Van Patrick deWitt verschenen eerder:

De gebroeders Sisters

Afwassingen

Patrick deWitt

Ondermajordomus Minor

Vertaald door Caroline Meijer en Saskia van der Lingen

Nijgh & Van Ditmar

Amsterdam

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Eerste druk 2015

Tweede druk (e-book) 2015

ww.nijghenvanditmar.nl

Copyright © 2015 Patrick deWitt

Copyright Nederlandse vertaling © 2015 Caroline Meijer en Saskia van der Lingen / Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam

Oorspronkelijke titel Undermajordomo Minor

House of Anansi, Toronto / Granta Books, Londen / Ecco (HarperCollins), New York

Omslag Dan Stiles / Monique Gelissen

NUR 302 / ISBN 978 90 388 0099 8

Voor Gustavo

Es ist ein großer Schmerz, von einer Qual Abschied nehmen zu müssen. Und wie lautlos die ganze Welt ist.

Robert Walser

1 | Lucy, de leugenaar

.

Lucien Minors moeder had niet gehuild, had bij hun afscheid geen traan gelaten. Hijzelf had de hele dag een brok in zijn keel gevoeld en al zijn handelingen uitgevoerd in behoedzame stapjes, alsof één schielijke beweging een uitbarsting van emotie kon veroorzaken. Ze hadden samen het ontbijt en het middagmaal gebruikt maar geen van beiden had een woord gezegd, en nu was het tijd voor hem om te gaan maar lukte het hem niet om op te staan van zijn bed, waarop hij volledig gekleed lag, jas en schoenen aan en zijn muts van schapenvacht laag over zijn voorhoofd getrokken. Lucy was zeventien jaar oud en dit was sinds zijn geboorte zijn kamer geweest; alles wat hij zag en waar hij zijn hand op kon leggen was doortrokken van verwarrende herinneringen aan zijn kindertijd. Toen hij zijn moeder beneden in de keuken onbeantwoordbare vragen aan zichzelf hoorde stellen, werd hij bijna overmand door verdriet. Op de vloer naast hem stond een valies paraat.

Hij sleurde zichzelf van het matras, stond op en stampte driemaal met zijn voeten: stamp stamp stamp! Hij greep het valies bij zijn gedraaide leren hengsel, ging de trap af en de deur uit, en riep onder aan het stoepje van hun sobere huisje naar zijn moeder. Ze verscheen in de deuropening en knipperde met haar ogen tegen het licht terwijl ze het meel van haar knokkels en handpalmen sloeg.

‘Is het tijd?’ vroeg ze. Toen hij knikte, zei ze: ‘Nou, kom hier dan.’

Over de vijf kreunende traptreden klom hij naar haar toe. Ze kuste hem op zijn wang en keek toen met een bedenkelijke blik over het grasland naar de snel oprukkende bank onweerswolken achter de bergketen die hun dorp als een muur omsloot. Toen ze hem weer aankeek, was haar gezicht uitdrukkingloos. ‘Het beste, Lucy. Ik hoop dat je die baron fatsoenlijk behandelt. Laat je me weten hoe het je vergaat?’

‘Dat zal ik doen.’

‘Goed zo. Vaarwel.’

Ze ging het huis weer in en keek strak naar de grond terwijl ze de deur sloot – een blauwe deur. Lucy wist nog de dag dat zijn vader hem had geschilderd, tien jaar eerder. Hij had in de schaduw van de bloedeloze pruimenboom naar de ondoorgrondelijke nijverheid in een mierenhoop zitten turen toen zijn vader naar hem had geroepen, wijzend met de kwast waarvan de haren tot een hoorn waren gevormd: ‘Een sombere kleur voor een sombere jongen.’ Terwijl hij hieraan terugdacht en even later zijn moeder binnenshuis een luchtig wijsje hoorde zingen, werd Lucy ondergedompeld in melancholie. Hij ontleedde de zinloosheid van dit gevoel, want eerlijk gezegd had hij nooit een nauwe band gehad met zijn ouders; of liever gezegd, zij hadden nooit zoveel om hem gegeven als hij wel had gewild, dus waren ze nooit in de gelegenheid geweest een solide relatie met elkaar op te bouwen. Hij kwam tot de slotsom dat hij treurde om het feit dat er helemaal niets te betreuren viel.

Hij verkoos nog wat te lummelen, een geliefd tijdverdrijf. Hij ging op zijn op z’n kant gezette valies zitten, zijn benen modieus met de enkels in elkaar gehaakt, en haalde zijn nieuwe pijp uit zijn jaszak, zo behoedzaam alsof hij een jong kuikentje vasthield. Hij had de pijp de dag tevoren aangeschaft; omdat hij nog nooit een pijp had gebruikt, had hij zijn volle aandacht erbij terwijl hij hem stopte met de tabak met chocolade-kastanjearoma. Hij streek een lucifer af en begon te dampen. Zijn hoofd werd omfloerst door welriekende rook en hij voelde zich heel dramatisch; hij wou maar dat er iemand was die hem zag en er misschien een opmerking over zou maken. Lucy was spichtig en bleek, op het ziekelijke af, maar toch had hij ook iets aantrekkelijks: zijn lippen vol, zijn zwarte wimpers lang, zijn ogen groot en blauw. Naar zijn eigen oordeel was hij op een duistere maar onmiskenbare manier knap.

Hij posteerde zich als iemand die in bodemloos gepeins verzonken is, hoewel er in feite in het geheel niets in zijn hoofd omging. Met de pijpenkop in het kommetje van zijn hand liet hij het mondstuk naar buiten zwenken tot dat tussen zijn middel- en zijn ringvinger rustte. Nu wees hij ermee, eerst hier- en dan daarheen, want dat deden de pijprokers in de herberg altijd als ze iemand de weg wezen of over een locatie-specifieke gebeurtenis vertelden. Een van de grootste aantrekkelijkheden van een pijp was voor Lucy het feit dat het ding een verlengstuk werd van het lichaam van de gebruiker, een functioneel aanhangsel van diens persoon. Lucy keek ernaar uit in gezelschap met zijn pijp te kunnen wijzen; het enige wat hij nog nodig had was een publiek dat hij op iets kon wijzen, alsmede iets om naar te wijzen. Hij nam nog een trekje, maar omdat hij een beginneling was werd hij helemaal duizelig en tintelig. Toen hij de pijp tegen zijn vlakke hand uitklopte, dwarrelde het harige plukje als een verkoolde veldmuis naar de grond en hij keek naar de slonzige sliertjes rook die sloom uit de schrompelige tabak sijpelden.

Lucy staarde naar het huis en maakte de inventaris op van zijn leven. Het was nogal eenzaam geweest, over het geheel genomen, maar niet wat je noemt ongelukkig. Een halfjaar geleden had hij een longontsteking opgelopen en op sterven na dood in zijn kamertje gelegen. Hij dacht aan het gemoedelijke gezicht van de dorpspastoor, pater Raymond, die hem de laatste sacramenten had toegediend. Toen Lucy’s vader, een man zonder God, van zijn werk op het land thuiskwam en de pastoor in zijn huis had aangetroffen, had hij de man bij de arm gepakt en buiten de deur gezet, zonder plichtplegingen, zoals je een kat de kamer uit bonjourt. Pater Raymond was erg geschrokken van deze behandeling; ongelovig keek hij naar de hand van Lucy’s vader op zijn bovenarm.

‘Maar uw zoon is stervende,’ zei pater Raymond (Lucy hoorde dit duidelijk).

‘Wat gaat jou dat aan? Je komt er zelf wel uit, neem ik aan. En doe de deur achter je dicht.’ Lucy luisterde naar de aarzelende, sloffende stappen van de pastoor. Toen de grendel in het slot was gevallen, riep zijn vader uit: ‘Wie heeft hém hier binnengelaten?’

‘Ik zag er geen kwaad in,’ riep zijn moeder terug.

‘Maar wie heeft hem laten halen?’

‘Dat weet ik niet, schat. Hij stond ineens voor de deur.’

‘Hij kwam als een gier op het aas af,’ zei Lucy’s vader lachend.

’s Nachts, alleen in zijn kamer, leerde Lucy de sensaties van de dood kennen. Hij voelde zijn geest tussen de twee werelden heen en weer glippen, ongeveer zoals je in en uit slaap siddert. Het was angstaanjagend, maar had ook iets kittelend aangenaams. De klokkentoren sloeg net twee toen er een man die Lucy nog nooit had gezien de kamer binnenkwam. Hij had een vormeloze zak van jute of zoiets om zijn lijf en zijn baard was keurig getrimd en bruinzwart van kleur; zijn tamelijk lange haar had een scheiding opzij, alsof het net met borstel en water onderhanden genomen was; hij was blootsvoets en zijn onderbenen zaten tot aan de schenen onder de aangekoekte oude modder. Hij tripte langs Lucy’s bed en nam plaats in de schommelstoel in de hoek. Lucy volgde hem door de spleetjes van zijn slijmerige ogen. Hij was niet echt bang voor de vreemdeling, maar diens aanwezigheid stelde hem ook niet bepaald op zijn gemak.

Na een poosje zei de man: ‘Dag Lucien.’

‘Dag meneer,’ kraste Lucy.

‘Hoe gaat het met je?’

‘Ik ga dood.’

De man stak zijn vinger op. ‘Die beslissing is niet aan jou.’ Hij bleef een tijdje zwijgend zitten schommelen. Hij scheen er plezier in te scheppen, alsof hij nog nooit in een schommelstoel had gezeten en het bijzonder bevredigend vond. Maar plotseling, alsof hem een hinderlijke gedachte of herinnering inviel, stopte hij met schommelen. Zijn gezicht betrok en hij vroeg: ‘Wat wil je met je leven, Lucy?’

‘Niet doodgaan.’

‘Maar behalve dat. Stel dat je in leven bleef, hoe zou je dan willen dat het verder ging?’

Lucy’s hersens maalden traag, en de vraag die de man hem voorlegde was een hopeloze puzzel voor hem. Toch glipte er een antwoord over zijn lippen, alsof hij het niet kon tegenhouden: ‘Dat er iets gebeurde.’

Dit vond de man in de gonjezak interessant. ‘Je bent niet tevreden?’

‘Ik verveel me.’ Lucy begon een beetje te huilen nadat hij dit had gezegd, want het leek hem een nogal pathetische uitspraak en hij schaamde zich voor zichzelf en zijn onbeduidende leventje. Hij was echter te zwak om lang te huilen, en toen zijn tranen waren opgedroogd staarde hij naar de kaarsvlam en de sputterende schaduwen die opsprongen tegen de bleke witte naad tussen muur en plafond. Zijn ziel begon zich al los te maken, maar toen liep de man naar het bed toe, knielde naast hem neer, legde zijn lippen tegen Lucy’s oor en ademde in. Meteen voelde Lucy alle hitte en ongemak zijn lichaam verlaten. De man ging met ingehouden adem de kamer uit en liep de gang over naar de slaapkamer van Lucy’s ouders. Even later kreeg Lucy’s vader een hoestbui.

Bij het ochtendgloren was de kleur terug op Lucy’s wangen, terwijl zijn vaders gezicht steeds bleker werd, zijn ogen roodomrand bij de aanzet van de wimpers. Tegen de schemering moest zijn vader het bed houden terwijl Lucy voorzichtig een paar stapjes door zijn kamer deed. Toen de zon de volgende ochtend opkwam, voelde Lucy zich afgezien van een lichte gevoeligheid in zijn gewrichten en spieren weer helemaal gezond, en lag zijn vader dood op bed, zijn mond een bloederige grijns, zijn handen verstijfd tot klauwen. Toen de doodgravers het lijk kwamen halen, gleed een van hen bij het naar beneden gaan uit en bonkte het hoofd van Lucy’s vader tegen de rand van de traptree. De klap was zo hard dat er bij het voorhoofd een driehoekige bluts in de schedel werd geponst, maar toch bloedde de wond niet, een merkwaardigheid waarop de doodgravers in Lucy’s bijzijn hun commentaar gaven. Lucy volgde het drietal naar buiten en keek toe terwijl zijn verstarde vader op een vuile kar werd geladen. Toen de kar wegreed, schokte het lijk als uit eigener beweging op en neer. Een wervelende windvlaag dook onder Lucy’s nachthemd en de vorst van de grond asemde koud tegen zijn enkels op. Hippend op zijn voetzolen wachtte hij op een gevoel van wroeging of eerbied, maar dat kwam niet, die dag niet noch enig andere dag.

De daaropvolgende maanden verzuurde zijn moeders houding tegenover hem steeds meer. Uiteindelijk gaf ze toe dat ze Lucy, hoewel ze wist dat hij er niet rechtstreeks schuld aan had, toch deels verantwoordelijk hield voor de dood van zijn vader, omdat hij zijn ziekte ongewild had overgebracht op een overigens kerngezonde man en hem op die manier voortijdig had geveld. Lucy wilde zijn moeder vertellen over de bezoeker in de gonjezak, maar hij had het gevoel dat hij dit beter niet ter sprake kon brengen, althans niet tegen haar. De herinnering aan het voorval bleef echter een kwellende last, en ’s nachts schoot hij verschrikt overeind in bed zodra het huis tot rust kwam. Toen hij het niet meer kon verdragen, zocht hij pater Raymond op.

.

Lucy had niet veel op met de Kerk. ‘Ik ben een vreemdeling in Jeruzalem,’ mocht hij graag zeggen, een van zijn vele spitsvondigheden waarvan hij meende dat ze een beter publiek verdienden dan de vrouwen met hun hammen van armen die bij de bron op het dorpsplein hun tijd verkletsten. Maar pater Raymond had iets wat hem aangesproken had – oprechtheid, een onbaatzuchtig inlevingsvermogen. Pater Raymond was een hoogstaand en humaan mens. Hij volgde Gods woord naar de letter en ’s nachts, alleen in zijn slaapkamer, voelde hij de Heilige Geest als een vlucht vogels door zijn lichaam ijlen. Het deed hem goed Lucy gezond en wel te zien. In feite deed het hem goed überhaupt iemand te zien. De meeste mensen in het dorp waren niet godsdienstig en er gingen hele dagen voorbij zonder zelfs maar een klop op de deur. Hij ging zijn bezoeker voor de zitkamer in en zette hem een schaal koekjes voor die zo oud waren dat ze tot zand verkruimelden voor Lucy ze naar zijn mond kon brengen. Een pot slappe thee bood ook niet echt een smakelijke afleiding en ten slotte gaf hij het idee om iets te nuttigen maar op en begon te vertellen over het bezoek van de vreemdeling. Toen Lucy aan het eind van zijn verhaal vroeg wie die man was geweest, trok pater Raymond een moeilijk gezicht.

‘Hoe moet ik dat weten?’ vroeg hij.

‘Ik vroeg me af of het misschien God was,’ zei Lucy.

Pater Raymond keek bedenkelijk: ‘God reist niet door de nacht om met ziektes te kaatsballen.’

‘Met de dood, dan.’

‘Misschien.’ Pater Raymond krabde aan zijn neus. ‘Of misschien was het een rover. Is er iets weg uit jullie huis, dat je weet?’

‘Alleen mijn vader.’

‘Hmm,’ zei de pastoor. Hij nam een koekje, dat tussen zijn vingers verging. Hij veegde de kruimels van zijn handen.

‘Ik denk dat hij terugkomt,’ zei Lucy.

‘Heeft hij dat tegen je gezegd?’

‘Nee. Maar ik voel het.’

‘Nou, dan is het simpel. De volgende keer dat je die vent ziet, vraag je gewoon naar zijn naam.’

Al met al droeg pater Raymond er weinig toe bij om Lucy wat betreft de man in de gonjezak gerust te stellen. Toch bewees hij hem op een andere, onverwachte manier een dienst. Toen Lucy bekende geen plannen te hebben voor zijn toekomst, nam de pastoor de moeite om aanbevelingsbrieven te schrijven naar alle kastelen in een omtrek van honderd kilometer, met de strekking dat Lucy uitstekend geschikt zou zijn voor een of andere functie als huisbediende. Deze bleven allemaal onbeantwoord, op één na. Er kwam een schrijven van een man genaamd Myron Olderglough, de majordomus van een zekere baron Von Aux, die een afgelegen landgoed bewoonde in het onherbergzame gebergte in het oosten. Meneer Olderglough was gezwicht voor pater Raymonds romantische beschrijving van Lucy als een ‘losgeslagen ziel op zoek naar een veilige thuishaven’. (Het gerucht ging dat pater Raymond zijn vriendeloze avonden doorbracht met het lezen van avonturenromans en dat zijn dromen en ook zijn wakende leven daardoor werden gekleurd. Of dit wel of niet waar was is niet bekend, maar dat de pastoor een voorliefde had voor poëtische zinswendingen valt niet te betwisten.) Het epistel besloot met het aanbod van een betrekking tegen dat en dat loon. De positie (meneer Olderglough betitelde de functie als ondermajordomus, wat volgens Lucy en pater Raymond niet eens een woord was) was nederig en het loon dienovereenkomstig, maar Lucy, die niets beters te doen had en nergens anders in de wereld om heen te gaan, en zich zorgen maakte om de terugkomst van de man in de gonjezak, omhelsde zijn lot en schreef meneer Olderglough een brief terug waarin hij het aanbod formeel accepteerde, een beslissing die leidde tot velerlei verwikkelingen, waaronder, maar niet uitsluitend, ware liefde, bitter hartzeer, withete geestesangst en een acute aandrang tot moorden.

.

Lucy nam het dorp Bury in ogenschouw. Het lag – of leek bijeengeveegd, bedacht hij, zoals afval of puin – in de vouw van de vallei. Het was een bijzonder pittoresk plaatsje, maar toch werd hij terwijl hij zijn ogen over de plukjes huizen van het gehucht liet gaan bevangen door een gevoel van verlatenheid, van vage weerzin. Was hij hier ooit iets anders geweest dan een buitenstaander? Nee, luidt het antwoord. In een gemeenschap die vermaard was om haar neiging liederlijke reuzen te verwekken, vormde Lucy naar verhouding maar een heel minderwaardig exemplaar. Hij kon niet dansen, hij kon niet tegen drank, hij had geen ambitie om boer of landeigenaar te worden, hij had als kind geen hechte vriendschappen gehad en geen van de vrouwen in het dorp vond hem het opmerken waard, laat staan dat ze genegenheid voor hem konden opbrengen, behalve Marina, en dat was de maar al te kortstondige uitzondering op de regel geweest. Hij had zich altijd een beetje apart voelen staan van zijn dorpsgenoten en zich afgevraagd of hij hier eigenlijk wel thuishoorde. Toen hij de betrekking bij baron Von Aux had aanvaard en de ronde had gedaan om het nieuws te vertellen, was hij begroet met vriendelijke onverschilligheid en plichtmatige gelukwensen. Zijn leven in het dorp was zo onbewogen voorbijgegaan dat zijn vertrek bij niemand het kleine beetje energie opwekte dat nodig was om er een mening over te formuleren.

Op dat moment ging het raam van Lucy’s slaapkamer open en verscheen zijn moeder in de vensteropening om met een gespierde polsbeweging het kleedje van naast zijn bed uit te slaan. De dichte stofwolk die eruit losbarstte werd van achteren door de zon beschenen; hij bleef even in de lucht hangen en Lucy stapte dichterbij om te zien hoe het stof dromerig naar de grond dwarrelde. Terwijl het bezinksel – van zijn eigen lichaam – neerdaalde op zijn haar en schouders, kreeg zijn moeder hem in de gaten. ‘Ben je hier nu nog?’ vroeg ze. ‘Kom je niet te laat voor je trein?’

‘Er is nog tijd genoeg, moeder.’

Ze keek hem vorsend aan en stapte toen uit het zicht; het kleedje bleef als een kalfstong over de vensterbank hangen. Lucy keek nog even naar het lege venster, pakte toen zijn valies op en scheurde zich los, en liep over het pad tussen de bomen het dal in en naar het station.

Uit de andere richting kwam hem een man tegemoet die in de ene hand een haveloze knapzak droeg en in de andere een geïmproviseerde wandelstok. De man had de gelaatskleur van een landarbeider maar droeg een zondags pak. Toen hij Lucy in het oog kreeg, hield hij zijn pas in en staarde naar Lucy’s valies alsof dat hem voor een probleem stelde.

‘Heb jij die kamer genomen bij de familie Minor?’ vroeg hij.

Lucy begreep eerst niet wat hij bedoelde. ‘Genomen? Nee, ik ga er net weg.’

De man ontspande. ‘Dus de kamer is nog beschikbaar?’

Lucy’s hoofd helde opzij, als de kop van een hond die in de verte een fluitje hoort. ‘Wie heeft u gezegd dat daar een kamer vrij was?’

‘Die vrouw zelf. Toen ze gisteravond een briefje ophing in de herberg, liep ik toevallig net langs.’

Lucy wierp een blik in de richting van het huis, al kon hij het door de bomen heen niet meer zien. Toen hij zijn moeder de vorige avond vroeg waar ze heen ging, had ze gezegd dat ze een luchtje wilde scheppen.

‘Ze leek me een eerzame vrouw,’ zei de man.

‘Ze is niet oneerzaam,’ zei Lucy, nog steeds met zijn blik heuvelopwaarts.

‘En je bent vandaag pas vertrokken, zeg je?’

‘Nu net, ja.’

Besmuikt vroeg de man: ‘Ik hoop niet dat er iets mankeerde aan de accommodatie?’

Lucy keek de landarbeider aan. ‘Nee.’

‘Soms merk je pas dat er iets aan mankeert als het al te laat is. Zo ging het in mijn vorige kosthuis. Een slavenrantsoen kreeg ik er op het laatst.’

‘U zult tevreden zijn bij de Minors.’

‘Ze leek me een eerzame vrouw,’ herhaalde de man. ‘Ik hoop maar dat ze het niet erg vindt dat ik zo vroeg ben, maar in dit soort zaken kun je het beste meteen toehappen, is mijn ervaring.’ Hij wees naar de helling. ‘Het is die kant uit, toch?’

‘Volg het pad, dan komt u er vanzelf,’ zei Lucy.

‘Bedankt, jongen. En veel geluk verder.’ Hij gaf Lucy een hoofdknik en vervolgde zijn weg.

De man was al bijna om de bocht verdwenen toen Lucy hem nariep: ‘Wilt u tegen haar zeggen dat u me bent tegengekomen, meneer? Tegen de huisbazin?’

‘Als ik je daar een plezier mee doe.’ De man zweeg even. ‘Maar wie kan ik zeggen dat ik ontmoet heb?’

‘Zeg haar dat u Lucy bent tegengekomen. En zeg haar dat we elkaar hebben gesproken.’

De landarbeider leek het een vreemd verzoek te vinden, maar hij tikte tegen zijn pet. ‘Komt voor mekaar.’

Terwijl de man tussen de bomen verdween, werd Lucy bekropen door een boosaardige gedachte, en op hetzelfde moment dat die bij hem postvatte, kwam er een windstoot op hem af, een zuil van lucht die het op zijn borst en gezicht had voorzien. Inderdaad had een windvlaag soms iets weg van een geluidloze stem die commentaar leverde op een onuitgesproken gedachte of besef. Of de wind het met je eens was of niet, wie zou het zeggen? Lucy zeker niet; noch maakte hij zich er erg druk om. Hij vervolgde zijn afdaling. Zijn hoofd voelde als een trom, een vuist, een opgebold zeil, zwanger van storm en drang.

In elk geval verveelde hij zich niet langer.

.

Lucy bedacht dat hij wel een afscheidsbezoekje kon brengen aan Marina, en sloeg de weg naar haar huis in om te zien of ze thuis was. Op het stoepje was geen spoor van Tors reusachtige laarzen te bekennen en hij klopte aan, nonchalant tegen de deurpost geleund als een toevallige bezoeker. Maar toen ze opendeed en hij haar natuurlijke schoonheid zag, verrieden zijn ogen ongetwijfeld zijn ware gevoelens: een gespleten combinatie van aanbidding en verbittering. Marina van haar kant was duidelijk op geen enkele wijze aangedaan door zijn aanwezigheid. Wijzend naar zijn valies vroeg ze: ‘Ga je op reis?’

Ze had dus niet eens geweten van zijn vertrek. ‘Ja,’ zei hij. ‘Ik ben ontboden op het Kasteel Von Aux. Je hebt er vast wel eens van gehoord.’

‘Nee.’

‘Weet je dat zeker? Het ligt in het oosten, hoog in de bergen – een heel pittoresk oord, wordt beweerd.’

‘Ik heb er nooit van gehoord, Lucy.’ Ze tuurde ongeïnteresseerd over zijn schouder, in de hoop een of andere afleiding te ontwaren. ‘En wat ga je op dat buitengewoon beroemde en pittoreske kasteel uitvoeren?’

‘Ik word er ondermajordomus.’

‘Wat is dat?’

‘Zoiets als majordomus, min of meer.’

‘Klinkt meer als min.’

‘Ik ga nauw met de majordomus samenwerken.’

‘Onder hem werken, dat is wat het woord zegt.’ Ze strikte haar schort los en weer vast, strak om haar bevallige middel. ‘Wat ga je verdienen?’

‘Een behoorlijk loon.’

‘Ja, maar hoeveel?’

‘Heel behoorlijk. En ze hebben me ook nog een eersteklaskaartje voor de trein gestuurd. Een aardig gebaar vond ik dat. Ze willen me graag tevreden houden, zoveel is duidelijk.’ In werkelijkheid hadden ze een schamel voorschot gestuurd dat niet eens voldoende was om een derdeklasbiljet van te betalen; voor de rest van het bedrag had hij een lening moeten sluiten bij zijn moeder.

Marina vroeg: ‘Hoe ben je aan dat baantje gekomen?’

‘Pater Raymond was zo vriendelijk om me te helpen.’

Meesmuilend zei ze: ‘Die ouwe lappenpop. Hij is net zo kruimelig als zijn koekjes.’ Ze lachte om haar eigen grapje, hard en lang.

Lucy snapte niet hoe ze zo lustig en charmant kon lachen terwijl ze zelf zo gehaaid en hardvochtig was. Bovendien begreep hij niet waarom hij zo’n overweldigend verlangen voelde voor iemand die, dat was zonneklaar, vanbinnen door en door verrot was. Hij zei: ‘Je kunt de man uitlachen zoveel je wilt, maar hij is de enige die zich voor me heeft ingespannen. Dat is meer dan je van wie ook in deze contreien kunt zeggen.’

Marina vond het niet de moeite om zich beledigd te voelen. Ze gluurde over haar schouder het huis in en leek aanstalten te maken om afscheid te nemen, maar Lucy was nog niet zover dat hij vaarwel kon zeggen. Als afleidingsmanoeuvre haalde hij zijn pijp tevoorschijn en wees met de steel naar de onweerswolken die zich nu boven de vallei aandienden. ‘Het ziet ernaar uit dat het gaat regenen,’ zei hij. Ze keek niet naar de lucht maar staarde naar de pijp.

‘Sinds wanneer rook jij pijp?’ vroeg ze.

‘Sinds kort.’

‘Hoe kort?’

‘Heel kort.’

Er kwam een wazige blik in haar ogen, en met een zijige stem zei ze: ‘Tor rookt sigaretten. Hij rolt ze met één hand, zo.’ Ze zaagde met haar vingers over haar duim en haar gezicht nam de zelfgenoegzame en zelfverzekerde uitdrukking van dat van Tor aan. ‘Heb je gehoord dat hij al bijna het geld bij elkaar heeft om de boerderij van Schultz te kopen?’

Dat had Lucy niet, en in zijn hoofd borrelden vele vloeken en scheldwoorden op, want de boerderij van Schultz was de beste bezitting in Bury. Toch hield hij zijn mond, want hij wilde in vrede afscheid nemen van Marina, niet uit grootmoedigheid, maar opdat ze, als Tor haar eenmaal tot de ondergang had gebracht – hij was er zeker van dat Tor haar tot de ondergang zou brengen – en zij er weer alleen voorstond, zou terugdenken aan Lucy’s hoffelijke manieren en nog lang de bittere steek van spijt zou voelen. Op beheerste toon zei hij: ‘Fijn voor Tor. Ik bedoel, fijn voor jullie allebei. Ik hoop dat jullie samen heel gelukkig worden.’

Marina was ontroerd door deze woorden; ze deed een stap naar Lucy toe en omhelsde hem. ‘Dank je, Lucy,’ zei ze. ‘Dank je.’ Haar haren streken langs zijn gezicht en hij voelde haar adem tegen zijn hals. Deze onverwachte aanraking was als klokgelui in het diepst van zijn buik en riep bij hem herinneringen op aan de tijd van hun verhouding, die zich in de voorgaande lente had afgespeeld.

In het begin had die bestaan uit vaak door het bos wandelen, elkaars hand vasthouden en elkaar diep in de ogen staren. Nadat er zo een maand was verstreken, had Marina beseft dat het niet tot vrijen zou komen tenzij ze Lucy een aanmoediging gaf, en ze had hem een aanmoediging gegeven, en Lucy was geschokt geweest, maar niet voor erg lang. Ze maakten er een dagelijkse gewoonte van om ontucht te plegen in de sappige, glooiende velden beneden aan het dorp. Het was voor Lucy een grote opluchting geweest eindelijk verkering te hebben, en hij wist dat hij in Marina iemand had gevonden die alles in zich had om een trouwe echtgenote te worden. Wanneer ze naakt in het gras lagen en de wolken als koeien over de bergtoppen trokken, fantaseerde hij over hun toekomst. Hoeveel kinderen zouden ze krijgen? Twee, een jongetje en een meisje. Ze zouden heel eenvoudig leven en Lucy zou schoolmeester worden of schoenlapper of dichter – een of ander baantje dat niet al te veel inspanning vereiste. Wanneer hij dan ’s avonds thuiskwam in hun bescheiden stulp, zou hij door zijn gezin worden omzwermd en naar zijn gemakkelijke stoel bij de haard worden geleid. Had hij misschien trek in een kopje thee? Ja, welzeker, dank je beleefd. Een stuk koek erbij? Ach, waarom niet? Dit soort dagdromen wekte bij Lucy een lichamelijke reactie op, een aangename spanning die van zijn schouders naar zijn voetzolen door hem heen trok en zijn tenen in het zonnetje deed opkrullen.

Zijn visioenen van zo’n tevreden leventje werden geschraagd door de veldoefeningen zelf, die naar zijn eigen idee zeer bevredigend verliepen. Maar toen hij op een middag iets in die geest tegen Marina zei, betrok haar gezicht. Toen hij vroeg wat eraan scheelde, antwoordde ze: ‘Tja, weet je… je hoeft me heus niet zo zacht aan te pakken, Lucy.’ Kort daarop maakte ze het uit, en lange maanden van hartzeer brak Lucy zich het hoofd over wat ze met die merkwaardige woorden kon hebben bedoeld, tot ze alle betekenis verloren – nooit kwam hij erachter wat ze nu eigenlijk verlangd had. Waar hij zich wel sterk bewust van was, was dat Tors handen waren gemat met krullend bruin haar, door de zon tot blond verbleekt, en dat het als hij een glas bier beetpakte leek alsof hij een vingerhoedje vasthield. Lucy haatte Tor, en besloot om nu een forse leugen over hem te vertellen. Marina was al aan haar afscheidswoorden bezig toen hij zei: ‘Maar voordat ik ga… er is iets wat ik je over Tor moet vertellen.’

‘O ja?’

‘Iets vervelends. Iets heel vervelends, helaas.’

Ze sloeg haar armen over elkaar. ‘Wat dan?’

Hij dacht even na. Toen de leugen hem inviel sloot hij plechtig zijn handen en zei: ‘Toevallig ben ik ervan op de hoogte dat hij verloofd is met een vrouw in Horning.’

Ze lachte. ‘Wie heeft je dat wijsgemaakt? Er is niks van waar.’

‘Ik vrees van wel, helaas. Dat is de reden waarom ik bij je aankwam. Ik ga voorgoed uit Bury weg en kon de gedachte niet verdragen dat er een loopje met je genomen wordt.’

‘Wie neemt er nu een loopje met wie?’

‘Zie maar wat je met deze informatie doet.’

Ze antwoordde: ‘Ik denk dat jij jaloers bent op Tor, Lucy.’

‘Dat klopt, Marina. Ik ben jaloers op Tor. Maar ik veracht hem nog meer. Want als jij de mijne was, zouden ze me nooit door Horning zien boemelen met een andere vrouw aan mijn arm, en me tegen Jan en alleman horen verkondigen dat ze mijn toekomstige bruid was. Ze is, naar ik hoor, meerdere jaren jonger dan jij.’

Als Lucy zijn best deed, was hij een bijzonder bedreven leugenaar, zo een van het zeldzame slag dat in alle ernst informatie die strijdig is met de waarheid overtuigend kan overbrengen. Hij zag dat Marina hem serieus begon te nemen en deed er nog een schepje bovenop: ‘De bruidsschat schijnt trouwens ook geen schijntje te zijn. Ergens kun je het Tor niet kwalijk nemen.’

‘Hou op, Lucy,’ zei ze. ‘Zeg me dat het een leugen is, nu. Zeg het dan.’

‘Ik wou dat ik het kon. Maar dat is onmogelijk, want wat ik je vertel is een feit, en ik heb je ooit iets beloofd, weet je nog?’

Schichtig keek ze om zich heen. Ze luisterde maar met een half oor naar Lucy. ‘Iets beloofd?’ zei ze zachtjes.

‘Je vroeg me om je altijd trouw te blijven, en dat heb ik je gezworen. Dat moet je toch nog weten, Marina, want je beloofde mij hetzelfde.’

Haar ogen stonden hol en droevig en ze geloofde hem nu volledig. ‘Lucy,’ zei ze.

‘Vaarwel!’ zei hij, en hij draaide zich om en liep weg.

Voortlopend met de veerkrachtige benen van een veulen dacht hij bij zichzelf: Wat een merkwaardig iets is een leugen toch. Hij vroeg zich af of de leugen misschien niet het grootste kunststuk van de mens was, en na enig overwegen besloot hij dat het zo was. Hij voelde een opperst optimisme over zijn toekomst, en zijn ontsnapping zou een triomfantelijke uittocht geweest zijn ware het niet dat de stoker van de trein de avond tevoren, tweehonderd kilometer verderop in Ravensburg, met alle geweld een tweede portie kaas voor zijn dessert had willen hebben.

Eirik & Alexander

.

De stoker, Eirik genaamd, zat in de kroeg zijn teleurstelling te laven. Zijn hogere leeftijd en jaren van trouwe dienst in aanmerking genomen, was het nieuws dat zijn jongere collega Alexander tot machinist was bevorderd een fikse belediging. Hij had negen pruimenbrandewijntjes achterovergeslagen toen Alexander de kroeg binnenkwam met hier en daar een hoofdgroet, maar zonder van zijn promotie te reppen, wat het op de een of andere manier nog erger maakte, want het was duidelijk dat hij blaakte van trots. Hij nam plaats op de kruk naast Eirik en legde een hand op diens rug. Eirik bespeurde een zeker medelijden in dat gebaar en schokte met zijn schouder om de hand van zich af te schudden. Alexander bood Eirik een drankje aan maar hij sloeg het af. ‘Bedankt, maar berooid ben ik nog niet.’

‘Kop op, man, niet zo somberen,’ zei Alexander.

‘Somberen is het favoriete tijdverdrijf van teleurstelling,’ antwoordde Eirik. ‘Neem dat van mij aan, ik kan het weten.’

Nu werd het Alexander ernst, en zijn stem kreeg een toon die Eirik niet van hem kende: ‘Hoor eens, we moeten nu eenmaal samenwerken. Morgenochtend en alle ochtenden daarna. Jij en ik hebben het altijd prima met elkaar kunnen vinden. Ik hoop dat we nu geen problemen krijgen.’

Eirik betrapte zich erop dat hij naar de plooien babyvlees in de nek van de ander zat te staren en zich probeerde voor te stellen hoe het zou zijn om die eens stevig in zijn handen te vatten. En met dezelfde verwarring die iemand bekruipt wanneer hij zich realiseert dat hij vergeten is zijn huisdeur achter zich dicht te trekken, stelde hij vast dat hij Alexander zou kunnen vermoorden. Niet dat hij het zou doen, maar dat het mogelijk was.

‘Van mij hoef je geen problemen te verwachten,’ zei Eirik, en met een overdreven buiging verontschuldigde hij zich alvorens de kroeg uit en de weg op te zwalken. Hij ging naar huis voor zijn avondmaal maar troost vond hij daar niet. Integendeel, zijn slechte humeur werd alleen maar verergerd door de vrekkige portie kaas die hij van zijn vrouw kreeg toebedeeld. Zijn vrouw was altijd vrekkig met haar porties kaas, maar de hoeveelheid die hij die avond kreeg uitgemeten was nog kariger dan anders. Hij zat alleen aan tafel, staarde naar zijn lege bord en overpeinsde zijn stille vermoeden dat zijn vrouw de kaas stiekem zelf opat terwijl hij op zijn werk was.

‘Meer kaas!’ riep hij.

Onaangedaan klonk haar stem uit de provisiekast: ‘Die is op.’

‘Hoe ter wereld is het mogelijk dat we ons in nog geen twee weken door een heel wagenwiel kaas hebben gegeten?’

‘Wat zal ik zeggen? Je eet ’m, en dan is hij op.’

‘Maar dat is nou net het probleem, ík eet ’m niet.’ Hij liep naar de keuken, waar ze met haar rug naar hem toe borden stond op te stapelen. ‘Jíj eet hem!’ zei hij.

Ze verstijfde maar draaide zich toen om en keek haar man aan. Zijn hele persoon vervulde haar met afkeer: zijn weke kin, zijn ranzige geur, zijn scheve snor, zijn kromme rug. Het punt was dat ze inderdaad stiekem kaas at. Zodra Eirik naar zijn werk vertrok, stortte ze zich op de verborgen kaas, brak er een flink stuk af en smikkelde het op in een hoekje dat voor niets anders diende dan voor deze solitaire en eenzame bezigheid. Maar over bijna alle facetten van haar leven was ze ontevreden, en de kaas was een van de zeer weinige geneugten die ze had. En nu zag het ernaar uit dat ook dit nog van haar zou worden afgepakt. Goed dan, dacht ze. Pak alles maar af, zelfs mijn kleinste pleziertje. Met haar arm reikte ze diep in de kast, haalde de gehamsterde kaas tevoorschijn en legde die op het aanrecht. Daarna trok ze zich terug in de beslotenheid van de zolder, waar ze het luidkeels op een grienen zette en precies zoveel medelijden met zichzelf had als een mens maar kon hopen te voelen.

Wankelend op zijn benen bleef Eirik een poosje naar het hortende, schorre geween van zijn vrouw staan luisteren. Hij wist dat hij haar eigenlijk moest gaan troosten maar constateerde dat de wens zulks te doen volledig ontbrak, aangezien hij veel te opgewonden was over de onverwachte overvloed aan Goudse kaas. Ik ga straks wel even bij haar kijken, dacht hij, eerst een versnapering, en hij droeg de kaas naar de eetkamertafel, verschalkte het hele halve wagenwiel tezamen met een fles vlierbessenwijn, waarna hij op zijn stoel het bewustzijn verloor en ten prooi viel aan een reeks gruwelijke dromen en visioenen: Alexander die woest met zijn vrouw copuleerde terwijl hij zijn, Eiriks, kaas at; zijn vrouw die naakt op tafel lag terwijl Alexander met een schilmesje sierlijke krullen van haar mollige witte kuit sneed, daar zijzelf volledig uit kaas bestond; dat zijn penis van kaas was en afbrak terwijl hij stond te plassen; dat zijn penis van kaas was en dat zijn vrouw erop knabbelde terwijl hij sliep – en zo ging het de hele nacht door. Dus toen hij de volgende ochtend op weg ging naar zijn werk, was niet alleen de staat van zijn hoofd door de wijn en pruimenbrandewijn aangetast, maar ook zijn gemoedsrust.

Tien minuten te laat en met bloeddoorlopen ogen en een halo van dampen om zijn hoofd arriveerde hij op het station. Alexander zag meteen wat hem mankeerde en voelde zich beroepshalve genoopt zijn ondergeschikte te berispen. ‘Dus je hebt gisteravond doorgehaald?’ vroeg hij.

‘Ik heb gedaan wat ik moest.’

‘En nu?’

‘Dat zal ik nu weer doen.’

Kortom, een ongemakkelijk begin. Ze wisselden nauwelijks een woord terwijl de uren verstreken. Eiriks pijn en gekrenktheid waren hardnekkig maar hij wist dat hij de dag zou doorkomen, en dat de volgende dag minder erg zou zijn. Ter afleiding dacht hij aan het genot van een glas brandewijn, het eerste glas na werktijd, de manier waarop dat door zijn keel omlaaggleed, zijn ingewanden in een ontvlambare hitte hulde en na afloop bij het uitademen een aroma van gerookte pruimen achterliet in zijn neusgaten en mond. Het was bijzonder verkwikkend, zo’n eerste glas pruimenbrandewijn, en hij begon zich in ernst en met volle aandacht te verheugen op zijn bezoek aan de kroeg. Nu zijn woede afnam, besloot hij om op weg van de kroeg naar huis voor zijn vrouw een wiel Goudse te kopen en haar aan te sporen er zoveel van te eten als ze wilde, openlijk – op voorwaarde dat hij ook zijn rechtmatige deel kreeg. En als de kaas opraakte en ze er nog een moesten kopen, wat dan nog? Hij was dan misschien geen machinist, maar hij verdiende een behoorlijk loon en er was nu en dan ruimte voor een uitspatting mits niet te duur. Eirik zette meer vaart achter zijn kolenschop, en de vlammen dansten en spuugden in de vuurkist. Het zweet liep hem van zijn neus en kin en in de ogen, en hij genoot ervan. Alles welbeschouwd was het leven toch niet zo’n beproeving, mijmerde hij. Het was niet gemakkelijk, maar ja, stel je voor hoe saai het zou zijn als dat wel zo was. Hij begon te fluiten en dat betekende dat hij in z’n schik was.

Alexander bemerkte de omslag in zijn collega’s humeur, en hij voelde zich geruster. Hij liet zijn gedachten de vrije loop en die dwaalden al snel af naar zijn moeilijke jeugd: zijn moeder die drie luttele maanden na zijn geboorte gestorven was, zijn vader die, overmand door verdriet, op een herfstmorgen verdwenen was zonder ooit nog terug te keren of iets van zich te laten horen. Vanaf het begin was Alexander doordrongen geweest van het besef dat in welke gedaante het leven zich ook aan hem presenteerde, het aan hem was, en aan hem alleen, er verder vorm aan te geven, en nu hij het tot machinist had gebracht, kon hij niet anders dan trots op zichzelf zijn. Uiteraard is dit begrijpelijk, maar een halfuurtje vóór Bury beging hij de fout zijn tevredenheid te uiten: ‘Mijn eerste rit als machinist,’ zei hij. ‘Ik kan het niet ontkennen, maar het voelt goed.’ Hij draaide zich om naar Eirik, die zweeg en ijzig voor zich uit bleef kijken. Alexander zei: ‘Gun me mijn minuutje van trots, oude vriend.’

‘Geniet ervan,’ zei Eirik. ‘Ik hou je niet tegen.’

‘Waarom kun je niet blij voor me zijn?’

‘Wie zegt dat ik dat niet ben?’

‘En waaruit zou ik dat moeten opmaken?’

Eirik ramde zijn schop in de kolentender. ‘Wat wil je dat ik doe?’ vroeg hij.

Alexander lachte schaapachtig. ‘Als iemand een gelukje heeft, krijgt hij van zijn maten meestal felicitaties.’

Bij dit laatste woord keerde Eiriks sombere bui op slag terug, een venijnig vergif dat tot in het diepst van zijn ziel doorsijpelde. Alexanders hals zag er fluweelzacht uit en Eiriks vingers begonnen te tintelen en te krampen. Hij hervatte zijn koortsachtige geschep en terwijl de trein over de rails raasde wachtte hij tot zijn haat zou zakken, maar dat gebeurde niet. Integendeel, die verdubbelde alleen maar en daarna nog eens, waardoor hij zich eraan overgeleverd voelde. Hij berustte en wachtte een gunstig moment af om dit gevoel uit te bannen.

Langzaam reed de trein het station van Bury binnen. Alexander stak zijn hoofd naar buiten en keek met een kalm air rond. Toen hij zich naar Eirik wendde met de bedoeling hem iets opbeurends of een complimentje toe te voegen, zag hij dat zijn collega hem met een fanatieke blik stond aan te kijken, zijn ogen angstwekkend, grotesk vervormd. Deze blik maakte Alexander huiverig en hij vroeg: ‘Is er iets?’

‘Wil jij mijn felicitaties?’ vroeg Eirik.

‘Zijn die volgens jou niet op z’n plaats?’

‘Uiteraard. Maar weet je zéker dat je die wilt?’

Wat was dit voor een test? Zou Eirik hem een vuistslag geven? Nou, dat konden ze dan maar beter achter de rug hebben. Alexander was een gezonde kerel, zij het aan de gezette kant, en hij had de nodige kroeggevechten meegemaakt – hij was niet bang voor de miezerige stakker die voor hem stond. Hij legde zijn hand om de remhendel en klemde die stevig in zijn knuist. Fier rechtte hij zijn rug en zei: ‘Ik weet het zeker, Eirik. Kom maar op.’

De schop stak schuin uit de kolentender. Later, in een gesprek met zijn celgenoot, zou Eirik te berde brengen dat het net was alsof de schop zijn kant op leunde, zich als het ware aanbood. Hij zwiepte hem in een strakke haal in de rondte en liet de snijkant neerkomen op Alexanders hand. Hierdoor werden de voorste drie vingers van de man compleet afgehakt, terwijl de vierde als aan een scharnier bleef hangen. Dit lichaamsdeel bungelde heen en weer en Alexander keek met de blik van iemand die net een verbijsterende goocheltruc heeft aanschouwd hoe het bloed uit de stompjes stroomde.

‘Mijn felicitaties,’ zei Eirik. Hij schepte de vingers op en mikte ze in de laaiende vuurkist.

.

Lucy wist niets van dit alles en zou er ook nooit iets van weten. Tegen de tijd dat hij het station bereikte, was de strompelende Alexander al in versufte toestand afgevoerd en werd Eirik door de veldwachter de trein uit en het perron op geholpen. Een ogenschijnlijk vriendelijk gebaar, en Lucy schonk verder geen aandacht aan de twee weglopende mannen, al was hij wel nieuwsgierig waarheen de stoker vijf minuten voor het geplande vertrek op weg kon zijn, en waarom de veldwachter per se de schop wilde dragen.

Regen viel in dikke droppels neer, wat Lucy deed huiveren en met de ogen knipperen, maar hij vond het niet erg om nat te worden. Hij voelde zich nog steeds triomfantelijk vanwege de leugen die hij Marina had verteld, en veeleer dan een belemmering te vormen voor zijn opgewektheid, droeg het slechte weer alleen maar bij aan zijn besef dat hij aan een avontuur begonnen was. Hij ging de derdeklassewagon binnen, stouwde zijn valies weg en vond een krappe plaats tussen de schoonmaaksters, arbeiders en verspreide bejaarden. Niemand zei iets, en Lucy vroeg zich af hoe het toch kwam dat de arme standen geneigd waren tot zwijgen in het openbaar.