ELSEVIERS AMERIKAANSE BIBLIOTHEEK

Deel 1: Shelby Steele Barack Obama
Waarom iedereen van hem wil houden
en wat zijn opkomst betekent (2008)

Deel 2: Mariska van Geldorp (samenstelling) De West Wing
Gids voor fans (2008)

Deel 3: Rik Kuethe Alle 44 Amerikaanse presidenten
Met een beschrijving van hun leven
en hun relatie met Nederland (2008)

Deel 4: Bart Tromp Bush en Blair en het veld van eer
Wereldpolitiek en de verdediging van westerse waarden
(2008)

Deel 5: H.M. Krabbé Reuzenland
‘Grootsch en heerlijk’ – hoe een jonge kunstenaar zich
vergaapt aan het Amerika van 1893 (2012)

Deel 6: Koen Petersen Einddoel Witte Huis
Hoe de Amerikanen hun president kiezen (2012)

Deel 7: Rik Kuethe Adelaars van het Witte Huis
Alle naoorlogse ministers van Buitenlandse Zaken
en hun relatie met Nederland (2014)

Deel 8: Koen Petersen Einddoel Witte Huis
Hoe de Amerikanen hun president kiezen
(uitgebreid en geactualiseerd, 2016)

Deel 9: De Amerikaanse Grondwet en
Onafhankelijkheidsverklaring (2016)

Deel 10: Koen Petersen Showtime!
Gids bij de conventies, debatten,
verkiezingsdag en inauguratie (2016)

Deel 11: Rik Kuethe Alle 45 Amerikaanse presidenten
Met een beschrijving van hun leven
en hun relatie met Nederland
(uitgebreid en geactualiseerd, 2016)

Deel 12: Geerten Waling Zoeken naar de democratie in Amerika
Op reis met Alexis de Tocqueville
in het land van Trump (2016)

Geerten Waling

ZOEKEN NAAR
DE DEMOCRATIE
IN AMERIKA

Op reis met
Alexis de
Tocqueville in
het land
van Trump

REIS VAN DE AUTEUR DOOR
DE VERENIGDE STATEN IN DE ZOMER VAN 2016

Eerste druk: november 2016

© Elsevier Boeken

© Geerten Waling

Redactie en register: José Bernard

Vormgeving omslag: Peter ter Mors

Boekverzorging: jooZt Mattheij

Foto omslag: Jae C. Hong/AP/HH

Foto auteur: Lotte van Gelder

Druk en bindwerk: Wilco, Amersfoort

Elsevier Boeken, Postbus 152, 1000 AD Amsterdam

Bestellen: www.elsevier.nl/boeken

ISBN: 978 90 3525 370 4 (boek) 978 90 3525 371 1 (e-book)

NUR: 686

INHOUD

Inleiding

Hoofdstuk 1: Traditie en aristocratie in Boston

Hoofdstuk 2: Door slachtofferschap verenigd

Hoofdstuk 3: Burgerschap zonder ironie

Hoofdstuk 4: Politiegeweld in het land van law and order

Hoofdstuk 5: Hapklare religie in een bioscoopzaal

Hoofdstuk 6: Amerikanen vieren hun geboorteverhaal wél

Hoofdstuk 7: De paradox van de Republikeinse homo’s

Hoofdstuk 8: De strijd om de geschiedenis in het Zuiden

Hoofdstuk 9: Een vreedzaam land vol geweld

Hoofdstuk 10: De indrukwekkendste state capitol van Amerika

Hoofdstuk 11: Thuiskomen in den vreemde

Hoofdstuk 12: De paradox van Chicago

Hoofdstuk 13: De Nederlandse politie als schoolvoorbeeld

Hoofdstuk 14: San Francisco en de haat jegens Trump

Hoofdstuk 15: Samenzwering en bijgeloof

Tot slot: De culturele voedingsbodem van de Amerikaanse democratie

I Het volk als machtsfactor

II De erkenning van oppositie

III De ruggegraat van Amerika: het maatschappelijk middenveld

Register

Over de auteur

INLEIDING

Het is 2016. Verkiezingsjaar. De Nederlandse media zijn al bijna een jaar in de ban van de verkiezingskoorts. In verhitte debatten, stand-upjes van correspondenten en meeslepende reisreportages worden de politieke kwesties tegen het licht gehouden en de kandidaten besproken.

Geen Nederlander ontkomt aan de morele plicht om zich uit te spreken voor de een of de ander… Kies je voor de notoire leugenaar of voor de blonde schreeuwlelijk? De doorgewinterde partijkandidaat of de rijke ondernemer? De vrouw of de man? Het houdt de gemoederen eindeloos bezig.

Maar wanneer mag Nederland dan eigenlijk naar de stembus? Nou, niet in 2016. Want het is niet Nederland, maar Amerika dat kiest. De ‘leider van de vrije wereld’, de nieuwe bewoner van het Witte Huis, de ‘POTUS’ – die wordt verkozen.

Nu geven de Amerikaanse presidentsverkiezingen elke vier jaar steevast aanleiding voor een hoop wereldwijd tumult, maar die van 2016 bleken wel de meest chaotische, smerige, maar ook spannende in de recente geschiedenis.

Het jaar 2016 stond voor mijzelf sowieso al in het teken van de democratie. Dat was niet zozeer omdat Nederland op 6 april, in zijn eerste raadgevende referendum ooit, met 61 procent tegen het associatieverdrag van de Europese Unie (EU) met Oekraïne stemde, of omdat het Verenigd Koninkrijk zich opmaakte om per referendum uit de EU te stappen, of omdat Hongarije en Italië eveneens spraakmakende referenda voorbereidden over de Europese Unie – maar omdat ik intussen de laatste hand legde aan mijn proefschrift over de wortels van de democratie in Europa.

In een politiek-historische studie richtte ik mij op een cruciaal moment in de Europese politieke geschiedenis: de revolutiegolf van 1848, en dan vooral in de revolutiesteden Parijs en Berlijn. Deze Europese ‘lente der volkeren’ was een moment van gekte waarin miljoenen Europeanen ineens iets gingen doen wat tot dan toe verboden was geweest: zelf politiek bedrijven.

Politieke partijen bestonden nog niet, maar in politieke clubs en volksvergaderingen oreerden, discussieerden en mobiliseerden zij naar hartelust. 1848 was op het continent een sleutelmoment in de ontwikkeling van de moderne (partij)democratie die wij tegenwoordig zo vanzelfsprekend achten.

Op 24 mei 2016 verdedigde ik mijn proefschrift, 1848 – Clubkoorts en revolutie, aan de Universiteit Leiden, in het imposante Groot Auditorium van het Academiegebouw aan het Rapenburg.¹ Vijf jaar studie was aan het boek voorafgegaan. In die vijf jaren was het verschijnsel democratie mij alleen maar meer gaan fascineren. Daar kwam nog bij dat er inmiddels buiten mijn werkkamer, buiten de ivoren toren van de wetenschap, duidelijk iets was gaan broeien in die democratie.

In Nederland werd dit onder meer zichtbaar in de afkalving van politieke partijen. De elf partijen die in 2012 de Tweede Kamer hadden betreden, waren in 2016 al opgesplitst in zestien fracties. De grote middenpartijen van weleer, CDA, VVD en PvdA, zagen zich in het voorjaar van 2016 genoodzaakt om voor geld aan te kloppen bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, omdat zij door dalende ledenaantallen niet genoeg eigen inkomsten meer hadden. Politiek lijkt steeds meer om personen en thema’s te gaan, waarbij de oude partijorganisaties buitenspel komen te staan.²

Nieuwe, hybride partijvormen en politieke bewegingen komen op en oude partijorganisaties lijken hun greep op het debat te verliezen. Het is een ontwikkeling die zich dezer dagen voordoet in heel Europa. Maar intussen merkte ik dat het ook in Amerika was gaan broeien. Zo bleek wel uit de plotselinge populariteit van de linkse presidentskandidaat Bernie Sanders en de rechtse kandidaat Donald J. Trump – beiden bepaald geen representanten van het bestaande partijstelsel.³ Dit terwijl Amerika toch bekendstond als een solide, nuchtere, enigszins conservatieve republiek, die in elk geval al sinds Ronald Reagan geen outsider meer als president had gehad. In 2016 bleken dus opeens spannende tijden aan te breken, zeker voor een politiek historicus, omdat bij politieke omwentelingen het verleden en het heden voortdurend met elkaar in gesprek zijn. Kortom, als ik de geschiedenis van de westerse democratieën en tegelijkertijd hun huidige toestand wilde begrijpen, zou een reis door Amerika uitkomst kunnen bieden.

Op reis

Het grootste deel van mijn leven had ik naar de Verenigde Staten gekeken met een milde afkeer – het land leek me te groot, te luid, te dik, te dom, te nieuw, te vuil, te cliché – maar met mijn interesse in de grondslagen van de democratie, groeide afgelopen jaren ook mijn verlangen om dat Amerika toch eens met eigen ogen te zien om niet te hoeven vertrouwen op de eenzijdige verslaggeving in de media, de platte popcultuur en het hysterische Hollywood.

Een maand na mijn promotie vertrok ik daarom naar de Verenigde Staten. In de zomermaanden van 2016 trok ik vervolgens door het land: 4.000 mijl legde ik af per vliegtuig, een paar honderd mijl per trein en 8.000 mijl in de auto. Ik doorkruiste 26 staten, in tientallen steden en dorpen logeerde ik in hotels, motels en Airbnb’s. Ik sprak er met jong en oud, wit en zwart, rechts en links, arm en rijk, hoog- en laagopgeleid. Het waren niet zozeer de verkiezingen die me boeiden, maar vooral de diepgewortelde democratische cultuur die achter het verkiezingscircus schuilgaat.

Op reis schreef ik voor Elsevier internetcolumns waarin ik die democratische cultuur van alle kanten probeerde te besnuffelen en bekijken. Deze observaties, die ik sindsdien heb aangevuld en herschreven, vormen de basis voor dit boek.

Voor het tot stand komen van de columnreeks en van dit boek ben ik dank verschuldigd aan de redactie van Elsevier, specifiek aan Arendo Joustra en René van Rijckevorsel, en aan Laetitia Houben, Thierry Baudet en alle Amerikaanse gespreksgenoten die de revue passeren. Zij hebben geholpen om de Amerikaanse samenleving met een frisse blik te bekijken. Tegelijkertijd lieten zij mij inzien dat ik iets deed wat vele Europeanen al eeuwenlang doen: Amerika gebruiken als een politieke en sociale spiegel waarin we ook onszelf beter kunnen bekijken.

Eeuwenoude betrekkingen

Het reizen door Amerika, en daarover schrijven voor het thuisfront, past in een lange traditie. Want dat Europa zo warmloopt voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen heeft niet alleen te maken met het fascinerende spektakel dat gewoonlijk in het verkiezingsseizoen losbarst. De entertainmentwaarde van het verkiezingscircus is zeker een factor, maar daarnaast zijn we altijd al erg betrokken geweest bij de Verenigde Staten. Zelfs in een tijd waarin het land internationaal nog niets voorstelde, interesseerden Europeanen zich al voor wat hun verre verwanten in de Nieuwe Wereld uitspookten. Eeuwenlang al reizen zij nieuwsgierig naar de voormalige koloniën, waar de mensen zo Europees lijken, maar waar zulke uitzonderlijke, on-Europese politieke en sociale experimenten worden ondernomen.

Het is precies dat ambivalente – Europese én on-Europese – karakter waarin de toenemende obsessie met Amerika schuilt die de Europese cultuur in de laatste tweehonderd jaar heeft vertoond. De Verenigde Staten, die zich als onafhankelijk land aan de eigen haren uit het moeras van de koloniale geschiedenis hebben getrokken, zijn eigenlijk een Europees project – men zou zelfs enigszins sceptisch kunnen zeggen: het enige geslaagde Europese project tot nu toe. Migranten uit alle Europese landen en hun afstammelingen hebben altijd dicht bij de cultuur van het oude continent gestaan en rijke banden onderhouden met hun landen van herkomst.

Voor Nederland geldt dat zeker. Het waren Nederlanders die de basis legden voor New York City en andere strategisch gelegen steden en vruchtbare gebieden aan de oostkust. De religieuze Pilgrims, puriteinse vluchtelingen uit Engeland, vertrokken begin zeventiende eeuw vanuit de Nederlandse stad Leiden naar Amerika om daar hun religieuze vrijheid te vinden. Daar verjoegen zij overigens graag allen die een ander geloof aanhingen. Hoe anders was dat in de kolonie Vlissingen, tegenwoordig onderdeel van New York City (Flushing). In 1657 riepen de inwoners van deze plaats met hun Flushing Remonstrance de Nederlandse gouverneur Peter Stuyvesant op om de omstreden quakers niet langer te vervolgen en ook voor hen de godsdienstvrijheid te waarborgen.⁴

In het jaar van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 1776, waren het Nederlanders die als eersten het onafhankelijke Amerika erkenden door vanaf Fort Oranje op Sint Eustatius een schip met de Amerikaanse vlag te groeten met saluutschoten. Wat minder mensen weten, is dat de founding fathers, die deze onafhankelijkheid hadden afgedwongen, zich al decennialang in hun strijd lieten inspireren door de verhalen over de Nederlandse Opstand van twee eeuwen eerder. De bronteksten daarvan, zoals de Unie van Utrecht, de Apologie van Willem van Oranje en het Plakkaat van Verlating circuleerden in Engelse vertaling onder de opstandige Britse kolonisten.⁵

Praktische steun voor hun onafhankelijkheidsstrijd kwam al vóór 1776 in de vorm van Nederlandse wapensmokkel en in de jaren daarna van Nederlandse bankiers die de strijd steunden met een forse lening. De Amerikaanse gezant John Adams had hier succesvol om gebedeld, evenals om politieke steun van de Staten-Generaal. Twee zoons van hem – onder wie John Quincy Adams, die later (net als zijn vader) president zou worden – genoten intussen hun opleiding aan de Leidse universiteit. De innige band van vier eeuwen werd uiteindelijk bezegeld door de opoffering van Amerikaanse soldaten in de strijd om de Europese, en zeker ook de Nederlandse, vrijheid in de Tweede Wereldoorlog – en nadien in de trans-Atlantische samenwerking, zoals de NAVO.⁶

We zouden zonder overdrijving kunnen stellen dat de Verenigde Staten sterk door deze Nederlandse invloed getekend zijn. In elk geval valt die invloed te zien als een onderdeel van het sterk Europese karakter van Amerika. Niet voor niets vormen de twee continenten samen het hart van de ‘westerse’ beschaving. Toch hebben de inwoners van de voormalige koloniën in Noord-Amerika een paar cruciale stappen gezet die hun cultuur eigenzinnig en uniek hebben gemaakt. Door hun ondernemingszin – die ook bestond uit de uitroeiing en verdrijving van de indianenstammen en de uitbuiting van Afrikaanse slaven – slaagden zij erin om in een ‘nieuw’ land een volledig nieuwe samenleving te stichten.

Sociale status, stambomen, adellijke titels – ze deden er niet meer toe in dat nieuwe land. Iedere (blanke, mannelijke) burger had in principe gelijke kansen op geld en armoede, geluk en ellende, succes en mislukking. Deze vergevorderde sociale gelijkheid, die ook weerklank vond in politieke gelijkheid, heeft in Europa maar veel langzamer en moeizamer gestalte gekregen. Dat zij in Amerika altijd zo vanzelfsprekend en leidend is geweest, en er de cultuur zo heeft gevormd, draagt bij aan de eeuwenlange fascinatie van Europeanen voor dit land.

Een van die Europeanen – en waarschijnlijk de beroemdste – vergezelde mij deze zomer op mijn reis door de Verenigde Staten.

Alexis de Tocqueville

In 1831 reisde een jonge Fransman negen maanden door Amerika, dat toen nog maar twee generaties bestond als zelfstandig land. Na de revolutionaire Onafhankelijkheidsverklaring van 1776 hadden de founding fathers een republiek opgetuigd die democratischer was dan welk land dan ook. In elk geval op papier stelden zij dat all men are created equal – alle mensen gelijk zijn geschapen. De reiziger was Alexis-Charles-Henri Clérel, burggraaf de Tocqueville, een Franse aristocraat die ondanks zijn deftige afkomst doorhad dat het Europa van zijn tijd niets minder dan een democratische revolutie onderging. De loop van de geschiedenis leek onvermijdelijk te leiden tot een steeds grotere gelijkheid van burgers.

Alexis de Tocqueville als jongeman

Gefascineerd door de hoge mate van sociale gelijkheid die in Amerika zou bestaan, nam Alexis de Tocqueville met zijn vriend Gustave de Beaumont de boot. Officieel werden de heren uitgezonden door de Franse regering om een studie te maken naar het Amerikaanse gevangeniswezen, maar duidelijk is dat Tocqueville al van meet af aan vooral een andere interesse had.⁷

Voor de politiek filosoof – en socioloog avant la lettre – was de Amerikaanse samenleving een bijzonder onderzoeksobject. Hoe deden ze dat eigenlijk daar, zo’n democratie? Bestond er geen aristocratie meer? Hoe kon een maatschappij waarin iedereen gelijk was goed functioneren? En ging er in zo’n moderne samenleving niet ook iets verloren?

Zijn bevindingen noteerde Tocqueville in De la démocratie en Amérique – over de democratie in Amerika – dat in twee boekdelen zou verschijnen, in 1835 en 1840. Het boek werd een negentiende-eeuwse bestseller en staat sinds enkele decennia weer volop in de belangstelling. In 2011 gaf de Nederlandse uitgeverij Lemniscaat dan ook een lijvige, geannoteerde hertaling van het boek uit.

Tocqueville was in de negentiende eeuw al beslist niet meer uniek in zijn verlangen om Amerika te zien en erover te schrijven – het was zelfs een hype geworden. De Franse boekenmarkt werd in die tijd overspoeld door honderden beschrijvingen van vergelijkbare reizen. In 1851 schreef een commentator daarover:

‘Frenchmen are very apt to express great sympathy with, and admiration of, the people of the United States. This arises from various causes. Some are smitten with their democratic institutions; some exult in American independence as a triumph over England; others assume a share in that triumph, on account of the French auxiliaries in the American war; whilst others, again, suffer their imaginations to be captivated by the wonderfully rapid rise and prodigious development of American wealth and power. It does not require any great amount of sentiment and fancy to get up this kind of love-at-a-distance.’⁸

Toch zijn Tocquevilles observaties van de democratie bijzonder. Niet alleen schrijft hij, vooral in het eerste van de twee boeken, systematische verhandelingen over alle aspecten van de democratie, van lokale gemeenschappen tot de federale overheid, ook gaat hij uitgebreid in op de democratische cultuur, die bij de Amerikanen is ingebakken maar ook ongelofelijk problematisch lijkt. Daarom deed zijn zware boek maandenlang dienst als gewaardeerde reisgezel. Het bleek de meest waardevolle gids die ik me kon bedenken.

Op zoek naar de democratische cultuur

De Verenigde Staten uit de tijd van Tocqueville waren jong, zoekend en letterlijk onbegrensd. Het land waar ik in de zomer van 2016 doorheen reisde, is volwassen, zelfbewust, fysiek begrensd – en in zekere zin decadent geworden. Daarnaast moeten we ons realiseren dat het Europa van de Restauratieperiode, van waaruit Tocqueville vertrekt en dat hij steeds als referentiekader hanteert, onvergelijkbaar is met het Europa van tegenwoordig. Autocratische monarchieën zijn vervangen door democratische rechtsstaten, koloniale rijken zijn teruggebracht tot vastomlijnde natiestaten die zich hebben gecommitteerd aan het nogal modernistische project van de Europese Unie. Kortom, het is onverstandig om Over de democratie in Amerika klakkeloos te projecteren op de eenentwintigste eeuw.

Desalniettemin geldt dat wie Tocqueville meeneemt naar Amerika, met heel andere ogen naar het land kijkt. Al zijn er bijna twee eeuwen verstreken sinds Tocqueville zijn bevindingen deed, zijn analyses lezen alsof ze vandaag de dag gemaakt zouden kunnen zijn. Het gaat dan vooral over de culturele verschillen tussen Europa en Amerika, die in bijna twee eeuwen tijd nauwelijks veranderd lijken. En de paradoxen die Tocqueville bespeurde in de Amerikaanse cultuur, ogenschijnlijke tegenstrijdigheden in de zeden en de wetten van het land, zijn er nog altijd.

Hoe is bijvoorbeeld het individualisme van de Amerikanen te rijmen met de overdreven beleefdheid die aan de dag wordt gelegd in de publieke ruimte? Hoe kan het dat een land van ‘vrije en moedige mensen’, volgens het volkslied, overal regeltjes voor heeft en dat het zich laf verschuilt achter ‘het systeem’ zodra je die krampachtigheid aan de orde stelt? Hoe kan dit land alle ranglijsten van topuniversiteiten aanvoeren, maar toch zo’n breed draagvlak hebben voor creationisme en andere vormen van geloof en bijgeloof? Waarom zijn er nog steeds rassenrellen in het land dat bij uitstek is gebouwd op een gelijkheidsgedachte?

De Amerikaanse staat is meer dan welk land ook een kunstwerk van alle burgers samen, maar hoe kan het dan dat de staat zo autoritair optreedt en een confrontatie met de politie tot de grootste angsten behoort? Hoe heeft de federale overheid zoveel macht naar zich toe weten te trekken, terwijl de essentie van de democratie volgens de oprichters vooral in de gemeenten, regio’s en staten zou moeten liggen? In het verlengde daarvan: waarom wordt founding father Thomas Jefferson, die een uitgesproken decentralist was, door heel het land vereerd, maar is het in de praktijk telkens weer de centralistische, federale lijn van zijn tijdgenoot Alexander Hamilton die domineert? Zulks was immers steeds de uitkomst van de belangrijke constitutionele momenten in de Amerikaanse geschiedenis, van de Grondwet zelf (1789) tot de burgeroorlog (1861-1865), de New Deal (1933-1938) en zelfs de Patient Protection and Affordable Care Act (PPACA) of ‘Obamacare’-wet (2010) aan toe.

Uiteindelijk biedt ook Tocqueville geen antwoord op al deze vragen, maar hij brengt ze tenminste aan het licht. Het wijzen op de ogenschijnlijke tegenstrijdigheden is het begin van een beter begrip van het Amerikaanse cultuurgoed. Daarnaast behandelt Tocqueville Amerika als studieobject om ook de Europese samenleving beter te begrijpen. Hij doet dat met één belangrijke overtuiging: wat in Amerika gebeurt, gebeurt vroeg of laat ook bij ons.

In de afgelopen halve eeuw is die gedachte in Europa opgeleefd. Daarbij blijkt wel dat de verhoudingen in tweehonderd jaar zijn omgedraaid: waar het jonge Amerika zich nog erg spiegelde aan het oude Europa, dat fungeerde als positief en als negatief voorbeeld tegelijk, is het sinds de Tweede Wereldoorlog vooral Europa dat steeds meer op de Verenigde Staten probeert te lijken.

De consumptiemaatschappij en populaire cultuur zijn voor de hand liggende voorbeelden van deze veramerikanisering, maar ook het buitenlandbeleid van de Europese landen lijkt beïnvloed door het trans-Atlantische partnerschap. De Europese Unie is als systeem zelfs nadrukkelijk ontworpen om (uiteindelijk) uit te monden in een Verenigde Staten van Europa. Dat dit een heilzame weg is, wordt vandaag de dag door velen betwijfeld. De Europese integratie stokt en andermaal blijkt dat Europa geen Amerika is.

Kortom, er is juist nu genoeg reden voor ons om nog eens goed naar die Verenigde Staten te kijken. Zeker nu het land zelf het decor is geworden van tektonische aardbevingen in het politieke landschap, die aangeven dat de twee heersende partijen, en misschien wel de democratie als geheel, zichzelf opnieuw zullen moeten uitvinden.

HOOFDSTUK 1

Traditie en aristocratie in Boston

‘Het beeld dat de Amerikaanse samenleving biedt is, als ik mij zo mag uitdrukken, bedekt met een democratisch laagje, waaronder men van tijd tot tijd de oude kleuren van de aristocratie ziet doorschemeren.’

– Alexis de Tocqueville,
Over de democratie in Amerika (1835-1840)

Boston, Massachusetts, 29 juni 2016 – Mijn reis begint in deze oude havenstad. Want niet in ‘D.C.’, maar in Boston staat de wieg van de Amerikaanse democratie. Hier begon rond 1770 de Amerikaanse Revolutie, met de protesten tegen de belastingen die de Britse koning George III aan de kolonisten oplegde. Opstandelingen kieperden drie scheepsladingen Engelse thee in het water – want erger kun je Britten niet kwetsen.

Een groot politiek avontuur brak aan, wellicht het grootste uit de westerse geschiedenis. Na de onafhankelijkheidsverklaring in 1776 schreef ‘Bostonian’ John Adams voor Massachusetts de allereerste Grondwet (1780), tot op heden de oudste functionerende grondwet ter wereld, die diende als blauwdruk voor de federale constitutie.

Wie de metropool nu bezoekt, moet goed zoeken naar dat opstandige havenstadje van de achttiende eeuw. De enkele monumentale gebouwen die nog overeind staan, kunnen door de ware patriot stuk voor stuk worden bewonderd tijdens de toeristische wandeling Freedom Trail, maar ook deze laatste restanten vallen weg in een skyline van moderne torenflats.

Het voormalige regeringsgebouw van de Britse koloniën, het Old State House, biedt tegenwoordig als museum een mooi inkijkje in de revolutionaire geschiedenis van Boston. Naast John Adams zijn er andere lokale helden te vereren, zoals de zilversmid en strateeg Paul Revere en de advocaat en politicus James Otis Jr. De laatste werd bekend door de patriottenleus ‘Taxation without representation is tyranny – belastingheffing zonder vertegenwoordiging, is tirannie.’

Mausoleum

Ironisch genoeg heeft juist Boston, thuishaven van het democratische Amerika, ook andersoortige sporen in de geschiedenis nagelaten. Op de punt van de haven van Boston schittert een modernistisch blok beton. Je zou denken tegen het mausoleum van een socialistische dictator te zijn aangelopen, en eigenlijk zit je er dan helemaal niet ver naast. We spreken hier over het John F. Kennedy Presidential Library and Museum, waarin het archief is ondergebracht van John Fitzgerald Kennedy. Tevens biedt het ruimte aan een hagiografisch museum voor de in 1963 vermoorde president uit Massachusetts.

De kritiekloze en pompeuze tentoonstelling in de bunker verraadt de solide propagandamachine van de machtsbeluste familie Kennedy. Net zo geraffineerd als de Clintons, en veel handiger dan de Bush-dynastie, heeft zij zwarte bladzijden hagelwit weten te gummen en vestigt zij zich rotsvast op een fundament van hele leugens en halve waarheden. Of het nu gaat om het drugsgebruik van John (‘Jack’), de obscure dood van een maîtresse door drunk driving van Edward (‘Ted’), of de woede-uitbarstingen van Robert (‘Bobby’) – om nog maar te zwijgen over de schimmige omgang van de broers met de labiele actrice Marilyn Monroe – de heiligheid van de Kennedy’s houdt immer stand.

Aristocratie

Als de bezoeker van het JFK-museum niet zo ver durft te gaan om te veronderstellen dat een vroegtijdige liquidatie (zoals John en zijn broer Robert overkwam) het beste is wat een machtspoliticus zich kan wensen, dan mogen we toch wel concluderen dat ook the land of the free, het land van vrije burgers, zich (vooralsnog) bepaald niet heeft ontdaan van de ‘oude kleuren’ van de aristocratie.