Voor mijn broer Egmond,

die altijd mijn manuscripten doornam en van commentaar voorzag en die mij, na elke lange reis, op Schiphol verwelkomde.

Schroot

Het meest interessante dat mij op een wandeling door Windhoek, de hoofdstad van Namibië, trof, was een verzameling van ruwe brokken metaal, op een pleintje tussen een stel hoge, moderne gebouwen. Ze rustten op stalen driepoten die uit metalen sokkels staken. Als ze gedumpt waren bij een ijzergieterij zou ik er langs zijn gelopen zonder ze in de gaten te hebben, maar volgens een bordje dat er bij stond waren deze ongeveer 40 tot 50 centimeter grote klompen in een grijs verleden met een geweldige snelheid uit een verre uithoek van de ruimte komen aansuizen en dat maakte dat ik er met andere ogen naar keek dan wanneer ze op een schroothoop hadden gelegen. In onze dampkring verbrandden ze grotendeels door de enorme wrijving met de lucht en wat er van over bleef plofte op aarde neer. Drieëndertig van die brokken heeft men, verspreid over Namibië, gevonden en aangezien de samenstelling van alle identiek was, vermoedden de wetenschappers dat het hele setje van één grote klomp afkomstig was, die niet al te ver van de aarde uiteen is gespat. Een deel van de brokstukken kwam in Namibië terecht, dat toen natuurlijk nog niet Namibië heette en zelfs nog niet South-West Africa. Er schijnt ook een brok ergens in de buurt van het huidige Kaapstad te zijn geland en de rest, waarschijnlijk veel meer dan op dit pleintje stond opgesteld, zal de aarde gemist hebben en is ongetwijfeld nog steeds onderweg in de onmetelijke ruimte of is misschien ondertussen op een verre planeet neergeploft.

Op een bordje bij de verroeste brokstukken stond de samenstelling vermeld: 91% ijzer, 8% nikkel, 0,5% kobalt, 0,04% fosfor en verder een beetje koolstof, zwavel, chroom, koper, gallium, germanium en iridium. Het lijstje deed me denken aan het bijvak metaalkunde dat ik tijdens mijn studie elektrotechniek, ook heel lang geleden, kreeg voorgeschoteld. De gedachte drong zich bij me op dat ergens in de onmetelijke ruimte een intelligente beschaving met zorg was bezig geweest een hoogwaardige metaallegering samen te stellen. Helaas schoot mijn kennis op dit gebied tekort om aan die samenstelling te zien of het inderdaad een hoogwaardige legering was of dat het, om in termen van werktuigbouwers te spreken, ‘pisbakkenstaal’ was. Ook jammer was dat er op het bordje niets stond over de eigenschappen van deze legering, zoals soortelijke massa, soortelijke warmte, soortelijk geleidingsvermogen, treksterkte, buigsterkte, slagvastheid, warmtegeleidingsvermogen, hardheid en al die andere dingen waarin metaalkundigen en toeristen zo geïnteresseerd zijn.

‘Wat denk je?’ vroeg ik Andries, die ook geboeid stond te kijken naar de verroeste wonderen. ‘Zouden deze brokken de overblijfselen zijn van een ruimteschip dat vanaf de een of andere planeet in de Andromedanevel op verkenning hierheen is gezonden voor wetenschappelijk onderzoek op de “blauwe planeet”?’

‘Is je fantasie weer eens op hol geslagen?’ was zijn wedervraag.

‘Misschien, maar was de fantasie van bijvoorbeeld Icarus of die van Dedalus niet ook op hol? Of die van Einstein? Om mysteries te doorgronden of revolutionaire uitvindingen te doen moet je nu eenmaal je fantasie op hol laten slaan, anders kom je er niet. Hoeveel fantasie is er niet nodig geweest om het wiel uit te vinden, de gloeilamp te fabriceren en de computer te bouwen? Zelfs aan de ontwikkeling van de knijper, waarmee je wasgoed aan de drooglijn hangt, ligt een enorme gedachtewereld ten grondslag. Hoe meer ik er over nadenk, hoe meer ik deze klompen metaal op resten van een gigantisch ruimteschip uit een oerverleden houd. Isaac Asimov zou het waarschijnlijk met me eens zijn en hij kon het weten, want hij heeft heel wat boeken over dit soort onderwerpen geschreven. Bovendien was hij professor in…’

‘Volgens mij moeten we deze straat in om bij de grote supermarkt van Windhoek te komen,’ onderbrak Andries mijn betoog, dat juist een beetje leuk van de grond begon te komen.

‘Daar had ik het toch niet over?’ vroeg ik lichtelijk geïrriteerd.

‘Nee, maar daar wil ík het wel even over hebben, want we moeten vandaag nog heel wat boodschappen doen.’

Andries kon soms zo verbazend praktisch uit de hoek komen! Maar hij had gelijk. We moesten inderdaad heel wat voedsel inslaan, want de komende vijf dagen van onze fietsreis van vier maanden door Namibië zouden we door een erg verlaten gebied trekken en geen enkele winkel zien.

Prins Valiant

Ik had Andries Menger, een 55-jarige Fries uit de buurt van Heerenveen, een jaar eerder tijdens mijn fietsreis door Vietnam ontmoet. Die ontmoeting kwam door toeval tot stand, een ware speling van het lot. Of was het de voorzienigheid die daarvoor had gezorgd?

Iets voorbij het plaatsje Lien Son, hemelsbreed ongeveer 250 km ten noordoosten van Saigon, kreeg ik met ontzettende tegenwind te kampen. Die was zo erg dat ik bijna van de fiets werd geblazen. Na 5 km tegen deze storm in geworsteld te hebben, stopte ik bij een winkeltje, dronk daar met een van de wind tollend hoofd een flesje prik om mijn gedachten te ordenen en besloot, toen ik weer redelijk kon denken, om terug te rijden naar Lien Son, want met dit getob was de lol er voor die dag af. Het plaatsje was twee hotels rijk, een aardig pal aan een meer en een ander aan de hoofdweg door het centrum. Dat laatste was zo’n fantasieloze, communistische betonnen kolos. Helaas bleek het aardige hotel nogal aan de prijs te zijn, terwijl de kolos vrij goedkoop was. Bij nader inzien was die echter redelijk comfortabel. Ik koos dus voor dat laatste hotel en kreeg daar een kamer, zo groot, dat je er in kon tennissen. De bijbehorende badkamer was ruim genoeg voor een pingpongtafel. Later slenterde ik uit verveling wat door het plekje met de sombere gedachte dat ik hier vast zou zitten, zolang die ellendewind aanhield.

Plotseling hoorde ik voetstappen achter me, gevolgd door: ‘Hallo Frank.’ Ik keek om en zag een forse, kalende kerel met grote snor. Zijn houding en stevige bouw deden vermoeden, dat hij er geen moeite mee zou hebben om onder elke arm een redelijk gevuld boekenkastje te nemen en dat vervolgens naar driehoog te sjouwen. Dat ‘Hallo’ had nogal Nederlands geklonken, maar het zou natuurlijk ook een van de duizend en één Engelse accenten kunnen zijn. Daarom vroeg ik in het Engels hoe hij wist dat ik Frank heette. Daarop vertelde hij in vloeiend Nederlands, met een heel licht noordelijk accent, dat hij me ooit had gezien tijdens een lezing, die ik hield in Mildam, vlakbij Heerenveen.

‘Waar is je fiets?’ vroeg hij. ‘Ik kan me niet voorstellen dat je op een andere manier reist.’

‘Die staat op mijn hotelkamer, hier verderop in de hoofdstraat,’ antwoordde ik. ‘En waar is jouw fiets? Ik neem aan dat als je helemaal naar Mildam bent gegaan voor een lezing over een fietsreis, je hier ook met de fiets bent.’

‘Klopt. Mijn fiets staat ook op een hotelkamer.’

‘Die kolos, daar verderop?’

‘Nee, een aardig hotel aan het meer, wel wat duur, maar een dag of drie geleden baalde ik ontzettend en om mezelf te troosten heb ik gekozen voor die aardige plek. Heb je even tijd? Mijn eten staat in dat restaurantje aan de overkant koud te worden. Ik zat daar een maaltje weg te werken, maar toen ik je zag lopen herkende ik je en ben ik meteen achter je aangekomen. Als je meekomt kunnen we daar verder praten.’

Dat deed ik en ik bestelde er ook een maal, dat overigens meer volumineus dan lekker bleek te zijn. Omdat ik in het Fries tot vijf kon tellen en ‘Moarns let de hiele dei let’ rap en zelfs vrijwel accentloos kon uitspreken, een spreuk op een fraai bordje, dat mijn moeder ooit eens op een curiosa-markt had gekocht, klikte het meteen tussen ons. Onder het eten vertelde Andries dat hij een paar dagen eerder, ergens op een terrasje, een foto had genomen en zijn fototoestel, toen hij zijn tocht vervolgde, abusievelijk op het tafeltje had laten staan. Een halve kilometer verderop ontdekte hij zijn vergissing en reed snel terug, maar zijn toestel was al verdwenen. Geen van de omstanders had iets gezien en de eigenaar van het cafeetje wist ook van niets. Daarmee was niet alleen een duur apparaat weg, maar waren ook honderden prachtige foto’s verloren gegaan. Hij had daar zo de smoor over in gehad, dat hij die dag geen zin meer had in fietsen. En zo was hij in dat hotel aan het meer terechtgekomen.

‘En daar sloeg de pechduivel opnieuw toe,’ vervolgde hij zijn dramatische verhaal. ‘Ik reed over een betonnen paadje door de tuin van het complex naar mijn bungalow, zo’n paadje dat ongeveer een decimeter hoger ligt dan het terrein er omheen, om het bij zware regenval droog te houden. In een bocht van negentig graden moest ik afstappen, want het paadje was te smal om met goed fatsoen de draai te nemen. En dus zette ik mijn rechter voet aan de grond, althans dat wilde ik, maar helaas maalde ik met mijn been in de vrije ruimte zonder steun te vinden, omdat mijn voet zich naast het paadje bevond. Die 10 cm deden mij de das om. En dus maakte ik een bijna-doodsmak met mijn fiets en kwam daarbij met mijn ribbenkast precies op dat ellendige betonnen randje terecht. En nu zit ik al drie dagen hier, want ik kon tot nu toe niet meer op mijn fiets klimmen en vanochtend had ik nog een kwartier nodig om steunend van de pijn uit mijn bed te komen. Maar ik heb zo langzamerhand genoeg van het niets-doen. Morgenochtend prop ik mezelf vol met pijnstillers en ga ik verder, hoe dan ook!’

Op mijn beurt vertelde ik hem over de wind, die ervoor had gezorgd dat ik hier terecht was gekomen en die dus onze toevallige ontmoeting had bewerkstelligd: ‘Ik reed in noordelijke richting, want ik ben op weg naar Plây Cu en wil via het noorden van Cambodja naar Laos rijden. Maar als de wind zo blijft, ga ik wat anders verzinnen, want dit is geen doen. En waar ga jij heen?’

‘Cambodja,’ antwoordde Andries. ‘Naar het zuiden, dus.’

‘Aha! Angkor!’

‘Nee, ik wil door de bergen in het zuiden van Cambodja naar Bangkok rijden, waar ik het vliegtuig terug naar Nederland neem.’

‘Niet naar Angkor, nu je er zo dicht bij bent?’

‘Nee… Is dat dan de moeite waard?’

Ik vertelde van de Khmer-tempels van Angkor en dat het toch wel erg jammer zou zijn niet naar zo’n wereldwonder te gaan nu hij er zo dicht bij was.

‘Tsja… Je kunt niet alles zien,’ zei hij twijfelend.

Na het eten nam ik Andries mee naar mijn hotel, want hij was toch wel een beetje nieuwsgierig naar mijn reusachtige kamer.

‘Daar kan die van mij zeven maal in,’ merkte hij nogal onder de indruk op, toen hij de enorme ruimte zag, waarover ik beschikte. ‘Maar mijn hotel heeft zeven maal zoveel sfeer.’

Ik brak een rol koek open en zei dat die wat mij betrof deze avond nog op mocht. Terwijl we daaraan werkten, wisselden we ervaringen uit over onze fietsreizen. Andries bleek net als ik op heel wat plekken rondgereden te hebben. Ook praatten we over allerlei andere zaken, zoals reizigers vaak doen, die in tijden geen landgenoot hebben gezien en blij zijn weer eens hun eigen taal te kunnen spreken. Andries vertelde dat Vietnam hem tot zover niet erg goed was bevallen vanwege de enorme hoeveelheden bromfietsen, motorfietsen, auto’s en vrachtwagens die overal reden en ook van de eindeloze lintbebouwing langs de wegen. Verder had het weer ook nogal wat te wensen overgelaten. Mijn ervaringen waren precies dezelfde.

‘En wat doe je voor de kost, om het maar eens echt op z’n Nederlands te zeggen?’ vroeg ik.

‘Ik ben bij de politie,’ antwoordde hij.

‘Klaar-over bij een school om de kinderen veilig over te laten steken?’

‘Nee, als rechercheur bij criminele zaken.’

Ik vroeg of hij dagelijks met getrokken pistool achter boeven aan rende, van dak tot dak sprong, wilde achtervolgingen in auto’s inzette, waarbij de boel herhaaldelijk aan gort gereden werd en het zo nu en dan met de vuist moest opnemen tegen drie schurken tegelijk, zoals we dat bijna dagelijks op de televisie zien in crime series.

‘De realiteit is anders,’ antwoordde hij. ‘Ik zit 95% van de werktijd aan de computer.’

‘Dus de romantiek is er een beetje af, bij je vak? Gebruik je die overige 5% om het leven van je medemens zuur te maken, zoals sommigen van je collega’s doen, door bijvoorbeeld brave burgers, die hun gordel in de auto niet om hebben, lastig te vallen?’

‘Ik houd me liever met belangrijke zaken bezig. Na ruin dertig jaar in het circus mee gedraafd te hebben, begin ik zo langzamerhand een hartgrondige aversie te krijgen tegen de eindeloze bureaucratie bij de overheid en de regeltjes die een eigen leven zijn gaan leiden. Ik ga me steeds meer afvragen, waarom daar zoveel tijd, geld en moeite ingestoken wordt. Als ze al die inspanning in nuttige zaken zouden steken, zou het er in ons land een stuk beter uit gaan zien. Ik ben blij dat ik de laatste jaren wat meer onbetaald verlof kan opnemen om er op de fiets op uit te trekken, zodat ik weer een tijdje verlost ben van al die formaliteiten. Maar het vak van politieman op zich heeft me altijd aangetrokken. Als jongen heb ik de boeken en stripverhalen van Prins Valiant, je weet wel, die ridder van koning Arthur, verslonden. Die maakten zo’n indruk op me, dat ik datzelfde ook wilde. Maar ja, Arthur was er niet meer en ook de ridders waren verdwenen, althans, de ridders met paard, lans en zwaard. Om toch een beetje ridder te kunnen worden, ben ik na de middelbare school naar de politieschool gegaan en nu bestrijd ik de misdaad als een moderne Prins Valiant. En tijdens de vakanties ben ik ridder op mijn volbeladen ros.’

Ik vertelde op mijn beurt over mijn oorspronkelijke vak, de elektrotechniek: ‘Van mijn grootvader kreeg ik toen ik een jaar of vijf was drie kapotte wekkers, die hij voor een kwartje op de rommelmarkt had gekocht. Al die in elkaar grijpende radertjes fascineerden me enorm. Ik sloopte de wekkers en probeerde ze daarna weer in elkaar te zetten, wat natuurlijk niet lukte. Ook oude, kapotte radio’s vond ik fantastisch: al die geheimzinnige dingen, die er in zaten, zoals transformatoren, smoorspoelen, condensatoren, weerstanden en buizen die op gloeilampen leken, maar geen licht gaven. Ook die sloopte ik naar hartenlust. Toen ik later, na mijn afstuderen in Delft, geen baan in de techniek kon vinden, heb ik eens in een sollicitatiebrief geschreven dat ik een grootmeester was in het slopen van radio’s, stofzuigers en handmixers. Een originele brief, zogezegd, in de hoop dat ik precies in de roos zou schieten bij iemand die daar gevoelig voor was en kon relativeren. Helaas… ik schoot er volledig naast. Ik heb zelfs niet eens het gebruikelijke nette briefje gekregen van “Na uitgebreid over u en uw bijzondere hobby gesproken te hebben, zijn we tot de conclusie gekomen dat uw persoonlijkheid en de aard van ons bedrijf niet goed bij elkaar passen. We wensen u veel geluk bij uw verdere sloopambities en eventuele volgende sollicitaties.” En toen ben ik maar gaan fietsen en schrijven.’

Om een uur of tien wilde Andries terug gaan naar zijn hotel, maar toen bleek dat de voordeur van mijn hotel op slot zat en er geen levende ziel meer was te vinden. Het enorme hotel leek volledig verlaten en nergens was een uitgang open. We liepen door vele gangen, keken in de kelder en onderzochten alle verdiepingen, maar alles was verlaten en hermetisch gesloten. De situatie begon iets van een griezelfilm te krijgen, waar opeens een soort Jack the Ripper met een enorme machete in de hand vanuit een donker hoekje op je af kon komen. Uiteindelijk hoorden we achterin een donkere gang op de tweede verdieping schieten en schreeuwen. Het klonk nogal dramatisch, maar alras drong het tot ons door dat het een politiefilm op de televisie was. Ik klopte op de deur van waarachter het geluid klonk en een man deed open. Hij bleek de nachtwaker te zijn en met veel gebarentaal maakte ik hem duidelijk, dat mijn bezoeker naar buiten wilde. Daarna was het probleem snel opgelost en kon Andries naar zijn hotel gaan.

‘Tot morgen,’ zei ik. ‘Dan kom ik je uitzwaaien.’

De volgende ochtend reed ik naar Andries’ hotel aan het meer. Ik trof hem in de eetzaal aan de ontbijttafel.

‘Klaar voor de start?’ vroeg ik.

‘Nog even mijn brood met gebakken eieren eten,’ antwoordde hij. ‘Ik heb mijn fiets al opgeladen en kan nu redelijk in het zadel klimmen. Mijn rib is nog pijnlijk, maar het gaat. De pijnstillers werken goed, dus ik ga het proberen. Ik heb in ieder geval de wind mee, want hij blaast weer flink uit het noorden. Jij zult er wel een aardige dobber aan hebben om er tegenin te gaan.’

‘Daar lijkt het op,’ antwoordde ik. ‘Heb je nog nagedacht over Angkor?’

‘Een beetje.’

‘Ik heb vanochtend vroeg een reuzeplan uitgedacht.’

‘Vertel op.’

‘Jij fietst met me mee in noordelijke richting en slaat dan bij Plây Cu af naar het westen, naar Stung Treng. Daar neem je de pont over de Mekong, waarna je over een mooie rustige route naar Angkor rijdt.’

‘Een mooi plan, maar ik denk dat ik toch maar bij mijn oude plan blijf.’

‘Een bijkomend voordeel van mijn plan is, dat je mij dan uit de wind kunt houden.’

‘Ha, ha. Goed voor jou!’

‘Ja en ook voor jou, want dan kun je een van de wereldwonderen zien. Je kunt het toch niet maken, terug in Nederland, aan je collega’s op het werk vertellen, dat je wél in Cambodja bent geweest, maar níet in Angkor?’

‘Tsja… Soms valt het niet mee om keuzes te maken…’

Na het ontbijt ging Andries zijn fiets van zijn kamer halen. Toen hij terugkwam zei hij: ‘Aangezien Zuidoost-Azië me te druk is en ik in het vervolg alleen nog naar dun bevolkte landen wil, lijkt het erop dat dit mijn laatste kans is om Angkor te zien. Dus vooruit, ik ga een stuk met je mee en sla dan af naar dat wereldwonder van jou.’

En dus fietsten we even later in noordelijke richting weg uit Lien Son, tegen de harde wind in die merkwaardigerwijs 14 kilometer verder, voorbij een klein pasje, plotseling grotendeels weg viel. We reden tien dagen samen door Vietnam en Cambodja, waarna Andries afsloeg naar het oosten om de tempels van Angkor te gaan bekijken, alvorens zijn vliegtuig terug naar Nederland te nemen. Ik fietste, zoals gepland, door naar Laos.

Enkele maanden later, toen ik ook weer thuis was, zocht ik Andries tijdens een fietstochtje op in zijn huis dicht bij Heerenveen. Ik trof hem lezend in een reisgids over Tanzania.

‘Is dat je volgende project?’ vroeg ik.

‘Ja, lijkt me interessant met al die wildparken. Ik zie graag wilde dieren en heb daarvoor een camera gekocht met een zoomlens die goed genoeg is om de sproeten op de snavel van een kwetterende mus hoog in de lucht op de plaat vast te leggen. Heb jij nog plannen voor deze winter?’

‘Ja, ik ga voor een maand of vier naar Namibië. Voor zo’n tocht moet je een beetje de tijd nemen anders wordt het haastwerk en loont het niet om zo lang in een vliegtuig te zitten.’

‘Namibië?’

‘Ja, ook een mooi land en er zitten, net zoals in Tanzania, olifanten.’

Een week later belde Andries me op: ‘Ik heb Namibië op internet bekeken.’

‘Mooi! Dan heb je dat land alvast gehad. Kan je Tanzania niet ook op internet bekijken? Dat scheelt tijd.’

‘Niks internet. Maar wat een geweldig land lijkt me dat!’

‘Tanzania?’

‘Ook, maar nu vooral Namibië! Ik ben helemaal om. Tanzania staat voorlopig in de kast.’

‘Heel Tanzania?’

‘Nee, alleen de reisgids.’

En zo besloten we, aangezien onze tien gezamenlijke dagen in Vietnam en Cambodja zonder problemen waren verlopen, samen door Namibië te gaan fietsen, echter met de nadrukkelijke afspraak dat we elkaar volledige vrijheid zouden laten en dat als één van ons, om welke reden dan ook, alleen verder zou willen, tijdelijk of voor de rest van de tocht, dat gewoon en zonder enig bezwaar zou moeten kunnen. Andries nam vier maanden onbetaald verlof op en dat deed ik ook. Mij ging dat aanzienlijk makkelijker af dan Andries aangezien ik mijn eigen werkgever ben. Voorwaarde van Frank de werkgever was wel dat Frank de reiziger een boek over die reis zou schrijven.

En om aan die voorwaarde te voldoen heb ik deze ochtend de pen ter hand genomen.

Een opvouwbaar stoeltje??

‘Een prachtig plekje voor onze tenten,’ merkte Andries op, zijn fiets tot stilstand brengend waar het stenige paadje, dat we vanaf de weg zo’n 4 km hadden gevolgd, doodliep aan de rand van een ongeveer twintig meter lager gelegen, rond meertje. Het blauwe, vrijwel rimpelloze water stak mooi af tegen het omringende, schaars begroeide, half woestijnachtige landschap.

‘Ja, een mooie plek en nog rustig ook,’ beaamde ik.

We laadden de fietsen af en begonnen onze tenten op te zetten, waarbij we tot onze verbazing constateerden dat we toevallig allebei dezelfde Vaudé-tent hadden. Evenals ik had Andries natuurlijk gezocht naar een oerdegelijke, waterdichte tent die ook een grote resistentie tegen fel zonlicht heeft. Toen we met het opzetklusje klaar waren, kon ik me opnieuw verbazen, want Andries haalde uit zijn achtertas een langwerpig pakje omhoog, dat er uitzag als een opgevouwen paraplu. Juist toen ik wilde zeggen dat hij met de smetteloos blauwe hemel boven ons voorlopig even niet bang hoefde te zijn voor regen, kwam de aap uit de mouw: geen paraplu, maar een lichtgewicht, opvouwbaar stoeltje met aluminium pijpjes.

‘Een stoeltje mee op de fiets??’ vroeg ik verwonderd.

‘En waarom niet?’

‘Gewicht.’

‘Comfort is ook wat waard. En ik heb nóg wat! Dat zal je waarschijnlijk ook verbazen,’ en weer tastte hij in die tas om er een metalen thermosfles uit te halen. Triomfantelijk hield hij zijn kostbaarheid omhoog.

‘Toe maar! Nog meer comfort! Het kan niet op!’

‘Inderdaad. Ik heb er lang over nagedacht of hij wel of niet mee moest en de dag voor mijn vertrek heb ik hem nog uit mijn bagage gehaald, maar een halfuur voordat ik van start ging gooide ik hem er toch weer in. Warme koffie onderweg is ook wat waard.’

‘Het wordt toch geen pleziertochtje, hoop ik?’

‘Om je de waarheid te zeggen is dat wél mijn bedoeling.’

Ik plaatste mijn slaapzak, die nog opgerold in de hoes zat, tegen mijn grote tas en ging er met mijn rug tegenaan zitten, zodat ik een minstens zo comfortabele fauteuil had als het opvouwbare stoeltje van Andries. Relaxed keken we uit over het meertje. In de verte achter het meer, ongeveer een kilometer weg, zagen we een groepje springbokken lopen, boven ons zweefde een zwerm vogels en ergens rechts aan de oever sjouwde een eenzame flamingo rond, waarschijnlijk verdwaald, want bij mijn weten opereren flamingo’s meestal in grote groepen.

‘Dit is safari, zoals ik me dat altijd heb voorgesteld,’ merkte Andries op. ‘Geweldig!’

‘Ja, mooi,’ antwoordde ik, ‘alleen de leeuwen en olifanten ontbreken nog, maar je zou vreemd staan te kijken als die plotseling hier naast ons uit het struikgewas opdoken.’

Zwijgend lieten we de omgeving, met ver op de achtergrond wat hogere kale bergen, op ons inwerken. De hele dag hadden we door flink geaccidenteerd, woestijnachtig terrein gereden, een landschap dat ons beiden erg aansprak. Ondanks het feit dat we slechts 43 km hadden gereden, waarvan de laatste 27 km over niet al te best gravel met gruizige en zandige stukken er in, waren we flink moe. Dat kwam hoofdzakelijk omdat dit de eerste dag van onze tocht was, maar de lange en hier en daar steile klim naar de Kupferbergpas van 2040 meter had daar natuurlijk flink toe bijgedragen, temeer daar we in Windhoek voor vijf dagen voedsel hadden ingeslagen en ik ruim twaalf liter water bij me had, terwijl Andries, bang voor uitdrogen, er meteen maar twintig had getankt. Dat was alles een aardige klomp extra gewicht op de fiets, maar al die spullen waren nodig omdat we de eerste 350 km tot Walvisbaai geen winkel zouden tegenkomen. Het heerlijke tropenzonnetje en de temperatuur van plus dertig compenseerden al deze ongemakken natuurlijk ruimschoots, vooral omdat we twee dagen eerder, in Nederland, nog min tien hadden moeten verdragen. Net als mij kon het Andries niet warm genoeg zijn, dus ik hoefde niet bang te zijn om later, als het werkelijk serieus zou worden, met een op apegapen onder een boom liggende maat opgescheept te zitten. Dat was natuurlijk een van de voorwaarden geweest waaronder wij hier samen op reis konden gaan, want als je niet tegen de warmte kunt, is het onwijs je in de zomer in Namibië te wagen.

Een tandje minder

Het eerste deel van deze route naar Walvisbaai had ik 13 jaar geleden al gereden, maar toen in tegengestelde richting. En toch was het allemaal nieuw wat ik nu zag. Die keer was ik hier op een merkwaardige en voor mij ongebruikelijke manier langsgekomen, namelijk liggend op mijn rug, achterin een jeep die mij van iets voorbij de Rooizandfarm naar Windhoek bracht, een afstand van ongeveer 175 km. Dat klinkt dramatisch en dat was het ook. Ik kwam toen op de fiets – want hoe zou ik anders reizen? – van Kaapstad en was op weg naar Johannesburg, een reis, met alle omwegen meegerekend, van ongeveer 6300 km. De dag voor die jeeprit had ik nogal wat pijn aan een kies rechtsonder waarmee ik al eerder problemen had gehad. Die pijn was gelukkig steeds weer overgegaan, maar deze keer helaas niet. Ik tankte water bij Rooizand, een toen nogal luxe en vooral dure guestfarm, en zette mijn tent 3 km daar voorbij in het wild op. ’s Nachts werd de pijn erger en tegen de ochtend was de kies zo drukgevoelig, dat ik nauwelijks meer kon kauwen op het stuk niet al te beschimmeld brood dat ik bij me had. De pijn op zich was eigenlijk al voldoende om voor die resterende 175 km naar Windhoek, met de grote Gamsbergpas er nog tussen, over andere middelen van transport te denken, maar de gedachte aan een abces, zo groot als een basketbal, waarbij de kaakchirurg er aan te pas zou moeten komen om de helft van mijn onderkaak door plastic te vervangen – een scenario dat een kiezenexpert mij al eens beeldend had beschreven – deed mij definitief besluiten zo snel mogelijk een tandarts te raadplegen. De trein nemen ging niet, want daarvoor dienen er rails te liggen en die ontbraken op dit traject. En de bus…? Ik had er nog niet één zien rijden in deze contreien. Ik zag mij dus genoodzaakt om mee te liften in een auto, jeep of vrachtwagen, maar dan moest mijn fiets mee, een voorwaarde, die meteen alle kleine en volle voertuigen uitsloot.

Ik ging aan de kant van de gravelweg zitten wachten in de hoop dat er iets langs zou komen, groot genoeg voor mij, mijn fiets en alle bagage. En dan moest de chauffeur ook nog stoppen op mijn omhoog gestoken duim en bereid zijn mij mee te nemen. Het geluk was met me, want al na een uur verscheen om de bocht in de erg weinig gefrequenteerde weg een jeep met een overdekte laadbak en met twee mannen voorin. De chauffeur bracht zijn voertuig naast mij tot stilstand en vroeg in het Duits of ik mee wilde rijden. Dat hier die taal werd gesproken was niet zo verwonderlijk aangezien Namibië van 1892 tot 1915 een Duitse kolonie was.

Ik antwoordde de man dat ik graag mee wilde rijden, maar kon dat, zo te zien, wel vergeten, want op de achterbak lag, schuin omlaag hangend, een grote elektrische schakelkast met Volt-, Ampère-, Watt- en Herzmeters er in en knoppen en handels er aan, een apparaat dat mij met mijn elektrotechnische achtergrond onder normale omstandigheden in vervoering zou brengen. Nu echter lag het onding, dat zelfs nog een halve meter achter de laadbak uit stak, me in de weg. Daar kwam bij dat er nog een passagier was. Die lag op zijn rug op de schakelkast, zodat er eigenlijk geen kubieke decimeter ruimte voor mij overbleef.

‘Ik wil graag met u mee naar Windhoek, want ik moet dringend naar een tandarts,’ antwoordde ik, ‘maar dat gaat natuurlijk niet, of u moet die grote schakelkast aan de kant van de weg zetten.’

‘Die kast moet mee naar Windhoek voor reparatie,’ zei de chauffeur, ‘maar je kunt mee, want er is ruimte genoeg met een beetje improviseren.’

Dat ‘beetje improviseren’ bleek na een kwartier tobben, duwen, trekken, schikken en het opvullen van gaatjes ‘heel wat improviseren’ te zijn, maar eens te meer bleek dat elektrotechnici, wat die mannen ongetwijfeld waren, enorm ingenieus zijn. Hoe ze het voor elkaar kregen weet ik nog steeds niet als ik aan dit avontuur terugdenk, maar na dat puzzelkwartiertje lag ik naast de passagier op mijn rug op de schakelkast. Tussen ons in lag mijn fiets, die met het zadel in mijn zij prikte terwijl het voorwiel tegen de schouder van de man duwde. Her en der in de laadbak en de cabine vulde mijn bagage de laatste kleine ruimten, als de vullingen in een opgepleisterde kies. Dat was geweldig opgelost, maar vervelend was wel, dat de noodknop waarmee de elektrische installatie uitgeschakeld kon worden, in mijn ruggengraat priemde. Uitgeschakeld kon er echter niet worden, omdat er ook niet ingeschakeld was. En zo werd ik 180 km vervoerd, waarbij ik elke hobbel in de weg – en dat waren er vele – via de noodknop in mijn rug voelde, een pijn die echter weldadig was, omdat hij die van de kies overheerste, waardoor ik die laatste minder voelde. En dus had ik op deze marteltocht, waarop ik niets van de prachtige omgeving zag en slechts naar het blikken dak boven me kon kijken, weinig last van mijn kies.

In Windhoek werd enkele uren later de boosdoener getrokken. De tandarts stelde me gerust: mijn onderkaak hoefde niet vervangen te worden door plastic. Deze man beschikte over de meest moderne apparatuur met zelfs een computer waarop meteen de rotte kies te zien was. Het verhaal dat je in Afrika altijd bij middeleeuwse artsen met verroeste boren, zagen en tangen terechtkomt is dus slechts gedeeltelijk waar. Het apparaat dat mij het meest verbaasde was een televisie in het plafond, waarnaar ik liggend in de behandelstoel keek, terwijl de tandarts in mijn mond bezig was. Ik vroeg me af wat er zou gebeuren tijdens een moeilijke operatie, waarbij je mond vol hing met boren, zuigers, naalden, klemmen en spiegeltjes en er een film van Oliver Hardy en Stan Laurel op het scherm verscheen, naar mijn mening het summum van wat er ooit op filmgebied is gepresteerd. Dan zou je het lachen snel vergaan als er weer eens iets volledig uit de hand liep, een bij Stan- en Ollie-films gebruikelijk thema, want dan bestond de kans dat je een deel van het instrumentarium zou doorslikken en dan was je verder van huis dan met een rotte kies. Gelukkig zag ik slechts duffe reclames, het weerbericht dat mooi zonnig weer voorspelde en voetbal, waarbij 22 kerels zich uitsloofden zonder dat er een doelpunt werd gemaakt. En zo liep dit avontuur goed af en fietste ik verder naar Johannesburg met een tandje minder.

Gezanik over 7 kilometer

Op de overzichtskaart van Afrika, waarop ik al mijn gefietste routes heb ingetekend, was het traject van Rooizand naar Windhoek dus blanco gebleven. Dat de zwart getrokken lijn daar onderbroken was heeft mij natuurlijk al die jaren die sinds die tocht verstreken zijn gehinderd, maar op deze nieuwe reis kon ik dat goedmaken, zodat ik na afloop dat zwarte lijntje zou kunnen doortrekken. Ik kon nu ook zien wat ik toen allemaal gemist had: een gortdroog, schaars met kleine boompjes begroeid, golvend landschap dat enorm tot mijn verbeelding sprak, vooral door de kale bergketens op de achtergrond. Ook Andries genoot van het fietsen in dit terrein, dat zo hemelsbreed verschilde van zijn Friesland.

De gravelweg die continu op- en neerging, maar geen echt steile stukken bevatte, was redelijk te rijden, met soms een gruisplek waar het wat moeizamer ging. Na 30 km kwamen we bij een farm met de naam ‘Hoffnungsfeld’, zoals op een bord naast de weg stond vermeld. Juist kwam er vanuit de richting Windhoek een oude jeep over de gravelweg aangerammeld. Hij stopte bij ons en de blanke boer achter het stuur vroeg ons waar we vandaan kwamen. We vertelden hem dat we de vorige dag uit Windhoek vertrokken waren en dat we een tocht van een kleine vier maanden door Namibië voor de boeg hadden.

‘Jullie lusten met dit warme weer zeker wel een slok limonade?’ vroeg hij. We antwoordden enthousiast dat we er weinig moeite mee zouden hebben een glas naar binnen te laten glijden, althans de inhoud daarvan.

‘Kom dan mee voor een korte pauze,’ zei hij en wees daarbij naar zijn huis dat achter een draadafzetting, ongeveer een kilometer verderop lag. Hij stapte uit, ontgrendelde het hek waarachter een erg ruw paadje lag dat naar het huis voerde en zei, weer plaatsnemend in de auto: ‘Rij maar achter me aan.’ Daarop hobbelde zijn jeep over het paadje met ons er achteraan, maar dat tempo was door de keien en het zand niet te trappen. We kwamen dan ook pas bij het huis aan toen de man al lang en breed naarbinnen was gegaan. Vrijwel op hetzelfde moment dat we halt hielden kwam hij alweer naar buiten, wees ons een boom waartegen we de fietsen konden parkeren en wenkte ons hem te volgen naar de keuken. Daar was zijn vrouw bezig met het fornuis. Toen ze ons zag zei ze: ‘Neem plaats,’ en wees daarbij naar de tafel waar vier grote borden dikke dampende soep klaarstonden. Hoewel de boer met zijn jeep een stuk sneller had gereden dan wij op onze fietsen, verbaasde het me toch dat hij het in die korte tijdspanne, die was verlopen tussen zijn aankomst bij het huis en de onze, klaar had gespeeld deze lunch voor ons te organiseren.

‘Dat is erg vriendelijk van u,’ zei ik, ‘maar overvallen we u niet met ons plotselinge bezoek?’ Dat was eigenlijk een domme vraag, die je in zo’n geval beleefdheidshalve dient te stellen. Natuurlijk overvielen wij hen niet, want anders hadden ze ons niet binnen genodigd.

Tijdens deze onverwachte lunch vertelden Andries en ik hoe we er toe gekomen waren om aan deze reis te beginnen. De boer, die Wolfgang heette, vertelde op zijn beurt, dat hij en zijn vrouw Suzanne zestien jaar geleden hierheen waren geëmigreerd vanuit Oostenrijk.

‘En vanwaar in Oostenrijk?’ vroeg Andries.

‘Salzburg,’ antwoordde Suzanne.

‘De stad van Mozart,’ merkte ik op. ‘Ik wil daar nog eens naar de Salzburger Festspiele, maar voor de prijs van één concert kan ik waarschijnlijk twee weken in Namibië reizen, dus voorlopig houd ik het bij cd’s van een eurootje uit de kringloopwinkel. Maar waarom zijn jullie uit dat mooie land naar dit mooie land verhuisd?’

‘Omdat het klimaat in dit mooie land duizend maal zo goed is als daar en omdat hier veel meer ruimte en rust is,’ antwoordde Wolfgang. ‘Het is hier heerlijk wonen. Niet dat jachtige van Europa.’

‘Nog een bord soep?’ vroeg Suzanne, nadat we onze borden hadden leeggegeten. Dat leek ons een voortreffelijk voorstel en met dat tweede bord hadden we al even weinig moeite als met het eerste.

‘Ik had jullie nog een glas limonade beloofd,’ zei Wolfgang, opspringend. Hij liep naar de koelkast en haalde daar een fles eigengemaakt sinaasappelsap uit, waarmee hij vervolgens twee glazen vulde en die voor ons neerzette. Ook daar hadden we weinig moeite mee en toen die leeg waren schonk hij ze nogmaals vol.

‘Nog een derde ronde soep?’ vroeg Suzanne op de pan wijzend, maar onze magen waren voorlopig even niet groot genoeg. Er waren grenzen. Daarom bedankten Andries en ik voor deze buitengewone lunch en hartelijke ontvangst, waarna ik zei dat we die dag nog een stukje verder gingen.

‘Ga dan naar de Gölschaufarm,’ zei Wolfgang. ‘Daar woont Jürgen, een Duitser en een goede vriend van ons. Die laat jullie daar je tenten vast wel opzetten.’

‘Hoe ver is het daar heen?’ vroeg Andries.

‘Precies 40 km van deur tot deur.’

‘Dat moet te doen zijn,’ merkte ik op. ‘Lijkt ons een goed plan.’

We liepen met Wolfgang en Suzanne naar buiten en toen we onze fietsen weer pakten zei Wolfgang: ‘Ik zal een sms sturen naar Jürgen, dan weet hij alvast dat jullie er aan komen. Komen jullie over vier maanden, op de terugweg naar Windhoek hier weer langs?’

‘Geen idee,’ antwoordde ik, ‘maar dat zou best kunnen.’

‘Val dan gerust weer binnen,’ zei Suzanne. ‘Dan maak ik weer soep.’

We bedankten deze supergastvrije mensen nogmaals, stapten op en reden het ruwe paadje af, terug naar de gravelweg, waarbij we herhaaldelijk achterom probeerden te zwaaien. Dat viel echter niet mee want we moesten de keien op het pad in de gaten houden. Even later draaiden we de gravelweg naar Walvisbaai weer op. Daar leek het, na dat lastige stukje weg en met de twee borden soep achter de kiezen, alsof we zweefden. We snelden dan ook voort als jonge goden, maar na een kilometer of 25 begon de energie toch wat terug te lopen, vooral ook omdat de klimmetjes steiler werden. Het was duidelijk dat onze conditie in deze twee dagen Namibië nog niet op peil was.

‘Nog maar 15 km en dan zijn we bij de Gölschaufarm,’ zei ik op mijn kilometerteller kijkend. We stopten even om water te drinken en een gemberkoek te eten, waarvan we elk vier rollen hadden ingeslagen. Daarna stapten we weer op, maar het fietsen bleef moeizaam gaan. Toen we 38 km hadden gereden vanaf de Hoffnungsfeldfarm moesten we die Gölschaufarm eigenlijk kunnen zien liggen, maar we zagen hem niet en een kilometer verder nog niet. Na 40 km zei ik: ‘Nu zijn we er.’

‘Waar?’ vroeg Andries.

‘Bij de Gölschaufarm.’

‘Ik zie niks.’

‘Ik ook niet, maar Wolfgang klonk nogal overtuigend met zijn ‘precies 40 km van deur tot deur’ dus die farm moet toch hier staan.’

‘Onzichtbaar! Klopt je teller wel?’

‘Absoluut. Wat denk je? Meten is weten. Een kilometerteller die een grotere relatieve fout heeft dan 1% is voor mij, met mijn technische achtergrond, natuurlijk onaanvaardbaar. Ik heb hem serieus gekalibreerd.’

‘Eén procent van 40 km is 400 meter, dus dan kan die deur hoogstens 400 meter verderop staan.’

‘Dan vrees ik dat er aan die deur geen farm vast zit, want zo’n gebouw moet van hier opvallen.’

We reden door maar de combinatie van een lang stuk vals plat, onze conditie die nog niet optimaal was en vooral het feit dat we elk ogenblik die farm van Jürgen verwachtten zonder dat hij voor ons opdoemde maakte de laatste 7 km van deze etappe vrij lastig. Merkwaardig dat een mens kan zitten zaniken over 7 km als hij aan een reis van ruwweg 7000 km begint! Uiteindelijk, na het lange stuk vals plat, zagen we vanaf een heuveltop dan toch eindelijk de farm liggen. Nogal afgepeigerd reden we even later de oprit op.

‘Hallo,’ zei Jürgen, een man van rond de veertig. ‘Wolfgang stuurde me een paar uur geleden een sms dat jullie er aan kwamen. Welkom. Jullie kunnen hier kamperen. Er ligt iets naar achteren een mooi veldje. Kom maar mee, dan wijs ik het jullie.’

Terwijl we daar gedrieën heen liepen kon ik het toch niet laten te vragen hoe ver het van hem naar de Hoffnungsfeldfarm was.

‘Veertig kilometer,’ antwoordde hij.

‘Volgens mij is het 47 km,’ zei ik.

‘Kan ook. Zo precies doen we hier niet.’

Een historische plek

De volgende ochtend kwam Jürgen, terwijl we nog aan het pakken waren, naar ons toe en vertelde dat 4 km naar het westen over een slechte piste een grote spiegeltelescoop stond. ‘Daarmee speuren sterrenkundigen het heelal af,’ voegde hij er aan toe. ‘Misschien vinden jullie het interessant om die voor vertrek even te gaan bekijken.’ Dat leek ons inderdaad de moeite waard en daarom reed hij ons er in zijn jeep naar toe. Onder het rijden vertelde hij dat deze woestijn door de droogte en het vrijwel altijd ontbreken van wolken uitermate geschikt was voor ruimteonderzoek. Van verre zagen we het roodgeverfde frame al staan, als een gigantische spin in de woestijn. Toen we er een paar minuten later pal voor stonden schatte ik hem 20 meter hoog. Jürgen nam ons mee naar binnen, waar hij ons aan een aantal astronomen voorstelde. Een van hen leidde ons rond en liet het centrale zenuwstelsel van deze sterrenwacht zien, een grote kamer met airconditioning, die vol stond met computers, beeldschermen, printers en zoemende ventilatoren. Tussen de apparatuur hingen trossen elektriciteitskabels en aan de muren waren foto’s van de ruimte opgehangen die door hun kleuren wat weg hadden van schilderijen in vrije expressie.

‘Zoeken jullie naar signalen uit de ruimte waar logica of een zekere geordendheid in zit en waaruit dus afgeleid zou kunnen worden dat er leven in andere zonnestelsels bestaat?’ vroeg ik.

‘Nee,’ antwoordde de man, ‘We zijn alleen geïnteresseerd in gammastraling. Aan de hand daarvan proberen we te achterhalen hoe zonnestelsels ontstaan. Vooral een exploderende ster vinden we prachtig.’

‘Maar dat is dan toch door de geweldige afstand al miljoenen jaren geleden gebeurd?’ opperde ik.

‘Jawel, maar daarom kan zoiets nog wel prachtig zijn.’ Daarop volgde een hele verhandeling waarvan het meeste me helaas vierhonderdduizend lichtjaren boven de pet ging. Door er een paar zwarte gaten en witte dwergen bij te halen wilde ik de indruk wekken er ook heel wat van te weten, maar daarmee moet je bij wetenschappers een beetje voorzichtig zijn, want voor je het weet hebben ze je door en bestaat de kans dat ze je vragen of je niet te veel sciencefiction boeken hebt gelezen of dat je alles gelooft wat er in Star-Trekfilms gebeurt.

‘Kom, dan gaan we ook even bij de parabool kijken,’ zei hij, nadat we het laboratorium uitputtend hadden bekeken. Daarop ging hij ons voor naar buiten. En weer keken we op naar de reusachtige rode spin zonder web.

‘De parabool bestaat uit honderden spiegeltjes van 30 cm in diameter,’ zei hij.

‘Waarom niet één grote parabolische spiegel?’ vroeg Andries.

‘Die zou te duur en te kwetsbaar zijn.’

‘Een heel geboen op al die spiegeltjes,’ merkte ik op. ‘Daar kun je elke week wel een regiment poetsvrouwen met sponzen en zemen op loslaten.’

‘We poetsen de spiegels niet, want dan bestaat de kans dat er miniem kleine krasjes op komen en dan ziet het heelal er opeens heel anders uit. De regen spoelt ze zo nu en dan wel schoon en dat blijkt voldoende te zijn.’

We liepen nog een tijd om het enorme apparaat heen waarna de astronoom stilstond bij een kubusvormige bonk gecompliceerd metaal van, naar ik schatte, ongeveer twee kubieke meter, die via stangen aan het frame van de parabool vastzat.

‘Dat is de lens,’ zei hij. ‘Die is precies in het brandpunt geplaatst, waardoor hij alle straling vanuit de ruimte, na terugkaatsing vanaf de spiegels, opvangt. Aardig te vermelden dat hij alleen al vijf miljoen euro heeft gekost.’

‘Nog duurder dan mijn lens met camera er aan,’ merkte ik op. ‘En met die dure van jullie krijg je alleen maar die beroerde foto’s, die in het lab hangen?’ Dat laatste zinnetje zei ik natuurlijk niet, want het is niet aardig om een foto, waar de maker of makers zo trots als een pauw op zijn ‘beroerd’ te noemen. Maar die foto’s waren ook niet bedoeld om ‘mooi’ te zijn. Ze moesten duidelijk en goed genoeg zijn om er uit op te maken hoe het heelal was ontstaan, hoe het groeide of kromp, hoe oud het was en hoelang het nog mee zou gaan en als het even kon ook nog waarom het er was. En voor dat alles waren ze, met zo’n dure lens en al die spiegeltjes die ook niet te geef waren, zonder twijfel goed genoeg.

Het wachten is dus nog steeds op nieuws uit Gölcha waarin dat alles haarfijn uit de doeken wordt gedaan.

Nadat Jürgen ons weer terug had gereden naar de farm vervolgden we onze tocht. Die dag moesten we de Gamsbergpas over. De Gamsberg zelf, met zijn herkenbare platte top van 2451 meter hoogte was van verre al te zien. De weg slingerde er als een grijs-geel lint op af, langs scheef opgedrukte steenlagen, uitgesleten kloven en geërodeerde toppen. Het was, hoewel inspannend werk, een verrukkelijke tocht. Hier bleek ook een van de voordelen van het fietsen met een compagnon, want we konden actiefoto’s van elkaar maken, terwijl mijn fotografie zich, als ik alleen ben, altijd beperkt tot statische beelden van mezelf, genomen met de camera op een statiefje en met behulp van de zelfontspanner.

Een kilometer of drie voor Rooizand, na een prachtige afdaling van de Gamsbergpas en een moeizame tien kilometer van een steil op- en neergaande weg, die herhaaldelijk een mulle, droogstaande rivierbedding kruiste, kwamen we bij een historische plek.

‘Kijk,’ zei ik tegen Andries terwijl ik rechts naar wat struiken bij een eveneens droogstaande beekbedding wees, ‘daar heb ik dertien jaar geleden mijn tent opgezet en hier links heb ik gewacht op de jeep met die schakelkast die me naar Windhoek heeft gebracht.’ Voor Andries was dat allemaal natuurlijk wat minder interessant dan voor mij en daarom knikte hij slechts quasi-geïnteresseerd.

Rooizand bleek een veeboerderij te zijn en tevens een gastenboerderij met een campinkje waar echter geen mens stond. Het was een erg luxe plek om de nacht door te brengen met drinkwater, toiletten en een washok met douche. Minder luxe was helaas de keiharde grond waarop we onze haringen krom sloegen.

Olleke en Bolleke

Op elk van de twee palen, rechts en links, van het steigertje dat naar de wachtende boot leidde zat een pelikaan. De vogels zagen er van zo dichtbij indrukwekkend uit met hun gele snavels, zo groot als trompetten. Ze leken vol leedvermaak neer te kijken op ons, onnozele toeristen, die zich inscheepten. Onder de indruk waren ze in ieder geval niet van de lieden die zich aan boord begaven. Waarschijnlijk zagen ze hier elke dag bosjes op grote exotische vissen en andere bijzondere zeebewoners beluste bezoekers langssloffen.

Het was een vreemde gedachte, althans voor mij, om geheel uit vrije wil aan boord van een boot te stappen. Ikzelf zou nooit op het idee zijn gekomen om te gaan varen zonder een hinderlijke plas over te moeten, maar als je met iemand samen reist doe je soms dingen waar je anders nooit over zou peinzen. Voor Andries was een boottocht om dolfijnen, walvissen, zeehonden en al die andere visachtigen te zien, die in de zee bij Walvisbaai rondspartelen, een van de prioriteiten van deze reis. Dat plaatste mij deze ochtend voor de keuze op hem te wachten tot zijn terugkomst in de haven, of de stoute schoenen aan te trekken en mee te gaan op deze maritieme expeditie, die mij een flinke stoot geld zou kosten en waarbij de kans niet denkbeeldig was dat dat tot drie uren van zelfkastijding zou leiden met een maag die door mijn slokdarm naarboven wilde komen. Als er golven van zeven centimeter of hoger hadden gestaan, had ik mij beslist niet op een schommelend dek gewaagd. Het weer was echter rustig en de zon scheen zelfs, wat hier aan de kust van Namibië, dat een heel ander klimaat heeft dan het binnenland, lang niet altijd het geval is, want vaak hangt er mist. Daarvan hadden we de dag voor deze zee-expeditie al een portie gehad. ’s Morgens vroeg in de woestijn, 44 km van de kust, scheen de juist opgekomen zon helder en vrolijk over het kale, vlakke land, maar tijdens het afbreken van de tenten kwam er plotseling een vieze witte muur op ons af schuiven, zo snel als een hollende panter. De zon werd verduisterd en in een vette mist laadden we onze fietsen op en reden we in de richting van de kust. Gelukkig klaarde het weer circa 15 km voor Walvisbaai op en werd het weer zonnig en dat was het ook, nu we over het steigertje naar de boot liepen. Met mist was ik natuurlijk al evenmin als met golven van 7 centimeter of hoger, aan boord gegaan, want wat zie je van uit zee opspringende dolfijnen als de wereld bedekt is met een ondoorzichtige laag kille damp? Alle condities waren dus gunstig voor dit grote avontuur. Andries liep voorop, vol blijde verwachting en ik kwam achter hem aan, enerzijds ook benieuwd naar die grote vissen, maar anderzijds toch een beetje benauwd, want we weten allemaal hoe wispelturig de weergoden kunnen zijn.

Behalve Andries en ik waren er nog zo’n dertien toeristen aan boord, waaronder een groep van zes Chinezen. De kapitein van de boot, tevens onze gids, was een vrouw van een jaar of veertig, die erg enthousiast was en veel vertelde over wat er allemaal te zien was. Een jaar of wat daarvoor had ze, zo vertelde ze het gezelschap, nog nooit gevaren, maar toen ze eens Walvisbaai bezocht en een boottochtje maakte, was ze daar zo door getroffen, dat ze van varen haar hobby had gemaakt. Binnen korte tijd wist ze alles van de zee met de vissen er in en de vogels er boven. Daarna maakte ze van haar hobby haar werk en hier was ze dan: de enige vrouwelijke kapitein op een toeristenboot in Walvisbaai.

Ze kroop achter het roer, de trossen werden losgegooid en de boot zette koers in de richting van de wijde zee, maar voordat we 50 meter hadden gevaren scheepten zich nog twee passagiers in. Die kwamen uit de zee en klommen behendig over de achtersteven, waar geen reling stond, aan boord. Olleke en Bolleke noemde ik ze, maar of dat de werkelijke namen waren van deze glimmende bruine dieren, zo groot als forse honden, betwijfelde ik. Hun koppen leken ook op die van honden, maar hun ledematen hielden het midden tussen poten en vinnen. Daarmee konden ze geweldig zwemmen en zich handig over land en in dit geval over het dek bewegen, een beetje als een man wiens voeten aan elkaar gebonden zijn en die zich met zijn ellebogen en voorarmen over de grond vooruit werkt. Als je zoiets niet gewend bent, sta je wel even te kijken, vooral als je als fietser vaak achterna wordt gezeten door echte honden, maar deze zeehonden gedroegen zich braaf en blaften niet. Ze kwamen alleen maar voor de gezelligheid een kijkje nemen, zei de gids, maar ze voegde er aan toe: ‘Aai ze niet en voer ze ook niet, want het zijn toch wilde dieren. Als je alleen kijkt, gebeurt er niets, maar ga aan de kant als ze langs je willen, want anders schuifelen ze je plat tegen de reling of de kajuit. Het zijn sterke jongens.’

Toen de boot goed op koers lag, haalde de gids een emmer met gevangen vis uit het ruim, exemplaren van ongeveer 20 cm lang en zei: ‘De zeehonden weten dat ze elke keer als de boot uitvaart, gevoerd worden. Het is dus niet alleen om ons te begroeten, dat ze aan boord komen.’

Daarop stak ze Bolleke er een toe die hij in één machtige slik naarbinnen liet glijden, zo te zien zonder er ook maar iets van te proeven. Olleke was al even snel met het doorslikken van zijn portie.

‘Bij het eten zorgen zeehonden er altijd voor dat de vis eerst met de kop naar binnen gaat, want anders blijft de graat in hun keel steken,’ lichtte ze toe. Daarop duwde ze Bolleke er een met de staart naar voren in de bek, maar zonder er een seconde over te denken draaide het beest de vis behendig om en liet hem op de juiste manier naar binnen glijden. Olleke onderging dezelfde proef, maar liet zich al evenmin beetnemen. Toen de emmer half leeg was, zei de gids: ‘Toe jongens, nu weg wezen. Alles is op.’ Daarbij wees ze naar de zee. De jongens wisten natuurlijk wel beter, maar gehoorzaamden toch, werkten zich weer naar de achtersteven en plonsden in het water. Toen we een eind buitengaats waren zagen we twee zeehonden uit het water omhoog schieten en weer in zee duiken. Of het Bolleke en Olleke waren was niet duidelijk te zien, want zeehonden lijken nog meer op elkaar dan Chinezen.

‘De vacht van een zeehond heeft 7000 haartjes per vierkante centimeter,’ vertelde de gids terwijl ze naar de twee springers keek. ‘Daardoor blijven ze warm. Zonder al die haartjes…’ Hier brak ze haar zin af, staarde over de zee, wees naar voren en riep: ‘Dolfijnen!’ En inderdaad, niet zo ver weg en rechts voor de boot schoten dolfijnen schuin omhoog uit het water om daarna weer met een fraaie boog terug te vallen in zee, ongeveer net zo als de zeehonden, maar mooier en hoger. Ze waren wel vijf à zes meter lang. Dat was een prachtig gezicht en evenals Andries en de meesten van de andere toeristen probeerde ik de reuzenvissen te vangen met mijn camera. Dat bleek echter niet mee te vallen, want telkens was ik te laat met afdrukken en lag de dolfijn alweer in het water voordat de sluiter openging. Wilde je hem goed op de foto krijgen dan moest je al op de knop drukken voordat hij omhoogschoot, maar hoe wist je dat zo’n beest van plan was juist dan en daar omhoog te duiken? Het fraaiste dat ik er van kon maken was een plaat waarop de dolfijn half onder water zwom.

Verderop vergezelde een flinke groep dolfijnen onze boot. Links, rechts en vooruit schoten deze kampioenzwemmers voortdurend uit het water omhoog en doken dan weer even snel in zee. Het leek wel alsof ze krijgertje speelden met elkaar en dat leidde tot een spectaculaire show. Je zou haast gaan denken dat ze waren ingehuurd door de middenstand in Walvisbaai om hier het toerisme te bevorderen.

Er zat een boot achter ons met mensen die het net als wij dol fijn vonden om dolfijnen te kijken. Omdat we hen in de weg zaten wendde de gids na een tijdje de steven.

‘We hebben afgesproken dat een boot niet al te lang pal achter die dolfijnen blijft zitten,’ lichtte ze toe, naar de kapitein van de andere boot zwaaiend. ‘Dan hebben die anderen ook een kans om het rovertje-spelen te zien. We gaan nu walvissen bekijken, althans, dat hoop ik, want ze zijn er niet altijd.’

Dat nieuwe plan liep helaas op niets uit, want hoe de kapitein ook haar best deed, de grootste zoogdieren ter wereld lieten zich niet zien.

‘De walvissen hebben er vandaag geen zin in om voor ons op te treden,’ zei ze. ‘Pech, maar ik weet nog wel wat anders.’

Daarop voer ze een eind in zuidelijke richting en stoomde vervolgens op de kust af. Op het strand, dat daar direct overging in de woestijn, bevond zich een kolonie van ruw geschat 400 zeehonden. De dieren zaten vlak aan zee en de boot kon tot dicht voor het strand komen zonder vast te lopen, zodat we de zeehonden goed konden zien. De achterste waren bruin en dof omdat ze waren opgedroogd in de zon, terwijl de voorste, die blijkbaar kort geleden uit het water waren gekomen, zwart en glimmend waren door hun natte huiden.

Een tweede poging om walvissen te zien mislukte helaas eveneens, maar om deze teleurstelling te compenseren liet de kapitein de twee kajuitsjongens champagne en hapjes serveren. Die hapjes bestonden, zoals je eigenlijk op zee wel zou kunnen verwachten, uit oesters en andere glibberige zeedingen. Gelukkig waren er ook deegrolletjes met een soort groente er in, geen zeewier tot mijn opluchting. Ik vind alle dieren in zee prachtig, maar gruw er van op mijn bord. Dat gold niet voor de meesten van de passagiers en zelfs de drie Chinese mannen, die meteen aan het begin van de boottocht de kajuit in waren gedoken en daar de hele tijd hadden zitten klaverjassen op z’n Chinees, kwamen aan dek om van de oesters te smullen. Ze waren natuurlijk, tegen hun wil, door hun vrouwen meegesleept op dit avontuur en hadden het beste van de tocht gemaakt, althans voor hen. ‘Vissen kunnen we ook thuis op onze grote platte tv-schermen zien’ zullen ze gedacht hebben. ‘Dan kunnen we beter onze tijd op deze schuit nuttig gebruiken met kaarten.’ Maar nu met die oesters… Ja, daarvoor legden ze hun speelkaarten neer. Even snel als de voervissen bij Bolleke en Olleke naarbinnen waren gegleden, verdwenen de oesters in de monden van de klaverjassers. Het fruit, dat als dessert werd geserveerd was voor hen minder interessant en dus verdwenen ze na de laatste oester doorgeslikt te hebben, weer in de kajuit voor nog een paar spannende vluggertjes. Daardoor misten ze Olleke en Bolleke, die, toen de haven van Walvisbaai in zicht kwam, weer aan boord klommen om ons op het laatste stuk van de tocht te vergezellen en natuurlijk om de andere helft van de visvoorraad in de emmer op te eisen.

Ruim drie uur nadat we ons hadden ingescheept legde de boot aan bij het steigertje, waar op de twee palen links en rechts, de twee reuzenpelikanen nog steeds zaten uit te kijken over zee. Of waren het andere? Dat was moeilijk te zeggen, want pelikanen lijken evenals zeehonden meer op elkaar dan klaverjassende Chinezen. Ik had weer vaste grond onder de voeten en was niet zeeziek geweest. En dankzij Andries had ik vissen in levende lijve van dichtbij gezien, die ik tot dan toe alleen gekend had uit fotoboeken, van filmpjes en van de televisie.

Rechts of links?

Als er op een traject geen verkeer zit, vervaagt het verschil tussen rechts- en linksverkeer.