Colofon

Revanche in de Andes

Duizend-en-een redenen om terug te gaan naar Zuid-Amerika

Voor Tine en Willem

www.uitgeverijelmar.nl

Revanche in de Andes is een uitgave van

Uitgeverij Elmar B.V.

© Frank van Rijn
E-book 2017

ISBN 978 90389 26100
NUR 508

Inhoudsopgave

Een goede reden om terug te keren

1. Caracas

2. Op weg naar Bogotá

3. Naar het Zuidelijk Halfrond

4. Materiaalpech, modder en een processie

5. Droge woestijnen, hoge bergen

6. Naar de hoofdstad der Inca’s

7. Cuzco en omgeving

8. Nog tweemaal over de Cordillera

9. Bolivia

10. Prikkeldraad

11. Een mooie en een lelijke stad

12. Het Amazonegebied

13. Terug naar Caracas

Een goede reden om terug te keren

Er zijn meerdere wegen die naar Rome leiden en er zijn meerdere wegen die naar Cuzco leiden. Eigenlijk leiden naar de meeste plaatsen meerdere wegen en dat is fijn, want dan kun je kiezen. Het is echter ook jammer, want dan móet je kiezen en dat is niet altijd makkelijk. Tijdens mijn reizen sta ik dan ook wel eens in dubio: zal ik van plaats P naar plaats Q, route A kiezen of route B? Route A is mooi, maar route B is ook mooi. Indien ik route A kies, heb ik dus een mooie route en dat is fijn, maar tevens mis ik die andere mooie route en dat is jammer.... hoewel..... Als je iets moois mist heb je een goede reden om weer eens terug te gaan naar die plaats P en als je heel vaak moet kiezen – en dat moet je op een lange reis – zijn er een heleboel mooie en interessante dingen die je niet kunt bezoeken en heb je dus een heleboel redenen om weer eens terug te gaan naar al die plaatsen P om via die vele routes B te rijden naar al die plaatsen Q.

Tijdens mijn eerste Zuid-Amerika-reis heb ik veel mooie routes gereden en interessante plaatsen bezocht… en er nog veel meer gemist. Ik had na afloop dus een aardig setje goede redenen om terug te keren naar Zuid-Amerika. Een van die redenen sprong er een beetje uit, want kort na de start had ik een Andespas van 4700 meter voor mijn wielen gekregen, waar ik door gebrek aan conditie niet overheen kon komen. Ik moest halverwege omkeren, maar beloofde mijzelf, eens terug te keren, om mij te revancheren.

In dit boek beschrijf ik die revanche in de Andes, alsmede vele andere mooie en interessante voorvallen die zich tijdens mijn tweede Zuid-Amerika-reis voordeden. Frappant was dat ik ná die tweede reis, waarop ik al dat moois gezien en al dat interessants beleefd had, niet verzadigd was wat betreft Zuid-Amerika, maar dat er nog veel méér redenen waren om er naar terug te keren, dan na die eerste reis. Hoeveel dat er waren weet ik niet meer, maar met duizend en één zal ik er niet ver naast zitten.

Het thema van die goede redenen om terug te keren, loopt als een rode draad door dit boek, maar om u en mezelf te sparen, heb ik er geen duizend en één opgesomd. Dan zou dit boek een te dikke en te droge pil zijn geworden, met het risico dat u er halverwege in vastloopt, net zoals ik halverwege die hoge Andespas vastliep. En of u daarna de revanche zou durven aangaan, door later opnieuw naar die droge reuzenpil te grijpen is twijfelachtig. Daarom heb ik mij beperkt tot het noemen van slechts enkele van die redenen. Ik hoop dat die beperking voor u een goede reden zal zijn om aan dit boek te beginnen en het zou mij plezieren als u, al lezende, er nog duizend bij vindt om door te zetten tot de laatste bladzijde.

Frank van Rijn

Voorjaar 2002

1. Caracas

Eentonig dreunen de motoren van het vliegtuig dat mij naar Caracas brengt. Vroeg in de middag is het toestel uit Lissabon vertrokken. We vliegen in westelijke richting en dus met de zon mee, waardoor het hele traject bij daglicht wordt afgelegd. Dan kan je fijn wat van de omgeving zien. Ik kijk uit het raampje, maar zoals bijna altijd met vliegen, is er nauwelijks wat te zien: zee, wat wolkjes en als je geluk hebt een boot, niet groter dan een stip, voortdobberend op de eindeloze watermassa. Voor het uitzicht hoef je niet in een vliegtuig te kruipen. Ik houd bovendien helemaal niet van vliegen, maar het gaat snel en dat kan belangrijk zijn. In een paar uren kom je van de regen en de koude in de tropische hitte. Daar is het mij om te doen en ook om in een andere wereld te komen, met een andere cultuur en een andere natuur.

Ik denk terug aan mijn vruchteloze pogingen van de afgelopen maanden om een baan te vinden en aan de daarbij behorende sollicitatiegesprekken.

‘En, mijnheer Van Rijn, wat heeft u na uw afstuderen gedaan?’

‘Wel, ik heb mij eerst afgevraagd of ik direct het bedrijfsleven in zou gaan of dat ik eerst nog iets van de wereld zou gaan zien. Het is het laatste geworden, onder het motto: als ik het nu niet doe komt er nooit meer wat van. Een fietstocht van een jaar door Noord-Afrika en Zuid-, Midden- en Noord-Amerika.’

Dat is een goed antwoord, maar zoals bleek uit het resultaat, niet voor een sollicitatiegesprek.

Tijdens een ander gesprek wilde men weten of ik de laatste jaren mijn vakliteratuur had bijgehouden. Ik moest eerlijk bekennen dat ik die mij niet altijd had laten nasturen op mijn tochten. Ik was al blij als ik op tijd mijn banden en reserveonderdelen in ontvangst kon nemen. Ook dat was fout gevallen. Weer een ander gesprek:

‘Wat was uw laatste baan?’

‘Ik was leraar natuurkunde op een middelbare school.’

‘En daar bent u mee opgehouden?’

‘Ja, ik was een heel goede leraar, maar helaas was ik de enige die dat vond. Daarna ben ik maar weer op de fiets gestapt, de opgaande zon tegemoet: een tocht naar Indonesië. Daar ben ik nu net van terug.’

‘Zo, zo, u bent dus nogal avontuurlijk aangelegd! U hoort nog van ons. En wij wensen u veel succes bij uw andere sollicitaties en vooral ook op uw volgende tocht.’

Het was allemaal op niets uitgelopen en uiteindelijk begon het nietsdoen in Nederland mij te vervelen. Bovendien ging een groot verlangen naar avontuur zich bij mij weer manifesteren. De herinnering aan bergen, woestijnen, enorme lege vlakten en jungles begon mij te beheersen en na verloop van tijd kon ik daar geen weerstand meer aan bieden. Nee, het stond voor mij vast, dat ik er weer op uit zou trekken.

Twee weken geleden stapte ik een reisbureau binnen en kocht een jaarretour Amsterdam-Caracas en hier zit ik nu, op weg naar Zuid-Amerika.

Het is avond als het toestel landt op Maiquetia, het vliegveld van Caracas. De duisternis is reeds gevallen als ik door de douane heen ben. Ik besluit om de nacht door te brengen op het vliegveld. De stad ligt nl. 30 km weg en 900 m hoger.

In een hoek van de aankomsthal rol ik mijn matrasje uit. Ik kan echter niet slapen. De airconditioning staat aan en blaast koude lucht door de ruimte. Uiteindelijk ga ik maar naar buiten waar het 10 graden warmer is en dat is een stuk beter.

Meteen vuurwerk

Er zijn twee wegen naar Caracas maar ik neem de derde. De eerste is de autopista, een vierbaans snelweg met tunnels erin. Bij de tol-loketten had men mij geweigerd.

‘Verboden voor fietsers. U moet met de bus gaan.’

‘Ik ga niet met een bus; ik heb mijn eigen vervoer. Is er een andere weg?’

‘Ja, de oude, maar die is heel gevaarlijk. Het zit er vol met bandieten. Die snijden je de strot af en nemen je fiets mee.’

Het leek mij een wat overdreven verhaal maar in het Zuid-Amerika Handboek had ik gelezen dat de weg niet geheel pluis is en ik had er niet zoveel zin in om me reeds de eerste dag van mijn tocht te laten beroven. Daarom koos ik voor deze derde mogelijkheid, die ik na enig zoeken op de kaart vond: een omweg van 60 km met een pas erin van 2000 meter.

Nog maar nauwelijks zit ik op mijn fiets of het is al vuurwerk! Boffert, die ik ben. Bovendien is het weer goed, is de, naarmate ik hoger kom, groener wordende natuur mooi en voel ik me prima. Dit is het avontuur waarnaar ik de laatste maanden in Nederland verlangd heb.

Er is weinig verkeer op de weg. Vogels tjilpen in de bomen en verder heerst er rust. Ik ben blij dat ik niet op die krankzinnig drukke autopista zit. Bij een fruittentje langs de weg stop ik om een paar bananen te kopen. Die kosten vrijwel niets. Al het fruit is hier goedkoop. Ik laat ook een verse ananas voor me schillen. De jongen is heel handig met zijn grote mes, maar schilt de ananas erg royaal, wat niet zo’n bezwaar is want er blijft nog zoveel over dat ik er moeite mee heb het allemaal op te eten. Gesterkt door dit fruit vervolg ik mijn klim.

Ik moet het rustig aan doen want veel conditie heb ik nog niet. Het is 28 januari en ik kom net uit Nederland, waar de laatste twee maanden vanwege de kou niet te fietsen was, zodat de conditie die ik nog over had van mijn Azië-tocht vrijwel geheel verdwenen is. Het klimmen valt me echter hard mee, ondanks de ca. 35 kg bagage, die ik, verdeeld over voor- en achterdrager, op de fiets heb zitten.

Zoals altijd tijdens het klimmen sta ik op de trappers. Dat bevalt mij het best en ik word er minder snel moe van dan zittend. Lopen doe je immers ook staand! Wel heeft deze rijstijl me in het verleden ongelooflijke hoeveelheden trappers, cranks, spaken, assen en zelfs frames gekost maar nu heb ik een sterke fiets die over het algemeen uitgerust is met goede onderdelen.

Na ongeveer 40 km klimwerk zit ik op de pas, maar het uitzicht wordt me daar helaas benomen door een opkomende mist. Terwijl ik van de pas omlaag suis, richting Caracas, bedenk ik dat het beter is een hotelletje te nemen in een voorstadje van Caracas, dan door te rijden naar de stad en daar tegen donker aan te komen.

Een man die onder de motorkap van een auto vandaan komt, net als ik passeer, schreeuwt mij wat onverstaanbaars toe. Ik rem en rijd terug; misschien schreeuwde hij mij wel het adres van een goedkoop hotelletje toe. Als ik bij hem stop vraagt hij met een nogal zwaar accent: ‘Sprechen Sie Deutsch?’

Ik antwoord bevestigend maar nu blijkt dat hij het niet spreekt. Daarom gaan we maar over op Spaans en dat spreekt hij, zoals verwacht mag worden, goed. Hij heeft wat vakantiereizen door Duitsland gemaakt en daar een paar zinnen opgepikt. Ik vraag hem of hier ergens een goedkoop hotelletje is.

‘Nee, alleen maar heel dure,’ is zijn antwoord, ‘waarom wil je dat weten?’

‘Omdat ik hier ergens wil overnachten.’

‘O, maar dan kan je bij mij logeren’ is het antwoord van deze sympathieke man. Hij blijkt taxichauffeur te zijn. Zijn oude barrel zonder een bordje ‘taxi’ erop valt bijna van ellende uit elkaar. Het is een grote Amerikaanse slee en enige tientallen jaren oud. Een benzinezuiper! Maar dat is in Venezuela niet zo’n bezwaar. De benzine kost hier tot mijn grote verbazing slechts 22 cent per liter. ‘Verschrikkelijk duur!’ meent mijn gastheer, ‘een jaar geleden betaalde ik 10 cent.’

Caracas blijkt een heksenketel te zijn; een gigant van een stad met een krankzinnig verkeer. De heer Peraza, mijn gastheer, rijdt mij de volgende dag rond door deze miljoenenstad. Zo zie ik ook de enorme krottenwijken die tegen de hellingen gebouwd zijn. In wezen is het erg schilderachtig en zijn de uitzichten van daar over de stad prachtig, maar ik denk dat de mensen die er wonen het allemaal niet zo schilderachtig vinden. De armoede is groot in deze van oud hout, golfplaten, stukken karton en andere rommel opgetrokken huizen. Schilderachtig zolang je er niet in behoeft te leven.

De familie Peraza woont wat beter hoewel hun huisje nogal klein is voor een gezin met drie kinderen. De oudste zoon moet vannacht in de huiskamer op de bank slapen omdat ik in zijn kamertje ben ondergebracht.

Later in de middag komt er mist opzetten maar de volgende ochtend, als ik van start ga, is het prachtig weer. Ik neem afscheid van deze gastvrije mensen en begin de klim naar mijn tweede pas. Op naar de Andes!

2. Op weg naar Bogotá

Steil hang ik voorover op mijn fiets, de remmen vrijwel volledig ingeknepen. Met een gangetje van 6 km per uur sukkel ik deze ongelooflijk steile helling af. Ik schat het stijgingspercentage, of in dit geval het dalingspercentage, op 25 á 30%, iets wat je gelukkig maar zelden meemaakt. Als de remmen het nu begeven schiet ik met een enorme versnelling vooruit en rijd ik binnen enkele seconden sneller dan 80 km/uur. Natuurlijk begeven de remmen het niet want die zijn van goede kwaliteit en bovendien heb ik ze pas geleden nog geïnspecteerd. Maar eng is het op zulke afgrijselijke hellingen toch wel en sneller dan 6 km/uur durf ik mijn zwaar beladen fiets niet te laten gaan omdat die dan niet meer tot stilstand te brengen is.

Ik ben net door Colonia Tovar, een plaatsje op 2000 m hoogte, gekomen. In de vorige eeuw hebben zich hier Duitse kolonisten gevestigd en omdat de plek zo geïsoleerd lag – zonder toegangswegen – heeft de bevolking zich nauwelijks vermengd met de Venezolanen. Er wordt hier nog steeds veel Duits gesproken. Niet al te lang geleden is dit isolement doorbroken door de weg waarop ik nu rijd.

Dalen is makkelijk, denken de meeste mensen en dat is vaak ook waar, maar niet altijd zoals nu blijkt. Ik krijg bijna kramp in mijn armen van het ingespannen remmen. Er is overigens een nog groter probleem bij dit steile dalen en dat is de verhitting van de velgen.

Ik moet stoppen om ze te laten afkoelen en knijp daarom de remmen geheel in. Kreunend glijdt de fiets nog een tiental meters door alvorens tot stilstand te komen.

`Ik voel aan de achtervelg maar brand meteen mijn hand. Met zulke hete velgen loop ik het risico mijn binnenbanden te verbranden. Dan gaan ze lek en kan ik nog een lelijke val maken ook. Daarom stop ik om de halve kilometer, zodat de velgen kunnen afkoelen. Op deze manier gaat het een eeuwigheid duren om beneden te komen en daarom neem ik mijn bidon en spuit water over de velgen om ze sneller te koelen. Het water verdampt meteen grotendeels. Dit kan ik ook maar een paar keer doen, voordat het water op is en bovendien moet ik met deze methode van koelen geweldig oppassen want natte velgen remmen slecht.

Ik heb tijdens de stop even een hoofdrekensom gemaakt: het remvermogen bedraagt een kleine paardekracht en dat komt grotendeels in de velg terecht. Een aardig straalkacheltje! Zonde van alle energie die ik er zwoegend en zwetend ingestopt heb toen ik het geheel van over de 120 kg – mijzelf inbegrepen – aan de andere kant van Colonia Tovar omhoog werkte. Maar zo is het nu eenmaal in de bergen; het is de tol die de bergfietser moet betalen voor een hoop plezier.

Eindelijk wordt de weg minder steil en kan ik met grote snelheid, ongeremd, naar beneden suizen, de verhitte velgen aan de lucht koelend. En zo bereik ik La Victoria op de grote weg van Caracas naar Valencia. Het landschap is hier wat minder bergachtig, zodat ik voorlopig rustig aan in conditie kan komen.

Wat zal het nu koud zijn in Nederland! Maar hier is het net als de voorgaande dagen, prachtig weer. Er is tot nu toe geen druppel regen gevallen. Met een onbewolkte lucht heerst er een temperatuur van over de 30° C. En dat op 1 februari!

De vluchtstrook van de autosnelweg naar Barquisimeto ligt bezaaid met van vrachtauto’s afgevallen suikerriet. Vooral op de afdalingen moet ik oppassen niet zo’n tak tussen de spaken te krijgen, want dat kan hard aankomen omdat ze 4 á 5 cm dik zijn.

Plotseling komt een wielrenner mij voorbij gereden. Hij houdt wat in en gezamenlijk fietsen we de laatste 50 km naar Barquisimeto. Antonio is zijn naam. Onderweg vertelt hij dat hij trainer is van de Olympische wielerploeg van Venezuela.

Antonio heeft een volgauto bij zich om zich af te dekken tegen achteropkomend verkeer en ook om zo nu en dan al rijdend wat te kunnen eten en drinken. Hij steekt zijn hand op en de auto komt naast hem rijden. De chauffeur overhandigt hem een bidon met water.

‘Handig is dat’ merk ik op. ‘Zo’n volgauto zou mij ook wel van pas komen op mijn tocht.’

‘Waar ga je heen?’ vraagt hij.

‘Naar Colombia, Ecuador, Perú en nog verder.’

‘Naar Vuurland?’

‘Nee, dat is me te koud. In het noorden van Argentinië draai ik naar het oosten en door Brazilië ga ik terug naar Caracas om over een maand of tien het vliegtuig terug naar Nederland te nemen.

‘Een mooie tocht. Ik zou graag meegaan.’

‘Nou, dan doe je dat. Dan heb ik ook nog wat aan die volgauto van je.’

Maar dan mompelt Antonio iets van werk en geen tijd.

‘Stop daar even’ zegt hij enkele minuten later, wijzend op een kar aan de kant van de weg die er als een patat-tent uitziet. Een man is bezig stukken suikerriet door een molen te draaien, zodoende het sap eruit persend. Dit sap, voorzien van een ijsklont, is een heerlijke en verkwikkende drank, precies wat ik nu nodig heb. Na de koele dronk rijden we met nieuwe energie de laatste kilometers naar Barquisimeto.

Antonio stelt voor om gezamenlijk te gaan eten in de kantine van de sportstichting. Bij aankomst doet zich echter een probleem voor. We zijn beiden gekleed in korte broek en dat is in Venezuela iets heel vreselijks. Op de weg worden we nog geduld; in een stad, vooral Caracas, nauwelijks, maar zo een gebouw binnengaan is ronduit onfatsoenlijk en hier ook verboden, hoewel het de kantine van de sportstichting is.

‘We zijn hier in Zuid-Amerika, niet in Europa’ merkt Antonio op. Regels zijn regels! Ik wil mijn trainingsbroek aantrekken, maar omdat Antonio er geen bij zich heeft is dat ook geen oplossing. Er wordt wat gediscussieerd en ineens kunnen we wel naar binnen. Dat is de andere kant van Zuid-Amerika: regels zijn regels, maar die dienen zo nu en dan netjes overtreden te worden.

Antonio trakteert mij op een heerlijk maal, waarna we elk weer ons weegs gaan: hij terug naar Valencia en ik door naar Quibor.

In het hol van de leeuw

Quibor is een lastige plaats. In de omgeving kan ik geen plek voor mijn tent vinden en daarom ga ik bij het politiebureau informeren waar ik ergens mijn tent kan opzetten. Dat blijkt echter een slechte beslissing te zijn. De dienstdoende agent beduidt mij dat ik mijn fiets naar binnen moet brengen.

‘Je kan hier overnachten’ zegt hij als ik de fiets tegen de muur in de wachtkamer heb gezet. ‘Neem daar maar plaats’ en hij wijst op een houten bank tegen de andere muur.

Is dit een gastvrij gebaar van hem of zit ik nu vast? Ik neem plaats op de bank. De politieman gaat door in zijn stuiverroman. Na een tijdje begin ik mij onbehaaglijk te voelen. Ik wil hier weg. Naar mijn fiets lopend zeg ik:

‘Ik denk dat ik maar een plek voor mijn tent ga zoeken.’

‘Je kan hier blijven’ is het antwoord van de politieman.’

‘Bedankt. Maar eh ... ik denk dat ik toch mijn tent maar ergens ga opzetten. Ik slaap namelijk graag in mijn tent.’

‘Je blijft gewoon vannacht hier. Er is in de buurt nergens een plek voor de tent. Ga zitten!’

Het klinkt nogal imperatief. Ben ik nu een gevangene of een gast? Ik ga zitten, maar mijn onbehagen stijgt met de minuut. Weer loop ik naar mijn fiets, nu met de opmerking dat ik een hotel ga zoeken.

‘Er is maar één hotel in de stad en dat is heel duur’ zegt hij.

‘Goed, dan neem ik dat’ antwoord ik, mijn fiets oppakkend.

De politieman komt op me af en gaat voor me staan. ‘Waarom ga je weg? Vind je het hier niet goed?’

'Ik vind het hier geweldig, maar ik ga nu toch maar naar het dure hotel, dan kan ik daar een douche nemen. Bovendien ben ik moe van deze dag fietsen.’ Ik wil langs de man lopen maar hij laat me niet gaan.

‘Zet die fiets neer en ga zitten’ zegt hij.

Zie, daar zit ik nu vast op het politiebureau. Ik had nooit dit leeuwenhol in moeten gaan.

Na verloop van tijd ga ik toch nog een laatste poging wagen me er uit te praten en dus loop ik naar de man toe, geef hem een hand en zeg:

‘Mijnheer de commissaris, vriendelijk bedankt voor uw grote gastvrijheid. Ik apprecieer uw hulp en goede zorgen enorm maar kan uw genereuze aanbod helaas niet aannemen. U heeft het druk met uw belangrijke werk en ik zou u door mijn aanwezigheid maar ophouden en voor de voeten lopen. Nogmaals enorm bedankt en tot ziens’ en dan loop ik naar mijn fiets, pak hem op en loop het bureau uit.

Oef! Dat is gelukt. Wat een opluchting. De man was, geloof ik, nogal ingenomen met mijn complimentjes en was daardoor te beduusd om me weer tegen te houden. Gauw op de fiets en naar dat dure hotel voordat hij naar buiten komt met een volgende invitatie.

Na Quibor kom ik door een mooi Andeslandschap. De dorpjes liggen hier fraai tegen de heuvels aangeplakt. Ik heb de bergachtige route naar Colombia gekozen. Er is een weg die zuidelijk van deze bergketen loopt en er is er één die er ten noorden van loopt, langs het meer van Maracaibo. Beide routes zijn vlak en hebben, naar verluidt, veel verkeer. Mijn route die voortdurend over passen gaat en veel langer is, heeft daarentegen weinig verkeer en is landschappelijk veel mooier. Grote klimmen worden afgewisseld met flinke afdalingen. Op een paar kleine stukjes steenslag na is de weg steeds geasfalteerd.

In een dorpje waar ik op een bankje wat brood zit te eten, komt een agent naar mij toe. Zou ik iets verkeerds gedaan hebben? Ja, inderdaad! Ik heb mijn fiets tegen de muur van de kerk gezet en dat mag niet, althans niet van deze politieman. Ik zet hem tegen een lantaarnpaal, maar ook dat mag niet, want die paal is nogal gammel. De agent is bang dat de paal zal afbreken. Snel steek ik mijn brood weg en vertrek, voordat er weer problemen komen!

Dit is de 10e dag van mijn tocht en ik hoop dat mijn conditie ondertussen voldoende is opgebouwd om de grote klim naar de Pico del Aguila tot een goed einde te brengen. ’s Morgens vroeg vertrek ik uit het plaatsje Timotes. Bij het laatste dorpje voor de pas wordt veel aan tuinbouw gedaan. De goed geasfalteerde weg slingert tussen de groene velden door. Hogerop kom ik in het zogenaamde Páramo-landschap: een woestenij waar alleen nog maar wat stug gras groeit en waar de wind vrij spel heeft. Hier word ik voor het eerst geconfronteerd met de koude van het hooggebergte, maar zolang ik in beweging blijf valt het wel mee en ook de felle zon zorgt ervoor dat deze kou beperkt blijft. Te oordelen naar de ijspegels die aan de irrigatieslangen en spuiten bij het tuinbouwdorp hangen vriest het hier ’s nachts in niet geringe mate.

De laatste 10 km naar de pas gaan moeizaam in verband met de hoogte. Ik moet nog wat wennen aan de ijle lucht en enkele malen stop ik om op adem te komen. Ver beneden me in het dal ligt het dorpje waar ik net doorgekomen ben temidden van groene akkerlandjes.

Nog een paar draaien en daar is het standbeeld van een enorme adelaar op de pas van 4115 m hoogte. Ik zet mijn fiets ertegen aan, want er is toch geen politieman in de buurt om het mij te verbieden.

Het landschap is prachtig, maar langzaam gaat de kou zich manifesteren en daarom begin ik na een niet al te lange pauze aan de 64 km lange afdaling, waarop ik nauwelijks anders hoef te doen dan sturen en remmen. In Merida waar ik laat in de middag aankom vind ik een miserabel hotel aan een straat met zwaar verkeer. Mijn kamer is op de begane grond, pal aan de straat en tot overmaat van ramp is er een ruit kapot zodat alle herrie naar binnen komt. Met mijn oordoppen stevig in de oren gepropt probeer ik die nacht wat te slapen, maar het idee om hier een rustdag te nemen laat ik varen.

Aardschokken

Ik zit ondertussen in Colombia en kom na een vermoeiende etappe in het plaatsje San Gil aan, waar ik een eenvoudig hotelletje vind. ’s Avonds wanneer ik op mijn kamer mijn dagboek zit bij te werken, gaat er ineens een enorme schok door het hotel. Eerst denk ik dat het een aardigheidje van de hoteleigenaar is, maar dan realiseer ik mij dat je zo’n aardigheidje niet zo eenvoudig uithaalt. Het was een aardschok! Ik gooi mijn dagboek neer en snel naar beneden, waar ik de hoteleigenaar tref die op mijn vraag, wat die schok te beduiden had, lakoniek antwoordt: ‘Een aardschok. Dat komt hier 4 of 5 maal per jaar voor; niets aan de hand.’

Twijfelend ga ik weer naar mijn kamer terug, maar ’s nachts om half 5 schrik ik wakker. Twee aardschokken achter elkaar! Ik ren naar beneden, de beelden van door aardbevingen verwoeste steden die ik zo hier en daar op mijn reizen gezien heb, voor ogen. Ik bons op de deur van de eigenaar en vraag hem of het nu menens is of niet.

‘Nee, er is niets aan de hand; allemaal kleine schokjes zegt hij, ‘het kan veel harder.’

‘Ja, daarom vraag ik het ook’ schreeuw ik door de dichte deur terug. ‘Straks dondert de hele zaak hier in elkaar.’

‘Nee, dat valt wel mee. Het is een nieuw huis. Zo gauw gebeurt dat niet’ is zijn antwoord en onbekommerd slaapt hij weer in.

Je went blijkbaar aan dit soort dingen, maar nog meer twijfelend dan de vorige keer ga ik terug naar mijn kamer. Veel slapen doe ik niet meer en ik heb mij reeds aangekleed met het vaste voornemen dat, als er nog één schok komt, ik de rest van de nacht midden op het grote plein voor de kerk ga doorbrengen, als dat dan tenminste nog kan! Het blijft verder gelukkig rustig maar ik ben blij als ik de volgende ochtend gezond en wel San Gil uit fiets.

In een dorpje, 60 km verder vertel ik in een café van mijn seismisch avontuur. Men had het daar ook gevoeld. Een jongen die erbij staat zegt: ‘Cuatro y media’ wat vier en een half betekent. ‘Wat?’ vraag ik, ‘vier en een half op de schaal van Richter? Dat is niet gering!’ Maar de jongen bedoelde dat het om half 5 in de ochtend gebeurde en dat was dezelfde tijd dat ik het gevoeld had.

Die avond zet ik mijn tentje op; dan kan ik tenminste rustig blijven slapen als er schokken zijn. Schokken op zich zijn niet gevaarlijk. Alleen de 60 ton puin en stenen die je na de schok op je hoofd krijgt is gevaarlijk. In mijn tent zal dat niet gebeuren, want die weegt niet meer dan 2 kg.

Vanaf Barbosa zijn er twee wegen naar Bogotá, een goede en een slechte. Ik neem de slechte omdat die beter is: 50 km steenslag met stukken modder en een flinke klim erin, maar geen verkeer. Het zware vrachtverkeer gaat over de goede asfaltweg. Dat vrachtverkeer is erg onaangenaam en zelfs gevaarlijk, zeker voor fietsers. Voor de meeste vrachtwagenchauffeurs zijn er twee categorieën weggebruikers: vrachtwagens en andere. Voor de eerste moet je oppassen; de tweede rijd je, eventueel met wat toeteren, gewoon van het asfalt af. Honden, voetgangers en fietsers zijn voor hen allemaal hetzelfde, ze horen niet op het asfalt, dus rijd je ze eraf en als ze er niet snel genoeg af zijn rijd je erover. Ik voel me daarom prettiger op de rustige steenslagweg, temeer omdat je op dat soort wegen door aardigere dorpjes komt. In een plaatsje ongeveer 40 km voor Bogotá ontmoet ik op een sportveld een jongen die mij uitnodigt bij hem thuis te overnachten. Ik accepteer zijn aanbod want het lijkt mij beter hier te blijven dan in het donker Bogotá binnen te gaan. Ik moet echter wachten tot hij zijn basketbal-match gespeeld heeft.

Terwijl ik zit te wachten komen er een hoop mensen om mij heen staan met allerlei vragen zoals waar ik heen ga, waar ik vandaan kom, hoeveel mijn fiets kost en of Nederland nu werkelijk beneden de zeespiegel ligt.

Dan vraagt iemand mij: ‘Bent u wereldkampioen?’Een merkwaardige vraag. Al rijd ik dan een eind, daarmee ben ik nog geen wereldkampioen. Maar dan begrijp ik zijn vraag. Op het frame van mijn Gazelle-fiets staat de typenaam: Champion Mondial en dat lijkt veel op het Spaanse Campeon Mundial. Ik antwoord hem dat ik geen wereldkampioen ben maar dat mijn fiets het is.

Het vragenuurtje met deze mensen die van alles willen weten is wel leuk maar na een dag lang fietsen ook nogal vermoeiend. Ik ben dan ook blij als de match eindelijk voorbij is en we kunnen vertrekken. Bij het huis van de jongen aangekomen, blijk ik in een gore stal te mogen slapen. Er staat ook een gammel, van ellende bijna uit elkaar gevallen ledikant in met een vochtige, vuile, gescheurde matras erop waar de kapok aan alle kanten uitpuilt. Ongedierte kruipt over de grond en het is hier op 2600 m hoogte ook koud.

Dit zijn de momenten waarop ik mij wel eens afvraag waarom ik hier ben en wat ik hier eigenlijk doe. Het moeilijke van zo’n fietstocht is niet het fietsen zelf, ook niet als het zwaar klimt of over slechte wegen gaat. Het fietsen is slechts een klein onderdeel van het geheel. Het voordurend zorgen voor voedsel en voor slaapgelegenheid, het oplossen én voorkómen van materiaalpech, het gezond blijven onder de meest verschillende fysieke omstandigheden en het overleven van het verkeer op de zwaar bereden trajecten, dát, en nog vele meer, zijn de problemen die je op zo’n reis het hoofd moet bieden.

Op dit bed ga ik niet slapen. Ik leg mijn eigen matrasje op de grond en hang er mijn muggennet overheen; niet tegen de muggen – die zijn hier met deze kou niet – maar tegen al het andere ongedierte, vooral tegen de vinchuca, een insekt dat eruit ziet als een kleine kakkerlak en dat zeer gevaarlijk is. Het zit in vuile huizen zoals dit en ook in palmbomen of in daken met palmbladeren. ’s Nachts gaat het op jacht en als je er een steek van krijgt heb de beste tijd van je leven waarschijnlijk gehad.

Na een niet al te goede nacht ben ik de volgende ochtend reeds vroeg op pad met bestemming Bogotá.

3. Naar het Zuidelijk Halfrond

De laatste 40 km naar Bogotá zijn vlak. Het lijkt wel een beetje op Nederland, te meer daar het kil en zelfs wat mistig is, op deze hoogvlakte van 2600 m. Steeds komen mij groepjes wielrenners voorbij en tegemoet. Wielrennen is in Colombia de nationale sport. Er zijn hellingen genoeg om te trainen en daarom doen deze kleine lichte kereltjes het waarschijnlijk zo goed in de bergen. Toch zie ik er op dit plateau veel meer rijden dan op de achter me liggende lange klimmen over de Cordillera, maar dat komt natuurlijk door de nabijheid van Bogotá, de hoofdstad met ruim zes miljoen inwoners.

De stad is, zoals de meeste grote Zuid-Amerikaanse steden, nogal chaotisch. Bussen, uitpuilend van mensen, stuiven mij elk moment voorbij om mij dan te snijden en pal voor mijn neus te stoppen, mij daarbij in een dieselrookgordijn hullend. Heren in het verkeer zijn deze chauffeurs beslist niet. Bij elk stoplicht is het als bij de start van een autorace: rijendik staat men daar met ronkende machines ongeduldig op het startsein te wachten en als de lichten van de dwarsweg op oranje springen stuiven de coureurs reeds vooruit. De rook en de herrie zijn dan adembenemend. In de oude binnenstad, gebouwd in koloniale stijl, is het beter en rustiger en daar neem ik een hotelletje.

Een wandeling door de smalle, steile en hobbelige geplaveide straatjes van dit gedeelte van de stad, dat tegen een helling gebouwd ligt, is een interessante excursie. Je waant je tussen deze witte huisjes met ijzeren balkonnetjes en daken, gedekt met rode dakpannen, in een Spaans provinciestadje. Het is hier veel aangenamer dan tussen de wolkenkrabbers van de moderne, lawaaierige stad.

Slechts één dag blijf ik in Bogotá. Ik houd niet van grote steden en ben blij als ik de 19e februari van de hoogvlakte naar beneden suis, de tropische hitte van de Colombiaanse laaglanden tegemoet.

In de middag kom ik aan in Agua de Dios. Ik rijd het plaatsje binnen over de Puente de Suspiro, de Brug van de Zucht. Vroeger was Agua de Dios alleen met een bootje te bereiken. Het was een verbanningsoord voor lepralijders. Die werden op het bootje gezet en overgevaren om er nooit meer van terug te keren. De eersten die er aankwamen gingen op zoek naar water, het allerbelangrijkste. Toen ze dit vonden noemden ze het: ‘Agua de Dios’, ‘Water van God.’

Pater Elsakkers, een Nederlander die hier al sinds mensenheugenis woont, heeft zich erg ingezet voor de lepralijders. Er is nu een ziekenhuis, een bejaardenhuis en een school; alles dankzij het geweldige werk dat hij hier gedaan heeft.

Ik ga hem opzoeken in het parochiehuis. Hij ontvangt me gastvrij en nodigt me uit hier een rustdag te nemen, iets waar ik graag op inga. Als ik op mijn kamer de douche opendraai om het stof en zweet van me af te spoelen schrik ik. Wat hier uit de kraan komt is zeker geen Agua de Dios, maar men stelt me gerust: ik zal er niet in oplossen. Wel raadt men mij aan het niet te drinken. In de ijskast staat een fles met gefiltreerd water.

De volgende dag krijg ik een rondleiding door het ziekenhuis, het bejaardenhuis en de school. Het is een weinig opwekkend gezicht, deze lepralijders: mensen met afgevallen vingers en ledematen en met verminkte gezichten. Velen van hen kunnen nauwelijks meer iets anders doen dan op hun bed of in een stoel wachten op hun einde. Maar ze worden hier in ieder geval verzorgd en verpleegd. Wat zouden ze zonder pater Elsakkers moeten beginnen?

Bij mijn vertrek de 21e februari bied ik als herinnering mijn eerste versleten band aan. Ik heb op de zijkant in het rond geschreven: ‘Fietstocht Zuid Amerika – Frank van Rijn – Caracas – Agua de Dios.’

De band wordt als een souvenir aan een spijker in de muur van de eetzaal gehangen. Dan nemen we afscheid van elkaar.

San Agustin is de belangrijkste archeologische plaats van Colombia. Er zijn in de omgeving enige honderden stenen beelden gevonden variërend in grootte van 50 cm tot 2 meter. In het archeologische park, 4 km buiten San Agustin, kan ik er een heel stel rustig bekijken. Het zijn merkwaardige beelden, met grote hoekige koppen. Hoewel de koppen een neus, oren, ogen en een mond hebben, vertonen ze toch weinig menselijke trekken. Er is er een met een driehoekige kop, die de helft van het lichaam beslaat. De neus is weer de helft van het gezicht. Een grote neus waarmee het origineel, zo het ooit bestaan heeft, waarschijnlijk goed heeft kunnen ruiken. Het beeld heeft ook grote ogen en grote hoektanden. Ergens anders staan een grote dunne en kleine dikke naast elkaar. De kleine dikke lijkt meer op een vogel. Hij heeft een slang in zijn snavel.

Ik vraag aan een tuinman die aan het werk is hoe deze beelden hier komen, maar hij weet het niet. Dat is geen domheid; niemand weet iets van de cultuur die deze beelden voortbracht. Het enige wat er over bekend is, is dat ze zeer oud zijn, van ver voor de tijd van Columbus en dat had ik al in mijn reisgids gelezen. Vragen naar de bekende weg is echter een van mijn kleine liefhebberijtjes, wat nog wel eens tot verrassende antwoorden leidt. Vandaag helaas niet en ik krijg geen verhalen te horen over mythologie of buitenaardse wezens.

Een modderbad

Na dit culturele hoogtepunt krijg ik een ander hoogtepunt voor de wielen. Ik moet de Cordillera Central over naar Popayan; een pas van ruim 3000 meter. Dat is op zich niet zo’n probleem maar de weg is niet geasfalteerd. Ook dat behoeft geen probleem te zijn, maar ik heb gehoord dat er op de pas wat modder ligt. Nu ja, een beetje modder is ook zo erg nog niet, maar waar ik meer mee zit is het verhaal dat ik hier en daar gehoord heb als zouden in deze buurt guerilleros zitten. Zouden die het op een eenzame fietser voorzien kunnen hebben? Een paar dagen geleden schijnt er wat geschoten te zijn in San Agustin maar niemand kan me er het fijne van vertellen. Niet zo’n bemoedigend idee en daarom twijfel ik een beetje. Het alternatief is de route over La Plata naar Popayan, een omweg van 176 km. Dat is niet zo veel maar deze directe route lokt mij sterk aan, want directe routes door de bergen zijn vaak ruig, steil en moeilijk en met het masochistische trekje dat ik nu eenmaal heb, zijn dat de trajecten waar mijn voorkeur naar uitgaat. Ik besluit het er maar op te wagen.

Het eerste stuk van de weg is vrij goed hoewel het sterk klimt. Toch is er met deze route iets niet helemaal in orde. Na enige uren rijden heb ik nog geen auto of ander verkeer gezien. Wel heeft een jongen op een fiets mij ongeveer 10 km lang vergezeld, maar daarna is hij omgedraaid. Ik ben nu alleen.

Mijn gedachten gaan mij parten spelen. Zou de weg in handen zijn van guerilleros en zouden daar voorbij gindse bocht wat van die kerels met mitrailleurs in de bush mij opwachten. Of zou de weg gewoon doodlopen zoals iemand in San Agustin beweerde?

‘Kom, gewoon doorrijden en niet zo flauw doen,’ zeg ik tegen mezelf. Als je de verhalen over Colombia moet geloven is de ene helft van de bevolking dief en moordenaar en de andere helft terrorist en guerillero, maar tot nu toe ben ik alleen nog maar vriendelijke mensen tegengekomen.

Het plotselinge gefladder van een verschrikt wegvliegende veelkleurige vogel onderbreekt mijn gedachtengang. Ik kijk om mij heen. De natuur is prachtig. Ik zit hier in een regenwoud van grote bomen, behangen met lianen. De met een dik groen tapijt bedekte heuvels worden, naarmate ik vorder, hoger en hoger. Na een haarspeldbocht heb ik ineens weer een uitzicht op de vallei vanwaar ik kom. Voorbij een volgende bocht wordt de weg modderig en week, maar als dat de modder is waar men mij zo voor gewaarschuwd heeft, valt het allemaal nogal mee! Deze gedachte blijkt echter spoedig te optimistisch te zijn geweest. Het wordt nu toch aanzienlijk slechter. Ik moet stukken lopen door een laag van een decimeter drab, maar kan ook zo nu en dan nog wat fietsen. Van opschieten is overigens weinig sprake meer. De fiets wordt er niet schoner op, maar de modder zal er wel weer een keer afregenen, of ik bik het er morgen, als het opgedroogd is, af.

Dan opeens kom ik in de echte modder! Dit is geen weg meer, dit is een moeras. Geen wonder dat er helemaal geen verkeer op deze weg zit. De fiets zakt tot de assen in de vette brij en ikzelf tot mijn knieën. Vertwijfeld kijk ik rond om te zien of ik er redelijkerwijs omheen kan maar het is overal hetzelfde. Ik moet er dwars doorheen. Het wordt nu een ontzettend getob! Ik hijs de fiets uit de bagger maar zak daardoor zelf nog verder weg. Dan zet ik de fiets een halve pas vooruit. Steunend op zadel en stuur wurm ik mijn linkerbeen omhoog. Door de reactiekracht zakken mijn rechterbeen en de fiets nog dieper weg. Het linkerbeen zet ik nu ook een halve pas vooruit en dan is het rechterbeen aan de beurt. Dat moet ook mee. Ik trek het uit de zuigende brij maar helaas blijft mijn schoen door de zuigkracht achter, zo’n halve meter onder de oppervlakte. Ik steek mijn been terug in de modder en het lukt mij warempel om de schoen weer op te vissen.

Door het inspannende werk ben ik de guerilleros helemaal vergeten. Het zweet gutst mij, ondanks de kou op deze hoogte, over het gezicht. Na verloop van tijd krijg ik wat handigheid in dit gemodder en hier en daar kan ik boomstronken, wortels en planten gebruiken om mij tegen af te zetten. Het idee om vanavond in Popayan aan te komen heb ik allang laten varen. Wat zei die man in San Agustin ook alweer? O ja: ‘Een kilometer wat modder. Daar moet je de fiets op de schouder nemen en lopen.’ Lopen! Hij had beter ‘zwemmen’ kunnen zeggen. Zou hij wel eens een fiets van 50 kg op de schouder hebben gehad? Als je dat hier doet ga je tot je nek in deze drek en kom je er nooit meer uit!

Waar ben ik aan begonnen? Waarom ben ik niet braaf over La Plata omgereden? Waarom moet ik altijd het moeilijkste en lastigste traject opzoeken in plaats van normaal te doen? Maar als ik normaal had gedaan, had ik nu in Nederland op een ingenieursbureau gezeten met een stapel papieren voor me, een stropdas om en de luxaflex omlaag.

‘Zo normaal hoeft het nu ook weer niet,’ zeg ik tegen mezelf. ‘Zo maar een beetje normaal, niet té normaal, maar ook niet dit.’ Het heeft geen zin om een discussie met mezelf te gaan voeren. Ik moet de handen uit de mouwen steken wil ik hier vóór donker uit zijn. Voort met dat loodzware bakbeest door de bagger! Wanhopig kijk ik rond. Daar in de verte, ongeveer een halve kilometer verderop is een man met een motorfiets aan het worstelen. Hij komt mijn kant op en dat geeft mij hoop, want dan kan het niet zo ver meer zijn. Na een kwartier zijn we echter nog niet veel dichter bij elkaar gekomen ondanks dat de man zo te zien ook beslist niet stil zit. Hij laat de motor draaien en probeert daarbij zijn machine vooruit te duwen, met als enig resultaat dat hij fonteinen modder achter zich wegspuit. Na een uur hebben we elkaar eindelijk bereikt. De man is helemaar ten einde raad.

‘Hoe ver is het nog?’ vraagt hij aan mij.

‘Ongeveer een halve kilometer. Dan kan je weer rijden,’ antwoord ik.

‘Voor jou ook’ is zijn antwoord. ‘Ik ben al 2 uren bezig in deze ellende. Ik had moeten omrijden over La Plata, dan was ik allang in San Agustin geweest.’

‘Sterkte met die zware motorfiets!’ wens ik hem en dan gaan we weer verder met onze slavenarbeid.

Voortwadend moet ik ineens denken aan de sommen die ik vroeger op school kreeg voorgezet: Een fietser reist door de modder van A naar B met een snelheid van een halve kilometer per uur en een motorrijder reist door dezelfde modder van B naar A met een snelheid van een kwart kilometer per uur. Halverwege ontmoeten ze elkaar. De motorrijder is één uur eerder uit B vertrokken dan de fietser uit A. Hoe ver is het nu van A naar B?

Na nog een uur zwaar werk kom ik weer op harde ondergrond. Ik ben gelukkig niet in de drab ten onder gegaan. Met een stuk hout strijk ik 25 kg modder van mijn kleren en mijn fiets af waarna ik over een zeer stenige weg weer langzaam kan fietsen.

De dag spoedt zich ten einde en ik begin het op deze hoogte flink koud te krijgen, te meer daar mijn schoenen en sokken doorweekt zijn. Ik moet een plekje voor de tent proberen te vinden voordat het donker is, maar alles is zwaar begroeid, zodat er nergens een vierkante meter ruimte is.

Ik sukkel verder het bonkige ruwe bergpad af. De zon is al lang geleden achter dikke wolken schuilgegaan, maar gelukkig is het droog gebleven vandaag.

Plotseling zie ik een wegwerkerskamp. Een geschenk uit de hemel! Ik ga naar de mannen die onder een afdakje zitten en vraag of ik hier kan overnachten. Dat mag. Eén van hen vraagt mij:

‘Waar kom je vandaan?’

‘Van San Agustin,’ antwoord ik.

‘Met dat ding?’ vraagt hij, ongelovig wijzend op mijn fiets.

‘Ja, met dit ding,’ zeg ik, mijn trouwe metgezel een klopje op de stang gevend.

‘Hoe heb je dat dan gedaan?’ herneemt hij.

‘Gewoon: fietsen en lopen,’ antwoord ik laconiek, maar ik moet mezelf bekennen dat het eigenlijk toch niet zò gewoon was.

‘Hoeveel dagen geleden ben je vertrokken uit San Agustin?’

‘Vandaag.’

‘Hombre,’ zegt een ander, ‘dan zal je wel moe zijn!’

‘Ja, erg fit voel ik me niet meer.’

Ik krijg een maaltijd aangeboden waarna ik naar bed ga, maar ik lig nog maar net te slapen of er stopt luid toeterend een vrachtauto met cement. Er moet afgeladen worden en dat duurt 2 uren. Het is een enorm kabaal. Na afloop ‘genieten’ de mensen nog een uur lang van ‘muziek’ uit een krakende transistor-radio, maar gelukkig wordt het uiteindelijk rustig en kan ik slapen.