan!’

Brandstapel

Zelf vindt Damiaens zijn cartoons het best geslaagd als ze juist een beetje zwart of schokkerend zijn. ‘Het mag af en toe wel eens tegen de schenen.’ Op de computer in zijn keurig nette werkkamer bladert hij door zeven jaar MC-cartoons. Aan de muur geen eigen tekeningen; op de kast staan alleen drie van zijn Afrikaans getinte beeldhouwwerken. Op de boekenplank enorme rijen strips, van Suske en Wiske tot de De Familie Doorzon.

Als geslaagde voorbeelden laat Damiaens cartoons zien van een (dikke!) vrouw die haar grieperige man op de brandstapel zet en de geboorte van een zelfmoordterrorist. Het meest tevreden is hij echter als er onder de grap nog een venijnige, kritische steek zit, zoals in de cartoon over een moslimechtpaar bij de dokter. ‘De moslimvrouwen – ze zeggen natuurlijk van niet – maar ik denk dat die geen toeter te vertellen hebben. Ja, dat is wel een van mijn lievelingen.’

Lieke de Kwant

Medisch Contact

Belachelijke naam

De artiestennaam van Sus Damiaens – kanariepiet, vertaald in het Engels – begon als grapje tussen vrienden. Toevalligerwijs kregen zijn cartoons net een beetje bekendheid in de tijd dat hij ze met Canary Pete ondertekende. ‘Toen zat ik daar zo’n beetje aan vast.’

Later heeft hij zich wel afgevraagd of hij de naam alsnog moest veranderen. ‘Maar toen kwam ik iemand tegen die zei: “Zeg wat een belachelijke naam! Alsjeblieft zeg.” Toen dacht ik: die moet ik houden. Want die valt dus op.’

Huisartsen verdienen bij met esthetische ingrepen
17 februari 2012

Meta-analyse legt verband tussen blowen en dodelijke verkeersongevallen
10 februari 2012

Heel Nederland hoopt op een nieuwe Elfstedentocht
3 februari 2012

Overheid schaft vergoeding tolken in zorg af
27 januari 2012

Brits onderzoek laat zien dat griep rijvaardigheid negatief beïnvloedt
20 januari 2012