Inleiding

Altijd als je in je eigen taal spreekt, gebruik je werkwoorden. Als je naar een winkel wilt lopen, een broodje wilt eten, voor een hond wegrent of zelfs wanneer je in dezelfde kamer bent als je vervelende broertje gebruik je werkwoorden. Je denkt er waarschijnlijk niet eens over na hoe je het juiste werkwoord en de juiste tijd of wijs kiest. Als je echter een nieuwe taal studeert, kun je niet zo intuïtief kiezen. Je moet leren hoe je de juiste tijd kiest en hoe je de werkwoorden vervoegt voordat je ze op de juiste manier kunt gebruiken. Dan komt dit boek van pas.

Of je nu Frans op de middelbare school hebt geleerd, op dit moment een cursus Frans volgt of net genoeg Frans kent om je te redden, het boek Franse werkwoorden voor Dummies kan je helpen bij het juiste gebruik van de werkwoordtijden.

(Als je weinig bekend bent met het Frans, kijk dan onder het kopje ‘aannames’ verderop in deze inleiding om te zien of dit boek wat voor je is.) Door de korte en duidelijke uitleg, stap voor stap, en de vele voorbeelden hoef je straks niet meer te raden naar de goede werkwoordsvorm. Bovendien leg ik de tijden en wijzen van werkwoorden van de présent de l’indicatif tot aan de subjonctif du passé aan de hand van een flink aantal voorbeelden uit. Franse werkwoorden voor Dummies is geen tekstboek, maar een werkboek met oefeningen die in kleine porties worden aangeboden. Aan het eind van elk hoofdstuk vind je de antwoorden van de oefeningen die je kunt vergelijken met je eigen antwoorden zodat je zeker weet dat je alle werkwoorden goed hebt gebruikt.

Dus leun achterover en relax! Dit boek bevat geen saaie grammaticalessen. Het is een leuke en makkelijke manier om Franse woorden te gebruiken zodat je mensen kunt begroeten, vragen kunt stellen, bevelen en uitleg kunt geven en je wensen kenbaar kunt maken. Ben je er klaar voor? Commençons! (Laten we beginnen!)

Over dit boek

Ik heb het boek zo toegankelijk mogelijk gemaakt. Je kunt de inhoudsopgave of de index inkijken en de hoofdstukken kiezen waarvoor je je het meest interesseert. Elk hoofdstuk staat op zichzelf met een inleiding over de tijd en/of het werkwoord en met duidelijke voorbeelden van de constructie die wordt behandeld.

Vanaf het eerste hoofdstuk geeft het boek duidelijke uitleg en voorbeelden, van de persoonlijke voornaamwoorden en het maken van voorwaardelijke zinnen tot het juiste gebruik van de subjonctif toe. Je leert onderscheid te maken tussen overgankelijke en onovergankelijke werkwoorden, verschillende wijzen van het werkwoord zoals de indicatief, de conditionnel en de subjonctif te herkennen en te gebruiken en je zult je bewust worden van het verschil in gebruik van Franse werkwoorden en Nederlandse werkwoorden.

Daarnaast verdeel ik elk hoofdstuk in paragrafen, zodat je gemakkelijk de benodigde informatie kunt vinden, gevolgd door oefeningen om mee aan de slag te gaan. De paragrafen met oefeningen bevatten meestal zinnen waarbij je gevraagd wordt de vervoeging van de werkwoorden tussen haakjes in te vullen, en zinnen om te vertalen. Daarna kun je de antwoorden aan het eind van het hoofdstuk bekijken om je eigen antwoorden te controleren. Franse werkwoorden voor Dummies leidt je stap voor stap naar het succesvolle gebruik van de kapstok van elke hele zin: het werkwoord.

Afspraken die in dit boek worden gebruikt

Om het gebruik van dit boek zo gemakkelijk mogelijk te maken, gebruik ik de volgende afspraken:

Om het Frans gemakkelijk te herkennen zijn alle Franse woorden vetgedrukt en ook de hele zinnen in de voorbeelden, de Franse werkwoorden als ze zelfstandig in de tekst staan en de Franse uitgangen van werkwoorden als ik je leer hoe je de werkwoorden moet vervoegen.

De Nederlandse vertaling die op de Franse termen volgt, staat cursief.

De vervoegingen van werkwoorden staan in tabellen. Elke uitgang van een werkwoord is vetgedrukt.

In de antwoorden aan het eind van elk hoofdstuk staan alle vertalingen van de oefenzinnen (zelfs al wordt je niet gevraagd om ze te vertalen), zodat je de zinnen beter begrijpt. Deze vertalingen zijn cursief gedrukt.

Het kan zijn dat in sommige oefeningen meer dan één juist antwoord mogelijk is. In dat geval geef ik je het meest gebruikelijke antwoord.

Vóór elke oefening geef ik je een voorbeeld zodat je kunt zien wat de bedoeling is bij het maken van de oefening.

Aannames

Bij het schrijven van dit boek, beste lezer, nam ik het volgende over je aan:

dat je heel lang geleden Franse les hebt gehad en dat je veel vergeten bent, maar de kennis over de werkwoorden wilt opfrissen;

dat je de stukjes en beetjes Frans bij elkaar wilt schrapen en wilt samenvoegen om ze in een gewoon alledaags gesprek te kunnen gebruiken;

je een flink aantal jaren Frans hebt gehad, maar dat je nog steeds moeite hebt met het onderscheid tussen de imparfait en de passé composé (of een andere tijd die je hoofdpijn bezorgt);

je eindelijk de subjonctif wilt ontmaskeren en beheersen.

Als je tot een van deze groepen behoort, dan is Franse werkwoorden voor Dummies iets voor jou.

Als je echter nooit een cursus Frans hebt gevolgd, of maar heel weinig weet, dan raad ik je aan te beginnen met het boek Frans voor Dummies, 2e editie van Dodi-Katrin Schmidt, Michelle M. Williams en Dominique Wenzel of je in te schrijven voor een basiscursus Frans.

Hoe dit boek is ingedeeld

Franse werkwoorden voor Dummies is in delen onderverdeeld, beginnend met de présent de l’indicatif en eindigend met de bijlagen. Elk deel heeft een aantal hoofdstukken die ingaan op een specifiek onderdeel van het algemene onderwerp.

Deel 1: Leven in het hier en nu:tegenwoordige tijden

In dit deel staat een inleiding over de persoonlijke voornaamwoorden en het geeft wat basisinformatie over werkwoorden. Daarnaast worden de vervoegingen in de tegenwoordige tijd van regelmatige werkwoorden, spellingsveranderende werkwoorden, onregelmatige werkwoorden en pronominale werkwoorden geïntroduceerd. In dit deel komen ook de participe présent en de gérondif aan bod.

Deel II: Vragen, bevelen en meer

In dit deel laat ik je zien hoe je vragen kunt stellen en beantwoorden, bevelen kunt geven en de stad in en uit kunt gaan. Ik behandel ook enkele werkwoorden die je kunt gebruiken in veelvoorkomende uitdrukkingen die een andere betekenis in het Frans hebben.

Deel III: Terugkijken: de verleden tijden

In dit deel wordt uitgelegd hoe de imparfait, de passé composé en de plus-que-parfait van de regelmatige, onregelmatige en pronominale werkwoorden worden gevormd en gebruikt. Ook behandel ik het verschil tussen de imparfait en de passé composé om gebeurtenissen en handelingen te beschrijven. Bovendien bevat dit deel twee literaire verleden tijden: de passé simple en de passé antérieur.

Deel IV: Vooruitkijken met de futur en de conditionnel

In dit deel laat ik je zien hoe je de futur, de futur antérieur, de conditionnel en de conditionnel passé kunt maken en gebruiken. Ik leg je ook uit hoe je iets beleefd kunt vragen en hoe je voorwaardelijke zinnen kunt vormen.

Deel V: De wijs: subjonctif of niet

Dit deel behandelt het vormen van de tegenwoordige en de verleden tijd van de subjonctif van regelmatige, onregelmatige en pronominale werkwoorden. Ook wordt hier stap voor stap uitgelegd hoe je de subjonctif bij bepaalde werkwoorden, uitdrukkingen en voegwoorden moet gebruiken.

Deel VI: Het deel van de tientallen

Dit deel bestaat uit twee hoofdstukken met toptienlijsten van werkwoorden. De ene lijst bevat werkwoorden zoals de Fransen ze gebruiken en de tweede bestaat uit werkwoorden die vaak verward worden.

Deel VII: Bijlagen

De bijlagen helpen je om in één oogopslag al de verschillende vervoegingen van werkwoorden te zien. Het begint met een glossarium van Frans-Nederlandse werkwoorden (bijlage A), een Nederlands-Frans werkwoordenglossarium (bijlage B) en het eindigt met bijlage C waarin onregelmatige werkwoorden zijn opgenomen.

Pictogrammen die in dit boek worden gebruikt

Zoals in elk Voor Dummies-boek helpen pictogrammen je specifieke informatie te vinden. Ze staan door het hele boek heen in de linkerkantlijn. De pictogrammen zijn:

Als je dit pictogram ziet, weet je dat ik je een tip geef om iets beter te begrijpen.

Dit pictogram geeft aan dat je het bijbehorende stukje informatie ergens in je achterhoofd moet opslaan, meestal omdat er iets belangrijks over een werkwoord of een vervoeging wordt verteld.

Dit pictogram staat voor een voorbeeld dat een bepaald aspect moet verduidelijken.

Het pictogram met oefening vertelt je dat het tijd wordt om je kennis in praktijk te brengen. Houd je pennen en potloden in de aanslag.

Hoe je nu verder gaat

Het mooiste van het boek Franse werkwoorden voor Dummies is wel dat je de inhoudsopgave kunt inzien en het hoofdstuk kunt kiezen waarvoor je je interesseert of dat informatie bevat waarmee je wilt oefenen. Probeer het maar eens. Alleen jij weet wat je nog niet weet. Kies een hoofdstuk uit en werk in je eigen tempo. En vergeet niet dat ik je bij elke stap die je zet een helpende hand biedt!

Hoofdstuk 1: Basiscursus werkwoorden: de feiten

In dit hoofdstuk:

Werkwoorden verkennen en indelen

Het onderscheid tussen overgankelijke en onovergankelijke werkwoorden

Wat is wijs?

Tijden onderscheiden

Een blik op de voornaamwoorden

Of je nu Engels, Duits, Spaans of Frans (om maar enkele talen te noemen) spreekt, in elke zin speelt het werkwoord een belangrijke rol, want het geeft een actie (bijvoorbeeld Je parle betekent Ik spreek) of een toestand aan (Je suis optimiste betekent bijvoorbeeld Ik ben optimistisch). Het werkwoord is een essentieel onderdeel van de zin. Zonder werkwoord is de zin onvolledig. Werkwoorden zijn de enige woorden waarvan de vorm verandert om de tegenwoordige, de toekomende en de verleden tijd aan te geven. Een werkwoord kan daarnaast verschillende complementen bezitten of aanvullende informatie geven. Het kan worden gevolgd door een zelfstandig naamwoord, een bijwoord, een voorzetsel of een bijzin. Het kan ook worden gevolgd door een ander werkwoord, dat dan altijd in de infinitief staat.

In dit hoofdstuk kijken we naar de basiskenmerken van werkwoorden. Ik deel de werkwoorden in, laat zien hoe deze indeling van invloed is op de vervoeging van een werkwoord, leg uit wat de gevolgen van de wijs zijn voor het werkwoord en ik kijk naar de verschillende tijden. In dit hoofdstuk vind je het antwoord op algemene vragen over het werkwoord. Pas in de hoofdstukken hierna ga ik in op specifieke kenmerken van werkwoorden.

De belangrijkste vier soorten werkwoorden

Door de werkwoorden in groepen te verdelen, wordt het eenvoudiger de vervoegingen te onthouden. Zo kijk je bij een regelmatig werkwoord of de infinitief eindigt op -er, -ir of -re. Aan deze uitgang kun je zien welk vast schema je moet volgen bij de vervoeging van het werkwoord. Als je één werkwoord uit elk van deze drie groepen kunt vervoegen, kun je honderden werkwoorden vervoegen. De volgende vier groepen helpen je de werkwoordsoort vast te stellen, zodat je het werkwoord correct kunt vervoegen.

Regelmatige werkwoorden. Deze werkwoorden horen geen problemen te geven. Ze volgen de gebruikelijke regels van vervoeging van werkwoorden op -er, -ir of -re, de drie groepen van regelmatige werkwoorden. (Zie ook hoofdstuk 2 voor de vervoeging van regelmatige werkwoorden in de tegenwoordige tijd.)

Spellingsveranderende werkwoorden. Bij het bestuderen van Franse werkwoorden zul je werkwoorden tegenkomen waarvan de spelling verandert. Deze spellingsverandering kan om verschillende redenen plaatsvinden. Het kan je helpen de stomme e uit te spreken, bijvoorbeeld in de werkwoorden appeler (roepen) and jeter (gooien), die hun medeklinkers verdubbelen (l of r) voor een stomme e in de uitgang. Bij andere werkwoorden voeg je een accent grave toe aan de e zodat deze een è wordt, bijvoorbeeld in het werkwoord acheter (kopen). Andere werkwoorden ondergaan een verandering door de uitspraak van de medeklinker, met name de g en de c. (Kijk maar eens in hoofdstuk 3, waar meer staat over werkwoorden waarvan de spelling verandert.)

Onregelmatige werkwoorden. Bij deze werkwoorden is het opletten geblazen. De vervoeging is onregelmatig en volgt geen vaststaand schema zoals bij de regelmatige werkwoorden. (Zie hoofdstuk 4 voor meer informatie over onregelmatige werkwoorden.)

Pronominale werkwoorden. Hiertoe behoren de wederkerende werkwoorden, die worden gebruikt als je bij jezelf iets doet. De handeling slaat terug op het onderwerp van de zin. Bijvoorbeeld Je me brosse les dents betekent Ik poets mijn tanden. Daarnaast is er een groep wederkerige werkwoorden waarbij twee of meer mensen de handeling op elkaar toepassen. Bijvoorbeeld Ils s’écrivent betekent Zij schrijven elkaar. In sommige idiomatische uitdrukkingen ten slotte worden ook pronominale werkwoorden gebruikt. Zo betekent Nous nous entendons bien Wij kunnen goed met elkaar opschieten. Al deze werkwoorden hebben met elkaar gemeen dat ze een pronominaal voornaamwoord toevoegen dat overeenkomt met het persoonlijk voornaamwoord. (Zie hoofdstuk 5 voor meer informatie over pronominale werkwoorden.)

Werkwoorden indelen

De indeling van een werkwoord bij een speciale werkwoordgroep kan je helpen bij de juiste vervoeging van het werkwoord. Kijk naar de uitgang van de infinitief. Eindigt de infinitief op -er, -ir of -re? Of op -cer of -ger? Gaat het om een spellingsveranderend werkwoord? Wordt de infinitief voorafgegaan door een wederkerend voornaamwoord? De antwoorden op al deze vragen zijn te vinden in de hoofdstukken 2, 3 en 4, waar ik specifieke voorbeelden geef van vervoegingschema’s met lijsten van werkwoorden die precies volgens dat schema worden vervoegd. Een andere goede manier om werkwoorden in te delen is te bepalen of een werkwoord overgankelijk of onovergankelijk is. Hiervoor moet je weten of het werkwoord wordt gevolgd door een voorzetsel of door een lijdend voorwerp.

In deze paragraaf onderzoeken we hoe werkwoorden kunnen worden ingedeeld, waarbij we er vooral op letten of een werkwoord overgankelijk of onovergankelijk is, en we kijken naar de verschillende manieren waarop ze in het Nederlands en het Frans worden gebruikt.

Overgankelijke en onovergankelijke werkwoorden onderscheiden

Als je eenmaal weet of een werkwoord overgankelijk of onovergankelijk is, dan kun je het telkens weer zonder fouten toepassen. Deze kennis biedt houvast bij het gebruik van een voorzetsel na een werkwoord of bij het helemaal weglaten van het voorzetsel. Bovendien is de keuze tussen de hulpwerkwoorden avoir (hebben) en être (zijn) in samengestelde tijden eenvoudiger als je het onderscheid kent tussen overgankelijke en onovergankelijke werkwoorden. In deze paragraaf laat ik je zien hoe je overgankelijke werkwoorden kunt onderscheiden van onovergankelijke werkwoorden.

Overgankelijke werkwoorden worden niet gevolgd door een voorzetsel, maar door een lijdend voorwerp. In de samengestelde tijden hebben ze als hulpwerkwoord avoir.

Je regarde la télévision. (Ik kijk televisie.)

Ils aiment leurs enfants. (Zij houden van hun kinderen.)

Een onovergankelijk werkwoord wordt niet gevolgd door een lijdend voorwerp. Het wordt vaak gevolgd door een voorzetsel of door helemaal niets.

Je monte. (Ik ga naar boven.)

Nous passons devant la bibliothèque. (We komen langs de bibliotheek.)

Let erop dat werkwoorden in het Frans overgankelijk kunnen zijn, maar in het Nederlands niet, of omgekeerd. Zo is in het Frans Je réponds à la question onovergankelijk, want het wordt gevolgd door het voorzetsel à. In het Nederlands zeg je echter Ik beantwoord de vraag. Beantwoorden is in het Nederlands dus overgankelijk

Een ander voorbeeld is Ik luister naar de radio. Deze zin laat zien dat het werkwoord luisteren naar in het Nederlands onovergankelijk is omdat het niet wordt gevolgd door een lijdend voorwerp maar door het voorzetsel naar. In het Frans echter laat de zin J’écoute la radio zien dat écouter overgankelijk is, want het wordt direct gevolgd door een lijdend voorwerp. Wees dus op je hoede voor mogelijk lastige werkwoorden in tabel 1.1 en tabel 1.2.

Tabel 1.1 Vergelijking overgankelijk met onovergankelijk

Tabel 1.2 Vergelijking onovergankelijk met overgankelijk

Werkwoorden met een voorzetsel in het kielzog

De meeste onovergankelijke Franse werkwoorden worden gevolgd door het voorzetsel à dat naar, in of bij kan betekenen. Als het voorzetsel à wordt gevolgd door een bepaald lidwoord en een zelfstandig naamwoord (le voor mannelijk enkelvoud en la voor vrouwelijk enkelvoud, l’ voor mannelijke en vrouwelijke zelfstandige naamwoorden die met een klinker of een stomme h beginnen, en les voor mannelijke en vrouwelijke zelfstandige naamwoorden in het meervoud), dan worden er twee samentrekkingen gemaakt. In tabel 1.3 is te zien hoe deze twee samentrekkingen eruit zien.

Tabel 1.3 Combinatie van bepaald lidwoord en het voorzetsel à

De enige combinaties die tot samenvoeging leiden zijn dus à + le, wat samen au wordt, en à + les, wat samen aux vormt. Vergelijkbare veranderingen vinden plaats met het voorzetsel de, dat betekent van, over of uit, zoals tabel 1.4 laat zien.

Tabel 1.4 Combinatie van bepaald lidwoord en het voorzetsel de

Zoek in onderstaande zinnen welke werkwoorden overgankelijk en welke onovergankelijk zijn. Als het werkwoord onovergankelijk is, voeg dan à toe en vergeet niet het eventueel samen te trekken met het bepaald lidwoord. Als het werkwoord overgankelijk is, hoef je niets te doen.

V. Tu renonces ............... liberté. (Jij geeft je vrijheid op.)

A. Tu renonces à ta liberté.

1. Nous écoutons ............... la radio. (Wij luisteren naar de radio.)

2. Ils ressemblent ............... leur mère. (Zij lijken op hun moeder.)

3. J’obéis ............... mes grands-parents. (Ik gehoorzaam mijn grootouders.)

4. Vous attendez ............... le train. (U wacht/Jullie wachten op de trein.)

5. Tu cherches ............... tes clés. (Jij zoekt je sleutels.)

6. Nous assistons ............... match de football. (Wij wonen een voetbalwedstrijd bij.)

7. Je réponds ............... mes amis. (Ik geef mijn vrienden antwoord.)

8. Tu paies ............... tes achats. (Jij betaalt je aankopen.)

9. Elle satisfait ............... ses obligations. (Zij komt haar verplichtingen na.)

10. Nous renonçons ............... la lutte. (Wij geven de strijd op.)

Koppelwerkwoorden, hulpwerkwoorden, onpersoonlijke werkwoorden en hulpwerkwoorden van modaliteit: oh help!

Werkwoorden kunnen veel verschillende functies hebben. Ze vormen niet alleen de kern van een zin, maar bepalen ook wat er nodig is om een zin tot een einde te brengen. Ze kunnen worden gevolgd door een ander werkwoord, een zelfstandig naamwoord, een voornaamwoord, een bijvoeglijk naamwoord, een voorzetsel of een bijzin. Sommige werkwoorden verbinden het onderwerp met zelfstandige naamwoorden, voornaamwoorden of bijvoeglijke naamwoorden. Hulpwerkwoorden helpen bij het vormen van alle samengestelde verleden tijden in het Frans. Sommige werkwoorden bestaan alleen in de onpersoonlijke vorm, met il (het), en andere helpen de infinitief te benadrukken of te ondersteunen. Oh, wat zijn werkwoorden toch voor veel dingen te gebruiken!

Alles aan elkaar koppelen

Sommige werkwoorden zijn koppelwerkwoorden, wat betekent dat ze het onderwerp met een zelfstandig naamwoord, een voorzetsel of een bijvoeglijk naamwoord verbinden. Tot deze werkwoorden behoren être (zijn), paraître (schijnen), sembler of avoir l’air (lijken), devenir (worden) en rester (blijven).

Il a l’air fatigué. (Hij lijkt moe.)

Elle est avocate. (Zij is advocaat.)

Aandacht voor de hulpwerkwoorden

De twee belangrijkste hulpwerkwoorden in de Franse taal zijn: avoir (hebben) en être (zijn).

Je gebruikt ze samen met een voltooid deelwoord om zo alle samengestelde verleden tijden in het Frans te vormen. Zie ook deel III als je meer wilt weten over de verleden tijden en het gebruik van deze hulpwerkwoorden.

Een blik op de onpersoonlijke werkwoorden

Onpersoonlijke werkwoorden zijn werkwoorden die alleen voorkomen in de derde persoon enkelvoud (il). In deze vorm wordt het voornaamwoord altijd als het of je vertaald in het Nederlands. Tot deze werkwoorden behoren uitdrukkingen als il faut (het is nodig), il s’agit de (het gaat om), il pleut (het regent), il neige (het sneeuwt), en il fait, dat bij het weer wordt gebruikt. Voorbeelden hiervan zijn: Il fait beau (Het is mooi weer), Il fait froid (Het is koud) en Il fait chaud (Het is warm). Daarnaast kent het Frans veel uitdrukkingen met een onpersoonlijk voornaamwoord waarbij vaak être (zijn) wordt gebruikt. Die worden gevolgd door de subjonctif, zoals il est important que (het is belangrijk dat), il est possible que (het is mogelijk dat), il est nécessaire que (het is nodig dat) enzovoort. Voor een lijst van deze uitdrukkingen, zie hoofdstuk 19.

Een helpende hand

Sommige werkwoorden zijn hulpwerkwoorden van modaliteit. Dat betekent dat ze werkwoorden die in de infinitief staan te hulp schieten. Tot deze werkwoorden behoren pouvoir (kunnen), vouloir (willen), devoir (moeten), aller (gaan), faire (doen, maken), en laisser (laten).

Laat je niet van de wijs brengen

Werkwoorden zijn verdeeld in verschillende wijzen of vormen. Taalkundig gezien is de wijs van een werkwoord een manier van uitdrukken. Een wijs geeft de houding van de spreker aan ten opzichte van een gebeurtenis. Het Frans kent zeven wijzen, die we in twee groepen verdelen: de persoonlijke werkwoordsvormen en de onpersoonlijke werkwoordsvormen.

Persoonlijk worden

De werkwoorden in de persoonlijke wijs worden vervoegd overeenkomstig het persoonlijk voornaamwoord. Ze kunnen in vier groepen worden verdeeld:

De indicatief (de meest gebruikte werkwoordsvorm) geeft aan dat de spreker het heeft over een feit, of over iets dat gebeurt, zal gebeuren of is gebeurd. (Zie de delen I, II en III voor meer informatie over de vervoegingen van de verschillende tijden in de indicatief.)

De subjonctif (die vaker in het Frans dan in het Nederlands wordt gebruikt) is de wijs van de twijfel, onzekerheid, emotie, wil en orders. (Zie de hoofdstukken 19, 20 en 21 voor meer details over de subjonctif in de tegenwoordige en in de verleden tijd.)

De gebiedende wijs drukt een bevel, een verzoek of een opdracht uit. De gebiedende wijs wordt meestal in de tegenwoordige tijd gebruikt en de vervoegingen zijn die van de persoonlijke voornaamwoorden je, nous en vous. Je gebruikt deze voornaamwoorden echter nooit in een zin in de gebiedende wijs. (Kijk ook eens naar hoofdstuk 8, waar meer te vinden is over de gebiedende wijs.)

De conditionnel treedt op in een hypothetische zin, waarbij deze voorwaardelijke wijs in de bijzin staat. Je kunt bijvoorbeeld zeggen Si j’avais de l’argent, je voyagerais (Als ik geld had, zou ik reizen). Je kunt de conditionnel ook gebruiken om een beleefd verzoek of een suggestie te doen. (Zie de hoofdstukken 17 en18 voor meer informatie over de tegenwoordige en de verleden tijd van de conditionnel en de hypothetische zinnen.)

Vat het niet persoonlijk op: de onpersoonlijke werkwoordsvormen

In tegenstelling tot de vier werkwoordsvormen hierboven worden de onpersoonlijke werkwoordsvormen niet vervoegd, omdat ze niet met een bepaald onderwerp overeenkomen. Deze onpersoonlijke wijzen omvatten de infinitief, het tegenwoordig deelwoord en het voltooid deelwoord. De infinitief wordt vaak als zelfstandig naamwoord gebruikt. Zo bestaat er in het Frans het gezegde Vouloir, c’est pouvoir, wat betekent: Waar een wil is, is een weg. Het tegenwoordig deelwoord kan ook worden gebruikt als een bijwoord, zoals in de zin On réussit à la vie en travaillant dur, wat betekent: Men slaagt in het leven door hard te werken. Het voltooid deelwoord kan worden gebruikt als een bijvoeglijk naamwoord zoals blijkt uit het voorbeeld Les devoirs finis, ils ont joué au basket, wat betekent: Toen het huiswerk af was, speelden ze basketbal.

De tijden indelen

Werkwoorden veranderen van vorm om de tegenwoordige, de verleden of de toekomende tijd aan te geven. Een werkwoord bestaat uit twee delen: de stam, en de uitgangen die de tijd, de wijs en de persoon aangeven.

Het Frans kent twee soorten tijden:

Enkelvoudige tijden. Bij enkelvoudige tijden wordt het werkwoord vervoegd zonder hulp van een hulpwerkwoord. Het bestaat uit een stam waaraan je de uitgang toevoegt. De tegenwoordige tijd, de onvoltooide tijd, de passé simple, de toekomende tijd, de conditionnel en de subjonctif zijn allemaal enkelvoudige tijdsvormen.

Elle partira bientôt. (Ze zal spoedig vertrekken.)

Samengestelde tijden. Deze tijden bestaan uit een hulpwerkwoord, avoir (hebben) of être (zijn), plus een voltooid deelwoord van elk willekeurig werkwoord. De passé composé, de plus-que-parfait, de passé antérieur, de futur antérieur, de conditionnel passé en de voltooide tijden van de subjonctif zijn allemaal samengestelde tijden.

Vous avez téléphoné hier. (Jullie belden/U belde gisteren.)

De voornaamwoorden bestuderen

Elk vervoegd werkwoord komt overeen met een onderwerp dat de zin volledig maakt. Het onderwerp kan een persoon, een ding of een idee zijn. In tabel 1.5 zie je een indeling van de persoonlijke voornaamwoorden.

Tabel 1.5 Indeling persoonlijke voornaamwoorden

Als een werkwoord met een klinker of een stomme h begint, laat dan de e van je weg en voeg een apostrof toe.

J’aime (ik houd van)

J’habite (ik woon)

De u van tu (jij) of de e van elle (zij) die voor een klinker staat, mag je nooit weglaten. In plaats daarvan zeg je tu aimes (jij houdt van) en tu habites (jij woont).

Tu en vous worden allebei voor de tweede persoon gebruikt, maar tu is enkelvoud en vous meervoud. Vous kan echter ook worden gebruikt in het enkelvoud omdat het immers ook u betekent. Het onderscheid tussen tu en vous in het Frans is vergelijkbaar met het onderscheid tussen jij en u in het Nederlands, dat wil zeggen dat je vous gebruikt voor mensen die je niet goed kent, die ouder zijn of boven je staan zoals je baas, je leraar enzovoort. Ook al kan vous dus verwijzen naar één persoon, het werkwoord wordt altijd in het meervoud vervoegd. Met andere woorden, de vervoeging van vous verandert niet, ook al verwijst vous slechts naar één persoon. Grammaticaal gezien vervoeg je het altijd in de tweede persoon meervoud.

On is een persoonlijk voornaamwoord dat verschillende betekenissen heeft. In de zin On parle français au Canada, kan het men, wij of zij betekenen. Je kunt de zin dus vertalen met Men spreekt… of met Wij/Zij spreken Frans in Canada. Wat de betekenis ook moge zijn, voor on wordt altijd de vervoeging van de derde persoon enkelvoud gebruikt.

Il is een mannelijk persoonlijk voornaamwoord dat een persoon of een zaak kan vervangen en het betekent hij of het. Zo betekent Pierre est heureux Pierre is gelukkig. Pierre kan vervangen worden door il, dan betekent de zin hij is gelukkig. Hetzelfde geldt voor Le vent souffle, wat betekent: De wind waait. De wind kan vervangen worden door het persoonlijk voornaamwoord il en de betekenis wordt dan het waait.

Deze regel is ook van toepassing op elle, dat een vrouwelijk persoonlijk voornaamwoord kan vervangen. Je kunt bijvoorbeeld zeggen Anne est avocate (Anne is advocaat) of Elle est avocate (Zij is advocaat). In de zin La fête est finie (Het feest is afgelopen), kun je het feest vervangen door elle omdat feest vrouwelijk enkelvoud is. Elle est finie betekent dan: Het is afgelopen.

Dit geldt eveneens voor de meervouden ils and elles. Deze kunnen verwijzen naar mensen of dingen.

Les invités sont arrivés (De gasten zijn aangekomen), Ils sont arrivés (Zij zijn aangekomen).

Les livres sont chers (De boeken zijn duur), Ils sont chers (Zij zijn duur).

Les filles sont jeunes (De meisjes zijn jong), Elles sont jeunes (Zij zijn jong).

Les cathédrales sont impressionnantes (De kathedralen zijn indrukwekkend), Elles sont impressionnantes (Zij zijn indrukwekkend).

Vervang het onderstaande vetgedrukte onderwerp door een persoonlijk voornaamwoord dat ermee overeenkomt. Schrijf het antwoord in de opengelaten ruimte aan het eind van de zin.

V. Céline est charmante. (Céline is charmant.)

A. Elle est charmante. (Zij is charmant.)

11. Eric et Mathieu jouent au football. (Eric en Mathieu spelen voetbal.) ........................................

12. Anne et moi aimons la cuisine française. (Anne en ik houden van de Franse keuken.) ........................................

13. Sylvie chante bien. (Sylvie zingt goed.) ........................................

14. Mélanie et Sarah aiment le chocolat. (Mélanie en Sarah houden van chocolade.) ........................................

15. Benjamin parle japonais. (Benjamin spreekt Japans.) ........................................

16. Alexandre et Sophie invitent leurs amis. (Alexander en Sophie nodigen hun vrienden uit.) ........................................

17. Olivier travaille dans une banque. (Olivier werkt bij een bank.) ........................................

18. Hélène et Antoine partent en vacances. (Hélène en Antoine gaan op vakantie.) ........................................

19. Claire habite à Bordeaux. (Claire woont in Bordeaux.) .......................................

20. Suzanne et Margot sont de bonnes amies. (Suzanne en Margot zijn goede vriendinnen.) ........................................

Antwoorden

In dit deel vind je de antwoorden van de oefeningen uit dit hoofdstuk. Bekijk en vergelijk de antwoorden.

1. Nous écoutons la radio. (Wij luisteren naar de radio.)

2. Ils ressemblent à leur mère. (Zij lijken op hun moeder.)

3. J’obéis à mes grands-parents. (Ik gehoorzaam mijn grootouders.)

4. Vous attendez le train. (U wacht/Jullie wachten op de trein.)

5. Tu cherches tes clés. (Jij zoekt je sleutels.)

6. Nous assistons au match de football. (Wij wonen een voetbalwedstrijd bij.)

7. Je réponds à mes amis. (Ik geef mijn vrienden antwoord.)

8. Tu paies tes achats. (Jij betaalt je aankopen.)

9. Elle satisfait à ses obligations. (Zij komt haar verplichtingen na.)

10. Nous renonçons à la lutte. (Wij geven de strijd op.)

11. Ils jouent au football. (Zij spelen voetbal.)

12. Nous aimons la cuisine française. (Wij houden van de Franse keuken.)

13. Elle chante bien. (Zij zingt goed.)

14. Elles aiment le chocolat. (Zij houden van chocola.)

15. Il parle japonais. (Hij spreekt Japans.)

16. Ils invitent leurs amis. (Zij nodigen hun vrienden uit.)

17. Il travaille dans une banque. (Hij werkt bij een bank.)

18. Ils partent en vacances. (Ze gaan op vakantie.)

19. Elle habite à Bordeaux. (Zij woont in Bordeaux.)

20. Elles sont de bonnes amies. (Zij zijn goede vriendinnen.)