Handleiding Optreden plaats delict

Adri van Amelsvoort
Henk Groenendal

2013 Stapel & De Koning te Amsterdam

ISBN 97890352 4649 2(boek) 97890352 4659 1(ebook)

NUR 600

Reed Business Education, Postbus 152, 1000 AD Amsterdam

© 2013 Reed Business bv, Amsterdam

Behoudens de door de wet gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van de uitgever die daartoe door de auteur(s) met uitsluiting van ieder ander onherroepelijk is gemachtigd.

Aan de totstandkoming van deze uitgave is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die nochtans onvolledig of onjuist is opgenomen, aanvaarden auteurs, redactie en uitgever geen aansprakelijkheid. Voor eventuele verbeteringen van de opgenomen gegevens houden zij zich gaarne aanbevolen.

In deze handleiding zijn enkele foto’s opgenomen die op internet waren gepubliceerd. Mocht u menen rechten te kunnen laten gelden, dan verzoeken wij u vriendelijk contact met ons op te nemen.

INHOUD

Voorwoord
Gehanteerde afkortingen
Hoofdstuk 1 Inleiding
1.1 | Belang van het PD-onderzoek
1.2 | Begripsomschrijvingen
1.3 | Politieoptreden op en rondom de PD
Hoofdstuk 2 Juridische aspecten
2.1 | Juridisch kader
2.2 | Hulpverlening
2.3 | Strafvordering
2.3.1 | Inbeslagneming
2.3.2 | Schouw
2.3.3 | Aanhouding
2.3.4 | Uitlevering vorderen
2.4 | Wet op de lijkbezorging
2.5 | Frustreren PD-onderzoek
Hoofdstuk 3 beleidsmatige aspecten
3.1 | Plaats delict management (PDM)
3.2 | Soorten PD’s voor forensische opsporing
3.3 | Inzet LTFO
3.4 | Aanwijzing voor de opsporing
3.5 | Aanwijzing opmaken proces-verbaal tegen onbekende daders
3.6 | Aanwijzing voorlichting opsporing en vervolging
Hoofdstuk 4 Bedrijfsprocessen
4.1 | Waarderen informatie
4.2 | Nemen van de eerste maatregelen
4.3 | Onderzoek op en rondom de PD
Hoofdstuk 5 De eerste maatregelen
5.1 | Ter plaatse gaan
5.2 | Oriënteren op de PD-situatie
5.3 | Primaire taken op de PD
5.4 | Vakmanschap
5.5 | Beschermen van de PD
5.6 | Betreden van de PD
5.6.1 | Onderzoekshandschoenen
5.6.2 | Voorlopig looppad
5.6.3 | Centraal toegangspunt
5.7 | Beschermen van sporen
5.8 | PD met slachtoffer
5.8.1 | Optreden bij gewond slachtoffer
5.8.1.1 | Hulpverlening
5.8.1.2 | Opsporingshandelingen
5.8.1.3 | Instructies hulpverleners
5.8.1.4 | Vervoer slachtoffer
5.8.2 | Optreden bij slachtoffer in ziekenhuis
5.8.3 | Optreden bij overleden slachtoffer
5.8.3.1 | Constateren van de dood
5.8.3.2 | Natuurlijke dood
5.8.3.3 | Niet-natuurlijke dood
5.8.3.4 | Onverklaard overlijden van minderjarigen
5.9 | PD met verdachte
5.10 | PD met gevaar
5.11 | PD met publiek
5.12 | Vastlegging eerste maatregelen
5.12.1 | Belang vastlegging
5.12.2 | Logginggegevens
5.12.3 | Proces-verbaal
Hoofdstuk 6 Onderzoek op en rondom de PD
6.1 | Onderzoek op de PD
6.1.1 | Categorieën PD’s
6.1.2 | Werkproces
6.1.3 | Zoeken naar en veiligstellen van sporen
6.1.4 | Vaststellen sporenbeeld
6.1.5 | Overdracht PD
6.2 | Onderzoek rondom de PD
6.2.1 | Omgevingsonderzoek naar verdachte
6.2.2 | Omgevingsonderzoek naar voorwerpen
6.2.3 | Omgevingsonderzoek naar camerabeelden
6.2.4 | Omgevingsonderzoek naar financiële sporen
6.2.5 | Aandachtvestiging
6.2.6 | Opsporingsberichtgeving
6.2.7 | Verhoor getuigen
6.2.8 | Verhoor aangever
6.2.9 | Buurtonderzoek
6.2.10 | Verkeersgegevens telecommunicatie
6.2.11 | Registratie van personen en voertuigen
Hoofdstuk 7 Sporen
7.1 | Inleiding
7.2 | DNA-sporen
7.2.1 | Wat is DNA?
7.2.2 | Identificatiewaarde van DNA-sporen
7.2.3 | Reconstructiewaarde van DNA-sporen
7.2.4 | Coördinatiewaarde van DNA-sporen
7.2.5 | Zoeken en veiligstellen van DNA-sporen
7.2.6 | DNA-sporen van getuigen
7.3 | Vingersporen
7.3.1 | Wat is een vingerspoor?
7.3.2 | Identificatiewaarde van vingersporen
7.3.3 | Reconstructiewaarde van vingersporen
7.3.4 | Coördinatiewaarde van vingersporen
7.3.5 | Zoeken en veiligstellen van vingersporen
7.3.6 | Getuigensporen van vingersporen
7.4 | Digitale sporen
7.4.1 | Wat zijn digitale sporen?
7.4.2 | Identificatiewaarde van digitale sporen
7.4.3 | Reconstructiewaarde van digitale sporen
7.4.4 | Coördinatiewaarde van digitale sporen
7.4.5 | Zoeken en veiligstellen van digitale sporen
7.5 | Voetzoolsporen
7.5.1 | Wat is een voetzoolspoor?
7.5.2 | Identificatiewaarde van voetzoolsporen
7.5.3 | Reconstructiewaarde van voetzoolsporen
7.5.4 | Coördinatiewaarde van voetzoolsporen
7.5.5 | Zoeken en veiligstellen van voetzoolsporen
7.6 | Schoensporen
7.6.1 | Wat is een schoenspoor?
7.6.2 | Identificatiewaarde van schoensporen
7.6.3 | Reconstructiewaarde van schoensporen
7.6.4 | Coördinatiewaarde van schoensporen
7.6.5 | Zoeken en veiligstellen van schoensporen
7.6.6 | Schoensporen van getuigen
7.7 | Bandensporen
7.7.1 | Wat is een bandenspoor?
7.7.2 | Identificatie van bandensporen
7.7.3 | Reconstructiewaarde van bandensporen
7.7.4 | Coördinatiewaarde van bandensporen
7.7.5 | Zoeken en veiligstellen van bandensporen
7.8 | Werktuigsporen
7.8.1 | Wat is een werktuigspoor?
7.8.2 | Identificatiewaarde van werktuigsporen
7.8.3 | Reconstructiewaarde van werktuigsporen
7.8.4 | Coördinatiewaarde van werktuigsporen
7.8.5 | Zoeken en veiligstellen van werktuigsporen
7.9 | Vezelsporen
7.9.1 | Wat is een vezelspoor?
7.9.2 | Identificatiewaarde van vezelsporen
7.9.3 | Reconstructiewaarde van vezelsporen
7.9.4 | Coördinatiewaarde van vezelsporen
7.9.5 | Zoeken en veiligstellen van vezelsporen
7.9.6 | Vezelsporen van getuigen
7.10 | Glassporen
7.10.1 | Wat is een glasspoor?
7.10.2 | Identificatiewaarde van glassporen
7.10.3 | Reconstructiewaarde van glassporen
7.10.4 | Coördinatiewaarde van glassporen
7.10.5 | Zoeken en veiligstellen van glassporen
7.11 | Bloedspoorpatronen
7.11.1 | Wat is een bloedspoorpatroon?
7.11.2 | Identificatiewaarde van een bloedspoorpatroon
7.11.3 | Reconstructiewaarde van een bloedspoorpatroon
7.11.4 | Coördinatiewaarde van bloedspoorpatronen
7.11.5 | Zoeken en veiligstellen van bloedspoorpatronen
7.12 | Verfsporen
7.12.1 | Wat is een verfspoor?
7.12.2 | Identificatiewaarde van verfsporen
7.12.3 | Reconstructiewaarde van verfsporen
7.12.4 | Coördinatiewaarde van verfsporen
7.12.5 | Zoeken en veiligstellen van verfsporen
7.13 | Souches
7.13.1 | Wat is een souche?
7.13.2 | Identificatiewaarde van souches
7.13.3 | Reconstructiewaarde van souches
7.13.4 | Coördinatiewaarde van souches
7.13.5 | Zoeken en veiligstellen van souches
7.14 | Vuurwapensporen
7.14.1 | In- en uitschotsporen
7.14.1.1 | Wat is een in- en uitschotspoor?
7.14.1.2 | Identificatiewaarde van in- en uitschotsporen
7.14.1.3 | Reconstructiewaarde van in- en uitschotopening
7.14.1.4 | Coördinatiewaarde van in- en uitschotsporen
7.14.1.5 | Zoeken en veiligstellen van in- en uitschotsporen
7.14.2 | Sporen op patroonhulzen
7.14.2.1 | Wat zijn sporen op patroonhulzen?
7.14.2.2 | Identificatiewaarde van patroonhulzen
7.14.2.3 | Reconstructiewaarde van sporen op patroonhulzen
7.14.2.4 | Coördinatiewaarde van sporen op patroonhulzen
7.14.2.5 | Het zoeken en veiligstellen van patroonhulzen
7.14.3 | Sporen op kogels
7.14.3.1 | Wat zijn sporen op kogels?
7.14.3.2 | Identificatiewaarde van kogels
7.14.3.3 | Reconstructiewaarde van sporen op kogels
7.14.3.4 | Coördinatiewaarde van sporen op kogels
7.14.3.5 | Het zoeken en veiligstellen van kogels
7.14.4 | Schiethanden en -mouwen
7.14.4.1 | Wat zijn schiethanden en -mouwen?
7.14.4.2 | Identificatiewaarde van schiethanden en -mouwen
7.14.4.3 | Reconstructiewaarde van schiethanden en -mouwen
7.14.4.4 | Coördinatiewaarde van schiethanden en -mouwen
7.14.4.5 | Het veiligstellen van schiethanden en -mouwen
Hoofdstuk 8 Omgang met de pers
Geraadpleegde literatuur
Bijlage 1 Raamwerk PDM
1 | Inleiding
2 | Doelstelling
3 | Inzetcriteria
4 | Processen
5 | Onderzoeksorganisatie
6 | Kwaliteitsborging
7 | Mediabeleid
Bijlage 2 Uitvoeringsregeling PDM
1 | Waarderen informatie
2 | Nemen eerste maatregelen
3 | Onderzoeken op/rondom PD
Bijlage 3 Tien aandachtspunten voor de BPD
Bijlage 4 Relevante wetsartikelen
Dankwoord
Register

VOORWOORD

De term ‘plaats delict’ roept bij burgers meteen een beeld op: ze zien een afzetting met politielint en stellen zich druk met elkaar pratende dienders voor die wijzen naar de plek waar ‘het’ gebeurde. Zo’n levendig beeld zal zijn ontstaan door de nieuws-items en krantenfoto’s die ze met de jaren zagen na grote incidenten.

Maar die mystiek is ook agenten niet vreemd. Het is een gek iets: de PD’s die ik betrad na een levensdelict kan ik me nog allemaal voor de geest halen. Het heeft natuurlijk ook iets spannends. Het afzetlint is de grens van de veilige buitenwereld met de plek waar zich iets afspeelde dat ernstig genoeg is om door de politie uitgebreid te worden onderzocht.

Maar eenmaal met een incident geconfronteerd, valt het nog niet mee om alle stappen goed te doorlopen. Het is als maagdelijke sneeuw: zodra je er voet op zet, is er al verstoring. De technologische vlucht van de afgelopen decennia maakt het belangrijk te weten wat je rol is op de PD. Alles valt te onderzoeken en alles is van belang om tactische en technische aanwijzingen te verkrijgen, met in het achterhoofd de wetenschap dat je maar één kans hebt.

Dit boek beschrijft onder andere de te nemen eerste maatregelen, het onderzoek op en rondom de PD en noemt de meest voorkomende sporen en hoe daarmee moet worden omgegaan. Dat alles in heldere taal.

Iedere collega die door zijn werkzaamheden op een PD kan belanden, moet een boek als dit tot zich nemen. Er is de afgelopen tijd te veel veranderd om dat niet te doen.

Frank Paauw

Hoofdcommissaris van Politie

Politiechef Eenheid Rotterdam

GEHANTEERDE AFKORTINGEN

AMBU | Ambulance
ANPR | Automatic Number Plate Recognition
AO | Afgeschermde operaties
BPD | Beheerder plaats delict
BVI | Basisvoorziening informatie
CBRN | Chemische, biologische, radiologische en nucleaire incidenten
CHOP | Chef opsporing
COOH | Chef openbare orde en handhaving
CPDU | Coördinator Plaats Delict Unit
DLOS | Dienst Landelijke Operationele Samenwerking
DLR | Dienst Landelijke Recherche
DROC | Dienst Regionaal Operationeel Centrum
DRR | Dienst Regionale Recherche
FO | Forensische opsporing
GMK | Gemeenschappelijke meldkamer
GRIP | Gecoördineerde Regionale IncidentbestrijdingsProcedure
HKS | Herkenningsdienstsysteem
HOvJ | Hulpofficier van justitie
HR | Hoge Raad
IBIS | Integrated Ballistics Identification System
ICT | Informatie- en communicatietechnologie
KIV | Kras-, indruk- en vormsporen
LEP | Landelijke Eenheid Politiediensten
LFSC | Landelijk forensisch service center
LO | Leider onderzoek
LPD | Leider plaats delict
LPEHP | Landelijk protocol eerste hulp politie
LTFO | Landelijk Team Forensische Opsporing
MO | Modus operandi
NFI | Nederlands Forensisch Instituut
NODO | Nader onderzoek naar de doodsoorzaak
OC | Operationeel Centrum
OvD | Officier van dienst
OvJ | Officier van justitie
PD | Plaats delict
PDA | Personal Digital Assistant
PDM | Plaats delict management
PDU | Plaats delict unit
RAM | Random-access memory
RBP | Referentiemodel bedrijfsprocessen politie
RC | Rechter-commissaris
RTIC | Real Time Intelligence Centrum
SGBO | Staf Grootschalig Bijzonder Optreden
SIN | Spooridentificatienummer
Sr | Wetboek van Strafrecht
Sv | Wetboek van Strafvordering
TGO | Team grootschalig optreden
USB | Universele Seriële Bus
VVVi | Verzamelen en verwerken van veiligheidsinformatie
WBC | Warmtebeeldcamera
Wlb | Wet op de lijkbezorging
WME | Wapens-munitie-explosieven
WWM | Wet wapens en munitie
ZeG | Zelfrapportage voor getuigen

HOOFDSTUK 1
INLEIDING

1.1  BELANG VAN HET PD - ONDERZOEK

De plaats waar een (mogelijk) misdrijf heeft plaatsgevonden of waar sporen zijn achtergelaten, wordt in de praktijk aangeduid als plaats delict (PD). Het uitvoeren van een onderzoek op en om de PD is een veelvoorkomend onderdeel van het politiewerk. Het primaire doel ervan is het verzamelen van tactische en technische aanwijzingen ten behoeve van de waarheidsvinding.

De uitkomsten van het PD-onderzoek bieden veelal essentiële elementen voor het verdere verloop van het opsporingsonderzoek en de bewijsvoering. De verkregen informatie kan de richting bepalen van het onderzoek en soms al direct leiden naar een verdachte. In een later stadium kan deze informatie uitsluitsel geven over de (mate van) betrokkenheid van de verdachte bij het misdrijf of juist zijn onschuld aantonen.

1.2  BEGRIPSOMSCHRIJVINGEN

PD

Onder de PD verstaan we de plaats waar een (strafbaar) feit heeft plaatsgevonden of de dader (mogelijk) sporen heeft achtergelaten. Bij één delict kan er sprake zijn van meerdere PD’s.

Sporen

Sporen zijn aanwijzingen op basis waarvan de toedracht van het gebeurde kan worden vastgesteld. Ze dienen ter opsporing en identificatie van personen (bijvoorbeeld DNA-, vinger- en digitale sporen) of voorwerpen (bijvoorbeeld werktuigen, wapens, schoeisel, voertuigen).

Contaminatie

In het kader van forensisch onderzoek verstaan we onder contaminatie: ongewenste overdracht/besmetting van sporen, het onbedoeld vermengen van sporen met ander materiaal. Het gevaar van contaminatie is gedurende het gehele PD-onderzoek aanwezig: sporen en sporendragers zijn er voortdurend aan blootgesteld. Contaminatie kan ontstaan door overdracht van persoon op persoon, van een persoon op een voorwerp, van een voorwerp op een persoon of van voorwerp op voorwerp. Sporen van buitenaf kunnen dus vrij gemakkelijk op de PD worden gebracht. Sporen die snel gecontamineerd kunnen worden, zijn DNA-sporen, vezels en schotresten.

1.3  POLITIEOPTREDEN OP EN RONDOM DE PD

Het is van groot belang dat het onderzoek op en rondom de PD in grote en kleine zaken goed wordt uitgevoerd. Je kunt het maar één keer doen: het is een eenmalige activiteit, de PD blijft niet bestaan. Het vereist van alle betrokken politieambtenaren het nodige vakmanschap.

Om op de PD professioneel en zo veilig mogelijk te kunnen optreden, is het een voorwaarde dat de politieambtenaren die als eerste naar de PD worden gestuurd van alle relevante informatie worden voorzien. Het wegen en waarderen van de beschikbare informatie wordt beschouwd als de eerste fase van het PD-optreden. Doorgaans wordt die fase uitgevoerd door het personeel van de Dienst Regionaal Operationeel Centrum (DROC). Onder die dienst vallen de meldkamer en het Real Time Intelligence Center (RTIC).

De tweede fase is gericht op het nemen van de eerste maatregelen op de PD: het ‘bevriezen’ van de PD en het creëren van een stabiele situatie, zodat in de volgende fase een optimaal onderzoek kan worden uitgevoerd. Vakmanschap wordt vooral vereist wanneer er een slachtoffer is, er gevaar dreigt, er nog een dader op de PD is, of wanneer zich publiek op de PD bevindt. Er moet dan razendsnel handelend worden opgetreden, waarbij normaal geldende prioriteiten moeten worden verlegd.

De derde en laatste fase richt zich op het opsporingsonderzoek. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen het onderzoek op de PD en het onderzoek rondom de PD.

Het onderzoek op de PD richt zich op de sporen, sporendragers, sporenveroorzakers en het totale sporenbeeld zoals dat was toen de politie arriveerde. Het moet in alle rust plaatsvinden in een niet hectische situatie.

Het onderzoek rondom de PD betreft het uitvoeren van een aantal kritieke onderzoeksprocessen: activiteiten die in principe niet kunnen worden uitgesteld, zoals het instellen van omgevingsonderzoeken naar verdachten, voorwerpen en camera’s en het traceren van mogelijke getuigen.

De inzet, volgorde en duur van het opsporingsonderzoek kan elke keer weer anders zijn. Het is steeds afhankelijk van de situatie. Een autosnelweg of een bedrijf kan bijvoorbeeld niet drie dagen worden afgesloten.

In deze handleiding gaan we in op wat je als politieambtenaar op en rondom de PD moet doen, met welke problemen je te maken krijgt en welke gevolgen je handelen heeft voor het verdere opsporingsonderzoek en de bewijsvoering. We gaan daarbij steeds uit van het ideale onderzoeksmodel, omdat dit de basis is voor goed vakmanschap. Door beleidskeuzes in de praktijk kan het ideale PD-onderzoek helaas niet altijd worden uitgevoerd. Zo wordt bij een groot aantal veelvoorkomende misdrijven door de forensische opsporing geen of een beperkt onderzoek op de PD ingesteld. In die gevallen moet de opsporingsambtenaar die de zaak behandelt zelf het onderzoek op en rondom de PD ter hand nemen.