E-book 2020

Colofon

Gemaakt om te lopen is een uitgave van

Uitgeverij Elmar B.V., Delft – 2014

© Arlen Hoebergen, 2014

Vormgeving omslag: Uitgeverij Elmar B.V.

Omslagfoto: Arlen en Jeannette bereiken het nationaal park Torres del Paine in het zuiden van Chili

ISBN 978 90389 27404

NUR 508

voor Jeannette

mijn reisgenote

Het begin van Chili

Alvaro Mamani knielt neer voor de obelisk, zijn ogen neergeslagen. Hij wacht in stilte op een teken, het lijkt of hij nadenkt over wat hij zal gaan zeggen, en hij slaakt een diepe zucht. Zijn donkere zonnebril heeft hij afgedaan, maar zijn hoofd en oren worden nog bedekt door de grijze gebreide muts van lamawol. Om zijn nek hangt een felgekleurd roze tasje, dat schril afsteekt tegen de dikke donkergrijze fleece. Zijn wandelstokken staan tegen een steen schuin achter hem. Zijn rechterhand gaat traag naar het kleurrijke kleedje dat aan de voet van de obelisk ligt. Met gesloten ogen beweegt hij zijn hand, met de palm naar beneden, langzaam boven het kleed met de offers, alsof hij probeert te voelen waar hij moet beginnen, alsof hij zijn voorouders vraagt hem te leiden in deze ceremonie. Zijn hand zweeft boven de grote veer van een condor die aan de zijkant van het kleedje ligt, passeert een groen blikje Cristal-bier, een appel, een sinaasappel, en blijft dan even hangen boven de plastic literfles Boliviaanse Guabirá, die broederlijk naast de Hollandse Bokma staat. Alvaro’s vingertoppen trillen en boven de cocabladeren, die in het midden op het kleedje liggen, blijft zijn hand hangen. Heel voorzichtig, alsof het iets uiterst kwetsbaars is, beroert hij de gedroogde bladeren. Het is muisstil, de zon staat hoog aan de strakblauwe hemel en de wind is gaan liggen. Het enige geluid dat te horen is, is het knisperen van de bladeren onder de vingertoppen van Alvaro. De wereld lijkt haar adem in te houden. Alsof het knisperen de lucht boven de kale hoogvlakte heel zachtjes laat trillen en de start van de tocht aankondigt. Voorzichtig neemt Alvaro wat bladeren in zijn hand en laat deze tussen zijn vingers door op het kleedje vallen. Hij neemt nog wat bladeren in zijn hand en strooit ze langzaam boven het kleedje weer uit. Hij veegt wat blaadjes opzij alsof hij zoekt naar de perfecte exemplaren. Twee blaadjes zijn uitverkoren en hij neemt ze tussen duim en wijsvinger zoals een priester een hostie in zijn handen neemt, slaat zijn ogen op naar de hemel, naar de zon, en langzaam brengt hij zijn handen met de cocabladeren omhoog.

Zwijgzaam aanschouw ik met Jeannette, Aurelio, Andrea en

Mallku het tafereel. We staan in een kleine boog om Alvaro heen, onze hoofden uit eerbied naar de grond gebogen, maar onze ogen op hem gericht.

‘Wat een toneelspeler,’ fluistert Jeannette.

‘Niet nu,’ antwoord ik zachtjes.

Drie jaar heb ik op dit moment gewacht. Drie jaar van intensieve voorbereidingen. Je kunt dingen niet aan het toeval overlaten, niet als je een doel hebt en dat doel wilt bereiken. Alles heb ik tot in de puntjes uitgezocht en geregeld. Onze route, onze contactpersonen en onze uitrusting. Voor noodsituaties heb ik een satelliettelefoon bij me en als back-up in noodgevallen heeft Jeannette de spot, een apparaatje waarmee we een noodoproep kunnen versturen naar een alarmcentrale. Met de spot kunnen we ook onze positie naar onze website sturen. Iedereen kan ons volgen.

Jeannette was er niet gerust op dat Alvaro op tijd zou komen voor de start van onze tocht, maar vanochtend, stipt om tien uur, arriveerde hij met zijn kompanen op het centrale plein van Visviri, de meest noordelijke plaats van Chili. Ze brachten ons met hun busje naar dit verlaten drielandenpunt, midden op de kale altiplano op 4100 meter hoogte en gemarkeerd door een witte driekantige obelisk, elke zijde beschilderd met de juiste vlag en eronder de naam van het land in vette zwarte hoofdletters in de steen gebeiteld: bolivia, peru en chili.

Alvaro haalt nog een keer diep adem, er verschijnt een glimlach op zijn gezicht en hij begint iets te prevelen in het Aymara, de taal van de hooglandindianen. Hij noemt zijn eigen naam, hij stelt zich voor aan Pachamama, de god van de aarde. Ik kan er verder weinig van volgen, maar terwijl hij zijn gevouwen handen met de twee cocabladeren langzaam van links naar rechts beweegt noemt hij de namen van bergen en vulkanen. Torres del Paine in het uiterste zuiden, de Plomo bij Santiago en de Isluga op de altiplano komen voorbij. Aurelio, een zestigjarige Aymara-indiaan en met zijn rode poncho en breedgerande zwarte cowboyhoed de meest kleurrijke van ons gezelschap, valt Alvaro regelmatig bij met een instemmend ‘eehh’. Dan schakelt Alvaro over op het Spaans, want hoewel hij een Aymara is, geboren en getogen op de altiplano, spreekt hij maar een paar woordjes Aymara.

‘Pachamama, vergezel Arlen en Jeannette op deze grote tocht, deze lange trekking en enorme uitdaging. Moge de geesten van onze voorouders hen vergezellen en beschermen. Moge ze kracht en energie van onze voorouders ontvangen want ze hebben kracht en energie nodig om deze uitdaging te volbrengen. Help ze te volharden in hun missie en geef ze steun. Geef Arlen en Jeannette kracht en energie, zodat ze gezond blijven. Daarvoor hebben ze uw hulp nodig want zonder uw hulp kunnen ze deze uitdaging niet volbrengen. Daarvoor zijn we bereid offers te brengen.’

Alvara kijkt nog een keer naar de zon, dan brengt hij de cocabladeren naar zijn mond, kust ze en stopt ze in zijn mond om erop te kauwen en ze op te eten. Ik volg zijn handelingen nauwgezet. Dadelijk zijn wij aan de beurt en mag ik samen met Jeannette offers brengen aan Pachamama. Dat wil ik wel goed doen, want hoewel ik niet gelovig ben, en al helemaal niet denk dat Pachamama ons kan helpen op onze tocht, neem ik liever het zekere voor het onzekere.

Al kauwend en nog wat woordjes prevelend neemt Alvaro wat cocabladeren in zijn hand en strooit ze uit op de vier hoekpunten van het offerkleed. Een offer voor de bergen, het water, de wind en het vuur. Daarna neemt Alvaro de fles Guabirá in zijn handen. Hij schenkt de bijna pure alcohol in de dop van de fles en sprenkelt het uit over een hoekpunt van het kleedje. Elke hoekpunt krijgt een dop over zich heen. Daarna wordt de Bokma geofferd. Vier doppen worden in de vier windrichtingen over de aarde uitgesprenkeld en dan schenkt Alvaro een vijfde dop in. Hij brengt een toast uit naar de zon en slaat de dop in een keer achterover.

‘Hij houdt wel van een borrel,’ fluistert Jeannette me toe.

Ik antwoord niet. Ze heeft waarschijnlijk wel gelijk. De fles die we hem een half jaar geleden gegeven hebben is vast allang leeg en toen Alvaro zag dat we een nieuwe fles bij ons hadden reageerde hij opgetogen. Maar ja, zo zou ik ook reageren als Alvaro ons in Nederland een fles Cacique zou geven.

Langzaam komt Alvaro overeind en met een theatraal gebaar nodigt hij Jeannette en mij uit om offers te brengen. Ik trek mijn pet recht en kijk naar Mallku. Hij heeft mijn kleine videocamera en ik wil dat hij dit moment goed vastlegt. De camera loopt en gerustgesteld richt ik mijn aandacht op de ceremonie en loop langzaam naar de obelisk. We knielen neer voor het kleedje. Met onze lichtbeige petten met grote nekflappen lijken we op soldaten van het vreemdelingenlegioen. Onze oranje wheelies, de wandelkarren waarmee we gaan lopen, staan aan weerskanten van de obelisk opgesteld. Ik leg mijn handen op de witte betonnen voet van de obelisk. Het offerkleed ligt er een beetje slordig bij en ik trek de hoekpunten recht. Voorzichtig beroer ik de vierkante fles Bokma. Alvaro heeft hem scheef teruggezet. Mijn ogen worden vochtig en voorzichtig haal ik mijn neus een beetje op, in de hoop dat niemand het merkt. Ten volle besef ik waarom we hier zijn en wat we gaan doen. Maar boven alles moet ik denken aan mijn ouders. Dat ik hier ben en dat ik dit kan doen heb ik aan hen te danken. Ik kan het ze alleen niet laten weten. Ze zullen nooit over onze tocht horen, onze verhalen niet lezen en onze foto’s niet zien.

Ruim vijf jaar geleden overleed de moeder van Jeannette en vanaf dat moment waren we allebei ouderloos. Sinds 2003, na het plotselinge overlijden van mijn vader was ik officieel al wees, maar de nuchtere warmte die mijn schoonmoeder me gaf en het gevoel altijd welkom te zijn, ving die klap een beetje op. Nu was ook zij weg. Ineens kon ik geen vragen meer stellen, geen levenswijsheden meer horen. Ineens was er geen thuisgevoel meer en was ik zelf de oudste generatie. En omdat we geen kinderen wilden was er ook geen jongere generatie. Ik denk dat daarom de klap nog harder aankwam. Ondanks zussen, een broer en andere familie voelde ik me eenzaam. Ondanks Jeannette voelde ik me verlaten. Een paar maanden later liepen we naar Santiago de Compostella, van huis uit. De voordeur achter je dichttrekken en gaan. Beginnen met lopen en niet meer stoppen. Af en toe terugkijken, dat wel, maar toch vooral de blik op de horizon voor je. Nieuwsgierig naar het nieuwe, nieuwsgierig naar het onbekende. Ruim drie maanden liepen we en hoewel we vooraf niet wisten of het ons wel goed zou bevallen, zo snel na het overlijden van Jeannette’s moeder, werkte de tocht louterend. We hadden tijd voor reflectie, praatten veel. We kwamen erachter dat wandelen, lopend onderweg zijn, ons gelukkig maakt. 2700 Kilometer lopen, van Den Hoorn naar Santiago de Compostella, was eigenlijk veel te kort. Dat mocht best iets langer. Vanaf dat moment gingen we op zoek naar een langere voettocht.

Ik wil mijn ouders laten weten dat ik hier ben. Net zoals Alvaro vraag ik ze om me te helpen, om ons te begeleiden op onze tocht en ons kracht en energie te geven. Ik richt mijn ogen naar de hemel, naar de zon. Ik knijp mijn ogen dicht tegen de felle zon en voel de warmte op mijn wangen. De warmte straalt uit naar mijn hele lichaam en mijn stemming slaat om. Ik sta niet alleen, mijn ouders zijn bij me. Ik pak een paar cocabladeren, Jeannette volgt mijn voorbeeld, en samen strooien we de bladeren uit op de hoekpunten van het offerkleed. De Guabirá en de Bokma volgen.

Aurelio knielt neer aan de Boliviaanse zijde op de voet van de obelisk, zijn gezicht naar Chili gericht. Hij houdt zijn hoed en zonnebril op en met brede armgebaren begint hij luid te spreken in het Aymara. Ik begrijp niets van wat hij zegt, maar met brede armgebaren wijst hij naar Jeannette en mij en legt zijn handen op zijn hart.

Als Aurelio klaar is, gespen we onze wheelies aan. We lopen een rondje om de obelisk. Via Bolivia en Peru lopen we Chili in en zetten koers naar Visviri. Alvaro en Aurelio volgen. De zandweg slingert traag door de uitgestrekte en licht glooiende vlakte. Een kale vlakte, met her en der wat lage, dorre struikjes. In de verte doemen de besneeuwde toppen van de vulkanen Pomerape en Parinacota op. De Parinacota is ons eerste doel, daar lopen we de komende dagen naar toe. Mallku is gestopt met filmen en voegt zich bij ons, een paar honderd meter achter ons bestuurt Andrea het busje waarmee we gekomen zijn. De adrenaline giert door mijn lijf en ik heb het gevoel dat lopen vanzelf gaat.

Visviri, 16 juni 2011. Dag 1, 16 km

We zijn begonnen! Eindelijk echt onderweg en de eerste etappe zit erop. We liepen in vier uur van het drielandenpunt Tripartito naar Visviri. Aan de rand van het plaatsje begroette een groot bord ons: ‘Visviri, donde comienza Chile’ – Visviri, waar Chili begint. Het plaatsje lijkt meer op het einde van Chili, maar het bord heeft gelijk. Hier begint Chili en wij zijn begonnen. Hoewel we weer in dezelfde bedden liggen als gisteren voelt alles anders. Gisteren waren we bezoekers, vandaag zijn we wandelaars en vanaf nu doen we alles lopend.

Tot mijn verbazing arriveerde Alvaro op de afgesproken tijd om ons naar het drielandenpunt te brengen en te begeleiden. Arlen had er wel vertrouwen in, ondanks de waarschuwingen van Georg.

Alvaro was niet alleen, hij had Aurelio, een oude Aymara-gids, meegenomen en een vage vrouw, Andrea, met haar zoon Mallku. Andrea werkte enorm op mijn zenuwen. Ze praat met een hoge, dwingende stem en weet alles beter. Ze heeft iets bij zich om het zuurstofgehalte in het bloed te meten. Dat van mij was laag en ze wilde voortdurend dat ik ademhalingsoefeningen deed.

’s Avonds aten we weer bij Señora Lucia, het enige restaurantje van Visviri. We kunnen beter zelf koken want ze serveerde droge elleboogjesmacaroni met een worstje. Geen saus, geen ketchup. Het was wel weg te krijgen. Arlen had er meer moeite mee. Hij heeft maar de helft opgegeten.

Om half negen staat ons hele begeleidingsteam klaar voor ons huisje. Als we buiten komen, komt Andrea op ons af met een oxymeter, een vingerclip waarmee ze het zuurstofgehalte in ons bloed kan meten.

Toen we gisteren vertrokken naar Tripartito begon ze daar ook meteen mee. We zaten amper in het busje of Andrea kwam naast Jeannette zitten.

‘Het is belangrijk dat je goed ademhaalt op deze hoogte,’ zei ze met een hoog, moederlijk stemmetje, ‘je moet zo veel mogelijk zuurstof opnemen.’

Ze deed voor hoe we moesten ademhalen. Ze spreidde haar armen een beetje en liet haar borstkas omhoogkomen. Vervolgens liet ze de lucht in een lange zucht door haar getuite lippen naar buiten stromen. Ik had helemaal geen behoefte aan haar ademhalingslessen. We stonden op het punt om onze tocht te beginnen. Elke vezel in mijn lichaam was gespannen en ik wilde de omgeving goed in me opnemen. Dit was ons moment, en ik wilde elke seconde bewust meemaken. Ik had geen tijd voor de zuchtende Andrea. Maar ze haalde ook haar oxymeter tevoorschijn en als techneut, ik ben tenslotte chemisch technoloog, was ik daar wel in geïnteresseerd. Waren we al genoeg geacclimatiseerd om onze tocht te beginnen? Het zuurstofgehalte in ons bloed zou daar uitsluitsel over kunnen geven.

Bij Jeannette bleef het zuurstofgehalte steken op 88 procent, dat was duidelijk nog voor verbetering vatbaar. Bij mij kwam het uit op 92 procent, niet slecht op een hoogte van 4100 meter na een week acclimatiseren. Andrea schreef de waarden op in haar schriftje, ik hoefde ze niet op te schrijven. Deze waarden zou ik moeiteloos onthouden en elke keer als Andrea gaat meten, zal ik de waarden vergelijken. Hoe hoger de waarden, hoe beter we geacclimatiseerd zijn.

Andrea keek bezorgd naar Jeannette. ‘Het is niet slecht,’ zei ze, ‘maar wel aan de lage kant. Je moet goed ademhalen.’ Weer deed ze voor hoe Jeannette moest ademhalen. Ze wilde dat Jeannette haar nadeed, maar eigenlijk had Jeannette daar geen zin in. Om Andrea tevreden te stellen haalde ze toch een paar keer diep adem.

‘Goed zo!’ complimenteerde Andrea haar.

Ik was blij dat Jeannette naast Andrea zat en niet ik.

Ik ben nu weer nieuwsgierig naar mijn zuurstofwaarde en laat Andrea begaan. 93 Geeft het apparaatje aan, één procent meer dan gisteren. Jeannette blijft steken op 90, nog altijd lager dan ik, maar wel twee procent meer dan gisteren. Het valt me niet tegen, de nachtrust heeft ons waarschijnlijk goed gedaan en ook Andrea schrijft de waarden tevreden op.

‘Het gaat de goede kant op,’ zegt ze, ‘maar denk eraan, goed ademhalen!’

Ze gaat voor Jeannette staan en geeft weer ademhalingsles. Jeannette heeft er helemaal geen zin in, staat op en gaat spullen pakken. Gelukkig vindt Andrea mijn zuurstofwaarden goed genoeg.

We stoppen het grootste deel van onze bagage in het busje van Aurelio. Het is een achtpersoonsbusje, maar het is nog passen en meten om alles er in te krijgen. Naast de bagage van Alvaro, Aurelio, Andrea en Mallku staan in het busje ook dozen met eten, een zwaar, stalen, tweepits gascomfort en een grote gasfles – als je gaat wandelen met een volgbusje hoef je niet op een kilootje meer of minder te letten. Ik loop nog een laatste keer door ons huisje, controleer ons slaapkamertje en het keukentje, om zeker te weten dat we niks achterlaten. Buiten trek ik mijn schoenveters wat strakker aan, rits mijn jas dicht en zet mijn pet recht. Na een laatste blik op ons huisje reset ik mijn gps en kan onze tweede wandeldag beginnen. We lopen door de zanderige straat naar het plein. Dunne bewolking hangt voor de laagstaande zon en rond de bergen in het westen hangen een paar donkere dreigende wolken. We verlaten Visviri en mijn gps geeft aan dat we op het juiste spoor zitten, dat we ons op het pad bevinden dat ik lang geleden in Nederland via Google Earth heb uitgezet en dat ons uiteindelijk naar Kaap Froward, het meest zuidelijke puntje van het vasteland van Zuid-Amerika, moet voeren.

Het is eigenlijk wonderlijk hoe goed het werkt. Honderden uren heb ik Chili bestudeerd op Google Earth, ingezoomd tot de kleinst mogelijke details. Tot ik lemen huisjes kon onderscheiden als kleine vierkantjes en rechthoekjes. Wegen trokken lange rechte sporen door het grijsbruine landschap. Over die wegen trok ik lijntjes, maakte ik een pad in Google Earth. Ik converteerde het naar een gpx-bestand en zette dat op mijn gps. En warempel, het werkt. Nu loop ik volgens mijn gps precies over het lijntje dat ik in Google Earth getekend heb. Verdwalen is er niet meer bij, ik hoef alleen maar het lijntje op mijn gps te volgen. Duizenden kilometers een lijntje volgen tot we op Kaap Froward staan. Toch heb ik geen idee waar we vandaag zullen eindigen, of we gaan kamperen of nog iets van een onderkomen tegenkomen onderweg. Op Google Earth ben ik her en der wel een paar huisjes tegenkomen, maar voor hetzelfde geld zijn het verlaten krotten. Pas honderd kilometer verder, in Parinacota, is met zekerheid een hostel.

Een stukje buiten Visviri verlaten we de hoofdweg en slaan linksaf, een brede grindweg die parallel aan de grens met Bolivia loopt. In de verte hangt de stofpluim van een naderende auto boven de vlakte. Aan de horizon zijn de vulkanen Pomerape en de Parinacota zichtbaar als trouwe metgezellen.

Ik voel de energie uit me wegstromen. Ik heb weinig ontbeten en al na vijf kilometer lijkt het of ik moet vechten tegen onzichtbare handen die mijn benen tegenhouden. Elke stap kost kracht en hoewel mijn wheelie bijna leeg is lijkt het wel of er dertig kilo in zit. Ik probeer een ritme te vinden, voet optillen, gewicht verplaatsen, been naar voren, voet neerzetten. Als een soort metronoom probeer ik mijn benen in een vast ritme te laten zwaaien. Het nummer waar ik gisterenavond op mijn mp3-speler naar luisterde hangt nog in mijn hoofd: ‘Road to Nowhere’ van de Talking Heads. We zijn ruim een uur onderweg, het duurt nog lang voor het avond is, nog veel langer voor we in Parinacota komen en aan het einde van onze tocht kan ik nog niet denken.

Als kind vroeg ik aan mijn moeder hoe lang het nog duurde tot ik jarig was en dan schreef ik alle getallen netjes op blaadjes die ik boven mijn bed hing. Wat verlangde ik naar mijn verjaardag en de kadootjes die ik zou krijgen! Elke dag telde ik af en elke ochtend kon ik een blaadje weggooien, maar wat ging het langzaam, wat duurde het lang voor ik eindelijk jarig was...!

Ik pak een aangebroken rol Kuky Clásica uit de wheelie van Jeannette, de lekkerste koekjes die we in Visviri konden kopen, met stukjes chocolade, vierhonderd kilocalorieën per honderd gram. Af toe neem ik een hapje, maar het kost me moeite om de droge stukjes door te slikken, ook al neem ik er een slokje koude aanmaaklimonade bij. Gelukkig rijdt Andrea met het busje achter ons aan, want ik zie op tegen kamperen vanavond. Misschien kunnen we vanmiddag met het busje terugrijden naar Visviri zodat ik nog een keer in een bed kan slapen. Het koude, sobere huisje is inmiddels vertrouwd en zelfs het eten bij Señora Lucia vind ik ineens veel aantrekkelijker dan zelf te moeten koken. Met die gedachte loop ik door. Als het echt niet meer gaat, kan ik met het busje terug naar Visviri.

In het begin van middag steekt een ijzige wind op en niet veel later valt er wat lichte sneeuw.

‘Het is toch de droge tijd nu?’ vraag ik onzeker aan Alvaro.

‘Ja dat klopt, veel gaat er ook niet vallen,’ antwoordt hij. ‘Maar zelfs in de droge tijd valt er af en toe wel wat.’

Ik ben er niet helemaal gerust op, de droge tijd en toch neerslag. De afgelopen drie jaar volgde ik het weer in Chili beter dan in Nederland. In een excelsheet hield ik het weer in tien verschillende klimaatzones bij en zorgvuldig noteerde ik wekelijks de minimum en maximum temperatuur, de windsnelheid en -richting en de hoeveelheid neerslag. Want we gingen bijna een jaar lopen en ik wilde onze startdatum zo kiezen dat we onderweg de meest optimale weersomstandigheden zouden hebben. In de Zuid-Amerikaanse zomer, november tot maart, is het warmer op de altiplano, maar ook natter en ik heb een hekel aan lopen in de regen. Het is een zinloze bezigheid. De omgeving verdwijnt achter een sluier van druppels en met gebogen hoofd beperkt het zicht zich tot hoogstens de eerste drie meter voor me. Het heeft niets meer te maken met lopen door de natuur, langzaam het landschap zien veranderen en één zijn met de omgeving. Het lijkt meer op lopen in een tredmolen onder een koude douche. Daarom koos ik ervoor om in juni-juli over de altiplano te lopen. In deze periode ligt de temperatuur steevast rond de tien graden overdag en tien graden vorst ’s nachts. De wind waait uit het westen met snelheden tussen de twintig en vijftig kilometer per uur en neerslag valt er niet. Geen millimeter.

Niet veel later gaat de sneeuw over in hagel en trekken Jeannette en ik onze regenbroeken aan. Alvaro blijft geduldig bij ons wachten. De hagel houdt alweer op nog voor we onze regenbroeken goed en wel aanhebben. We houden ze aan om onze benen tegen de koude wind te beschermen. Ik gooi de capuchon van mijn regenjas over mijn pet heen en trek mijn handschoenen aan. Tegen de kou kan ik mij wel wapenen.

‘Ik weet niet of ik veel verder wil lopen,’ zeg ik tegen Jeannette na twintig kilometer. ‘Ik ben helemaal op, hoe voel jij je?’

‘O, wel goed, maar ik hoef ook geen uren meer te lopen,’ antwoordt ze.

Alvaro en Mallku lopen een paar honderd meter voor ons en het busje is in geen velden of wegen te bekennen. Ik heb geen idee wat Alvaro’s plannen zijn voor vandaag. Ik probeer zijn aandacht te trekken door te zwaaien, maar Alvaro kijkt niet op of om. Jeannette roept hem een paar keer, maar haar woorden verdwijnen in de wind.

‘Laat maar, dit heeft geen zin,’ zeg ik.

Na een half uurtje haalt het busje ons in, het stopt vlak voor ons en Aurelio stapt uit.

‘Hé, loop je niet alles?’ plaag ik Aurelio.

‘Ik ben de zestig al gepasseerd,’ antwoordt hij. ‘Bovendien heb ik slechte benen, door een ongeluk tien jaar geleden,’ verontschuldigt hij zich.

Dankbaar grijp ik dit aan. Ik ga het liefst zitten, uitrusten met mijn benen horizontaal. Als Aurelio niet meer zo goed kan lopen, wil ik daar best rekening mee houden en hoef ik niet toe te geven dat ik zelf doodop ben.

‘Misschien moeten we zo stoppen,’ zeg ik begripvol.

Maar Aurelio wijst mijn suggestie resoluut af.

‘Nog een klein stukje,’ antwoordt hij, ‘dan komen we bij een dorp waar we overnachten.’

We lopen door. Een dorp om te overnachten klinkt aantrekkelijk, maar een klein stukje blijkt acht kilometer te zijn. Twee uur lang lopen we nog door, het laatste half uur strompel ik. Ik struikel bijna over kleine kiezelsteentjes, mijn voeten kan ik amper meer optillen.

Bij het bord van Guacollo blijven Alvaro en Mallku wachten. Ze willen samen met ons het dorp in lopen, een paar kleine lemen huisjes met daken van stro langs de weg. Tussen de huisjes zoeken lama’s naar spaarzame sprietjes gras. Het dorp lijkt verlaten, volledig uitgestorven, maar bij een wat groter huis met zonnepanelen op het golfplaten dak houden Alvaro en Mallku halt. Aurelio loopt door naar een blauw betonnen huisje verderop. Even later komt hij terug met een man gekleed in vodden.

‘We kunnen binnen slapen,’ zegt hij enthousiast.

‘Kunnen we ook douchen?’ vraag ik.

Alvaro pakt mijn arm en trekt me mee naar de rand van het gebouw en wijst naar een klein laag lemen muurtje vijftig meter verder. ‘Daar is de wc.’

De man in vodden maakt het hangslot waarmee de houten deur van het huis afgesloten is, open. Trots laat hij ons binnen in het gemeenschapshuis. In de kale betonnen ruimte staan een paar kleine tafels met stoeltjes. Tegen de muur staat een bankje en in een hoek ligt een stapel matrassen. Ondanks de teleurstelling over het ontbreken van een warme douche ga ik opgelucht op het bankje zitten. Ik ben op, uitgeput en leeg, maar ik ben blij dat we onze tent niet op hoeven te zetten en dat ik vannacht binnen op een matras kan liggen.

Ik wenk Andrea omdat ik vermoed dat de zuurstofwaarde in mijn bloed erg laag is en dat ik me daarom zo uitgeput voel. Jeannette kijkt me kwaad aan. Ik zie aan haar ogen wat ze denkt, ze heeft helemaal geen zin in de bemoeizuchtige Andrea die enthousiast met de oxymeter komt aanzetten.

Maar ze is er niet voor niets bij, ze is in haar eentje de medische staf van ons begeleidingsteam, vertelde Alvaro me vandaag. Om ons goed te kunnen begeleiden over de altiplano vindt hij dat we een vehículo de apoyo, een hulpvoertuig, en medische ondersteuning nodig hebben. Wat Andrea voor medische kwalificaties heeft, werd me niet duidelijk, behalve dan haar bezit van een oxymeter. 92 procent geeft de meter aan. Helemaal niet slecht, maar één procent minder dan vanochtend. Blijkbaar zegt het zuurstofgehalte niet alles, want ik voel me veel slechter dan 92. Nu Andrea mij gehad heeft, wil ze ook Jeannette bemeten. De clip gaat op de rechter wijsvinger van Jeannette, maar het apparaatje geeft niets meer aan. Het display blijft zwart en hoe Andrea ook tikt en schudt er komt niets meer op het schermpje te staan. Ze probeert het bij zichzelf, maar de oxymeter lijkt definitief stuk.

Jeannette loopt opgelucht weg van Andrea en samen inspecteren we de ruimte. Er is nog een aparte kamer met een zware houten deur naast de grote open ruimte en ik vraag aan Alvaro en Aurelio of we daar kunnen slapen, dan liggen Jeannette en ik nog een beetje privé. Ze vinden het prima.

‘Hier in de hoek kunnen jullie koken,’ zegt Alvaro, terwijl hij een tafel naar deze hoek, vlak bij onze slaapkamer, schuift.

Terwijl wij onze slaapkamer inrichten, begint Andrea met koken. De lucht van vers gesneden ui maakt me misselijk en onwennig beginnen we onze eigen maaltijd klaar te maken. De kleine benzinebrander flakkert en walmt even, maar dan spuiten er mooie blauwe vlammen uit de pit.

Vier dagen geleden hebben we in Putre inkopen gedaan, tot grote vreugde van de lokale middenstand. Het lijkt veel langer geleden. Een week lang zaten we in Putre om te acclimatiseren en te wennen aan de hoogte. Een week in de luxe lodge La Chakana. Elke avond lekker eten, een biertje bij het haardvuur en een zacht warm bed. Maar het assortiment van de supermercados in Putre viel zwaar tegen. Kruiden, noten, rozijnen of kortkokende rijst zijn onbekende producten in Putre. Met geluk hebben we een busje zout en oregano weten te bemachtigen. Eén van de winkeltjes had pasta die maar drie minuten hoefde te koken, daar hebben we bijna twee kilo van gekocht, goed voor zes, zeven keer eten. Na lang zoeken, we zijn elk winkeltje in Putre afgegaan, hadden we voldoende voorraad voor een week. Daar gaan we nu mee aan de slag. Jeannette maakt een saus van ketchup, oregano, een blikje champignons en charqui. Charqui is de lokale specialiteit op de altiplano – gedroogd lamavlees. Het weegt niet veel, is lang houdbaar en heeft een zoute smaak. Ideaal voor ons, dacht ik. Terwijl Jeannette het prutje maakt, kook ik de pasta. Maar de pasta die in de winkel zo praktisch leek, blijkt in de praktijk minder ideaal. De kooktijd is kort, maar in slechts drie minuten veranderen de kleine harde spaghettisliertjes in een kleverige massa die nog het meest weg heeft van behangplaksel.

Gaucollo, 17 juni 2011. Dag 2, 28 km (44)

Het was een lange, maar ook mooie dag. De hoogvlakte is bijna eindeloos en we zagen een kudde grazende lama’s. Alvaro wilde doorlopen tot Gaucollo omdat we daar in een soort gemeenschapshuis kunnen slapen. Dat is wel prettig, dan hoeven we nog geen tent op te zetten en kunnen we slapen op een matras.

Andrea ging vandaag weer door met haar irritante gedrag. Ze wil steeds dat ik ademhalingsoefeningen doe. Gelukkig is haar apparaatje om het zuurstofgehalte te meten kapotgegaan. Ik hoop dat ze me nu met rust laat.

Onze begeleiders blijven een vreemd stelletje. Mallku studeert toerisme in Arica, maar hij spreekt geen woord Engels. Alvaro wil een toeristische trektocht over de altiplano ontwikkelen en gebruikt onze tocht hiervoor. Ik geloof er niks van.

Verder negeren ze ons en zijn ze niet in ons geïnteresseerd. Ze kookten apart en het leek alsof ze niet eens aan dezelfde tafel met ons wilden eten. We moesten ze vragen om een andere tafel bij hun tafel aan te schuiven zodat we in elk geval bij elkaar konden zitten.

Zelf koken viel tegen. De pasta uit Putre is plakkerig en de charqui is taai. De macaroni bij Señora Lucia was beter dan mijn eigen brouwsel. Arlen heeft veel moeite met eten. Ik hoop dat hij meer gaat eten, want hij heeft het zwaar en hij moet meer calorieën binnen krijgen. Hij heeft me beloofd om zo veel mogelijk chocolade te eten en legt een reep klaar zodat hij ’s nachts wat kan pakken.

Alvaro en Mallku blijven dicht bij ons vandaag. Het is onze vijfde wandeldag en vandaag willen we in Parinacota aankomen. Alvaro had al veel verder willen zijn. We lopen blijkbaar niet snel genoeg. Steeds wilde hij nog een stukje doorlopen, nog een stukje voor de lunch en aan het eind van de middag wilde hij niet stoppen, moesten we verder lopen, een stukje verder, voor we gingen kamperen. Meestal liep hij met Mallku een paar honderd meter voor ons en dat irriteerde me mateloos. Alsof we het niet goed genoeg doen. Zoals toen ik thuiskwam van de lagere school met een rapport zonder onvoldoendes en zelfs een acht voor rekenen. Trots liet ik het aan mijn vader zien zodra hij van zijn werk thuiskwam, maar fijntjes wist hij te benadrukken dat ik maar een zes voor Nederlands had. Dat kon ik toch veel beter. Was het dan nooit goed genoeg?

Vandaag is anders.

‘Hebben jullie goed geslapen, was het niet te koud?’ vraagt Alvaro.

‘We hebben goede slaapzakken en thermo ondergoed,’ antwoord ik een beetje ontwijkend.

Te koud was het niet, daar lag het niet aan, maar het slaapmatje in de tent ligt hard. Het duurt lang voor ik inslaap en vaak word ik ’s nachts wakker met een pijnlijk gevoel in mijn heup of een tintelende arm, volledig lam en gevoelloos doordat ik hem afgeknepen heb onder mijn eigen lichaam.

‘In Parinacota is een hostel, daar kun je goed uitrusten.’

‘Ja, we willen er ook een dag blijven.’

‘Een hele dag? Willen jullie morgen niet verder lopen?’

‘Dat kunnen we niet, Alvaro.’

Ik zeg dat wij het niet kunnen, maar ik denk dat Jeannette het wel zou kunnen. Ze heeft minder last van de hoogte, eet meer en loopt makkelijker. Maar ook Jeannette heeft wel zin in een rustdag. Alvaro zwijgt.

‘Is het een probleem voor je, als we een rustdag nemen?’ vraag ik.

‘Nee, dat is prima. Het is eigenlijk wel mooi, vanavond en morgen is het nieuwjaarsfeest van de Aymara in Parinacota.’

‘O, nieuwjaar op 21 juni?’

‘Ja, ik zal je in Parinacota wel laten zien wat er allemaal gebeurt.’

Ik begrijp er niets van. Als het aan Alvaro gelegen had waren we al verder geweest en hadden we het Aymara-nieuwjaar gemist. Ik weet niet wat het voorstelt, maar ik wil het niet missen. Er valt een ongemakkelijke stilte. Ik heb Alvaro eerder gevraagd waarom hij met ons meeloopt, maar eigenlijk nooit een goed antwoord gekregen. Hij zegt dat hij deze tocht als trekking aan toeristen wil aanbieden. Ik probeer het nog een keer. ‘Vind je het leuk om met ons mee te lopen?’

‘Ja, natuurlijk.’

‘Vind je niet dat we te langzaam lopen?’

‘Nee, dat is prima. Maar ik dacht dat jullie meer konden lopen.’

Hij heeft makkelijk praten. Hij is een hooglandindiaan, gewend aan de hoogte en bijna twintig jaar jonger.

‘Wij lopen al heel veel. Als je dit met andere toeristen wilt doen moet je er rekening mee houden dat ze nog veel minder kunnen lopen. De hoogte is een probleem.’

‘Daarom gaat er altijd een busje mee. Als ze moe zijn, kunnen ze instappen en meerijden.’

‘Denk je dat er veel toeristen hier willen lopen?’

‘Als we zorgen voor goede voorzieningen, zeker wel. Samen met Aurelio en dorpsbewoners wil ik eenvoudige hostels bouwen langs de route. Bijvoorbeeld in Guacollo, waar we in het gemeenschapshuis geslapen hebben.’

‘Loop je daarom met ons mee?’

‘Ja, ik wil kijken hoe het gaat. Maar ik vind het ook geweldig om jullie te helpen.’

Ik twijfel. Hij heeft nog wel wat te leren als hij met andere toeristen mee wil gaan.

‘Hoeveel kilometer hebben we nu gelopen vanaf Tripartito?’ vraagt Alvaro.

Ik kijk op mijn gps. ‘Negen kilometer vandaag,’ zeg ik, ‘en gisteren zaten we op 88.’

‘Dan moeten we over drie kilometer een foto maken, dan zitten we op honderd!’ reageert Alvaro enthousiast.

Rond het middaguur is het tijd voor de honderd-kilometer-foto. Alvaro omhelst ons, feliciteert ons. Mallku maakt de foto. Ik laat hen met gemengde gevoelens begaan. Natuurlijk is het een mijlpaal, honderd kilometer over de altiplano, honderd kilometer Chili. Maar het is pas een fractie van wat we willen lopen. Het is onze vijfde wandeldag, maar ik heb het gevoel dat we al weken lopen. We zijn al bijna twee weken op de hoogvlakte, maar ik voel me alsof ik gisteren nog op zeeniveau zat. Ik heb geen last van hoofdpijn, ik ben niet ziek, maar alles wat ik doe kost me minstens twee keer zoveel energie als normaal. Ik moet voortdurend aan mijn ademhaling denken, ik moet voordurend tegen mezelf zeggen dat ik het rustig aan moet doen. Let ik daar even niet op, dan sta ik te hijgen als een paard. Hebben we er wel goed aan gedaan om meteen op de altiplano te beginnen?

Parinacota laat er geen misverstand over bestaan. In metershoge letters gemaakt van witte keien staat de naam van het dorp op een heuveltje geschreven. We lopen tussen een paar witte lemen huisjes door en komen bij het pleintje voor de kerk. Het witte kerkje met rieten dak is de toeristische trekpleister van dit dorpje, het hoogstgelegen dorp met een school en kerk in de hele wereld. Busladingen schoolkinderen en jeeps met toeristen komen naar Parinacota voor een paar witte lemen huisjes en een wit ommuurd kerkje. Maar ik moet toegeven, het ziet er exotisch uit. De rode ornamenten in de vorm van hogepriesters in een brede pij op de witte muurtjes steken fel af tegen de blauwe lucht. De grote houten deur van de kerk is fel blauw geschilderd en omgeven met dieprode pilaren. Het schijnt dat de kerk van binnen ook prachtig is, maar een zwaar hangslot sluit de houten toegangsdeur af.

Op het pleintje wordt druk gewerkt. In het midden, tegenover een kleine houten kiosk, graaft een man zuchtend en steunend een diepe kuil. Rondom het plein bouwen mensen kraampjes en zes mannen hangen gevaarlijk in hoge palen en proberen een groot wit tentdoek over de palen en het plein heen te trekken. Het doek wappert in de wind en de mannen hebben de grootste moeite het doek in bedwang te houden. Tegenover de kerk, aan de andere kant van het pleintje, ligt een met bloed besmeurde witte lamahuid. Grote bakken vlees staan op een schraag en een breedgeschouderde man met een bijl in zijn bebloede handen lijkt zo uit een horrorfilm te zijn gestapt.

‘Don Leo!’ roept Alvaro en stapt op de man af. ‘We komen te voet van Visviri en zij willen door heel Chili lopen,’ introduceert hij ons. ‘Heb je een kamer vrij?’

Don Leo kijkt even op, murmelt wat en loopt met een van de vleesbakken een huisje in. Handen schudden is er niet bij vandaag. De andere vleesbakken verhuizen ook van buiten naar binnen.

‘Don Leo heeft het erg druk,’ zegt Alvaro tegen ons. ‘Hij is heel belangrijk in het dorp en verantwoordelijk voor het nieuwjaarsfeest dat vannacht en morgen gehouden wordt. Maar ik denk wel dat hij een kamer voor jullie heeft.’

Als Don Leo even later naar buiten komt is het ergste bloed van zijn handen afgespoeld en loopt hij met ons mee naar zijn hostel in een smal zijstraatje van het plein. Overal ligt rommel in de steeg. Voorzichtig lopen we tussen roestige stalen oliedrums, grote plastic jerrycans en houten planken door naar de grote uitbundig bewerkte houten deur van het hostel Uta Kala – ‘huis van steen’ in het Aymara. Binnen ziet het er opvallend netjes uit. De vloer is helemaal betegeld en de stenen muren zijn strak bepleisterd en kleurrijk geschilderd. We krijgen de sleutel van een tweepersoonskamer en weg is Don Leo weer.

Als we niet veel later al onze spullen op onze kamer hebben uitgestald en op het bed neerploffen blijkt de kamer minder behaaglijk dan ik aanvankelijk dacht. Het huis mag dan van steen zijn, het is ook steenkoud. Het bed voelt ijzig aan en trekt alle warmte uit mijn benen. De thermometer aan mijn wheelie geeft vijf graden aan.

‘Ik ga kijken of er warme douches zijn,’ zeg ik tegen Jeannette.

‘En?’ vraagt ze als ik weer terugkom.

‘Er komt warm water uit de douche,’ zeg ik, ‘maar het is niet veel. Het zijn van die elektrische douches, waar het water in de douchekop wordt verwarmd.’

‘Ik ga niet,’ zegt ze.

Ik twijfel. Ik wil het stof van de altiplano van me afspoelen. Bovendien slaap ik beter als ik lekker gewassen ben. Ik neem de verkeerde beslissing.

Met mijn kleine handdoekje loop ik naar de doucheruimte. Ik zet de douche aan, maar het miezerstraaltje water lijkt niet meer dan lauw te worden. Als ik me naast de douche uitkleed en naakt met mijn blote voeten op de steenkoude tegels sta begin ik te rillen. Voorzichtig voel ik met mijn hand of het lauwe water misschien warm geworden is. Dat lijkt er wel op, het water voelt aangenaam aan, maar als ik onder de douche sta blijkt het kleine straaltje water bij lange na niet voldoende om mij op te warmen. Tegen de tijd dat het water over mijn billen stroomt is het al volledig afgekoeld. Het ergste moet dan nog komen. Zodra ik uitgedoucht ben en ik nat in de kille ruimte sta, begin ik weer te rillen. Met een verkleumd lijf kom ik bij Jeannette. Even twijfel ik, seks schijnt een goede manier te zijn om op te warmen, maar ik wil het Jeannette niet aandoen om met mijn ijskoude lichaam tegen haar aan te kruipen. Ze zou me ook meteen het bed uit duwen.

‘Zullen we buiten in de zon gaan zitten, nu het nog licht is,’ stel ik voor.

Ik wil de warmte van de zon voelen, maar buiten valt het niet mee een aangenaam plekje te vinden. De wind is ijzig koud en de meeste plekken liggen in de zon én in de wind, of beschut maar in de schaduw. We gaan dicht tegen elkaar op een stoepje tegen een huisje in de zon zitten. Op het pleintje is het drukker geworden. De mannen zijn er in geslaagd om het tentzeil over het plein heen te spannen en de kraampjes aan de rand van het plein worden ingericht.

Alvaro komt over het plein naar ons toe gelopen. Hij is in opperbeste stemming. ‘Jullie hebben geluk, niet veel mensen maken het Aymara Nieuwjaar mee.’

‘Is dat altijd op 21 juni?’ vraag ik.

‘Ja, altijd. Het nieuwe jaar begint op de kortste dag van het jaar. Om zes uur morgenochtend komt de zon op en vanaf de heuvel waar Parinacota op geschreven staat kun je de zon precies zien opkomen tussen de vulkanen Parinacota en de Pomerape. Dat is het teken dat het nieuwe jaar begint.’

‘En wat gebeurt er vanavond?’

‘Vanavond is een groot feest. Er is muziek, eten en drank. Het gaat de hele nacht door en om vijf uur gaat iedereen de heuvel op om de zonsopkomst te zien. Zodra de eerste straaltjes van de zon tussen de beide vulkanen schijnen wordt een lama geofferd. Je moet echt gaan kijken, het is heel bijzonder.’

‘Het klinkt wel heel speciaal,’ zeg ik tegen Jeannette.

‘Ik ga echt niet de hele nacht feesten, daar ben ik veel te moe voor,’ antwoordt ze.

‘Nee, dat was ik ook niet van plan, maar misschien kunnen we om vijf uur mee de heuvel op gaan.’

‘Als jij wil mag je gaan, maar ik blijf in bed. Het vriest twintig graden vannacht, ik ga echt niet in die kou naar de opkomende zon kijken.’

Ik twijfel nog. Ik ben ook moe en ik kan zeker een goede nachtrust gebruiken, maar hier komen we nooit meer en dit is mijn enige kans om het Aymara-ritueel bij zonsopkomst te zien. ‘Welk jaar wordt het voor de Aymara?’ vraag ik aan Alvaro. ‘Ook 2011?’

‘Nee, onze jaartelling gaat veel verder terug. Voor ons begint het jaar 5519.’

‘O, wat is er 5519 jaar geleden dan gebeurd?’ vraagt Jeannette.

‘Hoezo?’ Alvaro snapt de vraag niet.

‘Nou,’ licht Jeannette toe, ‘voor ons is in het jaar nul Jezus geboren. Dat is nu 2011 jaar geleden. Is er iets speciaals gebeurd in het jaar nul van de Aymara?’

‘Nee, we zijn gewoon begonnen met tellen,’ antwoordt Alvaro.

Op het plein wordt nog druk gewerkt door mannen rond het gat dat gegraven is. Rond het gat staan bakken met vlees, emmers met aardappels en bonen en maïsbladeren.

‘Wat zijn ze daar aan het doen?’ vraag ik aan Alvaro.

‘Dat is de oven. In het gat gaat al het eten. Een laag vlees,

maïsbladeren erover, aardappels en bonen, weer maïsbladeren, weer vlees, en zo maar door. Er omheen komen stenen en gloeiende kolen. Het geheel wordt afgedekt met een laag stenen. Het blijft de hele nacht gloeien en morgenochtend wordt het als ontbijt geserveerd. Heel lekker.’ Alvaro gaat met zijn tong over zijn lippen. Hij heeft nu al trek in het ontbijt van morgen.

Om acht uur begint het feest. Iedereen is er klaar voor. De stalletjes zijn bemand en panfluitmuziek schalt uit de boxen. Het witte zeil dat over het plein hangt wappert in de wind. Het is guur.

‘Hoeveel Aymara’s zouden er doodvriezen vannacht?’ zegt Jeannette.

Het feest kan ons niet zo bekoren. Het is niet heel erg druk, her en der hangen wat mensen rond met een fles bier in hun hand en er wordt nog niet gedanst. Het is waarschijnlijk nog te vroeg, als je tot vijf uur door moet feesten kun je niet al om acht uur beginnen.

We zijn moe en rond negen uur gaan we slapen.

‘Wat doe je morgenochtend?’ vraagt Jeannette.

‘Ik weet het nog niet. Ik ga geen wekker zetten, maar als ik wakker ben ga ik misschien wel kijken.’

‘Als je mij maar niet wakker maakt.’

Maar om vijf uur ben ik niet wakker. Om zes uur niet en om zeven uur ook niet. Ik slaap als een blok, de hele klok rond. Het eens-in-mijn-leven-Aymara-nieuwjaarsritueel gaat totaal aan me voorbij. Als we rond negen uur het plein oplopen is de oven al bijna helemaal leeggeruimd. Het vlees ligt in bakken klaar om opgeschept te worden. Een man die zwetend in de hete kuil staat gooit de laatste gloeiende aardappels eruit. Aan lange tafels zitten mensen klaar, wachtend op het ontbijt, meer mensen dan we gisteravond hebben gezien. Zitten is trouwens niet het juiste woord. De meesten hangen, liggen half voorovergebogen met hun hoofd op hun over elkaar geslagen armen. Ze zijn dronken of uitgeput, of allebei. Iedereen krijgt een bord voorgezet. Maar hoewel het lekker ruikt én gratis is, gaan wij op zoek naar een lichter ontbijt. Eten blijft voor mij een probleem op de altiplano. Langzaam gaat het wat beter, ik hoef niet meer zo te kokhalzen tijdens het eten, maar het kost me nog altijd moeite om genoeg binnen te krijgen. Brood en soep, dat kan ik nog wel verdragen.

Na het ontbijt loopt het plein leeg. Alleen het afval blijft achter, flessen bier, borden met etensresten. De kraampjes die normaal gesproken open zijn om koffie, thee, snoep en souvenirs aan toeristen te verkopen blijven dicht. Alleen wij blijven eenzaam achter op het plein, af en toe een ander plekje zoekend in de zon en uit de wind. De dag sleept zich traag voorbij. Het kerkje hebben we aan de buitenkant al drie keer bekeken en de kerkdeur blijft dicht. Parinacota mag dan wel het hoogste dorp ter wereld zijn met een kerk en een school, maar moet het stellen zonder mobiel bereik of internet, en dat in het jaar 5519.

Aan het eind van de middag komt Alvaro weer het plein opgelopen.

Ik wenk hem. ‘Morgen lopen we naar Lago Chungará?’ zeg ik, half vragend.

‘We kunnen verder lopen,’ antwoordt hij, ‘Naar Lago Chungará is maar vijftien kilometer.’

Ik zucht.

‘Maar de eerste plaats na Lago Chungará is toch Guallatire?’ vraag ik.

‘Klopt.’

‘Dat is vijftig kilometer verder, dat halen we niet in twee dagen. Dan kunnen we beter morgen naar Lago Chungará lopen en daarna in twee dagen naar Guallatire,’ concludeer ik.

Alvaro kijkt nog bedenkelijk. Hij wil sneller, maar dat trek ik niet. Lago Chungará ligt volgens mij geen vijftien, maar bijna twintig kilometer van Parinacota en er is daar een hut van Conaf, het Chileense staatsbosbeheer. Daar kunnen we overnachten en vervolgens kunnen we in twee dagen naar Guallatire lopen. Van Guallatire naar Salar de Surire is nog eens vijftig kilometer, ook weer twee dagen lopen. Dan hebben we dagetappes die te doen zijn. Alvaro stemt in met ons plan, morgen om negen uur gaan we verder, naar Lago Chungará.

***

Ik word wakker en blijf stil liggen. Als ik beweeg kom ik op een ijskoud plekje in bed. Ik hoor keukengeluiden, het ontbijt wordt klaargemaakt. Don Leo heeft zijn roes blijkbaar uitgeslapen. Ik moet naar de wc, maar ik heb geen zin om op te staan, mijn warme bed uit te gaan en mijn koude kleren aan te trekken. Jeannette wordt ook langzaam wakker. Over ruim een uur gaan we weer lopen, een korte dag naar Lago Chungará. Met een ruk gooi ik de dekens van mij af en trek ik snel mijn ijskoude kleren aan. Plotseling voel ik mij duizelig worden, ik zoek steun tegen de muur, maar de muur beweegt, vervaagt en ik zak terug op bed.

‘Wat is er?’ vraagt Jeannette bezorgd.

Ik weet het niet. Ik snap het niet. In bed voelde ik mij nog kiplekker en ineens voel ik mij goed beroerd. We hebben nota bene gisteren een rustdag gehad. Oké, we hadden ons er iets anders van voorgesteld, een rustdag in Parinacota. Lekker uitrusten in een hostel, onze mail bekijken en een verhaaltje op onze weblog plaatsen. Maar nee, Parinacota is geen plek voor een rustdag. Het plaatsje is mooi, heeft een leuk wit kerkje en witte huisjes met rieten daken, maar verder is er niets, behalve de constant aanwezige gure, koude wind die tussen de huisjes door raast. Hostel Uta Kala ziet er vanbinnen mooi en goed afgewerkt uit, maar alles is hard en koud. Het is ontworpen voor de tropen, zo lijkt het. De kleine raampjes laten nauwelijks licht binnen en warmte kan helemaal niet binnendringen in deze bunker. De temperatuur schommelt er rond de vijf graden. Don Leo is een vrek van de ergste soort. In de kleine eetzaal staan twee gaskachels, maar hij wilde ze niet aanmaken voor ons. We mochten blij zijn dat er warme douches waren. Ik had al twijfels toen ik na aankomst probeerde het stof van de afgelopen dag van me af te spoelen. Misschien had ik dat beter niet kunnen doen. Want zou dat het zijn? Zou de douche mij ziek hebben gemaakt? Ik kan het me niet voorstellen. Ik heb wel vaker een beetje koud water over me heen gehad.

Ineengebogen op bed, mijn hoofd op mijn knieën, voel ik me weer een klein beetje beter. Langzaam sta ik op en steunend tegen de muur, die nu gelukkig wel blijft staan, zoek ik mijn weg naar de wc. In de eetruimte laat ik mij bij de gedekte tafel voorzichtig in een stoeltje zakken. Ik heb moeite mijn hoofd recht te houden, het lijkt alsof mijn hoofd vol zit met lood en mijn nekspieren zich tot het uiterste moeten inspannen om te voorkomen dat mijn hoofd zo, plop, van mijn nek af valt. Met mijn ellebogen op tafel leg ik mijn hoofd in mijn handen.

Jeannette komt de slaapkamer uit en legt een hand op mijn schouder. ‘Gaat het een beetje?’ vraagt ze.

‘Eigenlijk niet,’ zeg ik, ‘ik weet niet wat er is, ik voel me moe en duizelig.’

Ik beweeg mijn hoofd traag omhoog en kijk haar aan. De beelden komen met vertraging op mijn netvlies, waardoor de ruimte nog beweegt als ik mijn hoofd weer stil houd.

‘Misschien helpt een beetje thee,’ zegt ze, terwijl ze een kopje vult met heet water uit de thermoskan.

Ik neem een slokje van de slappe zoete thee die Jeannette voor me heeft neergezet, maar het kost me moeite om de thee door te slikken. Ondanks de kou binnen komen er zweetdruppeltjes op mijn voorhoofd. De ruimte benauwt me, de muren kruipen naar me toe en proberen me in te sluiten. Ik moet weg, ik moet naar buiten.

De frisse wind die door de steeg waait maakt me aan het rillen. Het is koud in de schaduw en ik zoek een plekje bij het plein in de zon tegen een muurtje. Daar zak ik neer, probeer ik rustig adem te halen en de frisse lucht op te nemen, de zuurstof eruit te zuigen, terwijl de zon mijn lichaam warmt.

Ik weet niet hoelang ik er zit, maar ineens zit Jeannette weer naast me. ‘Wat denk je,’ vraagt ze, ‘kun je vandaag lopen?’

Lopen? Ik moet er nog niet aan denken om überhaupt op te staan, ik heb nog geen moment gedacht aan vertrekken. Ik was me niet eens meer bewust van het feit dat we met een wandeltocht bezig zijn.

‘Ik weet het niet,’ zeg ik, ‘ik voel me zo slap.’

Jeannette trekt snel de enige juiste conclusie. ‘We gaan terug naar Putre,’ zegt ze, ‘dat is maar vijftig kilometer hier vandaan en we zitten vlak bij de weg. Aurelio kan ons brengen met het busje.’

Ze heeft het nog niet uitgesproken of Aurelio komt met zijn busje aangereden.

Andrea stapt uit en heeft meteen in de gaten dat er iets niet goed is. Ze loopt op me af en steekt meteen van wal. ‘Wat is er aan de hand? Voel je je niet goed? Je moet goed ademhalen, daar knap je van op. Doe mij maar na.’