Inleiding

Werkwoorden lijken eenvoudig, toch? Het zijn gewoon actiewoorden. Ze beschrijven wat er gebeurt, wat er gebeurd is of wat er gaat gebeuren. In de praktijk zijn ze echter wel wat ingewikkelder. Ze veranderen al naargelang het moment waarop de handeling plaatsvindt of -vond, de persoon of de personen die de handeling verrichten, de kans dat een gebeurtenis of een omstandigheid zich voordoet en de vraag of het om een bewering, een vraag of een bevel gaat.

In je moedertaal kies je automatisch de juiste werkwoordsvorm zonder dat je daarover hoeft na te denken, maar als je een nieuwe taal leert, moet je uitzoeken hoe je de verschillende soorten werkwoorden moet vervoegen zodat het onderwerp – ik, jij, hij, zij, u of het, wij, jullie, zij – en de persoonsvorm met elkaar overeenkomen en de handeling in de juiste tijd – verleden, heden of toekomst – wordt geplaatst, om maar een paar dingen te noemen. Ik zou ze hier wel allemaal kunnen opnoemen, ware het niet dat het Spaans in totaal veertien werkwoordstijden heeft. En alsof dat nog niet genoeg is, veranderen sommige Spaanse werkwoordstammen ook nog eens van schrijfwijze.

Ja, Spaanse werkwoorden vragen nogal wat van je. Gelukkig is er nu Spaanse werkwoorden voor Dummies om je te helpen de aanvallen te overleven en de zin te ontdekken in al die verwarrende regels en voorschriften en om je in de meest voorkomende uitzonderingen te trainen. Elk hoofdstuk staat vol met voorbeelden, vervoegingstabellen en meer dan genoeg oefeningen om alles duidelijk te maken.

Over dit boek

Spaanse werkwoorden voor Dummies is een opfriscursus, een naslagwerk en een werkboek in één, gekruid met een vleugje humor. In elk hoofdstuk wordt een bepaalde tijd onder de loep genomen: je leert hoe je die moet maken (in het Spaans natuurlijk), je krijgt voorbeelden hoe je hem in een context moet gebruiken en je wordt op de proef gesteld met oefeningen waarmee je kunt bepalen of je iets al onder de knie hebt.

De meeste oefeningen die je onderweg tegenkomt zijn vragen van het type waar-of-niet-waar en vertalingen. Ik had er ook wat meer multiple choice- of combinatieoefeningen in kunnen stoppen, maar daar leer je weinig Spaans van, dus heb ik ervoor gekozen om het iets uitdagender te houden.

Het mooie van dit werkboek en andere Voor Dummies-boeken is dat je ervoor kunt kiezen om het vanaf hoofdstuk 1 tot het einde door te werken of om gewoon op een willekeurige plek te beginnen. Als je bijvoorbeeld een bepaalde tijd al beheerst, dan hoef je geen tijd kwijt te zijn met het opnieuw doornemen van een onderwerp en het maken van allerlei oefeningen. Zo kun je je tijd besteden aan de werkwoordsvervoegingen die je de meeste hoofdbrekens opleveren. Duik erin waar je wilt en als je een stukje terug moet zwemmen, dan is dat ook goed.

Conventies in dit boek

In dit boek heb ik een aantal conventies gebruikt om de informatie in een consistent format te presenteren. Als je het boek doorwerkt, zul je de volgende items tegenkomen:

Vervoegingstabellen: wanneer je met dit boek aan de slag gaat, zul je ongetwijfeld merken dat ik een nogal ouderwetse methode gebruik om een werkwoordsvervoeging te laten zien. Ik gebruik wat ik een vervoegingskader heb genoemd. Dat ziet er zo uit:

Dit is een handig stukje gereedschap dat werkt als een soort geestelijk prikbord. Je ziet het Spaanse werkwoord en de Nederlandse vertaling ervan, en je ziet de vervoeging, waarbij in de linker kolom de drie vormen van het enkelvoud staan en in de rechter de drie meervoudsvormen.

Woordenlijsten: een woordenlijst biedt een snel overzicht van veelgebruikte woorden en uitdrukkingen, waarbij in de linker kolom het Spaanse woord wordt gegeven en in de rechter het Nederlandse equivalent ervan. Soms hebben de lijsten nog extra kolommen, waarin een andere vorm, bijvoorbeeld het tegenwoordig deelwoord, wordt gegeven.

Instructies voor praktische oefeningen: bij elke praktische oefening heb ik instructies opgenomen. Die instructies zijn kort en simpel, zodat je snel met de praktijk aan de slag kunt.

Antwoorden: aan het einde van elk hoofdstuk staan de antwoorden. Hier vind je de oplossingen van alle praktische oefeningen in het betreffende hoofdstuk. In de gevallen waarin je cierto (waar) of falso (niet waar) moet antwoorden geef ik slechts een vertaling van de beweringen in kwestie, want zuiver technisch gezien, is geen enkel antwoord goed of fout.

Je zult waarschijnlijk ook de volgende afkortingen tegenkomen. Laat ze je niet van de wijs brengen.

ev. (enkelvoud)

mv. (meervoud)

m. (mannelijk)

v. (vrouwelijk)

Elk hoofdstuk van dit boek begint met een beknopte uitleg van het onderwerp, in dit geval een bepaalde Spaanse werkwoordsvervoeging of tijd, gewoon voor het geval je je geheugen even wilt opfrissen. In dit boek gaan we er echter wel vanuit dat je al enigszins bekend bent met het onderwerp, bijvoorbeeld doordat je les hebt gehad of door een ander boek, bijvoorbeeld Spaans voor Dummies, 2e editie van Susan Wald en de taalexperts van Berlitz.

Na die korte terugblik op de werkwoordstijd en na een paar toepasselijke voorbeelden gaat elk hoofdstuk verder met praktische oefeningen waarmee je je kennis consolideert en verdiept.

Onnozele veronderstellingen

Bij het schrijven van dit boek ben ik uitgegaan van een paar onnozele veronderstellingen:

Je hebt al kennis van het Spaans, je hebt alle werkwoordstijden al ooit geleerd en je bent op zoek naar een manier om je kennis op te frissen en in de praktijk te brengen. Als je een echte beginner bent, dan is Spaans voor Dummies, 2e editie echt een boek voor jou.

Je hebt minimaal twee jaar Spaanse les gehad of iets wat daarmee te vergelijken is.

Je zet je tanden in Spaanse werkwoorden voor jezelf, of je wilt je zoon, dochter, kleinzoon, kleindochter, neef, nicht of een ander bijzonder iemand die met zijn tweede of derde jaar Spaans bezig is wel helpen, maar je hebt al in geen jaren meer naar een werkwoordsvervoeging gekeken.

Je bent gek op Spaans (net als ik!) en je vindt werkwoorden vervoegen gewoon leuk… Nou ja, dat gaat misschien een beetje te ver.

Hoe dit boek is opgebouwd

Alle boeken uit de Voor Dummies-reeks bestaan uit verschillende delen, zodat je kunt inhaken op je favoriete onderwerp en alles wat saai of onbelangrijk lijkt kunt overslaan. De hoofdstukken van Spaanse werkwoorden voor Dummies zijn ingedeeld in zeven delen.

Anders dan de meeste andere boeken over Spaanse werkwoorden, waarin lessen rond een bepaalde tijd gegroepeerd zijn, begint Spaanse werkwoorden voor Dummies met de eenvoudige werkwoordsvormen en gaat van daaruit verder met de moeilijkere. Ik denk dat deze werkwijze voor de meeste beginners minder overrompelend en toegankelijker is, maar voel je vrij om van het een naar het ander te springen. Gebruik de volgende omschrijvingen van de delen als je wegenkaart.

Deel I: De tegenwoordige tijd

Het heden is het resultaat van het verleden en de springplank naar de toekomst en daarmee de ideale startplaats voor een bespreking van Spaanse werkwoorden. In dit deel maak je kennis met Spaanse werkwoorden, krijg je ruim voldoende oefenmateriaal met regelmatige werkwoorden in de tegenwoordige tijd, leer je hoe je bevelen en vragen moet maken en ga je ten slotte weg en kom je terug met de werkwoorden ir en venir. In dit deel wordt er niets uit het verleden opgehaald en geen zorgen over de toekomst geuit. Dat beloof ik.

Deel II: Enkele uitzonderlijke uitzonderingen onderzoeken

Op elke taalregel bestaan uitzonderingen en de regels van de Spaanse werkwoorden vormen geen uitzondering op deze regel. De hoofdstukken in dit deel helpen je in de omgang met Spaanse werkwoorden die zich niet weten te gedragen. Je zoekt uit hoe je met het werkwoord gustar aangeeft waar je wél en waar je niet van houdt, je maakt onderscheid tussen zijn en zijn met de werkwoorden ser en estar, je dealt met de eigenaardigheden van wijzigingen in de stam en spelling van werkwoorden en je pakt een handvol andere eigenaardigheden van Spaanse werkwoorden aan.

Deel III: Sparren met de overige enkelvoudige tijden

Hoewel we allemaal in het heden leven, kijken we voortdurend terug naar het verleden en vooruit naar de toekomst, dus je hebt een manier nodig om handelingen en gebeurtenissen die op verschillende tijden plaatsvinden te beschrijven. De hoofdstukken in dit deel maken je vertrouwd met de vorming van de zes resterende onvoltooide tijden: twee verleden tijden, de toekomende tijd, de verleden toekomende tijd, de aanvoegende wijs en de verleden tijd van de aanvoegende wijs. Dit deel gaat over regelmatige werkwoorden, dus je hoeft niet bang te zijn voor vervelende uitzonderingen. Die komen in deel IV aan bod.

Deel IV: Onregelmatige werkwoorden de baas worden

Met de beheersing van alle regels en voorschriften met betrekking tot de vervoeging van Spaanse werkwoorden ben je er nog niet. Uiteindelijk zul je ook moeten uitzoeken hoe je onregelmatige werkwoorden, de werkwoorden die zich niet aan de regels houden, moet vervoegen. In de hoofdstukken in dit deel leer je hoe je de meest voorkomende onregelmatige werkwoorden in de zeven enkelvoudige tijden vervoegt en krijg je ruim voldoende oefeningen waarmee de vervoegingstabellen op je grijze massa worden getatoeëerd.

Deel V: Hulp krijgen van het hulpwerkwoord haber

Als het om Spaanse werkwoorden gaat, kunnen die werkwoorden ook zelf wel wat hulp gebruiken. Met behulp van het werkwoord haber kun je de zeven enkelvoudige tijden omzetten in zeven samengestelde tijden, waarmee je handelingen kunt beschrijven die meestal vóór andere handelingen zijn gebeurd. Verwarrend? Ja, dat klopt. Het is ook verwarrend. Maar de hoofdstukken in dit deel maken een en ander glashelder en met behulp van de praktische voorbeelden en oefeningen wordt het een soort tweede natuur.

Deel VI: Het deel van de tientallen

Geen enkel Voor Dummies-boek is compleet zonder een deel van de tientallen, met zijn kant-en-klaartips en handenvol handige weetjes die je onmiddellijk goed kunt gebruiken. Spaanse werkwoorden voor Dummies biedt je drie hoofdstukken van elk tien items, dus dertig in totaal! Hier leer je tien Spaanse uitdrukkingen, tien werkwoorden voor op vakantie en andere speciale gelegenheden en de tien meest gestelde vragen in het Spaans (en de antwoorden daarop). Ik wilde er nog tien cursussen Spaans aan toevoegen, maar daar stak de uitgever een stokje voor.

Deel VII: Bijlagen

In het hele boek kun je oefeningen tegenkomen met woorden die je niet kent. Daarom heb ik achter in het boek een paar bijlagen opgenomen waar je ze snel kunt opzoeken. Zoals je kunt zien als je ze even doorneemt, zijn het geen uitputtende lijsten. Als je daarnaar op zoek bent, kun je beter een Spaans woordenboek of specialistisch werkwoordenoverzicht aanschaffen. Ik heb eenvoudig een korte Nederlands-Spaanse en een Spaans-Nederlandse woordenlijst opgenomen om je met onbekende woorden te helpen en een lijst van de meest gebruikte vervoegingen van onregelmatige werkwoorden.

Pictogrammen in dit boek

Elk Voor Dummies-boek bevat een ruime verzameling opmerkingen, tips, waarschuwingen en andere essentiële en leuke commentaren, die op bijna elke bladzijde zijn te vinden. Dit boek vormt geen uitzondering. Om ervoor te zorgen dat je niet onverhoopt een waardevol stukje advies over het hoofd ziet, heb ik al die juweeltjes van kennis voorzien van een van de volgende pictogrammen.

Voorbeeldpictogrammen verschijnen daar waar ik je het beste kan laten zien, in plaats van vertellen, hoe je een bepaalde vervoeging moet maken of gebruiken. Kijk voordat je aan een oefening begint even bij dit pictogram om te zien hoe het moet.

Tippictogrammen duiken op om je te wijzen op een tijdbesparende suggestie of een kortere weg. Als ik een gemakkelijkere manier weet om een bepaalde taak uit te voeren of een ezelsbruggetje voor een vervoeging, dan laat ik je dat met dit pictogram weten.

Deze pictogrammen zijn bedoeld om je te prikkelen, zodat je bepaalde stukjes belangrijke informatie in je geheugen opslaat. De passages die met dit pictogram zijn gemarkeerd kunnen je leven een stuk gemakkelijker maken.

Oefeningpictogrammen kondigen het begin van een praktische oefening aan. Soms wil je meteen met de oefening beginnen zonder mijn uitleg eerst te lezen. En als je de oefening in je eentje goed kunt maken, dan heb je die ook niet nodig. Maar als je minder dan acht op de tien antwoorden goed hebt, kun je hem maar beter wel lezen.

Hoe nu verder

Tot zover het voorwerk. Nu is het tijd om recht in de zee van Spaanse werkwoorden te duiken en kopje onder te gaan in de veertien tijden en de onophoudelijke stroom van vervoegingstabellen, regels en uitzonderingen.

Het belangrijkste advies dat ik je kan geven voordat je aan je reis begint, is dat je zonder angst en vol vertrouwen elk onderwerp tegemoet treedt, vooral bij een tweede, derde of vierde taal. Je eerste taal heb je ook niet geleerd zonder talloze fouten te maken, dus je volgende taal zul je ook niet leren zonder hier en daar te struikelen en onderuit te gaan. De enige mensen die het niet redden zijn de mensen die opgeven. Hou vol en maak blunders. Als je echt met iemand in het Spaans wilt communiceren, dan kom je er uiteindelijk wel.

En – niet vergeten – als je Spaans voor Dummies, 2e editie nog niet hebt gelezen, schaf dan meteen een exemplaar aan en ga Spaans leren spreken. Spaans voor Dummies, 2e editie leert je de basisbeginselen en laat je daarna, hoofdstuk voor hoofdstuk, zien hoe je Spaans in de echte Spaanstalige wereld moet gebruiken.

Deel I: De tegenwoordige tijd

In dit deel...

De tegenwoordige tijd is een draaipunt: alles uit het verleden komt er samen en het is de springplank naar de toekomst. Daarom is het een goed punt om te beginnen met het bestuderen van de werkwoorden in een taal en om de basisbeginselen op te halen.

In dit deel stel ik je de Spaanse werkwoorden voor, de persoonlijke voornaamwoorden die erbij horen en de vier hoofdgroepen werkwoorden. Je doet een warming-up met een paar regelmatige werkwoorden, je leert handelingen te nuanceren met bijwoorden, zinnen te maken en hoe je in de lijdende vorm kunt praten als je iets wilt zeggen en jezelf daar buiten wilt houden. Je komt ook enkele bijzondere constructies tegen met bevelen, ja/nee-vragen en vraagwoorden.

Hoofdstuk 1: In actie komen met Spaanse werkwoorden

In dit hoofdstuk:

Spaanse werkwoorden ontleden en indelen

Het onderwerp erbij halen

De vier hoofdgroepen van werkwoorden herkennen

Voordat je in het zwaardere vervoegwerk duikt, kun je het beste eerst je basiskennis opfrissen zodat je effectief met de verschillende soorten werkwoorden kunt communiceren. Je moet weten:

wat een werkwoord is;

welke basiswerkwoordsoorten er zijn;

welke soorten persoonlijke voornaamwoorden je kunt gebruiken om aan te geven wie de handeling uitvoert;

wat een vervoegingsrijtje is.

De vier hoofdgroepen herkennen

Spaanse werkwoorden hebben hun eigen clubjes en elk clubje doet de dingen op zijn eigen manier. Als je succes wilt hebben met Spaanse werkwoorden, dan kun je maar beter zorgen dat je weet bij welke van de volgende vier groepen een werkwoord hoort.

Regelmatige werkwoorden: deze werkwoorden zijn gemakkelijk in de omgang, omdat ze de regelmatige vervoegingsregels voor werkwoorden op -ar, -er en -ir volgen. Je zult vast goed met ze kunnen opschieten (zie de volgende paragraaf en hoofdstuk 2).

Werkwoorden met veranderingen in de stam: deze werkwoorden veranderen afhankelijk van hoe ze in een zin worden gebruikt. Je zult drie soorten tegenkomen, onderverdeeld naar de soort verandering die in de stam optreedt: van e naar i, van e naar ie en van o naar ue (zie hoofdstuk 8).

Werkwoorden met spellingswijzigingen: bij deze werkwoorden verandert in sommige vormen de spelling van medeklinkers. Door die verandering behoudt het werkwoord zijn oorspronkelijke uitspraak. Het gaat hierbij om de medeklinkers c, g en z (zie hoofdstuk 8).

Wederkerende werkwoorden: wanneer er iets met jou gebeurt, gebruik je een wederkerend werkwoord om aan te geven dat de handeling door jou zelf wordt uitgevoerd of dat jij hem ondergaat. Wederkerende werkwoorden krijgen gezelschap van wederkerende voornaamwoorden, zoals zichzelf of mezelf. Bijvoorbeeld: ‘Barry stak zichzelf in zijn oog.’ Het voornaamwoord moet overeenkomen met het onderwerp van de zin en het volgt de plaatsingsregels van de persoonlijke voornaamwoorden in de functie van lijdend voorwerp (zie hoofdstuk 3).

Het fijne van regelmatige Spaanse werkwoorden

Werkwoorden drukken een handeling uit. Zij zetten de wereld in beweging. Ze beschrijven wat er gebeurt, wat er gebeurd is en wat er nog gaat gebeuren. Ze bevelen, vragen, speculeren en beschrijven de stand van zaken. Zonder werkwoord is een zin niet compleet.

Een ruw, onbewerkt werkwoord wordt een infinitief genoemd. In het Nederlands is dat het hele werkwoord, ‘eten’ bijvoorbeeld. Niemand is dat ‘eten’ aan het doen en het ‘eten’ vindt niet plaats op een bepaald tijdstip of een bepaalde manier. Eigenlijk is niemand iets aan het eten. Een infinitief is dus een bepaalde handeling, puur en simpel.

In het Spaans kun je het hele werkwoord, de infinitief, herkennen aan de uitgang: -ar, -er of -ir. Bijvoorbeeld hablar (praten), comer (eten) en vivir (leven). Elk Spaans werkwoord heeft een van deze drie uitgangen. Als je de uitgang -ar, -er of -ir er afhakt, hou je de stam over.

Hieronder staan een paar regelmatige Spaanse werkwoorden. Bepaal van elk werkwoord wat de stam is en tot welke groep (-ar, -er of -ir) het behoort, zoals in het voorbeeld:

hablar = habl, - ar

1. vivir = _______________, - _____

2. comer = _______________ , - _____

3. abrir = _______________ , - _____

4. presentar = _______________ , - _____

5. mirar = _______________ , - _____

6. estar = _______________ , - _____

7. escribir = _______________ , - _____

8. leer = _______________ , - _____

9. romper = _______________ , - _____

10. suprimir = _______________ , - _____

Oog in oog met de onderwerpsvormen van de persoonlijke voornaamwoorden

Ik, jij, hij, zij, u, het, wij, jullie en zij zijn de Nederlandse onderwerpsvormen van het persoonlijke voornaamwoord. Ze vertellen het werkwoord wie of wat de handeling verricht en ze bepalen welke vorm van het werkwoord je moet gebruiken. In het Nederlands is het ik koop, maar jij koopt.

Het Spaans kent negen onderwerpsvormen: yo, tú, usted, él, ella, nosotros of nosotras, vosotros of vosotras, ustedes en ellos of ellas. De onderwerpsvorm is bepalend voor de vervoegde vorm van het werkwoord. Anders dan in het Nederlands, waarin het hele werkwoord en de wij/jullie/zij-vormen hetzelfde zijn, heeft het Spaans voor elke onderwerpsvorm een andere vervoeging. Elke keer dat je een werkwoord vervoegt, maak je een rijtje (net zoals hieronder) en vul je bij elke onderwerpsvorm de juiste werkwoordsvorm in.

Hoewel usted in schrijftaal gewoonlijk wordt afgekort tot Ud. blijf je het uitspreken als usted. Hetzelfde geldt voor ustedes, dat in schrijftaal wordt afgekort tot Uds. maar wordt uitgesproken als ustedes.

De vorm vosotros (jullie) wordt bijna alleen in Spanje gebruikt. In andere Spaanstalige landen wordt in plaats daarvan de Uds.-vorm van het werkwoord gebruikt. Bedenk bovendien dat in het Nederlands geen meervoudsvorm van ‘u’ bestaat, maar dat het Spaans onderscheid maakt tussen u enkelvoud en u meervoud. De meervoudsvorm Uds. betekent dan zoiets als ‘u allen’.

Bij een onderwerp dat uit meerdere personen of dingen bestaat (wij, jullie of zij) moet je altijd goed bedenken of je met mannen, vrouwen of allebei te maken hebt. Een groep die uitsluitend vrouwen telt, heeft een onderwerpsvorm die eindigt op -as, bijvoorbeeld nosotras (wij, v.) of ellas (zij, v.). Bestaat de groep uit mannen, of uit vrouwen en mannen samen, dan is de uitgang van de onderwerpsvorm -os, zoals vosotros (jullie) of ellos (zij). Alleen ustedes (Uds.) (u mv.) verandert niet van vorm.

In de oefeningen in dit boek zal ik het altijd duidelijk vermelden als ik naar een vrouwelijke groep verwijs. Staat er niets bij, dan kun je ervan uitgaan dat ik een mannelijke of gemengde groep bedoel.

Kies de correcte Spaanse onderwerpsvorm van het persoonlijk voornaamwoord om de onderstaande namen of zelfstandige naamwoorden te vervangen. Hier is een voorbeeld:

John = hij

11. mijn vrienden = _________________

12. de studenten (vrouwelijke groep) = _________________

13. zij (enkelvoud) = _________________

14. jij = _________________

15. mijn ouders = _________________

16. mijn beste vriend = _________________

17. Bob en Tom = _________________

18. haar vader = _________________

19. Suzanne = _________________

20. Sjors en ik = _________________

Antwoorden

Hieronder staan een paar regelmatige Spaanse werkwoorden. Bepaal van elk werkwoord wat de stam is en tot welke groep (-ar, -er of -ir) het behoort.

1. vivir = viv, - ir

2. comer = com, - er

3. abrir = abr, - ir

4. presentar = present, - ar

5. mirar = mir, - ar

6. estar = est, - ar

7. escribir = escrib, - ir

8. leer = le, - er

9. romper = romp, - er

10. suprimir = suprim, - ir

Kies de correcte Spaanse onderwerpsvorm van het persoonlijk voornaamwoord om de onderstaande namen of zelfstandige naamwoorden te vervangen.

11. mijn vrienden (mannelijke groep) = ellos

12. de studenten (vrouwelijke groep) = ellas

13. zij (enkelvoud) = ella

14. jij = tú

15. mijn ouders = ellos

16. mijn beste vriend = él

17. Bob en Tom = ellos

18. haar vader = él

19. Suzanne = ella

20. Sjors en ik = nosotros