Inhoud

Voorwoord

Woordenlijst

Koret Laboe

Telaga Warna, het veelkleurige meer

De eigenzinnige prins

Hordja

Oemali

De strijd met de menseneters

Het levende beeld

Het wilde zwijn

Ombaq en Oemboel

Soe-oene

Woeloer

De kantjil, de krokodil en de tijger

Van een koning en zijn dochter

De boze weefster

Hoe Rasoel bin Rachman werd gestraft

De aap, de tijger, de kat en de geit

De prinses en de regenvorst

Hoe de ziel van Tisna Wati in de bergrijst kwam

De versteende prins

Raden Pabelan

Oelang Maoeli

Het vreemde rechtsgeding

Dwarskop en zijn fluit

De onderwijzer en zijn leerling

De slimme badjing

De kidang, de otter en de krab

Abinarla

Waarom de kasuaris niet meer vliegen kan

Hoe Toewale Dapië tot vrouw kreeg

De leguaan

Beknopte bibliografie

Koret Laboe

Prinses Gondom Baoe Djelok richtte in haar dorp een hanenvechtplaats op, in de hoop onder de bezoekers een geschikte echtgenoot te vinden. Hoewel twintigduizend mensen deze speelplaats bezochten en er al tien schuren vol rijst en zeven buffels aan het onthaal van de voorname gasten besteed waren, had ze nog geen man gevonden, die even mooi was als zij.

Ook Koret Laboe maakte zich op om zijn geluk te beproeven. Omdat hij geen geld had, verkocht hij zijn vader voor 18 gulden, zijn moeder voor 30 gulden en zijn zuster voor 48 gulden. Van de opbrengst kocht hij allereerst een stel kleren. Op de hanenvechtplaats gekomen, gaf hij aan een jonge slavin een geschenk om haar over te halen hem bij zijn plannen behulpzaam ze zijn. Volgens de afspraak kwam zij midden op de dag, toen alle spelers het goed konden zien, aan Koret Laboe een paar fijn toebereide sirihpruimen brengen, en ze zei daarbij, dat dit een geschenk van Gondom Baoe Djelok was. Zeven dagen achter elkaar herhaalde zij dit, en er ging een verontwaardigd gemompel onder de mensen rond, dat die Gondom Baoe Djelok, die zoveel moeite deed om een waardig echtgenoot te vinden, zich nu af gaf met een man van geen komaf zoals die Koret Laboe.

Eindelijk kwamen deze praatjes de prinses zelf ter ore. Woedend over de schande die haar werd aangedaan, zwoer ze dat ze die Koret Laboe in stukken zou laten hakken, en ze zond een slaaf naar hem toe, om hem voor zich te laten brengen.

‘Ik ben nog aan het hanenvechten’, antwoordde Koret Laboe de slaaf. ‘Net kom ik van haar vandaan, of daar komt me alweer iemand halen. Het lijkt wel, of de prinses me geen ogenblik kan missen. Ga jij maar terug, en zeg dat ik dadelijk komen zal.’ Een flinke fooi zette aan dit verzoek de nodige kracht bij. Een slavin die daarna op hem af gestuurd werd, zond hij met hetzelfde bericht terug. Gondom Baoe Djelok greep toen een zwaard en ging met haar meest vertrouwde slavin aan de dorpspoort staan om de boosdoener eigenhandig in tweeën te hakken, als hij het dorp binnen zou komen.

Alle mannen kwamen van het spel terug. Koret Laboe hield zich angstig achteraan. Toen hij bij de poort kwam, greep Gondom Baoe Djelok hem, verweet hem de schandelijke praatjes die hij over haar had uitgestrooid, en wilde hem het hoofd afslaan. Hij sprak: ‘Als je me doden wilt, prinses, doe het dan midden op het dorpsplein, zodat iedereen het kan zien.’

‘Goed’, antwoordde zij. Maar toen ze hem daar doden wilde, kwamen de dorpsgenoten tussenbeide, en zeiden dat het niet paste voor een vorstendochter, om iemand ongehoord te vonnissen. Er werd dus een raadsvergadering belegd, en deze besloot proefondervindelijk vast te stellen of het waar was, wat Koret Laboe beweerde.

Gondom Baoe Djelok met drie meisjes en Koret Laboe, vergezeld van drie jongelingen zouden een nacht in het huis van het dorpshoofd moeten doorbrengen. De gezellinnen van de prinses moesten zien uit te vinden, of zij van die Koret Laboe hield en omgekeerd moesten de jongelingen, die bij hem waren, zijn gedachten zien uit te vinden.

Voordat ze gingen slapen, vroeg een van de slavinnen aan Koret Laboe om een verhaal te vertellen.

‘Wat zal ik nu nog vertellen, morgen moet ik immers sterven.’

‘Welnee, van sterven is geen sprake, daar sta ik voor in.’

‘Je houdt me voor de gek’, zei Koret Laboe.

‘Nee, vertel maar.’

‘Nou eventjes dan. Er was eens een vorst, Dja Martoewa Mamora, die twee zoons had, Adji Malidang en Adji Gedoek. De eerste was de verschoppeling, de tweede was de zoon van de lievelingsvrouw. Haar vader gaf hun ieder een hengelhaak, die in overeenstemming was met hun naam; aan Adji Malidang een rechte, aan Adji Gedoek een kromme. “Wie van jullie iets vangt, die zal ik voortaan als mijn zoon beschouwen”, sprak Dja Martoewa Mamora. Ze gingen er op uit; Adji Gedoek bracht een rijke vangst naar huis, maar Adji Malidang ving niets. Hij bouwde een hutje aan het water, waar hij tijden lang bleef wonen, zonder dat hij ooit iets te eten kreeg. Tot zover maar, slaapgenoten, morgen moet ik sterven, laat ik de laatste nacht, die mij rest, nog eens de slaap genieten.’

Gondom Baoe Djelok vond, dat die Koret Laboe toch wel mooi vertellen kon, en ze was ook benieuwd hoe het verhaal verder zou lopen. Daarom gaf ze aan een van de slavinnen een kleed en een sirihpruim, en vroeg haar, dit aan de verteller aan te bieden, op voorwaarde dat hij nog wat door zou gaan.

‘Verder dan maar weer. Toen Adji Malidang drie maanden aan het hengelen was, beet zich een kreeft zo groot als een muziekbekken aan zijn haak vast. Hij nam het dier mee naar zijn hutje en pakte het netjes in. Na twee nachten kwam er een schip voorbij. “Mannen”, riep Adji Malidang, “willen jullie een pakje meenemen voor mijn oom Parsodir Dijapari, en hem vragen mij een hengelhaak, een vuurslag, en een rijstkoker te zenden?”

“Goed, als het niet te zwaar is”, zeiden de schepelingen. Ze brachten het pak met de kreeft aan Parsodir Dijapari. Deze maakte het open en zag, dat er een stukje puur goud in was. “Hoe zal ik dit geschenk vergelden?” dacht hij. Een dag en een nacht peinsde hij er tevergeefs over, wat zijn neef toch wel met een hengelhaak, een vuurslag en een rijstkoker mocht bedoelen. Toen verklaarde zijn dochter het hem. “Omdat hij niet smeden kan, heeft zijn vader hem een rechte hengelhaak gegeven en toen gezegd dat degene die wat ving, zijn zoon zou zijn. Daarom vraagt hij een hengelhaak. En dat hij een vuurslag vraagt, dat is omdat hij honger moet lijden, want hij heeft niets te eten. Een rijstkoker wil hij hebben; mij bedoelt hij daarmee. Daarom moet u mij naar hem toezenden, Vader en Moeder.” “Goed zo”, zeiden haar ouders, en de volgende ochtend stopten ze hun dochter, Tapi Leja-leja Goenoeng, in een grote ijzeren kist. Honderd slaven, honderd buffels, honderd runderen, honderd geiten en alle mogelijke goederen gingen eveneens in de kist, die daarop aan de zeevaarders meegegeven werd, om haar aan Adji Malidang te brengen. Deze dacht dat de kist met stenen gevuld was. “Stenen heb ik genoeg hier in de rivier”, zei hij. “Een hengelhaak, een vuurslag en een rijstkoker had ik besteld, maar wat moet ik met zulke grote stenen beginnen?” Hij legde de kist onder zijn hutje neer. Tot zover maar, gezellen, morgen moet ik immers sterven.’

Onder het vertellen was Gondom Baoe Djelok wat dichterbij gekomen. Ze liet nu haar slavin een hoofdkussen voor  Koret Laboe halen en vroeg hem verder te vertellen.

‘Vervolgens, o prinses, ging Adji Malidang weer hengelen. Toen hij thuis kwam vond hij rijst, bijgerechten, sigaretten en sirih klaar staan. Hij riep de eigenaar, maar er kwam geen antwoord. Toen at hij wat van het maal, en ging weer naar de rivier. Zo ging het zeven dagen lang. Eindelijk besloot hij eens op de loer te gaan liggen om te zien wie hem telkens eten bracht. Nu is het genoeg prinses, ik ga slapen, morgen zul je me immers doden?’

‘Nee, je zult niet sterven, toe, lieve Koret Laboe, vertel verder.’ Toen kwam ze dicht bij hem zitten, de slaven en slavinnen gingen slapen en Koret Laboe vertelde verder.

‘De volgende ochtend bespiedde hij Tapi Leja-leja Goenoeng, toen ze uit de kist te voorschijn kwam. Hij besloop haar van achteren, pakte haar beet en sprak: “Nu heb ik je gevangen, liefste, jij bent het dus die zich over mij heeft ontfermd.” Zij haalde al de meegebrachte schatten te voorschijn: met de vlakke hand sloeg ze op de stenen, en het werden slaven, buffels, runderen, paarden, geiten en kippen, en meteen stond er een huis, zeven vadem lang.

Zo was Adji Malidang plotseling een rijk man geworden. Zijn vader schrok, toen hij dat hoorde. Hij trok naar hem toe, met muziek, gevolgd door 173 maagden en even zoveel vrouwen, mannen, jongelingen en kinderen. Bij zijn zoon aangekomen, slachtte hij zeven buffels als offer aan diens ziel. Rijk en voorspoedig was Adji Malidang, zo luidt het verhaal, prinses.’

Maar Gondom Baoe Djelok was al tegen hem aan in slaap gevallen, en in haar armen ging ook Koret Laboe ter ruste.

De volgende ochtend vertelden de drie jongens en meisjes alles wat er in de nacht gebeurd was, en de vergadering maakte uit, dat hieruit duidelijk de liefde van Gondom Baoe Djelok voor Koret Laboe bleek. Verachtelijk spuwden de mensen op de grond, terwijl ze zeiden: ‘Het was dus toch wel waar, dat ze hem op de speelplaats sirih gestuurd heeft. Zoveel edelen dongen naar haar hand, en die Koret Laboe heeft ze tot man genomen!’

Toen verbond men Koret Laboe met Gondom Baoe Djelok in het huwelijk. Zo werd Koret Laboe rijk, hij kocht zijn ouders en zijn zuster los en leefde verder in voorspoed.

Telaga Warna, het veelkleurige meer

Lang voor de islam op Java haar intrede had gedaan, vlakbij de plek waar zich nu Telaga Warna, het veelkleurige meer bevindt, woonde een zeer hebzuchtige vorst, wiens enige dochter het mooiste meisje uit het rijk genoemd werd.

Kasminten, zo heette het prinsesje, was echter door het gevlei van de hovelingen ijdel geworden. Zo ijdel zelfs, dat ze alleen wilde trouwen met degene, die haar de mooiste en kostbaarste sieraden kon geven.

Nu gebeurde het dat drie prinsen op dezelfde dag bij Kasminten’s vader kwamen vragen om de hand van zijn beeldschone dochter. Zij waren alle drie rijk genoeg om Kasminten de sieraden te geven die ze verlangde.

Maar de hebberige vorst hield alle drie de huwelijkspretendenten met allerlei mooie woorden en beloften aan het lijntje. Hij wilde zien wie van het drietal hem de kostbaarste bruidsschat zou komen brengen. Geen van de prinsen wist echter dat er nog twee anderen om de hand van de mooie Kasminten hadden gevraagd. Zo kwamen zij dus alle drie, op door de vorst bepaalde dagen, hun vele geschenken, gouden en met juwelen overladen sieraden, aan de vorst overhandigen. De jongste van de drie, een jonge prins uit een van de naburige rijken, bracht de meeste geschenken. De juwelen waarmee alles was versierd, waren veel mooier dan die van de anderen.

Toch was de hebzuchtige vorst met deze overgrote bruidsschat niet tevreden. Eigenlijk hoopte hij op een nog rijkere prins die hem een nog veel grotere bruidsschat zou komen aanbieden.

Kasminten zelf wist niets van het aanzoek van de drie prinsen. De vorst vertelde haar niet van de kostbaarheden, die men hem in ruil voor haar had aangeboden.

Totdat op zekere dag een van de hovelingen Kasminten wilde vleien, door haar te verklappen dat er drie prinsen, alle drie beladen met de kostbaarste geschenken waren gekomen, om met haar te mogen huwen.

‘Zij kwamen alle drie tegelijk’, vertelde de hoveling ‘en nog nooit heb ik zulke kostbare sieraden gezien, als die zij uw vader aanboden! Ook heb ik nooit mooiere parels gezien, of flonkerender edelstenen! En de jongste van de drie prinsen zei tegen de vorst: “Het bezit van een gemalin, zo onvergetelijk mooi als uw dochter prinses Kasminten, is mij zelfs meer waard dan wat ik u, mijn vorst, nu aanbied!” Dit hoorde ik de prins tegen uw vader zeggen. Wat moet het toch heerlijk zijn om zo aantrekkelijk te zijn als u, met uw zeldzame schoonheid.’

Verheugd over wat zij had gehoord ging prinses Kasminten naar de vorst en vroeg: ‘Is het waar, vader, wat men mij net vertelde? Kwamen er werkelijk drie prinsen, die vroegen om met mij te mogen trouwen? En waar hebt u al die kostbare geschenken gelaten, die zij als bruidsschat hebben gebracht?’

Uit de woorden van het prinsesje begreep de vorst dat zij alles wist, en hij nam haar mee naar het vertrek waar hij voorlopig de kostbaarheden had verborgen.

Verrukt over de schitterende pracht van de vele sieraden en het geflonker van de ontelbare juwelen, smeekte Kasminten om haar, eventjes maar, een paar van deze met flonkerende stenen bezette sieraden te lenen. ‘Het is alleen om deze sieraden mee te nemen naar mijn vertrekken en mij er daar mee te tooien, lieve vader!’ vleide zij. ‘Ik wil mijn voedster en de andere vrouwen vragen mij te vertellen hoe al deze sieraden me staan. Zij moeten ook zien, hoe mooi ze zijn. En daarna breng ik ze weer terug. Dat beloof ik u beslist, lief vadertje! Mag ik ze meenemen?’

Zo wist Kasminten de vorst, die zeer veel van haar hield, met lieve woorden er werkelijk toe over te halen haar een paar van de mooiste sieraden mee te geven.

Met al deze kostbaarheden, gewikkeld in haar kleurrijke, zijden met goud doorweven selendang, vertrok het meisje. Maar ze ging niet naar haar vertrekken; ze riep zelfs niet haar voedster, noch een van de andere vrouwen om al dat moois te tonen. Ze wilde helemaal alleen zijn als ze al deze sieraden om deed. Zo opgetooid wilde zij dan haar vertrekken binnenkomen. Dan pas zou iedereen in extase komen, door haar, die al zo mooi was, nog mooier, nog bekoorlijker, en vooral nog schitterender te zien!

Ze verheugde zich er al op, hoe verbaasd iedereen zou staan als zij straks onverwachts in al haar schitterende en flonkerende pracht in het vrouwenvertrek zou verschijnen. Ze ging met al haar schatten naar de krater van de Poentjak. Daar, op dit stille mooie plekje, wilde het ijdele prinsesje zich met al dat moois nog bekoorlijker maken.

De mooie Kasminten en de hebzuchtige vorst wisten echter niet, dat de jonge prins die de grootste bruidsschat had gebracht, al door een paar van zijn trouwste volgelingen op de hoogte was gebracht van de grenzeloze hebzucht van de vorst. Een van deze volgelingen vroeg hem zelfs: ‘Maar weet Uwe Hoogheid dan niet, dat hij niet de enige is die de vader van de prinses al een bruidsschat heeft gebracht? Weet u dan niet dat ook nog aan twee andere prinsen is beloofd met de prinses te mogen trouwen? En ook deze prinsen brachten al een groot aantal kostbaarheden als bruidsschat aan de vorst. En nu wacht hij tot er misschien nog een rijkere prins komt. Pas daarna zal hij beslissen aan wie hij de voorkeur geeft. Want degene die de grootste bruidsschat mee brengt, krijgt prinses Kasminten tot vrouw.’

Bij deze woorden had de prinses lachend het hoofd geschud. Hij wilde, hij kon niet geloven, dat iemand, en nog wel een vorst, zo hebzuchtig kon zijn. ‘Wie zijn dan de prinsen, die hun bruidsschat al aan de vorst hebben gebracht?’ vroeg hij.

‘Een van hen is de jongste zoon van de vorst van Tjeribon’, was het antwoord, ‘en de andere is de neef van de vorst van Daha…’

De prins, die hem nog niet geloofde, vroeg het daarna aan vele andere hovelingen. Zelfs ontbood hij in het geheim de oude voedster en nog een paar andere vrouwen die de prinses dienden, en vroeg of hij de enige was die dong naar de hand van prinses Kasminten.

Toen antwoordde hem de oude voedster, trots op de vele huwelijksaanzoeken: ‘O nee, Uwe Hoogheid is niet de enige prins, die met prinses Kasminten wil trouwen. Er kwamen, tegelijk met Uwe Hoogheid, nog twee prinsen. En er zullen er nog meer komen, die zo’n mooi meisje tot gemalin willen…’

Door geen woord, zelfs door geen enkel gebaar, liet de prins de vrouwen blijken hoe boos hij was. Hoffelijk, zoals de adat dit voorschreef, bedankte hij de voedster en de andere vrouwen voor hun mededeling. Maar nauwelijks waren de vrouwen vertrokken, of hij zwoer kokend van woede, dat hij zich op de inhalige vorst zou wreken. Met dit voornemen begaf hij zich naar de krater van de Poentjak. Daar riep hij de hulp in van de berggeest die in deze krater woonde. Nadat hij deze geest vele heerlijke en dure offers had gebracht, beloofde de geest hem te zullen helpen.

Natuurlijk wist prinses Kasminten van dit alles nog niets. Zonder zelfs maar iets te vermoeden, van wat haar bij de krater van de Poentjak te wachten stond was zij daarheen gegaan, met de kostbaarheden. Aan de rand van de krater ging ze zitten en opende haar selendang, om zich de vele sieraden om te doen.

Maar nauwelijks had ze haar selendang geopend en de met kostbare edelstenen bezaaide voorwerpen voor zich uitgespreid om eerst de vele kleurschakeringen daarvan te bewonderen, of een onzichtbare hand greep plotseling al deze schatten, en verdween daarmee in de diepe krater.

Ze smeekte, ze huilde, ze beloofde zelfs grote offers, maar haar sieraden kreeg ze niet terug. Niets, zelfs niet de vele tranen die ze in de krater deed neervallen, konden het hart van de berggeest vermurwen. Niet een sieraad, zelfs geen juweel, gaf hij haar terug.

Bang voor de woede van haar vader, als die het verlies van zoveel kostbaarheden zou vernemen, durfde toen prinses Kasminten niet meer naar het vorstenverblijf terug te keren. Ze bleef bij dezelfde plek zitten en huilde alleen maar. Weken, maanden, zelfs jaren lang, zat de ijdele prinses huilend aan de rand van de krater. Ze huilde zelfs zo lang, dat haar tranen in het grote kratergat een meertje vormden.

In de tranen, waarmee weldra heel de grote krateropening was gevuld, zag men toen de prachtige kleurschakeringen van de vele edelstenen, waarmee de sieraden die in de krater verdwenen waren bezet waren geweest.

‘En het is daarom’, zegt deze sage, ‘dat men op sommige dagen, als de zon het water in het meertje beschijnt, de vele prachtige, steeds wisselende kleuren daarin waarneemt. Want deze kleurschakeringen ontstaan dan, door de vele robijnen, saffieren, smaragden en opalen, die nu nog op de bodem van het door prinses Kasminten’s tranen gevormde meertje liggen.’