Mond-op-hondbeademing

Mensenartsen over hun dierenpatiënten

Reed Business, Amsterdam

Medisch Contact, Utrecht

© Reed Business, Amsterdam 2012

© Medisch Contact, Utrecht 2012

Ontwerp omslag en basisontwerp binnenwerk: Studio Bassa, Culemborg

Coördinatie en eindredactie: Cathri van de Haar, Medisch Contact

Beeldredactie: Wendy Westerhof, Medisch Contact

Foto’s: Corbis, iStockphoto, Thinkstock, auteurs, Nationale Beeldbank

Reed Business bv, Postbus 152, 1000 AD Amsterdam.

Aan de totstandkoming van deze uitgave is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die nochtans onvolledig of onjuist is opgenomen, aanvaarden auteur(s), redactie en uitgever geen aansprakelijkheid. Voor eventuele verbeteringen van de opgenomen gegevens houden zij zich gaarne aanbevolen.

Waar dit mogelijk was, is aan auteursrechtelijke verplichtingen voldaan. Wij verzoeken eenieder die meent aanspraken te kunnen ontlenen aan in dit boek opgenomen teksten en afbeeldingen, zich in verbinding te stellen met de uitgever.

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 h Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) van deze uitgave ten behoeve van commerciële doeleinden dient men zich te wenden tot de uitgever.

ISBN 978 90 352 3530 4 (boek) 978 90 352 3531 1 (ebook)

NUR 870

Woord vooraf

Een vroege jeugdherinnering: ik kijk toe hoe huisarts Hans B. de gebroken vleugel van een duif spalkt met een raamwerk van dunne luciferachtige houtjes. Zo fraai en handig dat ik daarna lang gedacht heb dat mensendokters en dierendokters eigenlijk dezelfde professie en opleiding hadden. Dat de één dieren en de ander mensen en kinderen beter maakte, dat was louter een kwestie van voorkeur. En eigenlijk denk ik dat stiekem nog wel eens. En u misschien ook wel als uw geliefde huisdier ziek is of een verwonding heeft opgelopen. Want, zeg eens eerlijk, wat doet u dan als mensendokter?

Gaat u zelf dokteren?

Die vraag stelde de redactie van Medisch Contact eind 2010 aan de lezers. Dat hebben we geweten. Het regende ingezonden anekdotes. Dokters bleken veel met dieren te hebben, zoals dat heet. Zowel beroepsmatig als privé. En de humane en veterinaire patiënt bleken meer op elkaar te lijken dan de wetgever wil toegeven. Want ja, al die mensendokters – ik blijf ze maar even zo noemen – die hun huisdier van medicatie voorzien, opereren of anderszins geneeskundig bijstaan, zijn behoorlijk in overtreding. Het staat toch echt in de wet op de uitoefening van de diergeneeskunde: ‘Het onvruchtbaar maken van dieren, het verrichten van operaties bij dieren en het toepassen bij dieren van dierengeneesmiddelen (...) is, voor zover een en ander niet als beroep geschiedt, aan anderen dan dierenartsen verboden.’ Goed, er zijn uitzonderingen: in specifieke omstandigheden kan de dierenarts een beroep doen op ‘assistentie van een humaan-geneeskundige (sub)discipline’. Denk aan chirurgische ingrepen die zo specialistisch zijn dat ze in de diergeneeskunde nog niet tot het alledaagse arsenaal behoren. Maar ook dan gebeurt dat onder supervisie van een veterinaire collega, die bovendien eindverantwoordelijk is. Het is maar dat u het weet.

Dat diergeneeskundige handelingen voorbehouden handelingen zijn, is goed te begrijpen: er bestaan immers grote verschillen tussen dieren onderling en tussen dieren en mensen. En daar heeft de mensendokter geen kaas van gegeten. Neem bijvoorbeeld de farmacokinetiek en farmacodynamiek van geneesmiddelen; halfwaardetijden over verschillende soorten kunnen verschillen van een paar uur tot een paar dagen. Het beste advies is dus: behandel niet zelf, maar ga met uw kennis en inzicht als huisarts, neuroloog of internist praten met uw collega veterinair specialist. Dat is de beste weg; vooral ook voor het dier. Maar ja, het bloed kruipt …

Een paar jaar geleden sprak ik een beroemde gedragsbioloog – een grote dierenvriend – die medici ‘geprofessionaliseerde altruïsten’ noemde. Treffende typering; altruïsme is hier het sleutelwoord. Dat ‘isme’ gaat kennelijk over de soorten heen. Uit mededogen met het lot van een zieke hond, een gewond paard of een vleugellamme duif gaat de mensendokter aan de slag. Want alles wat ziek, zwak en misselijk is, verdient bescherming en behandeling. Dat is zijn grondhouding. En trouwens, laten we ons vooral niets wijsmaken: dieren zijn ook een soort mensen. Er is zelfs al een filosoof die zegt dat honden een rudimentair menselijk bewustzijn hebben.

Al die artsen die zich niet aan de wet hielden en dit boek vulden met hun verhalen, zijn daarom voor deze keer verontschuldigd. Ze hebben zich zonder twijfel laten leiden door hun liefde voor het dier en voor het geneeskundige vak. Zeker, het liep niet altijd goed af: in een enkel geval onderging een kip een wat al te hardhandige euthanasie of overleed een hond alsnog op de experimentele operatietafel. Maar als de anekdotiek ook maar enigszins representatief is voor wat zich in het verborgene heeft afgespeeld, dan hebben de meeste dieren er gelukkig baat bij gehad.

Onlangs was ik even in mijn geboorteplaats en liep ik het toenmalige buurmeisje van Hans B. die lang geleden zo bekwaam de gebroken duivenvleugel had gespalkt tegen het lijf. We raakten aan de praat. Al snel hielp ze mij uit de droom. Dat ik dat niet meer wist, dat B. een heel goede dierenarts was geweest.

Soms is de wens de vader van de gedachte.

Henk Maassen

redacteur Medisch Contact

Inhoud

Kanarie met epilepsie

Jan van der Borden

Sint-bernard met sepsis

Esther Bouman,Gaston Gigase, Mieke Gigase-Rodenburg, Huup Simons en Resy Vanderbroeck

Mond-op-hondbeademing

prof.dr. Ben Crul

Voor de leeuwen

Odette Herijgers

(Dieren)artsen zonder Grenzen

Dick van Geldere

Een ‘hypo’

Bob C. van Pelt

Golden retriever met epilepsie

Joris Hoyng

Kat aan de haak

Wim Derksen

Een wonder

Kaspar Mengelberg

Geitje gefixed

Gertjan Kruizinga

Heup uit de kom

Tjipco van der Laan

Bijna een gewone vrouw

Paul Dijkhuizen

De ballen verstand van dieren

Henk Wolvetang

Overtraind

Dick Brune

Teckels en gynaecologen

Annette ter Haar

Dol op vermicelli

prof.dr. Jan Keppel Hesselink

‘Bulleh’

Nienke van Trommel

Een ‘in memoriam’ voor een goudvis

Ignace Schretlen

De gewonde gans

Marijke Keemink en Jan Oosterwijk

Het Leerboek Schapenziekten

Gertjan Kruizinga

Mein Gott, wat heeft daß Kind?

Julius van Gils

Te dankbare hond

Henk Wolvetang

Bijna verslonden

Bart Sturm

Dokteren op Schiermonnikoog

dr. Anton van der Grient

Kat en hond met boezemfibrilleren

Hittjo Kruyswijk

Op een skateboard

Dick Brune

Yorkshire drain

Bart van der Zwan en Anne-Marie Mulder

Epilepsie onder controle

Ernst van den Doel

Gevulde kip

Aart Mudde

Cavia met een groot hart

Marc Waskowsky

Griekse zeehond in nood

Piet Spoelstra

De werkbank als operatietafel

Bernard Bruinsma

Harige borstkas

Hans Verwers

‘Hondenpillen’

Waldemar Vreijling

Overdosis antiworm

Elly Engelkes

Onverklaarbare jeuk

Astrid Plasschaert

Reanimatie van een schildpad

dr. Alphonsis J.M. Schipperijn

Een zachte dood

Wiebe Jager

Geen zin meer

Cees Jansen

Door zijn hoeven gezakt

Edward Kriek

De cavia

Roel van der Horst

Boukje

Jaap Zeevenhooven

De postbode en het lam

Dirk van der Wedden

Een Belgische Blonde

Roelof Moes

Gevaarlijk speelgoed

Frans van Arensbergen

Een onverwacht trio

Jaap Steijling

Gorilla’s uit de mist

Tjeerd de Faber

Eend op sokken

Michaëla Hilhorst

En toen waren er nog twee

Tony den Hollander

De haan van mevrouw Laban

Richard van Lingen

Sam

Lonneke Schuurmans

Blauwe draad

Jan van Asma

Pacemaker

dr. Peter Bernink

Ontremd karakter

Michiel Schouten

Het is het allemaal waard

Loudy Priesterbach

Kanarie met epilepsie

Jan van der Borden, KNO-ARTS

Toen ik op 12-jarige leeftijd een kanarie mocht uitzoeken, wist ik niet dat je een kanarie niet te jong bij zijn moeder moet weghalen. Hij bleek niet te kunnen fluiten; dat had hij niet geleerd van zijn moeder. Elija bleek echter zeer leerbaar en floot na een jaar al mijn deuntjes na. Zo begroette hij ons met mijn zelfbedachte fluitriedeltje als het gezin thuiskwam en als hij aandacht wilde.

Op een zaterdagavond met het hele gezin voor de buis, inclusief oma, viel een tv-presentator per ongeluk in een zwembad. Algehele hilariteit in de studio en ook bij ons. Het werd nog leuker toen duidelijk werd dat de tv-presentator het zelf helemaal niet leuk vond. We gierden het uit en oma plaste zelfs in haar broek, wat het gelach nog deed toenemen. Opeens fladderde Elija als een dolle door zijn ronde kooi en stortte – meer dood dan levend – in het zand.

Oma diagnosticeerde: epileptisch insult door lawaai.

De hijgende Elija werd door ‘dokter-oma’ opgepakt en onder de koude kraan gehouden. Zou Elija dit overleven? Gelukkig wel en ik was als tiener danig onder de indruk.

In de dagen na het insult trad langzaam herstel op. Elija floot mij weer na en het kanarieleven zag er weer goed uit. Maar de jaren hierna kreeg Elija keer op keer een insult bij lawaai in of rond het huis. Iedere keer herstelde hij weer met of zonder een koude waterstraal. Elija leefde zo nog vele jaren.

Achteraf, na veertig jaar, vraag ik mij af of de kordate aanpak van dokter-oma mij heeft doen besluiten arts te worden. Aan lawaaibescherming deden we in die jaren bij kanaries nog niet.

Sint-bernard met sepsis

Esther Bouman, ANESTHESIOLOOG-INTENSIVIST
Gaston Gigase en Mieke Gigase-Rodenburg, DIERENARTSEN
Huup Simons en Resy Vanderbroeck, GELUKKIGE BAASJES

Je zult het in een dierenartsenpraktijk niet vaak aantreffen en als dat wel het geval is, dan meestal in een zodanig vergevorderd stadium dat er weinig hulp meer te bieden is.

Chouf, een sint-bernard van 5 jaar, kwam na een vakantie terug uit de kennel. Hij was vermagerd en ging zienderogen achteruit. Hoge koorts en braken deden in eerste instantie een gastro-intestinale oorzaak vermoeden. Antibiotica en ontstekingsremmers verminderden de koorts, maar er ontstonden uitdrogingsverschijnselen en in een later stadium sterk gestoorde nierfuncties.

Met behandeling door dagelijks intraveneus vocht, antibiotica en vitaminen/antibraakmiddelen stabiliseerde de situatie. Duidelijke vooruitgang bleef echter uit. Hoe gelukkig ben je dan als hondenbezitter als je een vriendin hebt die anesthesioloog is en hart voor honden heeft, en een dierenarts die bereid is alles in overweging te nemen in het belang van de hond.

Bij patiënten met ernstige sepsis op de ic, die onvoldoende reageren op ingestelde therapie met intraveneus vocht, antibiotica en vasopressoren, kan de behandeling worden ondersteund met corticosteroïden. Er is vrijwel geen veterinaire literatuur over toediening van cortison bij sepsis terug te vinden.

Toch besloten we, in goed onderling overleg tussen dierenarts, anesthesioloog en eigenaars, een poging te wagen. Al na de eerste dosis knapte Chouf aanzienlijk op. Vervolgens kreeg hij gedurende vier dagen hydrocortison 3 dd 100 mg i.v. in combinatie met zeer veel natriumchloride-infusen met glucose.

Met heel veel geduld van zowel dierenarts als eigenaars is Chouf langzaam maar gestaag opgeknapt en uiteindelijk volledig hersteld tot een erg vrolijke sint-bernard.

Mond-op-hondbeademing

prof.dr. Ben Crul, EMERITUS HOOGLERAAR PIJNBESTRIJDING

En toen kwam Saar. Zo’n 35 jaar geleden was zij mijn eerste hond en vervulde een lang gekoesterde wens. De keus was op een rottweiler gevallen. We bestelden een teefje bij een fokster die zich had toegelegd op het fokken van vriendelijke, sociale rottweilers.

Saar bleek ook nog eens tot een schoonheid uit te groeien, kreeg het predicaat ‘uitmuntend’ op een tentoonstelling, reden voor de fokster om aan te dringen op een nestje om deze mooie bloedlijn voor de toekomst te behouden.

Dat leek ons, en vooral ook onze kinderen, een goed idee. Saar was uitgerekend net na mijn promotie. Haar zwangerschap was toen 60 dagen, ze had een indrukwekkende omvang. Geboorte van jonge hondjes vindt tussen de 61ste en 63ste dag plaats. De dag na mijn promotie stond direct in het teken van deze op handen zijnde gebeurtenis.

Ik ging op een stretcher naast haar in de garage slapen. Al de volgende nacht was het zover. Ze was eerst onrustig, toen heel kalm, had weeën. Er kwam een perswee en ik zag een vrolijk kwispelend staartje tevoorschijn komen met trappelende voetjes. Geen hoofdligging dus – ook bij honden het meest gebruikelijk – maar een onvolkomen stuit.

Terwijl ik aan het overwegen was wat te doen, zag ik het staartje steeds minder kwispelen en ten slotte als een slap vodje naar buiten hangen. In de voetjes zat eveneens geen leven meer. De uitdrijving staakt, stelde ik vast, ook de weeën waren opgehouden.

Gelukkig had ik gelezen dat je bij een barende hond een wee kunt opwekken door over de onderbuik te wrijven.

Dat deed ik. Meteen kwam er een wee en plofte er een volkomen levenloos hondje naar buiten. ‘Dat mág niet waar zijn’, dacht ik. Ik wreef de keel uit, pakte het hondje in mijn beide handen en begon met heel kleine pufjes lucht mond-op-mondbeademing toe te passen.

Na een minuut of twee gaapte het hondje diep. Ik ging door, hij gaapte nog meer en ging ten slotte min of meer normaal ademen. Daarna werden er heel voorspoedig nog zeven broertjes en zusje geboren. Ik heb nooit geweten welk hondje van de acht zijn leven dankte aan mijn mond-op-hondbeademing.