Voorwoord

Stel je niet zo aan, fluisterde mijn innerlijke stem. Doe gewoon wat harder je best. En stop met je godverdomme zo aan te stellen.

In september 2015, op mijn 25ste, kon ik niet meer vooruit en niet meer achteruit, ik zat vast in mezelf en in een wereld die met de seconde overweldigender werd. Het woord burn-out viel en ik kon mijn oren niet geloven. Want ik was toch niet flauw? Ik toch niet? Na maanden van verzet volgde eindelijk de overgave en het besef dat ik mezelf stukje per beetje de afgrond had ingeduwd. Niet actief, maar vooral passief door niet goed voor mezelf te zorgen, mijn noden niet uit te spreken en 7 op 7 te leven voor anderen in de plaats van voor mezelf.

Nu, bijna 4 jaar later, zie ik het als het mooiste geschenk uit mijn leven, een mislukte dobbelpoging die me terug naar start bracht. Mijn burn-out was niet de kans om een nieuw begin te creëren, maar wel een nieuw einde. Tijd om te gaan inzoomen op wat ik belangrijk, fijn en verrijkend vond en te gaan kijken waar ik mezelf saboteerde en klein hield. Het begon als een trip – van halte naar halte – en het werd de reis van mijn leven. Een reis die nooit zal stoppen. Want als je eenmaal over de rooie gaat, dan weet je dat je nooit meer terug die kant op wil. Het is een keuze om elke dag te leven, voor, door en met mezelf.

Tijdens de 6 maanden dat ik thuis was, oefende ik zelfzorg. Het lijkt zo vanzelfsprekend, maar voor zovelen onder ons is het dat niet. Onze prioriteiten liggen vaak buiten ons: in het krijgen van erkenning en goedkeuring, waardoor we onze eigen voorwaarden steeds schenden, de grenzen flexibeler worden en we onszelf steeds meer naar de achtergrond schuiven. Een dynamiek die ik – als mens en coach – bij zoveel mensen zie. De wereld wordt sneller, intenser en stopt nooit. Als we daarin willen blijven meegaan volgens de regels van tientallen jaren geleden zullen de burn-outs als paddenstoelen uit de grond blijven schieten.

Een zin die me altijd zal bijblijven is die van een psychiater waar ik langsging: proficiat met je burn-out. Het maakte me razend, hysterisch en onwijs verdrietig. Nu zie ik wat hij bedoelde. Die tweede kans die voor het oprapen lag, de nieuwe inzichten die ik kon verzamelen en de dagen die nog in het verschiet lagen. Het klinkt cru – maar ik zeg het van harte –, eigenlijk wens ik iedereen een burn-out toe. Niet tot aan het gaatje, niet tot je niet meer kan wandelen. Maar als een bushalte, waar je tijd krijgt om rondom je te kijken, je route te (her)berekenen en te kiezen welke richting je aan het uitgaan bent.

Bram deelt open en eerlijk. Was dit boek er maar toen het zwart zag voor mijn ogen, het had een bemoedigende gloeilamp kunnen zijn. Een verhaal vol veerkracht en moed. En ellende, dat ook. Maar vooral een voedingsbodem voor hoop en geluk.

Dat het je mag inspireren en motiveren.

Met liefs,

Eva Daeleman

Na jarenlang werken voor radio en tv, een blitse, flitsende carrière en een burn-out kiest Eva nu voor een leven op haar ritme. Ze werkt als schrijver en coach en woont aan zee.

Aanbeveling

‘Ik denk dat je een burn-out hebt’, zei de dokter tegen me. Ik schoot direct in de ontkenning: ik een burn-out. Echt niet! Ik was moe en kon niet meer voor- of achteruit, maar een burn-out? Nee! Ik was 19, studeerde, woonde op kamers, sportte en had bijbaantjes. Ik had gewoon een druk leven. Daar is toch niks mis mee?

Ik leerde dat er inderdaad niks mis mee is, maar dat je er op een goede manier mee moet omgaan. En daar ging het mis bij mij. Van mezelf moest ik alle ballen in de lucht houden en alles ook nog perfect doen. Ik vergeleek me met anderen en zij konden dit toch ook? Waarom kan ik dit dan niet? Een gevoel van machteloosheid overheerste.

Ik ging in therapie, rekende af met problemen uit het verleden en leerde mezelf kennen. En dat is misschien mijn mooiste ‘cadeautje’ van mijn burn-out: je leert jezelf kennen. Je leert je grenzen kennen, je leert je lichaam opnieuw kennen en de signalen wanneer het mis dreigt te gaan herken je eerder. Ik resette mezelf en dat was een les voor het leven.

Het moment dat de grond onder je voeten vandaan valt en je de diagnose burn-out krijgt, is onbeschrijfelijk. Je hebt geen idee hoe het verder moet en waar je moet beginnen. Er komt een dag dat het beter gaat en dan zul je je burn-out als een cadeautje zien. Hoe gek dat misschien op dit moment ook klinkt.

Bram deelt zijn verhaal open en eerlijk. Dat vind ik enorm knap en daar is veel lef voor nodig. Zijn verhaal zal je ontroeren, inspireren en hopelijk helpen.

Ik wens je veel goeds!

Liefs,

Veronique Janssen

Veronique Janssen is de trotse eigenaresse van haar persoonlijke boekenblog Veronique’s Boekenhoekje. Hier deelt ze recensies, interviews en een kijkje in haar leven. Het belangrijkste: mensen een positief gevoel geven!

Van dag 1 en verder

Dag 1

(7 december 2016)

De wekker gaat. Net zoals elke ochtend weerklinkt diezelfde irritante, schelle toon. Ik ben te lui om een leuk muziekje uit te zoeken om mee wakker te worden. Fuck, is het nu alweer 7u? Ik krijg m’n ogen met moeite open. Ik voel me alsof er een vrachtwagen over me heen is gereden, met een snelheid van 180 kilometer per uur.

Neen, ik heb het de dag ervoor niet tot diep in de nacht op een zuipen gezet. En neen, ik heb ook niet tot 2u ’s nachts Netflix-series zitten bingewatchen.

Ik ben de dag ervoor gewoon gaan werken en ben als een voorbeeldige werknemer om 23u onder de wol gekropen. En toch voel ik me alsof ik maandenlang niet geslapen heb. Ik raak gewoon niet uit m’n bed. M’n benen willen niet meer mee. Alsof ze zo slap zijn geworden als een platgekookte spaghettisliert. Nog even snoozen en dan zal het misschien wel beter gaan, denk ik. (Eigenlijk weet ik al dat dat niet klopt, ik heb intussen al tientallen artikels gelezen met de titel Snoozen is slecht voor de slaapkwaliteit, maar ik negeer die allemaal omdat ik nu eenmaal verslaafd ben aan snoozen.)

Intussen is het 8 uur en strompel ik naar de wc. Om die vervolgens onder te kotsen. Oh, ik heb gewoon buikgriep, denk ik enigszins gerustgesteld. Ik besluit een dag thuis te blijven zodat ik morgen weer fris en monter kan gaan werken. Ik cancel al m’n afspraken en kruip weer onder m’n warme donsdekens. Hoera, opgelost.

Wanneer ik opnieuw wakker word, zie ik op mijn wekker dat het al 14u is. Ik kreeg het verschrikkelijke ding van een vriendin toen ik 18 was. In die tijd was het een fancy exemplaar waarmee je ook het uur op je plafond kon projecteren. Nu is dit voorwerp meer dan rijp voor het containerpark en laat de projectiefunctie het de helft van de tijd afweten. Maar waarom zou je ook investeren in een wekker? Je gaat toch geen geld betalen voor iets wat je leven verwoest, elke dag opnieuw? Ja, ik ben een drama queen wanneer ik wakker word.

Na mijn zes uur durende slaapmarathon ben ik helaas nog altijd even moe als ’s ochtends. Toch maar even bij de huisarts binnenspringen, besluit ik. Uit bed komen, m’n kleren aandoen, de trap aflopen, de wandeling naar de dokter… Het lijkt allemaal eeuwen te duren. Op straat word ik zelfs ingehaald door vrouwen die de pensioengerechtigde leeftijd al lang voorbij zijn. Ik voel me alsof ik aan de Ironman-triatlon heb deelgenomen. Wat uiteraard niet kan, want ik sport alleen in noodsituaties. Een sprintje trekken om de trein nog op tijd te halen, bijvoorbeeld. Om vervolgens tien minuten te moeten bekomen met een zwetende kop in een veel te volle wagon.

Ik vertel aan de huisarts dat ik moe en misselijk ben en kamp met felle hoofdpijn. Er woedt blijkbaar een buikgriepepidemie in de Gentse Bloemekenswijk, dus wordt al snel besloten dat ik in hetzelfde bedje ziek ben. Een dag of 3 rusten en ik zou me weer kiplekker moeten voelen.

Wat ik niet vertel aan de dokter is dat ik al maanden erg moe ben. Dat ik me nooit uitgeslapen voel. Dat ik niet gelukkig ben. Dat m’n werk me leegzuigt. Dat ik me een complete nietsnut en mislukkeling voel. Dat het lijkt alsof ik geen enkele taak meer gedaan krijg. Dat ik voor het minste op m’n paard zit. Heel snel gespannen ben. Hartkloppingen heb. Al die dingen lijken me op dat moment niet zo belangrijk. Ik heb wel wat stress, maar dat heeft vast niets te maken met hoe ik me nu voel.

Dacht ik. Bleek het toch anders in elkaar te zitten.

Dag 5

De wekker gaat. Opnieuw weerklinkt die irritante schelle toon. Opnieuw is het veel te snel 7u.

Ik heb de voorbije dagen goed gerust. Al ben ik tijdens m’n ziekteverlof wel nog snel naar een werkvergadering geweest die ik absoluut niet kon annuleren. En ik heb tussendoor ook wat mails beantwoord. Maar voor de rest, goed gerust hoor.

Nadat ik tijdens het weekend de wedstrijd ‘zo weinig mogelijk uit de zetel komen’ met twee vingers in de neus gewonnen heb, ben ik van plan om vandaag, maandag, opnieuw aan de slag te gaan. Met nieuwe moed. Ik moet een vergadering leiden, een presentatie geven… Nog langer thuisblijven kan echt niet.

Maar nu het moment aangebroken is, slaag ik er opnieuw niet in om die twee zware benen van me richting de rand van m’n bed te duwen. Dat mensen zo moe kunnen zijn, ik had er geen idee van. Het liefst zou ik 100 jaar slapen zoals Doornroosje. En dan wakker gekust worden door een knappe prins. (Eigenlijk word ik elke ochtend al wakker gekust door een knappe prins, dus op dat vlak kan m’n leven niet beter zijn. Nou ja, elke ochtend is overdreven, zo romantisch zijn we nu ook weer niet).

De minuten op de wekker schrijden voorbij, maar ik blijf maar in bed liggen. Oké, dit is niet meer normaal, besluit ik. Ik annuleer opnieuw al m’n meetings en ga terug naar de dokter. Alweer lijkt die wandeling uren te duren. Ik lijk al versleten nog voor m’n leven goed en wel begonnen is. Ik schiet in paniek. Wat als ik me zo blijf voelen? Zal ik ooit nog een sprintje kunnen trekken wanneer ik een trein dreig te missen? (In m’n hoofd speelt er intussen onheilspellende muziek af.)

De dokter zegt me dat het echt niet normaal is dat ik me zo vermoeid voel. Zo leeg. Ze neemt bloed af, maar vermoedt dat het probleem elders ligt. ‘Hoe voel je je eigenlijk? Op mentaal vlak dan’, vraagt ze me. ‘Uh, uh, uuuuh, bwa, gaat wel. Of ja. Eigenlijk voel ik me niet zo gelukkig op m’n werk’, stamel ik. En dan beginnen de woorden te stromen. Ik biecht op dat ik bij momenten kapot ga van de stress, dat ik me eenzaam en niet gesteund voel en dat ik mezelf bij momenten als een grote loser zie. Na vijf minuten onderbreekt ze me. ‘Je hebt dezelfde symptomen als iemand die een burn-out heeft’, vertelt ze. Ikke een burn-out? Nee, dat kan echt niet. En zeker nu toch nog niet. Ik ben pas 28. Enkel veertigers krijgen toch burn-outs?

Maar blijkbaar worden ook steeds meer jonge mensen geveld door het grote, stoute burn-outmonster. De dokter vuurt een checklist vragen op me af. ‘Ben je perfectionistisch?’ Jup. ‘Kan je het werk makkelijk loslaten?’ Nee, totaal niet. ‘Kan je je makkelijk ontspannen?’ Nope. ‘Voel je je betrokken bij je werk?’ Nope. ‘Krijg je veel ondersteuning op het werk?’ Nope.

Ik vertel intussen ook maar dat ik al enkele maanden naar een psycholoog ga omdat ik hele dagen zit te piekeren en m’n gedachten niet kan loslaten.

Toch een burn-out dan? Of gewoon een beetje oververmoeid? Ja, het zal dat wel zijn. Toch? Toch?

De dokter schrijft me meteen drie weken rust voor. Een schok. Want ik moet nog zoveel projecten opvolgen, vergaderingen afwerken, budgetten beheren… voor het einde van het jaar. ‘Laat het los. Niemand is onmisbaar, Bram’, klinkt het. Hmm, allemaal mooi gezegd, maar ik ben toch echt wel onmisbaar.

Wanneer ik op de terugweg na elke 100 meter een rustpauze moet inlassen, beslis ik om de raad van de dokter op te volgen. Ik ga lekker niets doen. Na drie weken thuisblijven moet ik me echt wel herboren voelen. Dan kan ik het nieuwe jaar volledig opgeladen starten. Bovendien ga ik tussen kerst en oud en nieuw toch verlof nemen.

Ik laat m’n verantwoordelijke weten dat ik drie weken afwezig zal zijn, cancel alle afspraken en kruip in de sofa voor de tv. Na 5 minuten val ik in slaap. Een zalige, diepe slaap.

Dag 12

Ik zit intussen een week ziek thuis. Wat ik in die tijd gedaan heb? Slapen, slapen, slapen.

Een gemiddelde weekdag ziet er momenteel zo uit:

7u30: Ik word wakker omdat de wekker van m’n vriend afgaat. Zijn alarmsignaal is vrolijker. Je hoort zelfs vogeltjes fluiten, hoe schattig. Not, want om 7u30 ’s morgens is niets schattig.

8u: Ik zit wat op m’n smartphone te prullen. Voor de twintigste keer Facebook en Instagram checken.

8u30: M’n vriend – Gaetano heet hij trouwens, m’n zwoele Italiaan die helaas geen woord Italiaans spreekt – is eindelijk naar het werk vertrokken. Uren kan hij onder de douche blijven staan. Ik probeer weer in slaap te vallen. Soms lukt dat, soms niet. Als het niet lukt, blijf ik gewoon in bed liggen. En met een wezenloze blik naar het plafond staren.

11u: M’n kat – we hebben hem Leopold III genoemd, zogezegd naar de Belgische koning, maar eigenlijk naar de Vlaamse boysband met Pat Krimson uit de jaren 90 – komt op m’n bed springen. Correctie: hij springt op mij. Met z’n pootjes duwt hij steeds harder en harder. ‘Word wakker lui zwijn. M’n eten is op en m’n kattenbak moet ververst worden. Ik ga niet nog eens in m’n eigen kak zitten om te schijten’, zie ik hem denken.

11u30: Ik ben uit bed gestrompeld, hoera! Ik geef de kat eten, ververs z’n kattenbak en maak voor mezelf ontbijt. Ik plof in de zetel en probeer de krant te lezen. De letters dansen voor m’n ogen, ik kan me echt niet concentreren. Wat Netflix kijken dan maar. Series die ik vroeger geweldig vond, gaan nu te snel en zijn te flashy. Ik kan het gewoon niet volgen. Wat masturberen dan? Dat is een van mijn favoriete hobby’s geworden. Even goed ontspannen en dan weer in slaap vallen.

14u: Ik word wakker en besluit het voorgaande nog eens opnieuw te proberen om vervolgens weer in slaap te vallen.

16u: Ik ga douchen. Zo kan ik tegen m’n vriend vertellen dat ik niet de hele dag in pyjama gezeten heb – haha. Daarna probeer ik toch even wat frisse lucht op te snuiven. Ik ga naar het centrum om met m’n vriend iets te eten of als dat niet lukt probeer ik toch op z’n minst een blokje om te wandelen. De buitenlucht doet me altijd goed, maar toch kost het elke dag zoveel moeite om buiten te komen.

19u: Terug thuis kijk ik tv – meestal val ik in slaap.

23u: Ik kruip in bed en besef dat m’n dag vandaag weer vrij leeg en nutteloos was. Ik kan niet slapen, begin te piekeren. Soms val ik even in slaap om vervolgens het gevoel te hebben dat ik ga stikken. Naar adem happend word ik dan weer wakker. Dit begint steeds enger te worden. Moet ik over twee weken niet ‘genezen’ zijn?

Dag 17

Kerstbomen, kerstmarkten, kerstballen, kerstlichtjes, kerstshoppen, kerstliedjes: ik vind het normaal geweldig. Ik kijk er maanden naar uit en neem elk jaar zelfs enkele dagen vakantie om er optimaal van te genieten. Dit jaar doet het me echter niets. Er staat een kerstboom in huis – we zijn die nog net voor m’n breakdown gaan halen, met m’n laatste restjes energie heb ik hem versierd –, maar die bezorgt me niet hetzelfde warme gevoel als andere jaren. Voor het eerst wil ik Mariah Carey haar stembanden eigenhandig verwijderen als ik voor de duizendste keer all i want for christmas is you op de radio hoor. Het kerstshoppen heb ik dagen uitgesteld – tot ik eindelijk eens genoeg energie had om me naar de winkelstraat te slepen. En de kerstmarkt vond ik vooral heel druk. Ik voelde me er benauwd. Had er te weinig ademruimte. Ik heb zelfs geen glühwein gedronken – dat is echt abnormaal trouwens.

Ik stap dan ook met lichte tegenzin in de auto om kerstavond te vieren bij familie. Iedereen weet min of meer dat ik niet aan het werk ben – m’n ma praat haar mond altijd voorbij – en ik heb niet veel zin om over m’n persoonlijke problemen te vertellen aan een tafel vol kalkoen en kroketten. Ja, ik heb heel misschien een burn-out en ben heel moe, maar veel meer wil ik daar eigenlijk niet over kwijt. Dat kan ik zelfs ook niet, want ik besef nog altijd niet goed wat me nu eigenlijk overkomt. Stiekem hoop ik elke dag dat het maar een nachtmerrie is, en dat ik de volgende dag heel energiek wakker word.

Uiteindelijk hoef ik er ook niet over te vertellen, want niemand vraagt er echt naar. Zou dat komen omdat ‘psychische ziektes’ nog altijd wat taboe zijn? Als ik een gebroken been had gehad, had iedereen me natuurlijk al veel sterkte gewenst. Laat staan als men een of andere mysterieuze kanker had ontdekt. Nu blijft het stil. Nochtans voel ik me mentaal en – eigenlijk ook fysiek – even slecht als die keer dat ik in het ziekenhuis lag met een klaplong. Af en toe een woord van steun of begrip is dus welkom, ook als je kampt met iets dat je niet meteen kan zien.

Na de kalkoen en de cadeautjes stap ik dan ook wat kwaad in de auto. ‘Wat scheelt er?’, vraagt m’n vriend. ‘Niemand vroeg hoe het me ging’, vertel ik geïrriteerd. ‘Je wou er toch ook niet over vertellen?’, kaatst hij de bal terug. ‘Dat is waar. Maar nu heb ik zelfs de keuze niet kunnen maken om er niet over te vertellen, omdat niemand ernaar vroeg’, verduidelijk ik. M’n wederhelft draait met z’n ogen. ‘Je bent nooit tevreden.’

Tja, dat is waar. Zou dat samenhangen met m’n burn-out?

Dag 24

Het is vandaag de laatste dag van het jaar. En ik lig ziek in de zetel met barstende koppijn. Het kerstfeest, de familiebezoeken, het zoeken naar cadeautjes… Het heeft me volledig uitgeput. Ik voel me nog geen sikkepit beter en dat na 24 dagen rusten. De dokter heeft m’n ziekte‘verlof’ eergisteren dan ook verlengd tot eind januari. ‘En reken er maar op dat je gemakkelijk zes maanden thuis kan zitten. Een burn-out mag je niet onderschatten’, voegde ze eraan toe. Daar was dat fucking B-woord weer.

Enerzijds geeft die extra maand rust me een goed gevoel. Ik krijg nog wat meer tijd om opnieuw tot m’n positieven te komen, hoera. Ik ga loopbaanbegeleiding volgen en me verdiepen in mindfulness, dingen waar ik anders moeilijk de tijd voor vond. Anderzijds voel ik me vaak een complete mislukkeling. Een dikke loser, die er amper in slaagt boodschappen te doen zonder gillend naar buiten te lopen omdat hij het niet aankan. Ik vind het erg moeilijk om te aanvaarden dat ik ziek ben. Dat het een tijdje niet meer gaat zoals het zou moeten. En dat het best oké is dat ik tegen m’n grenzen gebotst ben. Vooral dat laatste is zwaar, want ik ging er altijd van uit dat ik een onaantastbare Superman was die elke uitdaging tot een goed einde kon brengen.

Dat dubbele gevoel maakt me bij momenten volledig gek. Een beetje depressief ook. Soms zie ik geen toekomstperspectief meer voor mezelf. En denk ik dat ik nooit meer zal kunnen functioneren.

Uitgeput, ziek en triest zet ik dus de laatste dag van 2016 in. Enkele vrienden komen vanavond bij ons oudjaar vieren en ik zie er tegenop – ook al heeft m’n vriend me verzekerd dat ik geen poot hoef uit te steken (het is toch een lieverd soms). Uiteindelijk wordt het best een toffe avond. We eten lekker, lachen veel, zingen karaoke (m’n kat blijkt beter te kunnen zingen dan m’n vrienden), kijken naar vuurwerk… Tegen het einde van de avond is m’n hoofdpijn zelfs verdwenen. Tegen het einde van de avond besef ik ook dat het gezelschap me deugd heeft gedaan. Ik hecht veel belang aan m’n werk, maar eigenlijk zijn relaties een pak belangrijker. Met vrienden, met m’n lief, met m’n familie. En net die relaties wil ik nog wel eens verwaarlozen, omdat ik te veel aan m’n hoofd heb.

Dag 25

Hoewel ik geen fan ben van het maken van goede voornemens, besluit ik dit jaar toch enkele dingen op te lijsten.

In plaats van dingen op te sommen die ik moet doen, maak ik een lijstje van 5 zaken die ik niet meer mag doen.

Hier zijn ze – tromgeroffel:

1. Proberen om iedereen te plezieren

M’n grootste zwakte. Overuren maken, mezelf wegcijferen, alles voor de ander. Zolang niemand maar iets slechts over me denkt. Wat onvermijdelijk is natuurlijk. Niemand kan door iedereen leuk gevonden worden.

2. Bang zijn voor veranderingen

Verhuizen, van job veranderen, van lief veranderen, een huisdier nemen: ’t zijn beslissingen waar ik dagen, maanden, jaren over nadenk. En blijf nadenken. Bang om foute keuzes te maken. Ook al is m’n leven soms kut, het is wel veilig en vertrouwd. En dat voelt comfortabeler dan alles op z’n kop te zetten omdat ik misschien in een ander bedrijf gelukkiger zou kunnen zijn.

3, In het verleden leven