De hanen van de koning

Een reis door Thailand, Laos en Cambodja

www.uitgeverijelmar.nl

www.frankvanrijn.nl

www.uitgeverijelmar.nl

www.frankvan rijn.nl

Colofon

De hanen van de koning is een uitgave van

Uitgeverij Elmar B.V., Delft – 2016

© Tekst: Frank van Rijn, Doldersum – 2015
E-book 2017

ISBN 978 90389 260 56

NUR 508

Inhoud

Een talenpracticum

Wildwest in het Verre Oosten

Een stok van precies de juiste lengte

Mai sai pik

Een muntje op z’n kant

Een dwalende padvinder

De riviergodin

Een opera zonder muziek

Olifant-voetbal

Een lelijke, dikke monnik

Asymmetrie

Een stenen kussen zo zacht als een wolk

Een olifant op een glazen deur

Twee miljonairs

Tienduizend kip per kop

Op de kaart is de route vlak

Vijfenhalf promille

Werkmieren

Een populair fietsland

Een gat in het plafond

Fröhliche Fritz

Boten tellen

Goudse pijpen

De gulden middenweg

Bill en Bessie

Shakespeare in Pha Phra Bat

Een phuwiangosaurus

Efteling II

Vincent de Oude

Pleziregen

Geen Chinees plastic geval van drie penny’s

Tweehonderdvijfentwintig versnellingen

Gezellig samen fietsen

Meten is weten

Een oud Cambodjaans muntje

Het recht van de speurder

Decabels in overvloed

Vijf op elkaar gestapelde olifanten

Met de Enterprise naar Vulcanus III

Een heel klein beetje ver fietsen

Mijn geweldige atlas

Twee halve kroonprinsen

Boldriehoeksmeting

Een betonnen god in aanbouw

Een talenpracticum

Rechtsaf, linksaf of rechtdoor? Ik tuur op de twintig jaar oude, volledig uit elkaar vallende kaart van Thailand die onder de snelbinder van mijn voordrager zit. Afgezien van het feit dat de kaart hard aan een plakbandbeurt toe is, is hij ook nog vrij waardeloos want deze wegkruising staat er niet eens op. Waarom heb ik bij het vliegveld van Bangkok niet gewoon de grote weg genomen? Dan had ik me al deze zoekproblemen bespaard. Maar die grote wegen in de buurt van Bangkok zijn ook niet alles: hels lawaai, druk en oninteressant. Daarom heb ik voor secondaire, tertiaire en vooral rustigere wegen naar Ayuthaya gekozen, voor zover die in dit gebied bestaan.

‘Jij van Amerika?’ hoor ik opeens naast me in gebroken Engels. Ik kijk op en zie rechts van me een vrouw van een jaar of 18 gezeten op een ronkende bromfiets. Blijkbaar was ik zo verdiept in die kaart voor me, dat ik haar niet heb horen komen.

‘Nee,’ antwoord ik, ‘Van Ho…’

‘Van Engeland?’ onderbreekt ze me.

‘Ook niet. Ik kom uit…’

‘Jij Engels spreek?’

‘Ja. En jij?’

‘Ik ook. Beetje. Ik studente Engels. Jij toerist?’

‘Ja.

‘Ik Engels oefenen als ik toerist zie.’

‘Mooi, dan kun je me hopelijk uitleggen hoe ik in Thanya Buri moet komen.’

‘Jij zeggen wat?’

Blijkbaar was mijn zin te gecompliceerd voor deze studente. Waarschijnlijk is ze nog eerstejaars. Daarom zeg ik: ‘Ik zoek de weg naar Thanya Buri.’

‘Waar wil je heen?’

‘Naar Thanya Buri. Dáárom zoek ik de weg naar Thanya Buri.’

‘O… Jij naar Thanya Buri wil?’

‘Ja.’

‘O, dat heel eenvoudig.’

‘Toch niet zo heel eenvoudig met deze kaart,’ en ik wijs op het vod voor me.

‘Ja, hééél eenvoudig. Jij hier rechtdoor. Dan rechts en bij tempel links over brug en bij stoplicht weer rechts en dan rechtdoor en bij…’ Hier onderbreekt ze haar stortvloed van informatie. Waarschijnlijk zoekt ze een woord, bijvoorbeeld ‘fabriek’ of ‘politiebureau’, waar ik weer links of rechts moet om vervolgens… Ik ben de draad bij de tempel natuurlijk al kwijtgeraakt.

‘Wacht,’ zeg ik en pak een schriftje en een pen die ik voor dit soort situaties altijd bij de hand heb en vraag: ‘Kun je een kaartje tekenen?’

‘Kom. Ik jou breng,’ zegt ze zonder het schriftje en de pen aan te nemen. Daarop maakt ze een zwaaiende beweging vooruit met haar arm, zoals een ritmeester van de cavalerie doet als hij zijn troep in beweging wil zetten en herhaalt: ‘Kom!’ Dan rijdt ze vooruit met een snelheid van 30 km/uur. Ik volg met 20 km/uur, niet onaardig met een volbeladen fiets. Per seconde loopt mijn hulpvaardige gids dus een kleine drie meter op me uit. Waar we rechts moeten kijkt ze om en ziet ze dat ik al enige honderden meters achter lig. Daarom wacht ze totdat ik weer in de buurt ben en slaat dan rechtsaf, waarna ze haar machine meteen weer vlot laat accelereren tot 30 km/uur. Bij de tempel, een witte met rood dak en twee fraaie beelden er voor, niets ouds, maar wel mooi, zoals elk stadje in Thailand er een of meerdere heeft, houdt ze opnieuw even halt. Ik kom zwetend van de inspanning achter haar aan, want zo’n eerste dag met bagage is het weer even wennen. De temperatuur, die 30 graden hoger is dan die waarbij ik gisterochtend in Nederland op het vliegtuig stapte, is natuurlijk heerlijk, maar de relatieve vochtigheid van rond de 90% helpt een flink handje bij de productie van het luie zweet. We slaan linksaf, waarna de studente met een vaartje van 15 km/uur over een brug rijdt en met die zelfde snelheid voortsukkelt. Blijkbaar heeft ze in de gaten dat 30 km/uur voor mij te hoog is gegrepen en past ze haar snelheid aan, helaas teveel, want nu moet ik me inhouden. Het is net een ontregeld regelsysteem.

Plotseling, nog voordat we bij het stoplicht zijn, slaat ze linksaf. Dat is volgens mij in strijd met haar aanwijzingen, maar ik kan me natuurlijk vergissen. Het is echter ook in strijd met mijn richtinggevoel dat zegt dat we meer naar rechts moeten. Waarschijnlijk ben ik geheel de draad kwijt door deze wirwar van wegen. Ze heeft haar snelheid echter alweer bijgesteld naar 25 km/uur, waardoor ze ondertussen zover voor ligt, dat ik niet kan vragen of we nog wel op de juiste route naar Thanya Buri zitten. Twijfelend volg ik haar. Bij een eettentje naast de weg stopt ze en beduidt ze mij, als ik met een druipend hoofd van het zweet en een doorweekt shirt halt houd, plaats te nemen op een stoeltje aan een van de tafeltjes. Vragend kijk ik haar aan.

‘Zit,’ gebiedt ze en wijst op de stoel. ‘Jij koffie of thee?’ Blijkbaar denkt ze dat ik na deze achtervolging van nog geen 3 km al aan rust en versterking toe ben. Ik neem plaats en zeg: ‘Thee, graag.’ Ze bestelt het gevraagde bij de dame van het tentje, neemt dan tegenover mij plaats en vraagt: ‘Van waar jij?’

‘Van Holland,’ antwoord ik.

‘Holland??’

‘Ja.’

‘Erg ver!!’

‘Niet dichtbij. Dat realiseer je je pas goed als je bijna 12 uren lang dubbelgevouwen zit om hier te komen.’

‘Dubbelge… Hoe?’ Ik gebruik blijkbaar weer te moeilijk Engels. Daarom zeg ik: ‘Ja, erg ver.’

‘Jij op fiets van Holland?’

‘Nee, deze keer niet. Vliegtuig,’ en ik maak met mijn vlakke rechterhand een opstijgende en een halve meter verder weer een dalende beweging om een vliegtuig te imiteren. ‘Bangkok,’ voeg ik eraan toe.

‘Waar heen jij gaan?’

‘Een tochtje door Thailand, Laos en Cambodja van drie maanden,’ antwoord ik.

‘Drie maanden??’ vraagt ze met grote ogen waar het ongeloof uit straalt.

‘Ja.’

‘Op die fiets??’ Nog even grote ogen.

‘Zo is het.’

‘Jij moe worden?!?’

‘Soms, maar volgende dag niet meer moe.’ Ik pas mijn Engels voor haar aan, opdat ze het beter begrijpt. Het is toch al heel wat hoe goed ze Engels spreekt. Als alle Thailanders er zo mee uit de voeten konden zou ik hier niet veel problemen hebben, althans wat de taal betreft. Helaas is ze de anderhalf oog in het land der blinden.

‘Laos vreselijk ver,’ zegt ze. Ik wil antwoorden dat ver een erg relatief begrip is, maar juist komt de dame van de eettent met de thee voor mij aan. Het is een luxe kop thee, want er zit een theezakje in, terwijl thee bij dit soort gelegenheden geschonken wordt uit een grote kan. Tot mijn lichte verbazing wordt er geen kop voor de studente neergezet.

‘Jij geen thee?’ vraag ik.

‘Nee, nee.’

‘Koekjes?’ en ik haal een rol koek uit mijn voortas.

‘Nee, nee,’ en ze maakt een afwerend gebaar.

‘Thaise koekjes, dus goed!’ probeer ik, haar de rol voorhoudend.

‘Nee, nee. Dank. Geen koek!’

Ik drink de thee, meer uit beleefdheid dan dat ik er aan toe ben.

‘Jij ook student?’ vraagt ze na een korte stilte. Kijk aan! Blijkbaar zie ik er nog jong genoeg uit om voor student door te kunnen gaan. Ik vrees echter dat ze dit gesprek meer gebruikt als talenpracticum dan om mij duidelijk te maken hoe jeugdig ik over kom.

‘Ik geen student,’ antwoord ik, ‘hoewel een mens nooit te oud is om te leren, dus in zekere zin ben ik toch student, want deze reis wordt hopelijk een leerzame ervaring.’

‘Wat … eh. Wat jij zeg?’

Ik ben weer op hol geslagen. Daarom houd ik het eenvoudiger met: ‘Nee. Niet student.’

‘Wat dan?’ wil ze weten.

‘Schrijver.’

‘Schrijver!! Net zoals Shakespeare?’

‘Zo ongeveer, maar toch een beetje anders.’

‘Gedichten?’

‘Nee, proza. Reisverhalen.’

‘Kan ik jouw boek kopen?’

‘Ja, maar in Holland in de boekhandel.’

‘O.’

‘En mijn boeken zijn in het Nederlands.’

‘Deutsch?’

Daar heb je hem weer, de eeuwige spraakverwarring! Waarom is ‘Nederlands’ in het Engels ‘Dutch’, dat zo veel op Deutsch lijkt, in plaats van gewoon ‘Netherlands’ of desnoods ‘Hollands’? Ik maak haar duidelijk dat de boeken niet in het Engels zijn, dus dat ze ook nog even Nederlands moet leren om ze te lezen. Voordat ze gaat vragen of en hoeveel kinderen ik heb, de gebruikelijke gespreksstof in Azië, waar ze wonderlijk genoeg nog niet aan toe is gekomen, zeg ik: ‘Ik zal even de thee betalen,’ maar nog voor ik overeind ben antwoordt ze: ‘Nee. Ik al betaald.’

‘Maar…,’ begin ik.

‘Voor jou. Cadeau! No problem.’ Daarna zegt ze iets tegen de dame van het eettentje, die meteen daarop met een flesje van een halve liter koud mineraalwater terugkomt.

‘Ook voor jou,’ zegt de studente.

‘Nee, ik…’

‘Cadeau, cadeau!’

Een nieuwe poging om de thee en nu ook het water zelf te betalen lijdt, evenals de voorgaande, schipbreuk. Ik denk dat ze medelijden met me heeft. Voor Thailanders, die het fietstijdperk al jaren achter zich hebben en die, voor zover ze niet in auto’s rijden, op bromfietsen en motorfietsen rondsnorren, moet het inderdaad meelijwekkend zijn om een volwassene op een volbeladen fiets te zien rijden, zwoegend en zwetend in de zon. Uitleggen dat dat nou juist zo heerlijk is, lukt zelfs in Nederland vaak niet, laat staan in Thailand, dus ik blijf maar in mijn rol als de zielige jongen. Ik drink het flesje half leeg en berg het daarna op in mijn bagage.

‘Kom,’ zegt mijn gids. ‘Ik jou weg wijs naar Thanya Buri,’ en weer gaat ze vooruit, nu opnieuw met de te humane snelheid van 15 km/uur. Na nog wat links-rechts-over-brug-en-onder-viaduct-gedool stopt ze op een kruising en zegt: ‘Nu rechtdoor, rechtdoor, rechtdoor,’ en wijst vooruit. ‘Ik nu naar school, want anders te laat.’

Ik bied haar nogmaals een koek aan voor alle moeite, die ze echter opnieuw afslaat. Omdat ze zich zo voor me heeft uitgesloofd, me heeft getrakteerd op thee en koud water en deze omweg voor me heeft gemaakt, alles in ruil voor slechts een pover practicum Engels, haal ik een mapje met foto’s van mezelf tevoorschijn en kies daar een van uit, waarop ik met mijn fiets voor de piramide van Teotihuacan in Mexico sta. Ik heb daar een setje van bij me om aan mensen, die me gastvrijheid hebben verleend of me een dienst hebben bewezen, als souvenir te geven. Op de achterkant schrijf ik: ‘Thanks for your help. Frank van Rijn on biketour through Asia’ en overhandig haar de foto, die ze aanneemt alsof het een grote doos bonbons is. In Nederland doet zo’n ‘cadeau’ het meestal niet zo goed en heeft men over het algemeen een sterke voorkeur voor bonbons boven een foto van een wildvreemde, maar ik heb op mijn reizen gemerkt dat in Azië en Afrika zo’n plaat van mezelf bijna altijd een schot in de roos is, zo ook hier. Bonbons kan ik bij deze tropische temperatuur niet meenemen om uit te delen, want die worden warme chocolademelk. Foto’s houden het beter uit en wegen minder, dus die zijn ideaal om bij me te hebben.

Ik bedank haar voor alle moeite, waarna ik rechtdoor rijd richting Thanya Buri en de tempelstad van Ayuthaya, mijn doel voor vandaag. De studente slaat rechtsaf naar haar school om daar – wie weet? – een reprimande te krijgen van haar leraar vanwege het te laat komen op de Engelse les. Maar misschien heeft ze in dit halve uur meer Engels geleerd dan in een week op school, want in de praktijk oefenen is bij het leren van een taal natuurlijk het belangrijkste en wie krijgt er zo’n geweldige kans als zij vanochtend had?

Wildwest in het Verre Oosten

In de 417 jaar dat Ayuthaya de hoofdstad van Siam was, zijn er drieëndertig koningen aan het bewind geweest. De meesten daarvan hebben hard gewerkt aan de expansie van het rijk, dat op het hoogtepunt van zijn macht zo groot was als Frankrijk en Engeland samen. In die periode werden er in Ayuthaya zo’n vierhonderd tempels gebouwd, geen flutgevalletjes die je even tussen neus en lippen door uit de grond stampt, maar schitterende bouwwerken waarop de bouwmeesters terecht trots konden zijn. Helaas bemoeiden de Birmezen zich er in het jaar 1767 mee en vonden het nodig om, nadat ze de stad veroverd hadden, het meeste van al dat moois tegen de vlakte te slaan. Het weinige dat er na die invasie nog half overeind stond werd later gerestaureerd. Zo gaat dat helaas zo vaak. Eerst maken mensen mooie dingen, daarna verwoesten anderen ze, waarna weer anderen ze uiteindelijk, voor zover dat nog gaat, met veel moeite en hoge kosten, opnieuw opbouwen.

En nu staat hier dus weer een klein deel van een destijds enorme hoeveelheid tempels overeind. Dat kleine deel blijkt toch nog zoveel te zijn dat Ayuthaya een van de belangrijkste tempelcomplexen van Thailand is.

Mijn eerste bezoek geldt de uit 1374 stammende Wat Phra Mahathat, ofwel de Phra Mahathat-tempel. Het woordje ‘Wat’ betekent in Zuidoost-Azië namelijk ‘tempel’ of ‘klooster’. De grote ronde stoepa, een kegelvormig bouwwerk waarin relikwieën en resten van belangrijke monniken zijn gemetseld, heeft een breed grondvlak en een scherpe punt. Hij is vervaardigd van rode bakstenen en ziet er een beetje uit als een koning van een schaakspel. Daar omheen staan kleinere, eveneens uit baksteen opgetrokken stoepa’s, de torens, lopers en pionnen van het spel, zou je kunnen zeggen. Als ik de tempel van een afstandje bekijk ziet het geheel er inderdaad uit als een verzameling gigantische schaakstukken op een bord. Het lijkt, als je je verbeelding laat werken, alsof onzichtbare reuzen bezig zijn met een partijtje, waarbij de paarden al geslagen zijn.

Van dichtbij is de tempel ook interessant, vooral vanwege een stenen Boeddhahoofd dat tussen de wortels van een boom, die langs een muur groeit, gekneld zit. Volgens mijn reisgids is dat het meest gefotografeerde beeld van heel Ayuthaya en om de gids wat dat betreft in het gelijk te stellen maak ik er ook een setje foto’s van. Hoe dat Boeddhahoofd tussen die wortels terecht is gekomen weet geen mens. In ieder geval moet het er al een aardig tijdje zitten, want de wortels hebben zich aan alle kanten stevig om de steen geslagen en zoiets gebeurt niet in een paar jaar. Hopelijk blijft Ayuthaya verschoond van een ‘wijze’ met het ‘frisse’ idee om die boom weg te kappen en dit stenen hoofd op een nieuwe betonnen romp te plaatsen. Alles twee recht, twee averecht. Zoiets heb je in een week voor elkaar, maar het proces terugdraaien en het hoofd weer zo mooi tussen de wortels van een nieuwe boom laten groeien, als je spijt krijgt van je frisse idee, duurt meer dan 150 jaar.

Van deze tempel is het een paar stappen naar de Wat Ratburana, ook weer een prachtig samenstel van stoepa’s. Koning Borom Rachathirat II liet hem in de vijftiende eeuw bouwen, ter gelegenheid van de crematie van zijn twee broers, die met elkaar slaags waren geraakt omdat ze beiden de troon begeerden. Dat lees ik althans in mijn reisgids, terwijl ik tussen de stoepa’s door loop. Merkwaardig eigenlijk, want als er twee op leven en dood aan het vechten zijn, zou je kunnen verwachten dat er minstens één over blijft, tenzij ze elkaar tegelijkertijd doorboren. Of zou die koning zelf zijn twee broers gedood hebben? Zo slecht zal hij toch hopelijk niet geweest zijn? Maar ja, dat gebeurde allemaal in de vijftiende eeuw en in die tijd werden er wel meer lelijke dingen uitgehaald door machthebbers en niet alleen in die tijd overigens.

Ik heb een ticket voor 225 baht gekocht, waarmee ik vijf Watten van Ayuthaya kan bekijken. Dat is dus 45 baht per Wat, ofwel 1,13 euro per tempel, aangezien een baht 2,5 eurocent is. Uiteraard wil ik ze allemaal zien, in de eerste plaats natuurlijk omdat die tempels erg interessant en bezienswaardig zijn, maar ook om niet zomaar 1,13 euro over de balk te smijten. Als ik ergens voor betaal, ook al is het een miniem bedrag, dan wil ik het ook krijgen. Zo kon ik me vroeger, toen er nog openbare munttelefoons waren, mateloos ergeren als ik een muntje in het apparaat gooide, zonder dat de verbinding totstandkwam. Weg muntje en niks! Ik heb daarover ooit eens een kwartier ruzie staan maken met een telefoniste in Spanje, waar de munttelefoons indertijd vaak belabberd waren.

De Wat Phra Si Sanpet vind ik de meest spectaculaire van alle tempels in Ayuthaya. Hij bestaat uit drie enorme stoepa’s op een rij en dateert uit de veertiende eeuw. Vroeger schijnt er een 16 meter hoog beeld van Boeddha bij te hebben gestaan dat geheel bedekt was met 250 kg goud. Dat moet dan toch een dun laagje zijn geweest, want 250 kg goud is weliswaar heel wat, maar een 16 meter hoge Boeddha is ook heel wat. Reken maar eens uit hoe dik dat laagje met een soortelijke massa van 19 kilogram per kubieke decimeter dan wordt! Het beeld is helaas verdwenen. Waarschijnlijk hebben de Birmezen het goud eraf gekrast en hem daarna aan stukken geslagen. Wat zouden ze met dat goud hebben gedaan? Bij hen thuis een ander Boeddhabeeld bedekken? Zo blijf je in ieder geval een beetje bezig.

Naast de drie enorme stoepa’s staat Wihaan Monkhon Bophit, een grote, nog in gebruik zijnde tempel vol Boeddhabeelden. Als ik voor de enorme van brons vervaardigde Boeddha sta moet ik terugdenken aan de fietsreis die ik 29 jaar geleden maakte van Nederland naar Bali. Op die reis stond ik ook hier. Op het grasveld voor de tempel mocht ik van de monniken mijn tent opzetten. Toen die stond trakteerden ze me op warme chocolademelk. Helaas trakteerden de vele loslopende honden mij die nacht ook en wel op een vocaal concert. Herhaaldelijk moest ik mijn tent uit om ze weg te jagen. Dan stonden ze op een afstand te blaffen en zag ik in het donker hun gloeiende ogen. Zodra ik weer in mijn tent lag kwamen ze terug om hun koorwerk te hervatten. Dat was om gek van te worden en daarom ging ik bij de monniken om raad, die me beduidden in de tempel onder het grote Boeddhabeeld mijn slaapzak uit te rollen. Zoiets kun je je nu, met al de toeristen die hier rondlopen, niet meer voorstellen. Ik denk ook dat het bij geen mens zal opkomen om te vragen of hij zijn tent hiervoor op het grasveld mag opzetten. En toch was dat indertijd niet zo’n vreemde vraag, te meer daar er toen veel minder hotels waren. Zo kun je zien hoe de tijden veranderen.

Er lopen juist een paar in oranje gestoken monniken langs. Zouden die me herkennen van toen? Ik betwijfel het, zelfs als ik pal voor ze zou gaan staan met de opmerking: ‘Hallo, daar ben ik weer.’ Sommigen van hen waren toen waarschijnlijk nog niet eens geboren of te klein om monnik te zijn.

Niet ver van Wihaan Monkhon Bophit zie ik een olifant langs de weg lopen met op zijn rug een houten stoeltje waar twee toeristen op zitten. Een parasolletje beschermt de mensen tegen de zon. De chauffeur van deze alternatieve taxi zit op de nek van de met een mooi geel kleed versierde olifant en leidt zo zijn klanten langs de tempels en andere bezienswaardigheden van Ayuthaya. Ik tel vijf van deze olifantstaxi’s. Dat is weer eens een andere manier om Watten te bezoeken dan op een fiets. Je voelt je op zo’n beest misschien wel een middeleeuwse edelman. Eerder heb ik een klein circustheater gezien, waar een prachtig in het rood geklede olifant, braaf als een hondje, moest opzitten en een ‘pootje’ moest geven. Het kind dat het ‘pootje’ kreeg wist niet goed hoe hij het vast moest pakken, maar het plezier van het publiek was groot. Wat ze hier allemaal verzinnen om toeristen te vermaken!

Op de terugweg naar mijn hotel in de backpackerswijk van Ayuthaya kom ik langs een grasveld zo groot als een voetbalveld, waarop honderden tafeltjes met stoeltjes zijn geplaatst. Op de tafeltjes staan plastic flessen met water en limonade. Alles ziet er netjes en verzorgd uit. Zo te zien wordt hier vanavond voor een grote partij mensen een maaltijd geserveerd. En niet alleen dat! Op een groot podium vooraan op het veld staan instrumenten van een band opgesteld met daarnaast een batterij luidsprekers zo groot als koelkasten. Dat bandje gaat de genodigden vanavond ongetwijfeld vergasten op een overdosis decibels die elke conversatie onmogelijk maakt. Dat is fijn, want dan worden eventuele opmerkingen die de vrolijke stemming zouden kunnen verknoeien toch niet verstaan. Hier kan dus helemaal niets fout gaan.

De volgende ochtend is het podium van het feestveld verdwenen en ook de tafels en stoelen zijn weggehaald. Leeg is het veld echter allerminst. Het ligt bezaaid met kartonnen bordjes, plastic bestek, lege plastic flessen, etensresten en in de wind wapperende papieren servetjes. Het is bijna een lust voor het oog, zo mooi ligt deze hemeltergende rotzooi verdeeld over het veld. Dit schijnt de normaalste zaak van de wereld te zijn, want geen mens verbaast zich hierover. Straks zal er wel een opruimploegje komen om het veld weer schoon te maken. Dan hebben die mensen ook wat te doen. Als iedere gast van gisteravond daarentegen braaf zijn rommel mee naar huis had genomen om het daar in de vuilnisbak te gooien, zouden de opruimers niets te doen hebben. Nog twee feesten zonder rotzooi en ze zouden hun baantje kwijt zijn. In dat licht bezien was het dus een goede daad van al die eters dat ze er zo’n zwijnenstal van hebben gemaakt.

Als ik bij Wat Thammikarat aan kom fietsen, stapt er een meisje van een jaar of tien gekleed in een schooluniform naar voren en wijst mij met een gebaar alsof de hele tempel van haar is, een plek aan waar ik mijn fiets moet parkeren. Als ik niet meteen gehoorzaam komt ze opnieuw naar me toe en wijst nogmaals, en nu dwingender, de plek aan waar die fiets moet staan en voegt daar luider en gebiedend aan toe: ‘Park your bicycle there! No, not here! I say thére!!’ en weer wijst ze naar de plek waar ze mijn fiets wil hebben. Een schooljuf in de dop! Ongetwijfeld heeft ze de kunst van een professionele parkeerwachter afgekeken.

Nadat ik mijn fiets geparkeerd heb komt ze voor de derde keer op me af en zegt: ‘I show you tempel.’

Ik mag het altijd wel als kinderen wat moeite doen om een paar centen te verdienen en dat is waar ze duidelijk op uit is. Het moet echter niet te opdringerig worden en daar zit het nu wel tegenaan, maar ik ben benieuwd hoe ze mij gaat rondleiden en daarom zeg ik: ‘Vooruit. Laat maar zien.’ Hierop begint ze een verhaal af te ratelen waar ik slechts de woorden ‘tempel’ en ‘koning’ van versta. Het zal wel Engels zijn met Thaise woorden of Thai met Engelse woorden of waarschijnlijker, een mengvorm van die twee. Kortom: Thenglish.

‘Nog eens,’ vraag ik.

‘What??’

‘Vertel het nog eens.’

Terwijl ze het verhaal even intonatieloos en onverstaanbaar als de eerste keer opdreunt, komen er een stuk of wat vriendjes en vriendinnetjes aangerend, eveneens gekleed in schooluniform. Die willen natuurlijk ook hun Thenglish oefenen, gidsje spelen en geld verdienen. Nu wordt er in spreekkoor gerateld wat de verstaanbaarheid nog eens met een factor tien vermindert. Halverwege het verhaal stopt de parkeermeesteres echter onverwacht en rent weg in de richting van een groepje toeristen dat juist komt aangelopen. Ongetwijfeld ziet ze meer brood in hen dan in mij. De zeven overgebleven scholieren ratelen onverstoorbaar verder.

‘Ho, ho, één tegelijk,’ zeg ik, met als gevolg dat ze nog steeds door elkaar praten, maar dat ze nu allemaal denken dat zij die ene zijn.

‘No guide,’ zeg ik daarom. ‘I have guide!’ en ik houd mijn reisgids omhoog, waar alles in staat. Daarop ga ik op eigen houtje de tempel bekijken. Een van de jonge gidsjes, een volhoudster, blijft me echter volgen. Bij een grote van bakstenen gebouwde, klokvormige stupa waar een hele serie stenen leeuwen omheen zit, de meeste zonder kop, vertelt ze: ‘Stone lions. No heads.’ Dat versta ik, waarschijnlijk omdat ik die koploze leeuwen voor me zie, maar misschien ook wel omdat ze iets duidelijker spreekt dan de anderen. Verderop komen we bij een levensgroot, zwart, stenen beeld van een zittende man met fonkelende ogen en met een klein petje op. Dat petje kan overigens ook zijn haar zijn dat volgens de mode van die tijd is geknipt. Hij heeft een beker in zijn rechterhand en een staf in zijn linkerhand. Om het beeld heen staat een verzameling van honderden stenen hanen in allerlei maten. Ze zitten allemaal in dezelfde houding rechtop en hebben gele poten, een blauwe borst en een rode kop. Ik vraag wat dit allemaal voorstelt en krijg te horen dat het de een of andere koning is. Welke versta ik niet, zelfs niet als ik de naam tweemaal laat herhalen. Wel weet mijn jonge gids te vertellen dat deze koning gek was op hanen, iets wat de indrukwekkende verzameling hanen lijkt te bevestigen.

‘Ging zijn liefde uit naar kukelende hanen of naar hanen in de pan?’ vraag ik, maar het antwoord gaat de mist der onverstaanbaarheid in en evenals de parkeerwachtster snelt ze weg bij het zien van een paar andere toeristen, in de hoop bij hen een beter gehoor te vinden en minder lastige vragen te krijgen.

Na de andere Wats bekeken te hebben is het tijd voor iets nieuws. In mijn reisgids staat dat hier ergens een drijvende markt moet zijn. Zo een heb ik er 29 jaar geleden, iets ten westen van Bangkok, al eens gezien en die was erg kleurrijk. Daarom fiets ik naar deze Ayuthayaanse variant van de drijvende markt. Het blijkt echter een grote souvenirmarkt te zijn met vele winkeltjes die naast elkaar langs een paar kanaaltjes staan opgesteld en waar je over vlondertjes langs kunt lopen. Bolle, houten bruggetjes verbinden de vlondertjes aan de ene met die aan de andere kant. Met erg veel fantasie zou je er een Thaise minivariant van Giethoorn in kunnen zien. Drijven doet er nauwelijks wat; hier en daar slechts een lege plastic fles. Het zijn vrijwel allemaal Thailanders die over deze markt rondsjouwen op zoek naar aardige souvenirs. Blijkbaar besteden de meeste reisgidsen hier weinig aandacht aan. Het interessante is dat in vrijwel alle winkeltjes dezelfde spulletjes te koop zijn, maar een kleine variatie in het aanbod maakt het voor de meeste bezoekers blijkbaar toch aantrekkelijk om alles te bekijken. Wat ik ook herhaaldelijk zie zijn diezelfde stenen hanen die rond dat beeld van de koning bij Wat Thammikarat stonden. Zo’n beeldje lijkt me een aardig cadeautje voor vrienden bij mij in het dorp die zelf een echte haan hebben. ‘Harry de Haan’ heet die. In de hoop dat zijn kop er gedurende de komende 6000 km niet afbreekt, koop ik er een die ongeveer 15 cm groot is. Eigenlijk stom om aan het begin van een fietsreis zo’n relatief zwaar geval te kopen, maar als ik het nu niet koop, loop ik het risico dat ik het aan het eind van de reis nergens meer vind.

Als ik nog wat ronddwaal over de bruggetjes en vlondertjes van Thais Giethoorn kom ik plotseling bij een soort theater. Ik loop naar binnen en val met mijn neus in de boter, want juist wordt daar een toneelstuk opgevoerd. Op het podium staat een moeder die een kind optilt. Te oordelen naar haar geween en gejammer is het kind dood. Ze speelt het zo dramatisch dat er een vrouw uit het publiek met tranen in de ogen naar voren snelt en geheel aangedaan het kind 100 baht in het handje duwt. Als ze weer zit gaat het toneelstuk verder. Er komen twee erg grove rouwdouwers naar voren die hard tegen de trieste vrouw beginnen te schreeuwen. Ik versta er natuurlijk niets van, maar de toon is voldoende om te begrijpen dat het niet allemaal koek en ei is tussen die twee kerels en de vrouw. Het zou me, gezien de emotionele reactie van de vrouw, niets verbazen als deze twee bandieten het kind vermoord hebben. En ze doen nog meer lelijks, want na een additionele scheldpartij slaan ze de vrouw in elkaar. Alles gaat er nogal van-dik-hout-zaagt-men-planken aan toe in dit toneelstukje, iets wat de toeschouwers zo te zien mateloos boeit. De vrouw ligt ondertussen languit achter op het toneel en de twee slechteriken vieren hun triomf met drank en gezang. Ze hebben echter niet in de gaten dat er langzaam weer wat beweging in de moeder komt. Die kruipt zachtjes en moeizaam naar een pistool dat ergens op de grond ligt en waar voor mijn komst ongetwijfeld al flink mee geknald is. Steunend en met een van pijn verwrongen gezicht komt ze overeind, schreeuwt een vloek uit en knalt een van de twee schavuiten overhoop. De ander springt op, maar te laat want de moeder heeft ondertussen een groot stuk bamboe opgeraapt en geeft hem daarmee zo’n geweldige mep tegen zijn hoofd dat hij voorover van het toneel duikelt en precies voor de voeten van de voorste toeschouwers terecht komt. Als ze ziet dat de kerel naar de eeuwige jachtvelden is vertrokken zakt ze zelf ook in elkaar. Een knap staaltje wildwest in het Verre oosten.

Een stok van precies de juiste lengte

Na twee mooie dagen in Ayuthaya fiets ik via Nakhon Nayok naar het Khao Yai Nationaal Park, gelegen in een berggebied dat begroeid is met dichte jungle. Fors klimwerk brengt mij op de camping van het park, een mooi ruim grasveld op 850 meter hoogte, waar een stuk of wat tenten staan, vrijwel allemaal van Thailanders. Ik zet mijn tent er bij en maak de volgende dag een junglewandeling samen met een Kroaat die ik bij het restaurant van de camping ontmoet. We volgen een smal pad langs een riviertje en speuren onderwijl goed rond om te zien of er niet ergens in de struiken een tijger op ons loert. Dat zou zomaar kunnen, want in het bezoekerscentrum van het park, niet ver van de camping, heb ik vanochtend een grote opgezette tijger zien staan. Die zag er ongeveer net zo uit als de kat die mijn buurman vroeger had, maar dan vijfmaal zo lang, vijfmaal zo breed en vijfmaal zo hoog, dus 125 maal zo zwaar. Een kat is altijd leuk om te zien en een tijger misschien ook wel, maar als het met zo’n uit de kluiten gewassen kater verkeerd uitpakt zit je met de brokken. Ook schijnen hier olifanten rond te sloffen en natuurlijk black mamba’s en cobra’s. Als je sommige stripverhalen moet geloven, loop je in de jungle om de drie stappen het een of andere wilde dier tegen het lijf. De praktijk is, zoals nu weer blijkt, anders, want na anderhalf uur lopen hebben we nog weinig andere fauna gezien dan muggen en mieren. Maar nee, vogels vliegen hier ook rond, mooie groene, rode en gele exemplaren die ik niet kan thuis brengen omdat ik het ‘Grote Tropische Vogelboek’ thuis heb laten liggen. Voor mij maakt het niet zo uit hoe ze heten, als ze maar mooi, groot en dichtbij zijn. Aan al die voorwaarden kunnen deze gevleugelde vrienden niet geheel voldoen, maar toch voegen hun aanwezigheid en hun exotische gefluit veel toe aan de tropische sfeer.

Verderop zien we dan toch een verscheurend roofdier. Ergens op een omgevallen boomstam aan de overkant van het riviertje ligt een ongeveer twee meter lange krokodil te slapen. In ‘Kuifje in Afrika’ staat op bladzijde 14 hoe je met zo’n beest moet omgaan om te voorkomen dat je met huid en haar wordt doorgeslikt. Kuifjes geweer is leeg omdat hij al een paar keer misgeschoten heeft en daarom plaatst hij snel zijn schiettuig tussen de maximaal opengesperde kaken van de krokodil, waardoor die klem komen te zitten. Helaas hebben wij geen geweer, maar met een stok gaat het natuurlijk ook. Die moet dan wel van precies de juiste lengte zijn, want als hij te lang is past hij niet en als hij te kort is spuugt het monster hem gewoon uit. Een mens is echter nooit te lang of te kort voor een hongerige krokodil. Ik speur rond naar een stevige tak van de juist lengte voor het geval het geschubde dier aan de overkant agressief wordt, maar vind die zo gauw niet. Gelukkig blijft het dier rustig op de boomstam liggen.

Onze wandeling wordt bekroond met een waterval waarvan de naam bijna net zo mooi is als het vallende water zelf: ‘Nam Tok Haew Suwat’. Je doet er precies zo lang over om die naam uit te spreken als dat het water er over doet om de 25 meter te vallen die deze Nam Tok hoog is. Op de terugweg naar de camping zien we nog een hert rondlopen, of iets dat daar op lijkt, en ook een stel apen dat elkaar aan het vlooien is en daarmee is onze dag compleet.

Aangezien Khao Yai een mooi park is besluit ik er nog een dag te blijven. Een ritje naar het hoogste punt van het park, 1351 meter boven zeeniveau, lijkt me een aardige uitstap. Er loopt een asfaltweg heen en aangezien het hoogteverschil slechts 500 meter is en dat over een lengte van 14 km overwonnen moet worden, wordt het een eenvoudig klusje, want (0,5/14) x 100 levert een gemiddeld stijgingspercentage op van slechts 3,5%. Zo’n eenvoudig klusje blijkt het echter niet te gaan worden omdat de eerste kilometers te eenvoudig zijn. De weg stijgt nauwelijks, dus ik zie de bui al hangen voor het laatste stuk. Zes kilometer voor de top, als er op klimgebied nog nauwelijks meer is gebeurd dan wat je op de weg van Amerongen naar Scherpenzeel tegenkomt, zie ik een soort kapelletje aan de weg. Het is met slingers versierd en er in en er voor staat het vol met mooi gekleurde stenen beeldjes van olifanten, tijgers, paarden, zebra’s en koeien. Ook staan hier weer van die hanen van de voor mij nog steeds onbekende koning. Misschien dient het kapelletje wel om daarin de goden kracht te vragen voor de klim die nu toch echt gaat beginnen of om hen over de remmen te laten waken tijdens de afdaling op de terugweg.

Direct voorbij het kapelletje wordt het serieus met hellingen, steiler dan 10%. Weliswaar heb ik geen bagage op de fiets – die staat op de camping – maar toch kost het me moeite om boven te komen. Zou dat iets te maken hebben met het feit dat ik bij het kapelletje alleen wat foto’s heb gemaakt en de goden niet om sterkte en energie heb gevraagd? Na drie kwartier zwoegen fiets ik boven het woud uit en een eindje verder sta ik op de top vanwaar ik een prachtig uitzicht heb over de wijde omgeving en op alle kleuren groen van de jungle beneden me. Het is een lust voor het oog, maar op de foto wordt het boerenkool. Dat is vaak het probleem met fotografie: hoe leg je al het mooie dat je in werkelijkheid ziet op een plaat vast? Zoiets vereist veel kennis en een camera die viermaal zo duur is als een mooie trekkingfiets. Ik ken mijn beperkingen en die van mijn toch helemaal niet slechte camera. Daarom stel ik mij tevreden met hier op mijn gemak rond te kijken.

Terwijl ik dat doe komt een auto aangereden. Er stapt een Engelsman uit die mij vertelt dat hij in Prachin Buri woont, hier 60 kilometer vandaan en dat hij regelmatig naar dit park komt omdat hij het zo mooi vindt. ‘Maar in het weekeinde moet je hier niet op de camping staan,’ vervolgt hij. ‘Dan stroomt het vol met jongelui die hun autoradio voluit aan zetten met de portieren wagenwijd open, zodat zo veel mogelijk mensen van hun muziek kunnen genieten. Er vloeit dan rijkelijk alcohol, wat nogal eens tot geschreeuw en vechtpartijen leidt. Vandaag is het vrijdag, dus vanavond kunnen ze daar de eerste golf feestvierders al verwachten.’

Ik weet genoeg. Snel daal ik af, rijd terug naar de camping, breek de tent af, laad mijn spullen op de fiets en vertrek uit Koa Yai national park. Jammer want het beviel me hier goed en ik had het vanmiddag verder graag rustig aan gedaan maar een veldslag zie ik liever op het witte doek, dan op het groene veld waar ik mijn tentje heb staan.

Mai sai pik

In alle vroegte wandel ik rond tussen de duizend jaar oude Khmertempels van Si Thep. Afgezien van de bewaker en mijzelf is er nog geen mens in dit historische park. De grasvelden rond de drie tempels en de bomen en struiken die hier en daar staan zijn netjes onderhouden, het heldere zonnetje laat zijn stralen over de oeroude ruïnes glijden en alles ademt een heerlijke rust. Dat geeft een ander sfeertje dan bijvoorbeeld dat van Delphi, ook een mooi historisch park, waar ik afgelopen zomer tussen busladingen toeristen rondliep en door alle gekleurde shirts en korte broeken nauwelijks nog de tempel zag waar lang geleden het orakel werd uitgesproken.

De tempels van Si Thep zijn een stuk minder groot en indrukwekkend dan die van Ayuthaya, maar toch is het een plezier hier op mijn gemak rond te kijken en mijn gedachten de vrije loop te laten, want aan deze plek heb ik een bijzondere herinnering. Op mijn reis naar Bali van 29 jaar geleden kwam ik hier ook terecht, maar op een bijzondere manier.

Ik fietste die dag op de grote weg van Bangkok naar Phetchabun, die toen overigens nog op geen stukken na zo druk was als nu. Een auto haalde me in en stopte iets verder op een parkeerruimte naast de weg. Terwijl ik naderbij kwam stapte de chauffeur uit en beduidde mij ook halt te houden. Hij bleek goed Engels te spreken en vroeg me waar ik vandaan kwam. Ik antwoordde dat ik op de fiets van Nederland was gekomen en dat ik nu met een toer door Thailand bezig was.

‘En waar ga je vandaag heen?’ wilde hij weten.

‘Ik kijk wel,’ antwoordde ik. ‘Als het tijd is om te stoppen zet ik ergens mijn tent op.’ Daarop raadde de man me aan naar het politiebureau in Si Thep, 20 km verderop, te gaan. ‘Daar kun je waarschijnlijk wel je tent opzetten. Veilig en comfortabel.’ voegde hij er aan toe.

Ik besloot zijn raad op te volgen. Toen ik een uur later het politiebureau van Si Thep binnenstapte constateerde ik met verbazing dat de chef van de post dezelfde man was die mij had aangeraden hier naar toe te gaan.

‘Welkom,’ zei hij. ‘Je hoeft je tent niet op te zetten. Je kunt overnachten in mijn huis hiernaast en eet dan ook mee met mijn gezin en mij, als je wilt.’ Ik antwoordde dat ik dat erg op prijs stelde, maar dat mijn grote handicap met Aziatisch eten de chili’s en pepers waren. Daarop leerde hij mij een uiterst belangrijk zinnetje: ‘Mai sai pik’. ‘Als je dat zegt stoppen ze geen chili in je voedsel. Dat hoef je vanavond overigens niet te zeggen, want ik zal mijn vrouw vragen voor jou een maaltijd zonder kruiden te bereiden.’

Tijdens het eten vertelde ik over mijn fietstocht en dat ik in Pakistan en India door dat chili-probleem gedurende twee maanden vrijwel uitsluitend op bananen, chappati’s, brood en koekjes had geleefd, omdat daar nergens ‘Mai sai pik’ mogelijk was.

De politiechef vertaalde mijn relaas steeds voor zijn vrouw en dochter en vroeg na afloop: ‘Ben je geïnteresseerd in oude tempels?’

‘Die vind ik altijd erg interessant. In India heb ik er dozijnen gezien.’

‘Hier in de buurt staan een paar oude Khmertempels. Daar worden vanavond folkloristische dansen opgevoerd en er zijn ook boks-wedstrijden. Thai boksen. Houd je daarvan?’

‘Niet om zelf te doen.’

‘Nee, dat laten we aan anderen over, maar als je zin hebt rijden we er na het eten in de auto heen. Het is ongeveer 18 kilometer hier vandaan. Of ben je er te moe voor en ga je liever vroeg naar bed.’

Ik antwoordde dat ik een jonge kerel was en dat de 109 km die ik die dag had gereden mij nauwelijks hadden vermoeid. En dus reed ik ’s avonds, toen de duisternis al was gevallen, met de politiechef, zijn vrouw en dochter mee naar het historische park van Si Thep. In het flakkerende licht van fakkels zag ik jongens en meisjes gestoken in kleurige kleding traditionele Khmerdansen uitvoeren. Ook keken we bij het boksen, waar het nogal ruig aan toe ging. Jongens van rond de twintig sloegen er fors op los en het leek me een onaangename ervaring om ruzie met dit soort, uit beton gegoten kerels te krijgen. Als ze een beetje hun best deden zouden ze een os tegen de grond kunnen slaan. Uiteraard waren er ook kraampjes waar je allerlei soorten voedsel kon kopen en tafeltjes om het gekochte te nuttigen. En dat alles speelde zich af tegen de achtergrond van duizend jaar oude Khmertempels, die er in het licht van de flakkerende fakkels erg intrigerend uit zagen en een sfeer van geheimzinnigheid opriepen. Er was onder die omstandigheden weinig fantasie voor nodig om de oude Khmerpriesters vanachter de ruïnes vandaan te zien komen.

En nu, 29 jaar later, loop ik bij vol daglicht tussen die tempels rond. Ik herinner me dat ik, na de nacht bij het gezin van de politiechef, ben doorgereden zonder eerst nog even die 18 km te rijden om de tempels van Si Thep ook bij daglicht te bekijken. Daar verbaas ik me nu over, maar achteraf beschouwd was dat goed, want die geheimzinnige sfeer die daar hing, heb ik al die jaren in mijn herinnering gehad. Zo’n herinnering zou misschien geschaad kunnen worden door de aanblik van de ruïnes bij daglicht, omdat dan alles er veel minder intrigerend uitziet.

Dat blijkt hier echter erg mee te vallen. Weliswaar is de sfeer geheel anders dan toen, maar hij is er niet minder boeiend om, want nu spelen zon en schaduw hun prachtige spel om de zwaar geërodeerde bakstenen en laterietblokken van de tempels. De herinnering blijft overeind en er wordt een nieuwe aan toegevoegd en daarmee is mijn tweede bezoek aan de tempels van Si Thep een groot succes.

Over die vorige reis heb ik indertijd het boek Pelgrims en pepers geschreven, dat begint op Mount Athos, de monnikenrepubliek in Griekenland. Na mijn belevenissen in Turkije, Iran, Pakistan, India en Nepal beschreven te hebben eindigde ik dat boek met mijn klim naar de top van Adamspeak op Sri Lanka. De reis ging echter verder door Thailand, Maleisië, Singapore en Indonesië. Vaak is mij naar aanleiding van dat boek gevraagd: ‘Waarom heb je de rest van je reis in dat boek weggelaten?’ Dan antwoordde ik: ‘Omdat het boek vol was.’ Dat antwoord overtuigde niet iedereen, maar van het vervolg, Nieuwe avonturen met pelgrims en pepers kwam helaas nooit iets terecht, omdat ik ondertussen weer aan andere projecten was begonnen. En dus bleef een stapel van 30 handgeschreven Zuidoost-Azië-kantjes ongebruikt liggen. Daar zal lang na mijn dood misschien naarstig naar gezocht worden door verzamelaars. Deze nieuwe reis door Zuidoost-Azië zie ik een beetje als een vervolg op die oude pelgrimstocht en als ik na terugkeer in Nederland de inspiratie vind vloeit wellicht dan toch eindelijk deel twee van pelgrims uit mijn pen.