De Poort van de Maan
en andere reisveralen

www.uitgeverijelmar.nl

Colofon

De Poort van de Maan is een uitgave van

Uitgeverij Elmar B.V., Delft

© Frank van Rijn
E-book 2017

Vormgeving omslag: Wil Immink

ISBN 90389 26117
NUR 508

Inhoudsopgave

Oud papier

I. Een rooskleurige toekomst

II. Een doortrapper (Frankrijk)

III. Mucho Sacrificio (Peru)

IV. Hoe zachter de teer, hoe beter het weer (Roemenië)

V. Bulgaars voor beginners (Bulgarije)

VI. Tussen pool en evenaar

VII. Verhuizen over de Shandurpas (Pakistan)

VIII. West Side Story (Verenigde Staten)

IX. De enige Spartaan in Sparta (Griekenland)

X. Een baardmannetje in Albanië (Albanië)

XI. Mijn mobieltje, de GBSM

XII. Een trage zandloper (Jordanië)

XIII. Vijfenvijftig miljoen Fransen in de mist (Frankrijk)

XIV. Siësta’s, fiësta’s en computers (Spanje)

XV. Er was eens… (Veluwe)

XVI. Vehicle of Toy (Verenigde Staten)

XVII. Een grandioos regenpak

XVIII. Voetbal in de Atlas (Marokko)

XIX. Geslaagde tocht der mislukkingen (Italië)

XX. Een fietstocht naar nergens (Corsica en Sardinië)

XXI. De Poort van de Maan (Bolivia)

Oud papier

Een tijdschrift moet wel heel goed zijn, wil men het bewaren en een boek moet wel heel slecht zijn wil men het weggooien. Dat is een opvallend verschil tussen deze twee gebundelde en bedrukte stapels papier. Boeken worden meestal bewaard, fraai gerangschikt in boekenkasten, of in dozen op zolder, maar tijdschriften, hoe mooi, interessant of spannend ook, ontlopen de stapel oud papier vaak niet. Dat is eigenlijk triest, gezien het werk dat eraan besteed is.

Nu zijn er natuurlijk altijd mensen die er van houden om spullen te bewaren en dat is verstandig want wie wat bewaart, die heeft wat. Het kan echter ook uit de hand lopen en tot wanorde leiden. Zo was er eens iemand die een heel leven lang al het denkbare en ondenkbare bewaarde, van uit elkaar vallende broodroosters en lege batterijen tot schoenen waar de zolen vanonder weggelopen waren en van zakjes zand uit alle woestijnen ter wereld, tot legpuzzels (stapels) die hij nooit legde, omdat hij daar het geduld en het inzicht voor miste. Verreweg het ergste was echter zijn angstaanjagende collectie tijdschriften. Een tijdschrift weggooien beschouwde hij als een soort heiligschennis. Zoiets deed je niet en dus vulden zich de kamers van zijn immense huis geleidelijk met tonnen gedrukte actualiteiten en vervolgverhalen. Zo werd hij langzaamaan door zijn eigen verzameling verbannen naar de keuken, die hij uiteindelijk nog juist tussen muren papier door kon bereiken.

Het paradoxale hierbij was dat hij zo’n ontstellende hoeveelheid naslagwerk in huis had, dat hij niets meer kon naslaan. Wilde hij bijvoorbeeld uitzoeken hoe de Nederlanders het er tijdens de Olympische Spelen van 1936 hadden afgebracht, dan zou hij een ruwe tien kubieke meter papier moeten verplaatsen en aangezien hij niet alleen een hekel had aan dingen weggooien, maar ook aan dingen doen, begon hij er maar niet aan.

De laatste jaren van zijn leven kreeg hij nog maar zelden bezoek omdat het verhaal de ronde deed dat een gast eens onder een lawine Elseviers en Kuifjes terecht was gekomen. Die was er weliswaar heelhuids onder vandaan gekomen, maar een hachelijke onderneming bleef het om die papiergrot binnen te gaan.

Toen de man enkele jaren geleden op hoge leeftijd stierf, haalde men enkele vrachtladingen week- en maandbladen uit zijn huis. Die kwamen ten goede aan de plaatselijke voetbalvereniging uit de 7e divisie van de provinciale onderbond, die wel vaker oud papier ophaalde om de kas wat uit de rode cijfers te halen. Door deze overdaad zaten de voetballers meteen zo goed in de slappe was, dat ze overwogen om elf buitenlandse spelers aan te kopen voor een gooi naar de Europacup. Dat was natuurlijk erg fijn voor deze amateurclub, maar ondertussen waren de tijdschriften dus toch hun trieste lot (het oud papier) niet ontlopen.

Ikzelf heb een beetje datzelfde probleem als de grijsaard uit dit beklemmende sprookje. Ook ik kan moeilijk dingen weggooien, maar bij tijd en wijle krijg ik opeens de opruimwoede en gooi dan het een en ander weg, meestal het verkeerde, maar het brengt toch relatieve orde in absolute chaos. Desondanks stapelen de tijdschriften zich op, vooral die waar artikelen over reizen in staan. Een deel van al dat papier is een verzamelingetje bladen waar artikelen van mijzelf in staan. Leuk om later nog eens door te bladeren.

Enige jaren geleden maakte ik in een actieve bui een paar series fotokopieën van die artikelen, bundelde ze en deelde ze uit aan vrienden, wat dus een kleinschalige poging was om ze te redden van de ondergang tussen het oud papier. Een van die kennissen suggereerde mij toen om er een echt boek van te maken. Dat leek me geen slecht idee, maar bij het kritisch herlezen van mijn teksten bleek mij, dat zo’n artikel uit een tijdschrift wat anders is dan een hoofdstuk uit een boek. Daarom liet ik het plan weer jaren rusten, hoewel ik het nooit geheel liet varen.

Onlangs vatte ik het plan opnieuw op. Ik las de artikelen nog eens door en maakte er twee stapels van; respectievelijk de O- en de B-stapel, of wel Ongeschikt voor bundeling en Beetje geschikt voor bundeling. Met de stapel ‘Ongeschikt’ was ik snel klaar: die verdween weer in de kast en zal over 50 of 60 jaar vrij zeker bij het oud papier terechtkomen, al dan niet ten behoeve van de plaatselijke voetbalvereniging. Met de stapel ‘Beetje geschikt’ was het een heel ander verhaal. Aan sommige artikelen hoefde ik relatief weinig te sleutelen maar andere haalde ik nogal overhoop, voordat ik tevreden was. Verder voegde ik nog een paar nooit gepubliceerde verhalen aan de stapel toe en het resultaat van al dat knip-, plak- en schrijfwerk, samen met een setje foto’s, leverde dit boek op. Mocht het in uw ogen tóch bij het oud papier thuishoren, overweeg dan om er een mooi papiertje om te doen en het een kennis voor zijn verjaardag te geven. Dat scheelt u de aankoop van een cadeau en is voor uw kennis misschien iets om in zijn boekenkast te zetten, al of niet gelezen. Mocht die kennis er net zo over denken als u, dan kan hij het weer gebruiken om er een andere jarige gelukkig mee te maken. En zo bestaat de mogelijkheid dat u dit boek over enige jaren via veel kennissen van kennissen opnieuw voor uw verjaardag krijgt. De kans lijkt me groot dat u het dan alsnog in uw boekenkast zet, al was het alleen maar om er nog eens naar te wijzen en die aardige anekdote te vertellen van nieuw papier dat ondertussen oud is geworden en dat door een speling van het lot tóch niet bij het oud papier terecht is gekomen.

I. Een rooskleurige toekomst

Bij stukjes en beetjes wordt onze wereld aangepast aan de behoeften van deze tijd. Polders en bossen verdwijnen om plaats te maken voor industrieterreinen, huizen, vliegvelden en snelwegen. Onze economie moet groeien, er moeten winsten worden gemaakt, die winsten moeten groeien en zelfs de toenamen van die winsten moeten groeien, alles om het nóg beter te krijgen dan we het al hebben. Dat er hier en daar een stukje natuur verdwijnt moeten we gewoon accepteren. Onze rooskleurige toekomst, waarin we nog véél meer elektronisch en mechanisch speelgoed zullen krijgen om ons te vermaken, lokt. De prijs om de natuur een beetje intact te houden is te hoog. Als we die ook nog moeten betalen, wat blijft er dan van de groei van onze economie over?

Meermalen op mijn reizen, als ik na jaren weer eens terugkeerde naar een plek waar ik mooie herinneringen aan had omdat daar zo’n fraai stukje ongerepte natuur was, heb ik met vreugde kunnen constateren dat het zodanig was verbeterd dat ook mensen die niet van muggen, spinnen, stof, zweet en vermoeienissen houden, ervan kunnen genieten. Waar je vroeger uren rondliep zonder een mens tegen te komen en moest tobben met een tentje en een primusje, heb je nu het comfort van een fraai modern hotel met airconditioning, een bar om je dorst te lessen, een verkwikkend zwembad en een restaurant met heerlijke menu’s en niet al te gecompliceerde achtergrondmuziek. Weliswaar is waar je eigenlijk voor kwam dan grotendeels verdwenen, maar daarvoor in de plaats is er nu een bijna onbeperkt scala van mogelijkheden om je prettig te vermaken.

Voor de natuurliefhebber wordt de wereld door al deze activiteiten wel steeds kleiner, maar op Discovery Channel is zoveel natuurschoon te zien dat hij nog vele jaren vooruit kan. En als er een mooi stuk natuur is opgeofferd om onze levensstandaard nóg verder te verhogen, zijn er in ieder geval nog films over dit gebied en daar kunnen we dan op ons gemak en zonder ons met kanoën, duiken, lopen of klimmen te vermoeien, van genieten. Bovendien ben ik ervan overtuigd, gezien het feit dat onze hooggeprezen elektronica geen grenzen meer kent, dat tegen de tijd dat het reizen door de natuur niet interessant meer is, omdat die natuur zelf er niet meer is, er een reiscomputer te koop zal zijn met programma’s voor zeilen, kameelrijden, bergbeklimmen, fietsen en vele andere bezigheden, alles in verrukkelijke virtuele oernatuur. Je kiest maar uit: Naar de top van de Mount Everest? Dat kan. Alles kan. Je koopt gewoon het klimprogramma met de veertig moeilijkste bergen ter wereld voor e 9,95 (als je het programma voor de poolexpedities erbij neemt gaan ze samen voor e 14,98). Sensoren op polsen en tegen je slaap, druk op de juiste toetsen en je hebt exact dezelfde sensatie als die waar je vroeger veel tijd voor moest opofferen en veel moeite voor moest doen. En als je van de berg afvalt – want zij die hoog klimmen, kunnen diep vallen – komt de klap niet zo hard aan en kun je weer wat anders gaan doen, bijvoorbeeld door een woestijn fietsen zonder het risico te lopen van dorst om te komen. De toekomst is aan ons en wij stuiven er met op hol gebrachte paarden, in vliegende galop en juichend op af.

Helaas zijn er hier en daar nog wat van die oerconservatieve buitensportachtige natuurliefhebbers, die de wonderen van onze technologie niet op de juiste waarde weten te schatten. U kent er vast wel enkelen in uw omgeving, maar de meest hardnekkigen van deze alternatievelingen zitten natuurlijk in moeilijk begaanbare gebieden tussen muggen en spinnen, ver van comfortabele hotels. Misschien zou het goed zijn als u en ik er met ons tentje en primusje eens op uit trokken om hen te gaan vertellen wat ze daar allemaal missen.

En misschien… heel misschien zouden wíj dan ontdekken wat wíj allemaal missen.

II. Een doortrapper (Frankrijk)

Frankrijk is een van mijn favoriete landen. Ik zou het zelfs mijn tweede vaderland willen noemen. Nu heb ik nogal wat tweede vaderlanden, maar daaronder neemt Frankrijk zeer zeker een vooraanstaande plaats in en dat komt onder andere omdat ik er van 1956 tot 1959 gewoond heb. Het is ook het land waar ik heb leren fietsen. Ik was toen 10 jaar. Paultje, die 11 was en verderop in dezelfde straat van Thomery woonde, ons mooie dorp aan de Seine, had een fiets. Hij kon al fietsen, wat eigenlijk wel logisch is, want wat heeft het anders voor zin om zo’n ding te hebben?

‘Probeer ook maar eens,’ zei hij, van zijn rode rijwiel stappend en mij het stuur in de hand duwend. Ik had nooit begrepen hoe je op twee wielen overeind kon blijven, maar tot mijn stomme verbazing stoof ik enkele minuten later als een volleerd coureur door de Rue Sadi Carnot. Bij het haventje aangekomen sloeg ik linksaf de Rue du Port in, waar het tempo meteen drastisch inzakte omdat de straat klom. Hijgend pompte ik moeizaam omhoog, maar even later sjeesde ik triomfantelijk de Rue de la République omlaag. Dat was een openbaring. Wat een snelheid! Wat een uitvinding! Hoe had ik 10 jaar zonder een fiets kunnen leven?

Beneden aan de Rue de la République deed zich bij een snelheid van om en nabij de 40 kilometer per uur een probleempje voor: ik wist niet hoe ik moest vertragen om netjes de hoek om te gaan. Terwijl ik in paniek naar een rem zocht, die er niet was, maalden mijn benen als razenden door omdat de fiets geen freewheel had. Het was een doortrapper en daardoor was ik opeens, tegen wil en dank, óók een doortrapper geworden. Met grote moeite maar zonder succes probeerde ik mijn op hol geslagen machine te vertragen door tegendruk op de pedalen te geven. Ik bleef echter versnellen en met duizelingwekkende vaart kwam de T-splitsing op me afgestoven. Rechtdoor ging niet want daar stonden huizen, linksaf ging niet want die hoek was te scherp en rechtsaf ging niet want die hoek was ook te scherp. Dan toch maar links. Als een kogel vloog ik door de bocht…

Hoe ik die hoek naar de Place de l’Eglise heelhuids om ben gekomen, begrijp ik nog steeds niet. Waarschijnlijk greep mijn beschermengel daar voor de eerste keer in. Bij de kerk had ik de fiets gelukkig weer onder controle en met een gemoedelijk vaartje reed ik het dorpsschooltje aan mijn linkerkant voorbij, waar de juffrouw me kort daarvoor in de bank had vastgebonden toen ik zat te donderjagen. Voorbij dat bijzondere gebouwtje sloeg ik andermaal linksaf, waardoor ik terugkwam in de Rue Sadi Carnot. Ervaren geworden door mijn hachelijke doortrapavontuur, begon ik bij nummer 24 al snelheid te minderen, zodat ik voor nummer 38, ons huis, netjes tot stilstand kwam. Paultje stond er nog en keek zichtbaar opgelucht. Hij was zeker bang dat ik met zijn machine door was gaan trappen naar verre oorden.

Kort daarop kreeg ik mijn eerste fiets, een tweedehandse Franse, compleet met remmen, freewheel en één versnelling. Een losgetrild spatbord dat op een razende afdaling in mijn voorband greep en daarin een scheur van 20 centimeter trok, noopte mijn beschermengel voor de tweede maal in te grijpen en maakte voorlopig een einde aan mijn escapades op de fiets.

Dertien jaar later zat ik weer op een Franse fiets in Frankrijk en toen zaten er niet alleen remmen op die supervélo, maar tevens acht (!) versnellingen. Ik was dat jaar (1971) voor het eerst op fietsvakantie: een trektocht door België, Frankrijk en Zwitserland naar het meer van Neuchâtel dat in die tijd nog zo’n beetje aan de andere kant van de aarde lag. Eelco de Haan, mijn schaakmaat, met wie ik enkele jaren daarvoor om het kampioenschap van Steenwijk had gestreden, fietste met me mee, of beter gezegd: ik fietste met hém mee, want hij had ervaring met fietsreizen. Eelco had eerder in Engeland, Frankrijk, Noorwegen, Duitsland en Oostenrijk gefietst en kon goed koken. Het enige wat ik kon was schaken, wisselstroomformules op papier zetten (zonder daar overigens een praktische toepassing voor te weten) en een kapotgetrapte fiets oplappen en die vervolgens binnen de kortste keren weer kapottrappen. Wij vulden elkaar dus prima aan en kwamen daarom tot de volgende taakverdeling: Eelco kookte en beheerde de financiën en ik repareerde de fietsen.

De eerste dag ging alles goed en de tweede ook nog, maar op de derde viel mijn weekendtas die ik achterop had tot vijfmaal toe van de bagagedrager, ondanks alle binnenbanden waarmee ik hem vast had gesnoerd. Blijkbaar probeerde een duistere macht mij het fietsen zuur te maken. Bovendien was het in tegenstelling tot de twee voorgaande dagen bewolkt, wat me nog meer hinderde dan de onwillige tas. Daarom stelde ik voor om maar terug naar huis te gaan. En voor de derde keer was een langzaam ontluikende fietscarrière in gevaar, maar deze keer was het niet mijn beschermengel die ingreep, maar Eelco. Zonder op mijn, achteraf gezien nogal onnozele, voorstel in te gaan, bond hij met touw de lastige tas aan de drager en effende daarmee de weg voor een grandioze vakantie, die voor mij de grondslag legde voor een avontuurlijke toekomst.

We zochten onze route met behulp van detailkaarten langs zo rustig mogelijke landweggetjes, picknickten op schilderachtige dorpspleintjes, in bossen of weilanden en genoten van Frankrijks schitterende natuur die in de Vogezen en Jura alom aanwezig was en ons onder een warme zomerzon zijn grote kleurenpracht toonde. ’s Avonds, gezeten voor onze loodzware militaire anderhalfpersoonstent, bereidde Eelco de maaltijd en verving ik spaken die het die dag begeven hadden. Onderwijl spraken we over vele uiteenlopende zaken en losten we met verbluffend gemak de meest gecompliceerde wereldproblemen op. Het was een openbaring hoe een fiets de wereld voor mij opende. Brekende crancks, trappers, remkabels, assen en naven konden mijn met de dag toenemende enthousiasme voor dit vrije leven niet meer remmen; dit was het ware leven!

Eelco, die ook op een Franse fiets reed, stak mij die vakantie naar de kroon wat betreft het verwoesten van materiaal. Ik ben nog steeds een beetje jaloers op de manier waarop hij het tijdens een zware klim klaarspeelde om met een spaak achter zijn achterderailleur te haken. De 10 kilometer die ons nog scheidde van het volgende dorp moest hij lopen, nadat we zo ongeveer zijn halve fiets van het plaveisel bij elkaar hadden geschraapt en in een plastic zakje hadden laten verdwijnen. Het was een gave pech, het was mooi weer en het was een onvergetelijke vakantie.

Het jaar daarop reden we weer in Frankrijk, deze keer in het Massif Central, en daar haalde Eelco hetzelfde huzarenstukje uit, maar het derde jaar, toen we in Zuid-Frankrijk rondreden, deed hij er nog een schepje bovenop. Weer op een steile klim trapte hij deze keer de schroefdraad van zijn achternaaf, waardoor zijn freewheel nu zowel voorwaarts als achterwaarts freewheelde. Daarmee was zijn fiets dus juist het tegenovergestelde geworden van een doortrapper. Eelco had blijkbaar te hard doorgetrapt en moest dus weer 10 kilometer lopen naar het volgende dorpje. Daar vonden we op een vuilnisbelt een oude maar nog goede naaf en die avond, terwijl Eelco een delicieuze spaghetti uit zijn aluminium pannetje toverde, spaakte ik mijn eerste wiel. De as kwam helaas een eindje buiten het middelpunt terecht en stond niet geheel loodrecht op het vlak van de velg (dat ook niet meer geheel vlak was), maar dat deerde mij allemaal wat minder dan Eelco.

Gorges, bergpassen en schilderachtige provinciedorpjes gleden de daaropvolgende dagen aan ons oog voorbij en onderwijl werkte ik mijn pechachterstand weg door maar weer eens een aantal cranks naar de schroothoop te trappen, alsmede het kogellager van de trapas. Dat laatste gebeurde tijdens regen, wat het plezier om weer eens bewezen te hebben dat ik sterker was dan het materieel, grotendeels tenietdeed.

Onze vierde Tour de France, in 1976, leidde door de Alpen en het ging er natuurlijk om, zoveel mogelijk passen van boven de 2000 meter op een rijtje te krijgen. De Galibier was de mooiste, de Bonnette de hoogste en de Iséran de meest verschrikkelijke omdat we de hele klim in de gietende regen deden, met een zicht van minder dan 50 meter. Tegen de tijd dat we in de Vogezen waren aangeland, was het materieel weer flink gaar getrapt. In een dorpje verving ik zes spaken van mijn achterwiel die het tijdens de klim naar de Ballon d’Alsace hadden opgegeven. Ik liet het aantal gesneuvelde spaken in een wiel liever niet verder oplopen dan zes. Jozua trok zevenmaal rond Jericho, waarna de muren instortten. Ik bleef liever onder dat heilige getal uit angst dat mijn fiets na die beruchte zevende spaak ook in elkaar zou storten.

Na dit werkje waarin ik ondertussen al een hoge graad van routine had bereikt, vroeg ik Eelco: ‘Hoeveel kilometer geef je me voordat er weer een spaak breekt?’

‘Tien,’ antwoordde Eelco optimistisch.

‘Elf,’ gokte ik nog optimistischer.

‘Pong,’ klonk het uit mijn achterwiel, nog voordat ik mijn been goed en wel over het zadel had gezwaaid. Ja, het waren tijden waarin de fietsromantiek welig bloeide, tijden die met het huidige, degelijke materiaal nooit meer terug zullen keren. Ik denk nog altijd met veel genoegen en een zekere nostalgie terug aan die fase in mijn leven, toen ik er zo veel fietsonderdelen door trapte.

III. Mucho Sacrificio (Peru)

Getergd door maagkrampen en met benen die zo slap aanvoelen dat ze wel van schuimrubber lijken, fiets ik moeizaam omhoog over de smalle gravelweg van San Ramon naar Tarma. Gisterochtend heb ik ziek op bed gelegen in een klein hotelletje. Daar werd ik niet veel beter van en daarom heb ik ’s middags een fietstochtje gemaakt waar ik echter ook niet veel beter van werd.

Vanochtend, toen ik me nóg niet goed voelde, was mijn eerste opwelling de hele dag op bed te blijven, maar dat vooruitzicht alleen al maakte me nog zieker en daarom besloot ik meteen op te staan en de terugweg naar Tarma te aanvaarden, een etappe van slechts 65 km, maar dan wel 65 km lang klimmen, omdat Tarma hoger ligt dan San Ramon… een flink stuk hoger.

Ik had dit traject misschien beter in een vrachtwagen mee kunnen rijden, want ik heb het eergisteren al gereden, in tegengestelde richting weliswaar, maar dat telt ook. Toch waren er een paar redenen om de fiets niet op een vrachtwagen naar Tarma te leggen. De eerste was, dat er geen vrachtwagen naar Tarma ging. Dat was belangrijk, maar nog belangrijker was, dat ik het eigenlijk een beetje kinderachtig vind om wel van een pas af te dalen, maar er niet tegenop te fietsen als ik terug wil. En dan was er nog de derde reden: de medische. Ik ben geen dokter en weet erg weinig van medicijnen. Dat geeft mij de gelegenheid mezelf kuren voor te schrijven die waarschijnlijk medisch niet verantwoord zijn, maar waar ik wel in geloof, waardoor ze voor mij toch verantwoord zijn. De kuur om van mijn maagkrampen, diarree en slapte af te komen was: klimmen van San Ramon op 825 meter naar Tarma, op 3100 meter.

De tocht is prachtig, ondanks het feit dat het fietsen zo moeizaam gaat. Ik bevind me in een diepe, betrekkelijk nauwe kloof, waarvan de hellingen, waar die niet te steil oprijzen, bedekt zijn met een overweldigende tropische begroeiing. De weg is niet meer dan een randje langs de majestueuze berghelling. Rechts, diep beneden me, zie ik het water van de Rio Palca kolken. Boven de toppen van de bergen hangt nog steeds een hardnekkige mist, maar als ik het goed zie wordt het daar geleidelijk aan wat lichter.

Naar Tarma is het nog maar 35 km. Nog even volhouden dus, vier uurtjes als ik deze snelheid kan handhaven. Hopelijk zal het straks wat beter gaan lopen; mijn benen beginnen al wat steviger aan te voelen. Ik krijg waarachtig het gevoel dat er spieren in zitten in plaats van schuimrubber.

Dit is de dertigste dag van mijn reis van Arequipa, in het zuiden van Peru, naar Denver in de Verenigde Staten. Als vervoermiddel heb ik de fiets gekozen, omdat die me een grote onafhankelijkheid geeft en me door zijn eenvoud dichterbij de plaatselijke bevolking brengt. Bovendien zie je vanaf de fiets veel meer van een land dan op de meeste andere manieren van reizen.

Na mijn eerste week in Zuid-Amerika was mijn overtuiging dat de fiets het perfecte reismiddel is echter even aan het wankelen gebracht. Dat was tijdens de beklimming van de Altos de Toroya. Té kort na mijn start heb ik me aan deze pas van 4700 meter hoogte gewaagd. Mijn gebrek aan conditie bleek me op de stofweg met zijn eindeloos terugkerende haarspeldbochten op te breken, maar nadat ik de 1000 kilometer lange kustweg van Arequipa naar Lima had gereden was mijn conditie goed genoeg om een tweede poging te wagen, de Cordillera de los Andes over te trekken.

Op de klim door de ruige kale canyon van de Rio Rimac naar de 4843 meter hoge Abra Anticona bouwde ik met elke trap op de pedalen mijn op de Alto de Troya geknakte zelfvertrouwen weer op tot een vrijwel onneembaar fort. De triomfantelijke sensatie, op puur eigen kracht onderweg te zijn naar een pas hoger dan de Mont Blanc, is iets wat automobilisten en buspassagiers moeten missen, maar dat ze, gelukkig voor hén, niet missen, omdat ze het niet kennen. Alleen de fietser en de wandelaar kennen dat gevoel.

Op de afdaling van de Anticona kwam ik door een woest, veelkleurig landschap met blauwe meertjes. De ijzige koude die daar ’s nachts heerst gedoogt aan vegetatie weinig meer dan wat korte, stugge struikjes. Voorbij La Oroya daalde ik af aan de oostzijde van de Cordillera, waarbij ik het kale hooggebergte zag overgaan in heuvels, begroeid met eucalyptusbomen en, voorbij Tarma, in tropisch regenwoud. Over de steenslagweg hobbelde ik verder omlaag naar San Ramon en La Merced, waar ik waarschijnlijk iets verkeerds gegeten of gedronken heb, wat me deze lading schuimrubber in mijn benen bezorgde.

En nu ben ik weer omhoog aan het rijden, opnieuw om mij ervan te overtuigen dat de fiets het beste vervoermiddel is om de wereld, en zeker ook de Andes, te zien.

Voorbij Tarma zal ik een belangrijke beslissing moeten nemen: omlaag over de asfaltweg naar Lima en verder langs de kust naar het noorden, of bij de Abra Cochas op 4367 meter rechtsaf slaan op een gravelweg naar Cerro de Pasco, gevolgd door vele honderden kilometers op en neer over steenslagwegen dwars door de Cordillera. Een moeilijke keuze. De afdaling van meer dan 100 kilometer over een goede asfaltweg is natuurlijk erg aantrekkelijk, maar de zware route over de bergen lijkt me interessanter. Aangezien het echter januari is en ik dus in de regentijd zit, is het mogelijk dat ik op de niet-geasfalteerde wegen met modder te kampen krijg. En als die maagkrampen, die diarree en die slapte weer terugkomen, zit ik bij Cerro de Pasco ver van huis. Ik moet er nog maar eens serieus over nadenken.

Palca. Nog 20 kilometer naar Tarma. De zware bewolking van vanochtend is ondertussen opgelost en het stadje baadt in het felle zonlicht. Met de zon komt ook mijn optimisme terug. Ik heb het tropische woud achter me gelaten en bevind me nu in het gebied waar de campesinos hun aardappelen en maïs verbouwen.

Op de een of andere manier heb ik me altijd tot Zuid-Amerika aangetrokken gevoeld. Tijdens de aardrijkskundelessen vroeger op school was ik al erg geïnteresseerd in de Andes. In het Mastbos, ten zuiden van Breda, waar ik als jongen vaak alleen ronddoolde op mijn fiets, waande ik mij in Peru. Veel heuvels waren er niet, maar als je fantasie hebt, heb je die niet nodig. Blijkbaar neemt de fantasie van een mens af als hij ouder wordt, want ik ben onder andere voor die ‘heuvels’ naar Zuid-Amerika gekomen. De bossen bij Breda en zelfs de 60 meter hoge Utrechtse Heuvelrug deden de laatste jaren een te groot beroep op mijn getaande fantasie.

En nu beleef ik Zuid-Amerika dan echt: de bergen, de gravelwegen die er in eindeloos repeterende slingers overheen liggen, de campesinos met hun sombrero’s, de huisjes en kerkjes van leem op het ‘platte’ land, de Inca-muziek die in alle restaurantjes klinkt, de frijoles die je in dezelfde restaurantjes voorgeschoteld krijgt, de lange verlaten trajecten door pampas en cordillera en de geanimeerde kleurrijke fruit- en groentemarktjes.

Tarma. Ik heb het gehaald. Mijn maag zit nog op zijn plaats en lijkt gepacificeerd. Mijn benen werken weer en lijken geactiveerd. Ik zou nog wel verder kunnen, maar de dag spoedt zich ten einde en daarom neem ik een hotelletje. ‘Mañana’ is er weer een dag.

De volgende dag moet er nog steeds geklommen worden. Bij de Abra Cochas, iets voor La Oroya, zal ik de teerling moeten werpen: naar Lima of het avontuur van de Andes. Beslissingen nemen vind ik altijd moeilijk. Als er slechts één weg is, is er geen probleem, dan ga ik daar gewoon over. Maar links of rechts, daar moet ik soms lang over nadenken en zo is het ook nú. Ik voel me vandaag weer in een redelijke conditie, dus wat dat betreft durf ik het Andesavontuur wel aan. Het weer is echter de dubieuze factor. Op het ogenblik schijnt de zon, maar er zitten wel veel wolken in de lucht en sommige zien er niet bepaald sympathiek uit. Zou het gaan regenen? Dat is niet onmogelijk. De zomer noemen ze hier in de bergen ‘de winter’, want in de zomer regent het in de Andes en door die regen en de bewolking koelt het zo af dat het overdag kouder is dan in de echte winter met zijn overvloedige zonneschijn. Als er ook maar één druppel uit de hemel valt voordat ik op de Abra Cochas aankom, bedenk ik me geen ogenblik en ga ik naar Lima, naar de kust, waar in dit jaargetijde de zon behoort te schijnen.

Er schuift een wolk voor de zon en meteen is het een stuk kouder. Dan straks maar naar Lima, jammer, maar het zij zo. Een paar kilometer verder verdwijnt de wolk echter weer en laat de zon opnieuw zijn glimlachende gelaat zien. Mijn stemming stijgt als een lichtsterktemeter en ik herzie mijn mening. Vijf minuten later doet een volgende wolk de meter van mijn moed weer beneden het rode streepje zakken en verander ik voor de zoveelste maal mijn besluit.

Ik moet vandaag omhoog van Tarma op 3100 meter naar de Abra Cochas op 4367 meter. Dat is minder dan gisteren en het gaat zelfs over asfalt, maar op deze hoogte spreekt het zuurstofgebrek een woordje mee, waardoor het rijden moeizamer gaat dan op een lager niveau. Bovendien is het hier kouder.

Er staat een boer op de weg. Ik stop en vraag hem of het zal gaan regenen. Boeren weten altijd of het zal gaan regenen. Ze hoeven maar even kritisch naar de lucht te kijken en zien dan meteen wat voor weer het de komende week zal zijn.

‘Het gaat niet regenen,’ zegt de boer, ‘we zitten in een korte droogteperiode.’

‘Hoe lang duurt die korte droogteperiode?’

‘Dat hangt er vanaf.’

‘Waarvan hangt dat af?’

‘Van het weer.’

Logica op hoog niveau. Dat kun je op bijna 4000 meter ook verwachten. Juist als ik weer door wil rijden vraagt de boer waar ik vandaan kom.

‘San Ramon,’ antwoord ik.

‘San Ramon?’ klinkt het ongelovig. ‘Helemaal op de fiets? Mucho sacrificio!’

Dat is een mooie uitdrukking. Het zal zoiets betekenen als: ‘Je moet er veel voor over hebben’ of misschien wel: ‘Je moet er maar zin in hebben…’

‘Woon je in San Ramon?’ vraagt de boer vervolgens.

‘Nee. Ik woon in Nederland, aan de andere kant van de Atlantische Oceaan.’

‘O…’ Dat maakt zo te horen minder indruk dan San Ramon. Afstanden ver weg lijken altijd minder groot dan afstanden dichtbij.

‘En waar ga je naartoe?’ wil de boer weten.

‘Misschien naar Lima of misschien naar Cerro de Pasco,’ antwoord ik. ‘Dat hangt er van af.’

‘Waar hangt dat van af?’

‘Van het weer.’

‘Pas maar op. Pasco ligt erg hoog en het is er koud. Suerte. Veel geluk!’

Ik fiets weer verder. Dit verhelderende gesprek heeft me niet dichter bij een beslissing gebracht.

De Abra Cochas, en tevens de afslag naar Cerro de Pasco. Ik zal nu een besluit moeten nemen. Juist komt de zon weer door, maar een grote wolk zit dreigend in de buurt. Rechtdoor: Lima. Rechtsaf: Cerro de Pasco. Links: een restaurantje. Ik ga er binnen en bestel ‘papas fritas con frijoles’. Misschien dat dit delicieuze maal een helder licht over mijn duister dilemma zal doen schijnen.

En waarachtig, na een paar happen zie ik de oplossing glashelder voor me: als ik straks het restaurant uitkom en de zon schijnt, ga ik naar Cerro de Pasco, het Andesavontuur tegemoet; als er daarentegen een wolk voor de zon zit, al is het maar een kleintje, ga ik regelrecht naar Lima. Opgelucht door dit briljante idee doe ik mij verder tegoed aan de gebakken aardappelen met bonen. Als ik uitgegeten ben betaal ik de eigenaar zijn honderd Soles de Oro. Ik loop naar buiten en kijk omhoog.

Er zit een wolk voor de zon.

De gravel kraakt vrolijk onder mijn banden terwijl ik over een immens grote hoogvlakte rijd. In de verte ligt Junín. Een groot monument markeert de plaats waar Simón Bolívar met zijn mannen op 6 augustus 1824 de Spanjaarden versloeg in de strijd voor de onafhankelijkheid.

Ik ben ondanks de wolk tóch op weg naar Cerro de Pasco. Ik wilde rechtdoor, maar ik ging rechts. Het lijkt wel of een hogere macht de keuze voor mij heeft gemaakt. Die wolk zat alleen maar voor de zon om de grote macht van die hogere macht te accentueren.

Over deze Altiplano op 4200 meter brak kort nadat ik rechts afgeslagen was de zon weer door en verwarmde het aardoppervlak. Die boer had dus toch gelijk: ‘We zitten in een korte droogteperiode.’

Opeens gaat het zwaar betrekken. Kleine wolkjes die uit het niets opduiken rijgen zich in sneltreinvaart aaneen tot grote wolken, die zich op hun beurt aaneenrijgen tot een zwarte lucht. De kou valt als een steen op mij neer en even later valt ook de regen op mij neer. Snel rijd ik door naar Junín, waar ik tot mijn geluk een simpel hotelletje vind, zodat ik mijn tent niet in de modder hoef op te zetten. Die boer zei het al: ‘Het hangt van het weer af of het gaat regenen’ en opnieuw blijkt zijn weergaloze meteorologische inzicht.

Dagenlang rijd ik nu al voort over steenslag- en aarden wegen, omhoog, omlaag, omhoog, omlaag…. Mijn fysieke conditie is op het traject van Junín, via Cerro de Pasco en Huanuco naar La Unión, even wisselvallig gebleken als het weer en de staat van de weg. Maagkrampen, darmproblemen en steken in mijn borst kwamen en gingen als regenbuien en modderige trajecten. Mijn eerste grote fietsreis gaat niet zonder pijn, maar dat hoort er misschien bij.

Op het ogenblik gaat het rijden echter prima. Ik voel me weer fit, de steenslagweg is, hoewel hij flink stijgt, redelijk te rijden en de zon schijnt, maar reeds geven de wolken die boven de bergpieken verschijnen een sombere ondertoon aan al dit vrolijks.

Vanochtend ben ik uit het modderige La Unión vertrokken en nu ben ik weer op weg naar een pas, een flinke van 4720 meter: de Yanashalla. De eucalyptusbomen laten het boven de 4000 meter afweten en de huisjes van de campesinos ook. Naarmate ik hoger kom wordt de natuur stiller en het landschap onherbergzamer. Ik kom langs een kopermijn en dan is er alleen nog de weg en het woeste bergland. Geen mens is er meer te zien en de eenzaamheid is overweldigend. De zon is nu serieus aan het verdwijnen. Grimmige wolken domineren meer en meer de hemel. Dit gaat fout lopen, maar wat moet ik doen? Terugrijden naar La Unión, dat moddergat 1200 meter beneden me? En dan morgen weer omhoog? Als ik verstandig was zou ik het doen, maar als je een fiets 1200 meter omhoog gezwoegd hebt en je bent nog maar 400 meter beneden de pas, dan ben je niet goed meer in staat verstandig te zijn. Dóór! Omhoog naar de Yanashalla!

Een vrachtwagen komt me plotseling voorbijgesukkeld en verscheurt de stilte met zijn gekreun.

‘Hola gringo,’ klinkt het uit het raampje.

‘Hola,’ antwoord ik.

‘Het klimt hier.’ Fijn dat de chauffeur met deze opmerking alle mogelijke twijfel wegneemt. Ik zou, hoewel ik al urenlang op de pedalen sta met overzetverhouding 36:28 tussen trapas en achterwiel, misschien wel in de foute veronderstelling kunnen verkeren dat ik aan het dalen ben.

‘Nog acht kilometer naar de pas,’ voegt hij er aan toe. ‘Hasta luego!’