Aan de voet van de Tour de Madeloc
Reizen door Afrika, Mexico, de Verenigde Staten en Centraal-Amerika

Colofon

Aan de voet van de Tour de Madeloc is een uitgave van

Uitgeverij Elmar b.v.

© Tekst: Frank van Rijn, Doldersum
E-book 2017

ISBN 90389 26087

NUR 508

Inhoud

Tour de Madeloc

Deel 1. Afrika
Egypte, Sudan, Kenia, Tanzania, Zambia, Mozambique, Malawi en Kaap de Goede Hoop

Hoofdstuk 1

Hoofdstuk II

Hoofdstuk III

Hoofdstuk IV

DEEL 2. Noord-Amerika
Mexico en de Verenigde Staten

Hoofdstuk V

Hoofdstuk VI

DEEL 3. Centraal-Amerika
Guatemala, El Salvador, Belize

Hoofdstuk VII

Tour de Madeloc

Enkele kilometers voorbij Espolla, 14 juli

Het is één uur in de middag en de Catalanen en Spanjaarden houden hun onontbeerlijke siësta. Dit is de rustigste en prettigste tijd van de dag om te rijden, vooral als het weer een beetje meezit. En dat zit het, want de zon wordt niet belemmerd door wolken. Of eigenlijk moet ik zeggen: ‘Ik word niet belemmerd door wolken’, want de zon wordt natuurlijk nooit belemmerd door wat ook. Die straalt altijd, of er nu wolken boven de Pyreneeën hangen of niet.

Het smalle steenslagpad dat hier en daar nogal steil, maar over het algemeen toch goed te rijden is, slingert tussen de heuvels door, die begroeid zijn met stugge, droge struiken. Naarmate ik klim rijzen de heuvels langzaam om mij heen omhoog. Merkwaardig, je zou verwachten dat als je klimt, de heuvels om je heen zakken. Maar heuvels lijken van ver altijd lager dan van dichtbij. Vandaar dat het is alsof ze omhoog komen als je ze nadert. Toch rijzen ze niet zo erg hoog, aangezien ik mij in de uitlopers van de Pyreneeën bevind. De toppen reiken in deze omgeving tot ongeveer duizend meter, maar de pas waar ik over moet om in Frankrijk te komen is maar een kleintje van 357 meter. Het is echter wél een bijzonder pasje, althans dat vind ík. Ik heb het een paar uur geleden in Figueres ontdekt toen ik, met het sombere vooruitzicht op een onaangename rit langs de drukke lawaaiige kustweg van Llansá naar Argelès-sur-Mer, nog wat op de kaart aan het turen was in de hoop tóch wat te vinden, zoals een schaker in een verloren stelling naar een uitweg zoekt, naar de onverwachte wending, de oplossing van een onoplosbaar probleem. En waarachtig, daar viel mijn oog opeens op een dun zwart stippellijntje, dat van Espolla naar de grens slingert en dan aansluit op een wat breder lijntje naar Banyuls, een ‘sentier’ volgens de tekenverklaring, oftewel een pad.

Het was de ontdekking van de dag geweest, want nooit heb ik geweten dat er tussen de kustweg en de Perthusweg nog een grensovergang bestaat, maar hij bestáát, want hier rijd ik, omhoog naar de Col de Banyuls en tot mijn vreugde moederziel alleen.

‘Aan het einde van deze straat linksaf en dan alsmaar omhoog,’ zei de man in Espolla die ik voor alle zekerheid nog even naar de weg vroeg. ‘Tien kilometer naar de grens. U gaat zich moe maken. Voordat u daar bent zult u heel wat zweetdruppels gelaten hebben.’

Barstend van energie wierp ik mij op die ‘sentier’. Voor zweetdruppels laten en me moe maken heb ik nooit veel angst gehad.

Het pad maakt een eind voor me een slinger naar links en verdwijnt verderop achter een zadelpunt uit het zicht. Dat moet de Col zijn. Nog even en ik ben in Frankrijk, wéér in Frankrijk, want een dag of tien geleden ben ik uit Frankrijk Spanje binnengereden en wel over een heel wat hogere pas. Eigenlijk had ik nu in Portugal moeten zitten, waarnaar ik op weg was, maar ergens in de Monegros niet ver van Zaragoza kreeg ik plotseling het idee om naar Corsica en Sardinië te gaan, op zoek naar het onbekende. Vandaar dat ik nu op weg ben naar Marseille, vanwaar er hopelijk, en ook wel waarschijnlijk, een boot naar Corsica zal gaan. Ik heb er nog geen idee van hoe lang het varen is, hoeveel de overtocht kost en wat er allemaal te zien is op die eilanden. Weliswaar heb ik er kaarten en reisgidsen van, maar die liggen thuis, dus daar schiet ik niet veel mee op. Des te spannender, deze ontdekkingsreis. Maar voordat ik mij daaraan ga wagen, wil ik nog een voor mij belangrijke plek bezoeken en die ligt vlak voorbij de grens.

Rustig klim ik verder. Keien knarsen onder mijn banden. Zo nu en dan schiet er een hagedis die zijn siësta ruw verstoord ziet, de struiken in. Links naast me, een halve meter naar voren, fietst mijn schaduw even rustig mee, geruisloos, zonder een kei van het pad te beroeren. Grappig zo’n reisgezel die voortdurend braaf volgt of vooruit rijdt. Maar als de zon zich niet laat zien heeft hij er geen zin in, nog minder dan ik en dan is hij weg. Een schaduw is een echte mooiweerfietser. Vandaag is hij van de partij, scherp, flexibel en trouw.

Daar is de bocht naar links. Nog een paar honderd meter naar de col. Moeilijk gaat het niet. Ik fiets even gemakkelijk als mijn schaduw die nu opeens rechts van me zit. Wat later komen we vrijwel gelijktijdig op de pas aan. Een rotspartij aan mijn rechterhand voorbijrijdend, zie ik de Middellandse Zee verschijnen. Het blauwe water gaat in de verte zonder duidelijke scheiding over in de even blauwe lucht. In de diepte ligt Banyuls, een kleurige verzameling miniatuurhuisjes. De zee is bezaaid met witte zeiltjes. Daar beneden is het strand- en zeeleven in volle gang. De grote weg slingert als een zwart lint langs de kust en verdwijnt hier en daar achter hellingen, begroeid met wijngaarden. Het zachte geronk van het verkeer in de diepte, dat zelfs op deze afstand te horen is, accentueert de rust die op dit mooie plekje heerst.

Ik zit op de Franse grens. De weg gaat hier weer over in asfalt en duikt met vele lussen door wijngaarden omlaag naar Banyuls. Boven dit hele tafereel verheft zich in noordelijke richting een rotsachtige, het landschap dominerende berg in de vorm van een reusachtig schip. Daar bovenop staat een torentje: de Tour de Madeloc op 652 meter hoogte. Die toren is mijn doel voor vandaag.

Alsof het gisteren was zie ik mij weer zwoegen langs het smalle asfaltweggetje vanaf Collioure naar diezelfde Tour de Madeloc, nu 25 jaar geleden. Of het ook precies 14 juli was weet ik niet meer, maar veel meer dan een handvol dagen mankeert er niet aan die kwart eeuw. Ik logeerde met mijn ouders in een appartement in Canet Plage dat ongeveer dertien kilometer ten Oosten van Perpignan ligt. Op die vakantie had ik mijn fiets niet bij me; die paste niet in de auto. Prioriteit nummer één thuisgelaten, maar daar was niets aan te doen. Of toch?

Moe geworden van het strandvertier, dat toen echter nog niet half zo vertierd was als nu, ging ik op zoek naar een fiets. Na wat navragen, vond ik in het dorp een bareigenaar, die in zijn schuur iets had staan, dat wel eens een fiets geweest zou kunnen zijn: een verveloos frame met een verbogen stuur en een gescheurd zadel erop. Rem- en derailleurkabels hingen er bij als de twijgjes van een treurwilg en wat er van de banden over was kleefde aan de grond. Nadat we het ding buiten gezet hadden, konden we details als verdwenen remblokken, verbogen trappers en een tegen de achtervork lopende crank constateren. Verder was alles nog in orde.

‘Vroeger was hij helemáál goed,’ zei de bareigenaar, ‘ik heb er nog koersen op gereden.’

‘En ook gewonnen?’ vroeg ik, maar ik weet niet meer wat zijn antwoord daarop was. Een hele dag sleutelde ik aan het museumstuk om er weer iets van te maken waar je je met goed fatsoen mee op de weg kon wagen. Een remkabel hier, een paar druppels olie daar, een half dozijn plakkers op de binnenbanden, stukken rubber in de buitenbanden waar de gaten te groot waren, buigen en wrikken aan het stuur, de crank en de trappers om alles weer een beetje recht te krijgen en trekken aan de vastgeroeste zadelpen om het zadel dat afgesteld was op een mediterrane Fransman anderhalve decimeter omhoog te krijgen. Uiteindelijk leek de fiets weer helemaal nieuw, als je tenminste over de nodige verbeeldingskracht beschikte. De dag daarna fietste ik langs Argelès-sur-Mer naar Collioure waar ik met gevoelens van optimisme en twijfel aan de twaalf kilometer lange klim naar de Tour de Madeloc begon.

Ik had toen al heel wat gefietst, maar vrijwel alles in ons platte Nederland en het was de eerste keer dat ik een echte klim voor de wielen kreeg. Al snel ontdekte ik dat ik het zittend niet kon bolwerken en dat ik uit het zadel moest komen om effectiever en met meer kracht op de pedalen te kunnen trappen. De fiets steunde en in het stuur zat een kraakje dat binnen enkele kilometers aanzwol tot een bijna beangstigende kraak. Het was warm die dag en na een tijdje begon ikzelf evenals de fiets te steunen. Het lichtste verzet van de acht versnellingen tellende fiets bedroeg 46:24, wat niet bepaald geschikt is om er bergen mee op te rijden. Maar hoe meer ik steunde en hoe feller de zon op mij neerstraalde, hoe meer ik genoot, want in zwoegen op hete dagen had ik altijd al een groot plezier gehad.

Op deze rit ontdekte ik wat ik mij later altijd voor ogen heb gehouden, ook al klom het soms erg moeilijk: dat elke trap op de pedalen mij hoger bracht. Ik zag de huizen van Collioure onder mij wegzinken, terwijl ik tussen de wijngaarden door fietste, bocht links, bocht rechts, bocht links…

Tijdens deze klim kwam mijn oude droom die ik rijdend over de fraaie Drentse fietspaden zo vaak had gehad weer in sterke mate tot leven: op de fiets door de wereld trekken en vreemde landen en volken bezoeken, van de natuur genieten en al het interessante zien wat deze mooie en vaak mysterieuze wereld te bieden heeft.

Bij de afslag naar Port Vendres stopte ik even om een blik op de kaart te werpen. Col de Mollo. Ik zat al op 231 meter boven zeeniveau. Al of pas? De toren bevond zich op 652 meter. Het was dus eerder pas dan al. Ik veegde met mijn arm het zweet van mijn voorhoofd en sprong weer op de steeds zwaarder steunende en krakende fiets. Het zweet liep me opnieuw over het voorhoofd en ik voelde de zon branden op mijn armen en benen. Het was werkelijk een prachtige dag, te meer daar er voor de verandering eens geen wind stond om de pret te bederven. Ik genoot van elke pedaalslag, elke bocht, elke blik op de verder onder mij wegzinkende zee en elke blik op dat torentje in de verte dat steeds dichterbij kwam. En onderwijl zongen de krekels in de dennebomen mij krassend toe. Wat deden al die mensen aan het strand als er een Tour de Madeloc bestond waar een weg naar toe voerde waarover je kon fietsen? Klimmen, dát was het echte leven en dat had ik zomaar toevallig ontdekt, dankzij die bareigenaar die vroeger gewielrend had op dit wrak. En ik droomde mijn dromen terwijl ik mijn ogen uitkeek naar de steeds mooier wordende wereld om mij heen: de Andes, de Rocky Mountains, de Himalaya, de Sahara, de jungles van Centraal Afrika…

De Cote Vermeille! Voorlopig had ik het daar druk genoeg mee. Na een lang lastig stuk weg waarbij ik juist onder de toren langsfietste, die zich echter nog een eind boven me bevond, kwam ik op de afslag omlaag naar Banyuls. Ik moest rechts verder omhoog. Was het tot dan toe al menens geweest, het stuk dat nu volgde deed de voorgaande kilometers tot een schermutselingetje ineenschrompelen. De weg werd hier pas écht steil. Drie pijlen op de kaart, 18%. Die 18% had op mij aanvankelijk niet zoveel indruk gemaakt omdat ik met mijn fietservaring van Nederland niet precies wist wat dat inhield, maar toen ik er pompend op de niet al te betrouwbare pedaaltjes met mijn 46:24 verzet tegenop probeerde te komen, kwam ik er heel snel achter wat 18% inhoudt. Het stuur leek ieder moment te kunnen afbreken en ik meende de hele fiets onder mijn geweld te voelen buigen. Het was duidelijk dat als ik probeerde door te zetten, ik de boel zou afbreken en mezelf misschien ook, want ik kon de trappers niet meer rond krijgen. Ik strandde in het zicht van de toren, legde de fiets op de grond en ging er naast zitten uitrusten en van het sublieme uitzicht genieten. Naar het noorden Collioure met verderop de strakke kustlijn waar ergens Canet Plage moest liggen met zijn witte studio’s. Vanaf Collioure naar het zuidoosten de woeste kust en de heuvels die harmonisch in elkaar overvloeiden, begroeid met druivenranken. Daartussen de huizen van Port Vendres en nog verder naar het zuidoosten die van Banyuls.

Col de Banyuls, 14 juli, 2 uur in de middag

Oude herinneringen. Mooie herinneringen van 25 jaar geleden. Die 25 jaar zijn voorbij gevlogen. Het idee dat ik op weg ben naar de plaats waaraan ik zulke mooie herinneringen heb en die ik zo lang en toch ook zo kort niet gezien heb, geeft mij een verwachtingsvol gevoel. Ik keer graag terug naar plaatsen geladen met mooie herinneringen, hoewel die plaatsen soms ook wel eens tegenvallen. En daarmee kan dan tevens de mooie herinnering schade toegebracht worden. Dat is het gevaar van terugkeren. Maar de Tour de Madeloc gaat niet tegenvallen, daar ben ik van overtuigd.

Tot mijn verrassing ontdek ik op de Col de Banyuls een gravelweggetje naar links dat langs de flank van deze berg direct naar mijn berg met de toren erop voert. Dat bespaart mij de afdaling over de asfaltweg naar Banyuls gevolgd door een klim vanaf zeeniveau naar de toren. Terwijl ik over het bochtige licht klimmende weggetje voortrijd rijst de Tour de Madeloc langzaam hoger naar de diepblauwe mediterrane hemel. Bij de zuidflank van de berg aangekomen verlies ik de toren tijdelijk uit het zicht, aangezien ik er te dicht onder zit. Ik draai links om de berg heen en krijg wat verderop de zee weer in het vizier met Banyuls, Port Vendres en Collioure. Hier kom ik op de asfaltweg die vanaf Banyuls naar de Tour leidt. Ik zit dus goed, waar ik nog even aan getwijfeld had, en sla linksaf. Het klimmen gaat fijn vandaag en ik kijk uit naar mijn hernieuwde kennismaking met dat laatste stukje steile weg. Het is alsof ik een oude kennis ga opzoeken, die ik lang niet heb gezien.

Daar is hij: de beruchte afslag.‘Tour de Madeloc’ staat er op een bordje naar links. Ik ben nu op mijn oude route. Na enkele honderden meters zwoegen over het steeds steiler wordende weggetje kom ik op de historische plek waar ik een kwart eeuw geleden afhaakte. Ik zie mij als het ware aan de kant van de weg zitten.

‘Ha, die Frank!’ zeg ik tegen mijn 25 jaar jongere ik, maar hij heeft mij niet in de gaten. Het was hier toen doodstil. Geen mens of auto was er te zien, alleen vogels, ikzelf, de toren boven mij die ik niet haalde en mijn gedachten aan bergtoppen die ik wèl zou gaan halen. Hoogstwaarschijnlijk was het geen Quatorze Juillet, want op de meeste Quatorze Juilletten, zoals ook op deze vandaag zijn er nogal wat mensen op de been.

Ik laat mijn peinzende jongere ik achter en rijd door.

‘Ha, ha! Deze keer gaat het me wel lukken!’ Maar ik heb dan ook een veel betere fiets met 21 versnellingen in plaats van acht, waar ik er echter toch maar één tegelijk van kan gebruiken. De eerste versnelling is een stuk lichter dan de 46:24 van toen, namelijk 28:32. Daarentegen sleep ik nu mijn hele baal bagage omhoog, waarmee ik door Spanje ben getrokken en verder 25 extra jaren die ik overigens nog niet voel, maar die wel ergens zullen zitten en die zich, hoewel ik het niet merk, toch op de een of andere manier zullen manifesteren. Voor- en nadelen. Maar één groot voordeel is dat ik nu koste wat het kost, fietsend die toren zal halen, wat overigens ook wel eens een nadeel kan zijn. 18%! De fiets steunt weer en ik ook. En ik weet dat wat ik doe slecht is, zowel voor het materiaal als voor mezelf. Normaal peins ik er dan ook niet over om zo’n helling met dit gewicht op te trappen en loop ik gewoon. Maar vooruit, de Tour de Madeloc doe ik maar eenmaal in de 25 jaar en dan mag ik wel eens uit de band springen.

Ik heb alles nodig om overeind te blijven en elke keer heb ik weer de grootste moeite mijn trapper over het dode punt te krijgen. Nauwelijks bestuurbaar door de lage snelheid en het grote gewicht zwalkt de fiets over de smalle weg en steeds moet ik met flinke rukken aan het stuur voorkomen dat ik van de weg afduikel. Het is een gevecht tussen man en fiets.

Er zit een auto achter me, die er per se langs wil, ook al staat er 100 meter verderop een slagboom over de weg. Maar hij móét er langs. Getoeter en geraas van de motor. Ik stop en ga aan de kant staan, waarna de auto met loeiende machine langs me heen stuift. Fijn kerel, dat je zo snel naar boven kan. 75 staat er op zijn kentekenplaat; een Parijzenaar. Stadsmensen hebben niet altijd geduld en deze heeft er waarschijnlijk geen idee van wat het betekent om met een fiets hier tegenop te rijden.

Het probleem op zo’n steile helling is je schoen opnieuw in de toeclip te krijgen, maar na drie mislukte pogingen heb ik het voor elkaar en anderhalve minuut later fiets ik de Parijzenaar weer voorbij, die juist zijn auto op het parkeerplaatsje voor de slagboom gezet heeft. Uiterst kunstig slalom ik om de slagboom heen en zigzag ik verder omhoog. Het is een hele toer om naar die tour te fietsen, maar het lukt en voldaan zet ik even later mijn fiets tegen het muurtje aan de voet van de toren. 652 meter boven zeeniveau, niet echt hoog, maar toch een hoop werk. Mensen kijken mij verbaasd aan. Anderen meewarig, medelijdend of vol onbegrip. Sommigen zelfs bewonderend.

Na wat rondgekeken te hebben, neem ik plaats aan de westkant van de toren, vanwaar ik een fraai uitzicht heb op de bergen en een andere toren, kilometers verderop, de Tour de la Massane volgens de kaart. Deze torens vormden vroeger een telecommunicatiesysteem. Met behulp van vuren konden via ketens van dit soort torens berichten zeer snel doorgeseind worden over grote afstanden. De Tour de Madeloc wordt nog steeds voor telecommunicatie gebruikt, maar vuren komen er niet meer aan te pas. Parabolische spiegels en antennes in combinatie met een hoop vernuftige elektronica doen nu het werk.

Ik zit hier lekker in het namiddagzonnetje en ondanks de relatieve drukte ben ik alleen, want iedereen zit aan de oostkant van de toren in de schaduw. De mensen schijnen het warm te hebben. En toch is de hitte, zo die er vandaag geweest is, voorbij, want het is al half vier. Vroeger dacht ik altijd dat Fransen evenals Spanjaarden en Italianen niet tegen de warmte kunnen, getuige hun eeuwige uitroepen van: ‘Il fait chaud’, ‘Hace calor’ en ‘Caldo, caldo’, en het feit dat ze altijd in de schaduw gaan staan, maar nu ik erover nadenk kom ik tot de conclusie dat de zaak anders ligt. Het is gewoonte, een stopwoord, een frase zonder inhoud. Als de zon schijnt zeg je gewoon: ‘Het is warm’ of ‘Wat is het warm vandaag’ en dan verwacht je van je gespreksgenoot een instemmende zucht. De een zegt het tegen de ander en de ander zegt het tegen een derde die het op zijn beurt tegen een vierde zegt. Na verloop van tijd zegt de zevenentwintigste het weer tegen de eerste, die dus van een ander bevestigd krijgt, wat hij eerder gelanceerd heeft. Op een gegeven moment ontstaat er dan een hele sfeer van ‘Het is warm’, ‘O, wat is het toch warm!’ en dan is het waar geworden. Als je gelooft dat het warm is, is het ook warm.

‘Als ik naar de Tour de Madeloc kan fietsen, kan ik ook de Andes over.’ Dat was wat ik 25 jaar geleden dacht, gezeten aan de voet van dat steile stuk weg. Ik herinner het me nu weer duidelijk. Geheel overtuigen deed ik mezelf echter niet en bovendien had ik die toren niet gehaald. Verder realiseerde ik mij toen al erg goed dat er heel wat meer voor een wereldreis op de fiets zou komen kijken dan alleen maar fietsen. Dat fietsen was slechts een onderdeel van de reis, waarschijnlijk zelfs maar een klein onderdeel. Met wat training in combinatie met mijn fysieke doorzettingsvermogen en met een betere fiets dan dat opgelapte geval waarvan de stuurpen op afbreken stond, zou het fietsen mij geen grote problemen opleveren, daar was ik van overtuigd. Maar kon ik ook alle spullen meeslepen die ik nodig had, mijn eten klaarmaken en mijn fiets repareren als die het toch zou begeven? En hoe moest het als ik ziek zou worden onderweg? Zou ik het voedsel en het water overal wel verdragen? Zouden de leeuwen in Afrika me opvreten of de krokodillen in Zuid-Amerika? Moest ik een pistool meenemen tegen bandieten? Dat was slechts een greep uit de vele vragen die zich aan mij opdrongen en afdoende antwoorden wist ik er vooralsnog niet op te geven. Ik had zelfs nog nooit in een tent geslapen of een aardappel opgewarmd.

En toch bleef de droom overeind, op de afdaling naar Collioure en de terugweg naar Canet Plage, in de auto terug naar Nederland, tijdens de niet oninteressante studie elektrotechniek en op mijn fietstochtjes over de Utrechtse Heuvelrug. Het zou echter nog twee jaar duren voordat ik er voor het eerst met fiets en tent op uit zou trekken.

Eelco de Haan, die ik enkele jaren daarvoor op de schaakclub in Steenwijk had leren kennen, vergezelde mij op die eerste tocht. We reden van Cothen naar Lommel, net over de Belgische grens en vervolgden onze tocht door de Ardennen, Noordoost-Frankrijk en de Zwitserse Jura naar het Meer van Neuchâtel vanwaar we via het Zwarte Woud en de Eifel terugkeerden naar Nederland. Nog geen Andes, Himalaya of Sahara, maar wel een onvergetelijke ervaring. Eelco had al vaker fietsreizen gemaakt en wist hoe we de nogal zware katoenen militaire puptent moesten knopen en overeind zetten en hoe aardappels moesten worden gekookt. Voor hem was dan ook de keukenafdeling, terwijl het onderhoud van de fietsen in mijn handen lag. Aan preventief onderhoud deed ik niet, maar er brak genoeg materiaal van onze eenvoudige, Franse fietsen voor een eerlijke werkverdeling: spaken, trappers, een derailleur, een crank, een kogellager van de trapas en een paar achterassen. Verder ging er nogal eens een band lek en moest ik geregeld de velgen uitdeuken. Maar ondanks al dat gesleutel aan materiaal van middelmatige kwaliteit was de hele onderneming uiterst gezellig en vermaakten wij ons bijzonder goed. Tijdens deze tocht kwam ik tot de conclusie dat de fiets een uitermate goed middel is om mee te reizen, misschien wel het beste, omdat de vrijheid die hij je schenkt in het gaan en staan, groter is dan van alle andere mij bekende middelen, omdat je door de relatief kleine snelheid heel veel ziet, omdat je door de relatief grote snelheid in betrekkelijk korte tijd hele landen doorreist en omdat het idee dat alles wat je op eigen kracht doet veel meer voldoening geeft dan wanneer je gemotoriseerd ergens heen suist.

In totaal maakten we vijf fietstochten door Europa en één door Noord-Afrika, maar toen Eelco tijdens die laatste reis in Ivrea in Noord-Italië op de trein naar Nederland stapte, omdat hij als leraar scheikunde slechts over een beperkte, helaas te korte vakantie beschikte, was dat het einde van een mooi tijdperk zonder dat wij ons dat toen realiseerden. Eelco trouwde niet lang daarna en ik fietste alleen verder. In dat jaar viel ook mijn afstuderen en dit luidde een nieuw tijdperk in: dat van mijn grote reizen. In december vloog ik naar Peru vanwaar ik in negen maanden naar Denver in de Verenigde Staten fietste.

Een jaartje voor de klas waarin ik, helaas zonder al te veel succes, trachtte de Wet van Ohm en het serie- en parallelschakelen van weerstanden uit te leggen aan een niet altijd even aandachtig publiek, vormde een interessante afwisseling op het reizen, maar eenmaal besmet met het reisvirus, kon ik, ondanks al die boeiende ervaringen in het onderwijs, toch niet al te lang weerstand bieden aan de drang de wereld verder te verkennen. De roep van mysterieus Afrika drong mijn interesse voor het leraarschap naar de tweede plaats en toen de zomervakantie aanbrak, begon voor mij een heel lange zomervakantie. Ik stapte weer op de fiets voor een tocht via de Balkan, Turkije, het Midden Oosten en Afrika naar Kaapstad waar ik half mei van het jaar daarop na vele avonturen en belevenissen aankwam.

Nog steeds had ik het plan terug te keren naar de elektrotechniek waar ik voor opgeleid was. Ik had nu mijn dromen om grote reizen op de fiets te maken tot werkelijkheid gebracht, was door vier continenten getrokken en had vele landen bezocht. Maar de zucht naar avontuur en het verlangen andere culturen te zien, mensen te ontmoeten en de grootsheid der natuur te bewonderen, wonnen het van het gezonde verstand, dat mij zei aan de toekomst te denken, en na een tweede korte periode in het onderwijs, waarbij ik van de psychologie van de opgroeiende jeugd ongeveer net zoveel begreep als die opgroeiende jeugd van mijn natuurkundelessen, ging ik van start voor mijn derde grote reis: via de Balkan, Turkije, Iran, Pakistan, India, Nepal, Sri Lanka, Thailand, Maleisië en Singapore naar Indonesië, waar ik ruim een jaar later arriveerde.

Andere reizen volgden: Zuid-Amerika voor de tweede maal, de Sahara en West-Afrika, Mexico en de Verenigde Staten voor de tweede maal, de Balkan, het Midden Oosten en India, eveneens voor de tweede maal en Afrika voor de derde maal. Tussen die reizen door bezocht ik vaak mijn favoriete Europa-landen, Frankrijk en Spanje, die als het ware de achtertuin van ons land vormen en waar je zo even heenfietst om te ontspannen.

Het onderwijs, als bron van vreugde en inspiratie en ook als bron van inkomsten, had ik ondertussen als leraar in hart en nieren met een bloedend hart de rug toegekeerd en verruild voor een vak dat nóg interessanter is: het schrijven en het houden van lezingen over mijn reizen. Daarmee had ik ook de elektrotechniek de rug toegekeerd, wat mij eigenlijk wel speet, maar een mens kan niet alles doen. In ieders leven komen er momenten waarop belangrijke keuzen gemaakt moeten worden en waarbij een terugweg moeilijk of soms zelfs wel uitgesloten is. En die keuze had ik eigenlijk niet eens zelf gemaakt. Het leek mij toe alsof hogere machten mij in deze richting gedreven hadden. Het had zo moeten zijn en het was zo gekomen. Zo heb ik ontdekt dat dromen niet altijd bedrog zijn.

Het uitzicht vanaf de Tour de Madeloc op de heuvels naar het westen werkt inspirerend en beelden van al die gerealiseerde dromen van de afgelopen 25 jaar komen boven en glijden weer terug in de schemer van mijn geheugen. Deze omgeving en de sfeer die hier hangt, nodigen uit een aantal van die reisherinneringen wat meer in detail naar boven te halen, maar aangezien mij niet zoveel daglicht meer rest en ik voor donker mijn tent op een redelijke plek wil opzetten, zal ik mij beperken tot enkele episoden en avonturen uit slechts drie reizen.

Om te beginnen wil ik het een en ander verhalen over mijn eerste reis door Afrika die ik, vooral omdat het continent toen nog geheel nieuw voor mij was, nog steeds als de meest interessante en gebeurtenisvolle van mijn drie Afrika-reizen beschouw.

Tegenover die reis door het stoffige Afrika zal ik een aantal belevenissen plaatsen uit een nogal daarvan verschillende tocht, namelijk een door Noord-Amerika. Werd ik in Afrika belemmerd door grensproblemen, in Mexico werden mijn plannen in de war gestuurd door uiterst onaangenaam verkeer op de weg door de landengte van Tehuantepec, waardoor ik Guatemala van het programma schrapte.

Guatemala liep echter niet weg en het verlangen om daar nog eens uitgebreid rond te gaan kijken bleef. Enkele jaren later zag ik mijn kans schoon voor een bezoek van twee maanden aan Centraal-Amerika, waaronder Guatemala en het is daarover dat mijn laatste vertellingen van deze middag zullen gaan, als een soort aanvulling op het tweede verhaal.

Ook die Centraal-Amerika-tocht liep niet volgens de planning, maar misschien is het niet volgens de planning verlopen juist een van de charmes van het reizen, want een reis is een beetje als het leven zelf, en dat verloopt bij geen mens volgens een van tevoren opgemaakt programma.

Deel 1. Afrika
Egypte, Sudan, Kenia, Tanzania, Zambia, Mozambique, Malawi en Kaap de Goede Hoop

Hoofdstuk 1

Een duizend kilometer lange oase van onrust

El Arish

De Egyptische immigratiebeambte stempelde mijn pas af en wenste mij een goede reis naar Caïro. Opgelucht fietste ik de dadelpalmoase van El Arish uit en begon aan de doorsteek door de Noordelijke Sinaï naar het Suez-Kanaal. Een paar dagen tevoren, in Tel Aviv, had de Egyptische consul, toen hij mij het visum verstrekte, nog gezegd dat fietsen door de Sinaï naar Caïro verboden was en bovendien onmogelijk: ‘Het is veel te ver en er zijn geen hotels, maar u kunt de bus nemen.’ Ik antwoordde dat ik een tent had en dus geen hotels nodig had, waarna hij zijn schouders ophaalde, zo in de trant van: zoek het dan zelf maar uit. Dat had ik gedaan.

Twee dagen had ik bij de grens moeten wachten, omdat de Egyptische post vrijdags gesloten was en de Iraëlische op de sabbat. Die zondagochtend, de 25e oktober, kon ik echter door, na van kwart voor acht tot tien uur bezig geweest te zijn met de grensformaliteiten en het verplichte wisselen van 150 dollar in Egyptische ponden.

Eigenlijk was ik verbaasd dat alles zo eenvoudig was verlopen. Een kleine drie weken eerder had ik mijn plan om door Egypte te reizen al vrijwel opgegeven. Na een moeilijke grenspassage over de Allenby Bridge van Jordanië naar de West Bank was ik via Jeruzalem naar Tel Aviv gereden. Toen ik daar de 6e oktober ’s morgens vroeg bij de Egyptische ambassade aankwam bleek deze gesloten te zijn. Het was feest in Egypte en ook het ambassadepersoneel had een vrije dag. Men herdacht de Yom Kippur oorlog met Israël. In Caïro waren op dat moment grote parades aan de gang en een uur later ontplofte op de tribunes de granaat die Sadat doodde.

De fundamentalistische Islamieten trachtten chaos te scheppen en hoopten zo de macht te kunnen grijpen. Egypte stond op z'n kop en ik zag mijn voornemen om langs de Nijl te reizen in fundamentalistische wanorde ten onder gaan.

Om de zaak de kans te geven te bekoelen maakte ik een flinke rondrit van twee weken door Israël en de bezette oostelijke helft van de Sinaï woestijn. Toen ik de 19e oktober terugkwam op de ambassade van Egypte in Tel Aviv kreeg ik tot mijn verbazing zonder veel problemen een visum. De fundamentalisten hadden gefaald in hun greep naar de macht en president Mubarak, die Sadat inmiddels was opgevolgd, zette de politiek van verzoening en vriendschap met Israël voort, zodat de grenzen open bleven. Mijn tocht, die ik op 3 juli in Den Haag was begonnen met Kaapstad als einddoel, was hiermee voorlopig gered. Tot dan toe had ik alles fietsend kunnen afleggen, door Europa, Turkije, Syrië, Jordanië en Israël, maar ik wist dat ik in Aswan vast zou lopen op het Nassermeer en een concessie zou moeten doen aan mijn principe alles te fietsen van Nederland naar Kaapstad. Er was toen nog geen weg om het Nassermeer heen, zodat ik daar op een boot aangewezen zou zijn. Of men mij zou toestaan het traject van Wadi Halfa aan de zuidpunt van het Nassermeer naar Khartoum te fietsen, was dubieus. Van meerdere kanten had ik tijdens en ook al voor mijn reis gehoord dat fietsers vaak gedwongen werden de trein naar Khartoum te nemen. Jammer, maar voorlopig kon ik nog een flink eind fietsend vooruit.

Het Golden Hotel

Caïro was chaotisch, maar dat had niets met de fundamentalisten te maken, dat was normaal. Ruim 20 km moest ik rijden door deze stad waar tien miljoen mensen op elkaar gepakt wonen, voordat ik het meest chaotische deel, het centrum, bereikte. Mensen krioelden er in het rond als mieren in hun nest en er klonk van de duizenden auto's die zich in eindeloze rijen door de straten persten, een kakofonisch getoeter dat geen einde nam. Politieagenten regelden het verkeer op de grote kruispunten lijnrecht tegen de stoplichten in, waarbij ze met hun fluitjes boven de herrie uit trachtten te komen. Ik fietste nogal eens op eenrichtingsverkeerstraten tegen de stroom in, iets waar de politieagenten geen probleem van maakten, zolang ik hen niet over de tenen reed.

Na enig zoeken vond ik het Golden Hotel, dat een wat misleidende naam bleek te hebben. Veel goud zat er niet aan, maar je hoefde ook geen goud neer te tellen om er een nachtje te vertoeven en dat was wat mij er, evenals enkele andere low-budget reizigers heen getrokken had. De prijs was het enige aantrekkelijke van het hotel, dat zich op de vijfde verdieping van een miserabel huizenblok in een krankzinnig drukke en lawaaiige straat bevond.

Om er te komen kon je, als je vond dat je die dag nog wat lichamelijke oefening nodig had, tien trappen klimmen, door een mistroostig donker gat, maar je kon ook gebruik maken van een van de twee zich aan weerszijden van het trappenhuis bevindende liften. De linker was buiten gebruik, maar de rechter deed het goed, of in ieder geval redelijk. Je moest alleen niet bang zijn, want zo te zien was de installatie niet geheel nieuw meer en puilde hij ook niet uit van beveiligingen. Mijn fiets paste, in verticale positie met het voorwiel tegen het plafond, juist in de schommelende cabine. Hekje dicht, zodat straks niemand in de gapende koker kon verdwijnen, koperdraadjes tegen elkaar, want het knopje was reeds eeuwen geleden door de tand des tijds opgeknaagd, en dan ging het geval kreunend en wiebelend omhoog. Bij de vijfde verdieping moesten de draadjes weer uit elkaar om de cabine tot stilstand te brengen… Deurtje openschuiven en er zo snel mogelijk uit. En vooral de zucht van opluchting niet vergeten. De week tevoren, zo hoorde ik later, was de linker lift in vrije val naar beneden gekomen. Dat was waarschijnlijk de reden dat hij buiten bedrijf was. Ik heb na het horen van dit verhaal uitsluitend gebruik gemaakt van de trappen.

In Caïro moest ik een paar dingen regelen waaronder het aanvragen van een nieuw paspoort, want ik kon de Sudan niet binnen met in mijn paspoort het visum van de Egyptische ambassade te Tel Aviv. Toen ik dat paspoort had, werd ik urenlang door de bureaucratische papiermolen van het Egyptische ministerie van binnenlandse zaken rondgemalen om er een entreestempel in te krijgen. Stempels vergaren was in Afrika vermoeiender dan fietsen. Hierna moest ik nog een visum voor de Sudan hebben. Ook dat bleek niet mee te vallen. Op de Sudanese ambassade hoorde ik dat mijn visumaanvraag opgestuurd zou worden naar Khartoum. Het antwoord en dus het visum zou twee tot drie weken op zich laten wachten. Ik had geen zin om zo lang in Caïro te blijven rondhangen en besloot om alvast naar Aswan door te fietsen en later per trein het visum op te halen.

Ontmoeting in Caïro

Toen ik die avond mijn fiets, nu gelukkig zonder bagage, over de eindeloze trappen naar het Golden Hotel aan het zeulen was, ontmoette ik ongeveer halverwege een man van, zo geschat, tegen de dertig, die eveneens een fiets op zijn schouder omhoog droeg. Aan zijn westerse kleding en zijn fiets met racestuur en bagagedragers was te zien dat hij een fietstoerist was zoals ik.

‘Op de fiets onderweg?’ vroeg ik.

‘Nee, onder de fiets op weg,’ luidde ongeveer zijn gevatte antwoord. Een Engelsman, dat was duidelijk.

‘Op weg waarheen?’

‘Naar kamer 5 van het Golden Hotel.’

‘Kamer 5 lijkt me niet interessant genoeg om er speciaal voor op de fiets uit Engeland te komen’.

‘Nee, dat ben ik met je eens, maar ik ben óók op weg naar Tokyo. En jij?’

‘Ik ben op weg naar kamer 4.’

‘Ook van het Golden Hotel?’

‘Ja, ook van het Golden Hotel.’

‘Ik kan me een interessanter doel van een fietsreis voorstellen.’

‘Daar heb je gelijk in, maar kamer 4 is niet mijn einddoel. Ik ben op doorreis naar Kaapstad en zit dus op de goede weg, maar jíj ligt volgens mij een eind uit de koers, hier in Caïro.’

‘That's right.’

Zijn naam was Peter Wyse en hij vertelde mij, dat hij een paar maanden tevoren in Engeland van start was gegaan met het plan fietsend maar ook, waar dat uitkwam, gebruik makend van het openbaar vervoer, uiteindelijk in Japan te belanden. Hij had gehoord dat daar een tekort aan leraren Engels was en wilde proberen les op scholen te gaan geven om zo geld te verdienen voor de terugreis naar Engeland. Door Frankrijk, Italië en Joegoslavië was hij in Griekenland terechtgekomen, waar hij echter geen visum voor Iran had kunnen krijgen. Hij had toen de boot van Pireus naar Alexandrië genomen in de hoop via Saudi Arabië en Oman naar Karachi te kunnen reizen. Op de ambassade van Saudi Arabië had hij echter zojuist te horen gekregen, dat hij geen visum kon krijgen.

We waren ondertussen op de vijfde verdieping aangekomen en besloten, nadat Peter zijn fiets op kamer 5 had gestald en ik de mijne op kamer 4, om wat te gaan eten. Peter wist een eenvoudig restaurantje waar je je maag vol kon krijgen voor drie kwartjes, dus dat klonk goed. Het klonk zelfs beter dan het smaakte. Terwijl we macaroni vermengd met rijst van een matig schoon plastic bordje aten, vroeg ik Peter: ‘En wat ga je nu doen, nu je niet door Saudi Arabië kunt?’

‘Ik weet het nog niet.’

‘Waarom ga je niet met me mee door de Sudan naar Kenia? Dan kun je in Mombasa misschien de boot naar Bombay nemen.’

Dat was een mogelijkheid die Peter reeds overwogen had, maar die hem niet erg aantrekkelijk leek, gezien het uiterst moeilijke traject door de Sudan en Noord-Kenia en omdat het helemaal niet zeker was of er een boot van Mombasa naar India zou varen.

‘Ik ga morgen nog een keer zeuren bij de Saudi’s’ antwoordde hij. ‘Misschien lukt het me toch nog een visum te krijgen.’

Een pak van mijn hart

De volgende ochtend droegen Peter en ik onze fietsen weer de twee maal vijf trappen omlaag naar de straat waar het verkeer nooit tot rust kwam. Peter ging nog eens zijn geluk beproeven op de Saudische ambassade en ik wilde mijn banden ophalen, die mij vanuit Nederland waren opgestuurd. Op het hoofdpostkantoor waar ze hadden moeten liggen, was niets aangekomen en men raadde mij daar aan naar de douane op het vliegveld te gaan om te informeren of ze daar misschien waren blijven hangen. Na voor de tweede maal de twintig kilometer lange tocht door de chaotische miljoenenstad gemaakt te hebben, vond ik na veel zoeken het bureau van de douane en na nog meer zoeken het loket waar ik moest zijn.

‘Heeft u mijn pakje met fietsbanden?’ vroeg ik de employé.

‘Uw reçu?’

‘Ik heb geen reçu. Op het postkantoor is niets aangekomen.’

‘Ziet u dat daar?’ en hij wees door het raampje naar een enorme loods.

‘Jawel.’

’Die zit vol met postpakken. Als u geen reçu heeft wordt het een zoekwerk van jaren.’

‘Zal ik gaan zoeken?’ vroeg ik. ‘Ik herken het pakje gauw en zal geen rotzooi maken.’

Dat mocht natuurlijk niet.

‘Wanneer is het pak verzonden?’ vroeg de employé. Ik had er geen idee van maar noemde een datum die me aannemelijk leek. De man pakte met een gezicht van: ‘dit is volledig zinloos’ een decimeter dik boek uit een twee meter hoge stapel. Naast die stapel stonden nog drie van zulke stapels. Hij sloeg het boek open waardoor een lijst van ongeveer twintig postpakketten zichtbaar werd. Een snelle berekening leerde mij, uitgaande van 600 bladzijden per boek, dat er 960.000 pakjes in die loods moesten liggen. De moed zakte me in de schoenen, maar flitste meteen weer op toen ik halverwege de linker bladzijde: ‘F. v. Rijn – Anglo Dutch Export Cy B.V.’ zag staan.

‘Dat is het’ riep ik uit, ‘pakje 52-127-541,’ en ik wees het nummer aan. Het was als een lot uit de loterij. Dit probleem was opgelost en ik dacht dat ik binnen een paar minuten met het pak onder mijn arm het vliegveld kon verlaten, maar nu bleek dat ik de Egyptische bureaucratie erg onderschatte. Het pakje was binnen een paar minuten gevonden, maar voordat ik het in ontvangst kon nemen waren er twee en een half uur verstreken. Vele klerken hadden er werk aan. Een van hen typte een paar velletjes met carbonpapier ertussen, want alles moest natuurlijk in vijfvoud. Een ander zette op elk velletje zijn handtekening en nog een andere plaatste stempels. Een vierde prikte een speld door de velletjes om ze bij elkaar te houden en een vijfde haalde de speld er weer uit om overal nog wat bij te kunnen typen. Uiteindelijk ging een man met een mechanisch rekenapparaat aan de slag om de invoerrechten te bepalen. Ik hield mijn hart vast, want hij bleef maar doorslaan op zijn machientje waar langzaam een hele rol papier uit tevoorschijn kwam. Die banden gingen me, zo leek het, een fortuin kosten, ook gezien het feit dat er een hele staf personeel al twee en een half uur mee bezig was.

Toen de man klaar was met zijn berekening ging hij zijn resultaten uittypen wat nog eens eindeloos duurde. Daarna gaf hij mij de kwitantie: Invoerrechten drie pond, wat ongeveer zes gulden was. Ik geloofde mijn ogen niet. Hoe konden deze mensen hiervoor al dit schrijfwerk doen? Ik pakte mijn portemonnee, maar betalen ging natuurlijk niet zomaar; dat moest ik bij de kassa doen en daar stond een rij wachtenden voor. Na 20 minuten was ook dat afgehandeld en kon ik mijn pak in ontvangst nemen. Dat was een pak van mijn hart.

‘Hoe ging het zeuren bij de Saudi’s?’ vroeg ik Peter ’s avonds in het Golden Hotel.

‘Het zeuren ging goed’ antwoordde hij, ‘maar een visum heb ik niet gekregen.’

‘En nu?’

‘En nu?’ herhaalde hij peinzend. ‘Nu ziet het er naar uit dat mij niets anders rest dan de doorsteek door de Sudan.’

De oase van El Faiyum

‘Dus dit is een heerlijk rustig plaatsje’ merkte Peter op met een lichte sarcastische ondertoon in zijn stem. Hij zat voor zijn muggennet, dat hij tussen een paar takken had gespannen. Een tent had hij om gewicht te besparen niet bij zich. Ik zat tegenover hem op een plastic zak voor mijn tent en tussen ons in stond mijn benzinebrander de inhoud van een conservenblik op te warmen. De duisternis was al gevallen, maar met onze zaklantaarns konden we zien wat we deden.

In een cirkel met een straal van ongeveer tien meter zat een schare toeschouwers om ons heen waarvan ik het aantal op ongeveer tweehonderd schatte. Allen zwegen, allen staarden ons aan en allen rookten sigaretten, waardoor het leek alsof we ons in het midden van een met kleine lampjes verlicht amfitheater bevonden. De situatie was vrij onbehagelijk, hoewel er van ons publiek geen dreiging uitging. Het was louter nieuwsgierigheid wat deze mensen hierheen gebracht had en hen hier hield. Graag had ik gezien dat ze nu allemaal tegelijk opstonden en vertrokken. In een poging dat voor elkaar te krijgen liep ik nog eens naar de rand van de kring en vroeg in het Engels wat ze wilden en of ik iets voor ze kon doen. Zinloos evenwel. Als antwoord steeg er slechts een licht gegrinnik op uit de menigte. Het was duidelijk dat geen mens Engels verstond. Daarom liep ik terug naar Peter en stelde voor om na onze bonenmaaltijd te gaan slapen.

‘Als ik in mijn tent lig en jij in je muggennet, zal de aardigheid er snel af zijn, en zullen ze wel naar huis gaan.’

‘Daar ben ik nog niet zo zeker van’ antwoordde Peter. Datzelfde had hij anderhalf uur eerder gezegd, toen we hier juist voor zonsondergang aankwamen en ik voorstelde: ‘Laten we onder deze palmbomen kamperen. Dit is een heerlijk rustig plaatsje. Die boer daar verderop gaat straks wel naar huis en dan zijn we hier helemaal alleen.’

De boer was echter niet weggegaan, maar volgde ons nieuwsgierig toen we met de fiets aan de hand over het smalle paadje een eind het palmbos in liepen.

‘Mogen we hier een nachtje kamperen?’ vroeg ik de man, maar hij verstond ons niet. Hij wekte echter niet de indruk bezwaren te hebben en hoogst geïnteresseerd sloeg hij onze verrichtingen gade. Even later kwam er een tweede boer kijken.

‘Een beetje nieuwsgierigheid,’ merkte ik op. ‘Dat heb je in Marokko ook wel eens. Die twee gaan straks wel weg.’

In plaats daarvan kwamen er twee bij en daarna vier en toen acht. Terwijl ik mijn tent plaatste en Peter zijn muggennet ophing bleven de belangstellenden toestromen en nu zaten ze drie rijen dik om ons heen en keken naar het volgende programmapunt: het opwarmen van bruine bonen.

Er waren alleen mannen. De vrouwen waren waarschijnlijk naar huis gestuurd. Die mochten er zo te zien niet bij zijn. Dit was mannenwerk. Alle aanwezigen waren gekleed in boernoes. Sommigen hadden een tulband om het hoofd. Op de eerste rij zaten vier mannen die oude geweren met houten kolven bij zich hadden. Ze zaten in kleermakerszit met hun wapen schuin over één been. Het leek ons dat ze tot een soort burgerwacht behoorden.

‘Als je nu met de pet rondgaat hoef je niet meer naar Tokyo om met Engelse les je geld voor de terugreis te verdienen,’ merkte ik op in een poging de stemming er in te houden, maar erg goed scoorde ik met deze opmerking niet bij Peter. Hij was niet in de stemming voor dit soort aardigheidjes en ik eigenlijk ook niet.

Toen we klaar waren met eten kroop Peter in zijn muggennet en ik in mijn tent.

‘Over een kwartiertje zijn ze weg, want de show is voorbij’ zei ik, ‘let op mijn woorden.’

Uren later zaten ze er nog. Het lichte geroezemoes om ons heen ging door. Vermoedelijk wachtten ze op het volgende bedrijf. Dat vermoeden werd om ongeveer middernacht bevestigd door een hard getik op mijn tent en een gebiedende stem: ‘Police. Open this tent.’

Ik schoot overeind en trok de ritssluitting van de tentopening omhoog. In het flikkerende licht van een olielamp zag ik twee geüniformeerde politiemannen, bewapend met pistolen. Snel kwam ik de tent uit. Achter de politiemannen stonden de vier burgerwachten met hun oude geweren in de hand, en daar weer achter bevond zich het peukenpuffende amfitheater. Als het koor van een oratorium waren de toeschouwers overeind gekomen om de gebeurtenissen beter te kunnen volgen. Peter kwam ook uit zijn muggennet tevoorschijn.

‘Good evening,’ zei ik.

‘Good evening. No camping here. Forbidden. Take this tent away.’

‘Ik heb nergens een bordje gezien, dat het hier verboden is een tent op te zetten,’ antwoorde ik, ‘en bovendien heb ik de toestemming van de eigenaar.’

Dit was een gedurfde strategie, maar ik had na een week Egypte ontdekt dat de politie voor rede vatbaar was. In andere Afrikaanse landen zou ik er niet over peinzen om met de gewapende macht in discussie te treden. Dan zou ik zonder twijfel direct een op scherp staande mitrailleur onder mijn neus gedrukt krijgen.

‘Het is verboden om hier te kamperen,’ herhaalde de politieman. Het volk was ondertussen nader gekomen en verdrong zich om ons heen. Tientallen gezichten die het stuk voor stuk waard waren om geportretteerd te worden staarden mij aan: een lang gezicht met een kromme neus, een kort gezicht met een half dicht oog, een scheef gezicht bestaande uit twee helften die niet bij elkaar pasten, een groot voorhoofd met een enorm litteken erover dat tot onderaan de rechterwang doorliep en verder nog een paar min of meer ‘gewone’ gezichten voorzover een gezicht ‘gewoon’ kan zijn. Het rood-gele licht van het nerveus dansende vlammetje van de olielamp die een van de politiemannen nog steeds omhoog hield, gaf de uitdrukkingen op al die gezichten iets spookachtigs. Ik moest denken aan een middeleeuws schilderij van het laatste oordeel, dat ik eens ergens in een oud kerkje had gezien.

‘Als het verboden is om hier te kamperen breken we op. Morgen vroeg bij zonsopkomst.’

‘Nee, nu.’

‘Morgen voor dag en dauw, ik beloof het u.’

‘Nu.’

De man liet zich niet afschepen. Dat kon hij zich niet veroorloven voor de ogen van al deze mensen en daarom veranderde ik van tactiek en probeerde een compromis te vinden.

‘Kunt u ons geen toestemming geven om hier één nachtje te kamperen?’ vroeg ik daarom.

‘Dat kan ik niet.’

‘Kan ik uw chef toestemming vragen?’

‘Die zit op het bureau in Sinnûris, hier drie kilometer vandaan.’

‘Laten we dan daarheen gaan.’

Dat voorstel werd na wat heen een weer gepraat geaccepteerd. Peter zou met de burgerwacht achterblijven om op de spullen te passen en ik zou meerijden in de auto van de politiemannen. Het liep al tegen enen toen we Sinnûris binnen reden. Op het bureau aangekomen liep de woordvoerder van de twee politiemannen zonder kloppen de kamer van de chef binnen en nam plaats achter de schrijftafel.

‘Dus ú bent de chef van Sinnûris,’ zei ik.

‘Jawel.’

‘Dan vraag ik ú toestemming om drie kilometer verderop onder de palmbomen te kamperen. Voor één nacht. Morgen vroeg bij zonsopkomst breken we op. Ik beloof het u.’

‘Ik zal mijn chef bellen.’

‘Maar u bént de chef.’

‘Chefs hebben chefs,’ en hij nam de telefoon op en draaide een nummer. Tot mijn verbazing werkte de telefoon. Aan de andere kant werd er opgenomen waarna er een gesprek in het Arabisch volgde. Even later legde de chef de hoorn weer neer.

‘En?, vroeg ik, ‘Is het voor elkaar?’

‘Nog niet, want mijn chef moet zíjn chef bellen. Hij belt straks terug.’

We wachtten. De andere politieman kwam na een paar minuten thee brengen om het wachten te veraangenamen. Ondertussen tikte de klok aan de muur de minuten weg en vervolgens de kwartieren. Juist toen ik me begon af te vragen of ik me ondanks het vriendelijke gebaar van de thee zo langzamerhand niet moest gaan ergeren, rinkelde de telefoon. Het was half twee.

Weer volgde er een gesprek in het Arabisch, waarna de chef de hoorn op de haak legde en zei: ‘No problems, no problems. U bent welkom in Sinnûris. U mag kamperen onder de palmbomen. Kom mee, dan breng ik u naar uw tent terug, dan kunt u vroeg naar bed.’

Peter zat met de wachten voor de tent. De show was voorbij en dus waren de toeschouwers vertrokken.

‘Voor uw veiligheid laat ik vanacht twee van mijn wachten bij u achter,’ zei de nu zeer behulpzaam en vriendelijk geworden politieman. Daarna wenste hij ons een goede nacht en verdween met zijn assistent en de twee andere wachten. De twee achtergeblevenen waren ondertussen voorzien van dekens om zich tegen de kilte van de nacht te wapenen en wikkelden zich daar in, de geweren bij de hand voor eventueel onraad.

De volgende morgen vonden we hen slapende met hun geweren naast zich. We wekten hen voorzichtig en bedankten hen voor de bescherming, die ze ons geboden hadden. Daarna braken we op en begonnen aan onze etappe door de oase van El Faiyum.

Na anderhalve maand door de woestijnen en half-woestijnen van het Midden Oosten gereden te hebben boden de oasen van Egypte een aangename afwisseling. Alles was nieuw voor mij en dat maakte deze reis tot een grote ervaring. Over stoffige zand- en steenslag weggetjes reden we nu eens tussen hoog suikerriet en velden met allerlei andere landbouwgewassen, dan weer door dadelpalmplantages of langs kanaaltjes. De oase van El Faiyum, die grotendeels beneden zeeniveau ligt, wordt van water voorzien door de Bahr Yûsef, een tijdens de twaalfde dynastie gegraven irrigatiekanaal, dat gevoed wordt door de Nijl. Overal op de velden zagen we mensen bezig het land te bewerken en te bevloeien. Velen maakten daarvoor gebruik van de Schroef van Archimedes, een cilinder met daarin een kurketrekkervormige schroef die met de hand wordt rondgedraaid om water op te pompen. Ook werd het Perzische Wiel veel toegepast, dat aangedreven wordt door een os, ezel of kameel en waarmee door een vernuftig systeem van houten en soms ijzeren tandwielen water in aarden kruiken uit een put geschept wordt. Een heel opmerkelijk systeem zagen we bij een van de kanaaltjes. Boven het water was een verticaal schoepenrad opgesteld dat door de snelle stroom in rotatie gebracht werd. Achter de schoepen waren metalen bakken bevestigd die volliepen als ze zich in de onderste stand bevonden. In de bovenste stand aangekomen kantelden ze en stortten hun water in een goot, die het afvoerde naar het land. Deze irrigatiesystemen waren in de loop der millennia nauwelijks of niet gewijzigd.