Inleiding

Als je je moedertaal leert, hoef je niet veel over de grammatica ervan te weten om toch volgens de regels van de grammatica te leren spreken. Als we ervan uitgaan dat je bent opgegroeid in een omgeving waarin fatsoenlijk Nederlands werd gesproken, dan heb je instinctief het vermogen verworven om je fatsoenlijk uit te drukken. Maar als je een tweede taal leert, zoals Spaans, dan is grammatica juist van essentieel belang, vooral als je iets meer wilt zeggen dan ¡Hola! en ¡Muchas gracias! Grammatica is immers de structuur waaraan je de woorden ophangt die je wilt zeggen:

Grammatica + woordenschat = vermogen om te communiceren

Als je de regels van de grammatica en een groot aantal woorden kent, kun je zo ongeveer alles zeggen en begrijpen wat je maar wilt, en kun je zowel vragen stellen als feitelijke uitspraken doen. Bovendien kun je creatiever communiceren, doordat je precies kunt uitdrukken wat je zeggen wilt en niet alleen maar zinnetjes opdreunt die je uit je hoofd hebt geleerd.

Hoewel de term ‘grammatica’ misschien saai klinkt, wordt het Spaans er juist leuk en spannend door. Wanneer je gaat denken of zelfs gaat dromen in het Spaans, begrijp je wat we bedoelen.

Over dit boek

In elk hoofdstuk van Spaanse grammatica voor Dummies behandelen we een specifiek onderwerp uit de Spaanse grammatica. We leggen dat onderwerp gedetailleerd uit en geven je een heleboel oefenopgaven om ermee aan de slag te gaan. Aan het einde van elk hoofdstuk vind je de antwoorden op de opgaven, zodat je je werk kunt controleren.

Dit boek begint met de basis, namelijk zelfstandige naamwoorden en werkwoorden, zodat je meteen eenvoudige zinnetjes in de tegenwoordige tijd kunt leren maken. Vervolgens leggen we in elk hoofdstuk uit hoe je die eenvoudige zinnetjes kunt verfraaien met nieuwe bijzonderheden, zoals bijwoorden, voorzetselconstituenten en verschillende werkwoordsvervoegingen.

Je hoeft dit boek niet van begin tot eind door te nemen (hoewel we dat natuurlijk wel heel leuk zouden vinden!): lees gewoon de delen of hoofdstukken die je het meest interesseren.

Afspraken in dit boek

We hebben de volgende conventies gebruikt, zodat je makkelijker de weg vindt in dit boek:

Spaanse woorden en zinnen zijn vet gedrukt, zodat ze goed opvallen.

De Nederlandse vertaling is schuin gedrukt en staat achter de Spaanse woorden en zinnen.

Bij de vertaling van Spaanse uitdrukkingen geven we gewoonlijk het Nederlandse equivalent, wat niet altijd een letterlijke vertaling is. Je kunt bijvoorbeeld de Spaanse uitdrukking de nada letterlijk vertalen als van niets, maar het Nederlandse equivalent is geen dank (in een context als het was een kleine moeite). Dit boek geeft meestal de vertaling geen dank.

Aan het einde van elk hoofdstuk staan de antwoorden op de vragen van de oefenopgaven uit dat hoofdstuk.

Om werkwoorden en hun vele toepassingen extra te laten opvallen, presenteren we werkwoordvervoegingen in dit soort tabellen:

Je ziet dat het Spaanse werkwoord en de Nederlandse vertaling ervan bovenaan staan en worden gevolgd door zes werkwoordsvormen die van toepassing zijn op de persoon of zaak die de handeling verricht: ik, jij, hij/zij/u (enkelvoud), wij, jullie, zij/u (meervoud).

Nog een opmerking: met uitzondering van hoofdstuk 2 (dat gaat over de uitspraak van Spaanse woorden) vermelden we in dit boek niet de uitspraak van elk stukje Spaans. We concentreren ons in dit boek namelijk op de grammatica en de schriftelijke communicatie. Voel je vrij om een Spaans woordenboek te raadplegen als je meer wilt weten over de uitspraak.

Wat je niet hoeft te lezen

Uiteraard zou het mooi voor ons zijn als je dit boek woord voor woord leest, maar dat kan in jouw geval niet altijd praktisch zijn of de beste methode. Als je weinig tijd hebt of er grammaticale onderwerpen zijn die je wat beter moet bestuderen, blader dan gerust door naar de hoofdstukken die jou het meest interesseren.

Zo mag je ook de voorbeelden van oefenopgaven best overslaan. Als de oefening je duidelijk is, verknoei dan geen tijd door de voorbeelden allemaal door te nemen voordat je zelf in de oefenopgaven duikt. Zo geldt ook dat als we verschillende voorbeelden presenteren om een bepaalde grammaticaregel te illustreren en je de regel na het eerste voorbeeld al begrijpt, je de overige voorbeelden gewoon kunt laten zitten.

Dwaze veronderstellingen

Bij het schrijven van dit boek zijn we van de volgende veronderstellingen uitgegaan:

Je hebt de basis van het Spaans onder de knie en kunt misschien zelfs al een gesprekje voeren, maar je wilt creatiever kunnen communiceren, vooral schriftelijk. (Als je een echte beginneling bent, lees dan eerst Spaans voor Dummies, 2e editie, geschreven door Susana Wald.)

Je wilt alles wat je leert oefenen, zodat je er zeker van kunt zijn dat je het snapt en je pas verworven kennis ook onthoudt.

Je bent gek op Spaans (net als wij!) en vindt grammatica fascinerend... Nou ja, misschien overdrijven we nu een beetje.

Hoe dit boek is opgebouwd

Spaanse grammatica voor Dummies bestaat uit zes delen. In de volgende paragrafen geven we een korte beschrijving van de inhoud van elk deel.

Deel I: Met de basis beginnen

Dit deel is echt iets voor jou als je een beginneling bent of een korte opfriscursus kunt gebruiken voordat je de donkerdere krochten van de grammatica betreedt. Hier vind je een kort overzicht van de Spaanse grammatica, ontdek je hoe je Spaanse woorden uitspreekt alsof je weet waar je over het hebt, en leer je om te gaan met het geslacht en het getal van zelfstandige naamwoorden, lidwoorden en bijvoeglijke naamwoorden. Verder leer je tellen en klokkijken en fris je je kennis op over datums, de dagen van de week en de maanden van het jaar.

Als al dit soort zaken al gesneden koek voor je zijn, gebruik deze hoofdstukken dan maar om je zelfvertrouwen een oppepper te geven en om het uithoudingsvermogen te kweken dat je nodig hebt voor de lastigere onderwerpen van de Spaanse grammatica die we in de rest van dit boek behandelen.

Deel II: Eenvoudige zinnetjes maken en vragen stellen

Grammatica gaat over niets anders dan het aaneenrijgen van woorden om zinnen te maken die ergens op slaan. De meest elementaire zin bestaat uit een onderwerp plus een werkwoord in de tegenwoordige tijd, bijvoorbeeld Ella camina (Zij wandelt). In dit deel leer je hoe je een onderwerp en een werkwoord bij elkaar zet om je in eenvoudige zinnetjes uit te drukken en hoe je persoonlijke voornaamwoorden gebruikt ter vervanging van zelfstandige naamwoorden. Verder leer je hoe je de tegenwoordige tijd en het gerundio gebruikt en hoe je vragen stelt, zodat je kunt achterhalen wat je nog meer moet weten.

Deel III: Je zinnen aankleden met beschrijvingen

In dit deel leggen we uit hoe je zinnen meer beschrijvend maakt door er bijwoorden, voorzetsels en andere woordsoorten aan toe te voegen. Je ontdekt ook hoe je wederkerende werkwoorden en voornaamwoorden gebruikt om handelingen te beschrijven die je ten aanzien van jezelf verricht, de lijdende vorm gebruikt om de handeling zelf te benadrukken in plaats van degene die de handeling verricht, vergelijkingen maakt, en ontkennende woorden aan een zin toevoegt om de betekenis ervan compleet te veranderen.

Deel IV: Over het verleden of de toekomst praten

Het Spaans kent veertien werkwoordstijden, die ingedeeld kunnen worden in zeven enkelvoudige en zeven samengestelde tijden. Gelukkig voor jou richten we ons in dit boek op de werkwoordstijden die je waarschijnlijk dagelijks gaat gebruiken: de tegenwoordige tijd, de pretérito (een verleden tijd), de imperfecto (verleden tijd, over activiteiten die aan de gang waren of herhaaldelijk plaatsvonden) en de toekomende tijd.

Als extraatje leggen we uit hoe je het hulpwerkwoord haber gebruikt om van enkelvoudige tijden samengestelde tijden te maken. Met deze truc verdubbel je in één klap het aantal werkwoordstijden dat je tot je beschikking hebt!

Deel V: Voorwaarden uitdrukken en bevelen geven

Geen enkel grammaticaboek is compleet zonder de voorwaardelijke wijs en de gebiedende wijs, en in dit deel leer je snel hoe dat allemaal zit in het Spaans. Voorwaardelijke uitspraken zien er ongeveer zo uit:

Yo iría contigo, pero tengo que estudiar. (Ik zou me je mee [willen] gaan, maar ik moet studeren.)

Met andere woorden: niet hoeven studeren is een voorwaarde voor het mee kunnen gaan.

Je gebruikt de gebiedende wijs om bevelen te geven als deze:

¡Por favor, pasa el guacamole! (Geef de guacamole even door, alsjeblieft!)

Deel VI: Het deel van de tientallen

Elke Voor Dummies-titel heeft een ‘deel van de tientallen’ en dat geldt ook voor dit boek. In dit deel vind je een lijstje met tien veelvoorkomende fouten tegen de Spaanse grammatica (en hoe je ze vermijdt) en tien Spaanse uitdrukkingen die je als een geboren Spanjaard of Spaanse doen klinken!

Pictogrammen in dit boek

Om bepaalde soorten informatie makkelijker vindbaar te maken hebben we in dit boek de volgende pictogrammen gebruikt:

Dit pictogram wijst op iets wat je over een hele tijd nog zou moeten weten, ook als je dit boek allang uit hebt. Heb je geen tijd om dit boek in zijn geheel door te nemen, lees dan in elk geval de tekst die met dit pictogram wordt gemarkeerd!

De tekst bij dit pictogram geeft je tips waardoor de Spaanse grammatica makkelijker te begrijpen is.

Met dit pictogram waarschuwen we je voor de valkuilen van de Spaanse grammatica!

Al doende leert men, en dat geldt ook voor het leren van de Spaanse grammatica. Met dit pictogram geven we oefenopgaven die je kunt maken om je vaardigheden aan te scherpen.

Hoe nu verder?

Hoe je nu verdergaat, hangt in feite af van waar je nu bent. Als je op zoek bent naar een spoedcursus Spaanse grammatica, ga dan naar hoofdstuk 1. Beginnelingen en degenen die een opfriscursus nodig hebben, kunnen waarschijnlijk het beste met hoofdstuk 2 beginnen, over de uitspraak van Spaanse woorden, of met hoofdstuk 5, over getallen, datums en de tijd. Hoofdstuk 3 en hoofdstuk 4 zijn essentieel als je wilt weten hoe je zelfstandige naamwoorden, lidwoorden en bijvoeglijke naamwoorden in geslacht (mannelijk of vrouwelijk) en getal (enkelvoud of meervoud) met elkaar laat overeenkomen.

Voel je vrij om in het boek te grasduinen en in een onderwerp te duiken dat je interesseert. Elk hoofdstuk is een zelfstandige module. Hoe meer modules je hebt afgerond, hoe beter je wordt in de Spaanse grammatica. ¡Buena suerte! (Veel succes!)

Hoofdstuk 1: De Spaanse grammatica in een notendop

In dit hoofdstuk:

De woordsoorten leren kennen

Een korte blik werpen op de vervoeging van werkwoorden in verschillende tijden

Een eenvoudig zinnetje fabriceren

Vragen stellen, voorwaarden stellen en bevelen geven

De Spaanse grammatica is tamelijk ingewikkeld. Daarom is het voor veel mensen goed om eerst een overzicht te krijgen van alles wat ertoe behoort (het kader waarbinnen alle elementen uiteindelijk hun plaats vinden) voordat ze in een specifiek onderdeel duiken. In dit hoofdstuk presenteren we dit kader en leren we je snel de basisregels van de Spaanse grammatica. We wortelen dat algemene kader in de taal die je al kent, het Nederlands.

Gelukkig voor ons allemaal is de Spaanse taal heel fonetisch, waardoor de uitspraak ervan tamelijk eenvoudig is. Toch moet je je bewust zijn van het belang van de uitspraak wanneer je Spaans leert: wat je zegt moet niet alleen de betekenis overbrengen die je wilt overbrengen, maar moet ook grammaticaal juist klinken. Ga meteen door naar hoofdstuk 2 voor alles wat je weten moet over de uitspraak van het Spaans.

De woordsoorten herkennen

Een tweede taal leren is een stuk makkelijker als je iets over je eigen taal weet, vooral als die talen net zo vergelijkbaar zijn als het Spaans en het Nederlands. Om de basis van deze twee talen te begrijpen, moet je de woordsoorten kennen: de verschillende categorieën die beschrijven welk doel de verschillende soorten woorden dienen en hoe die verschillende soorten woorden met elkaar samenhangen.

Maak je geen zorgen als je niet (meer) weet wat de woordsoorten zijn. In de volgende paragrafen geven we je een kort overzicht.

Zelfstandige naamwoorden en voornaamwoorden

Een nombre of sustantivo (zelfstandig naamwoord of substantief) is een persoon of plaats die of een ding dat kan dienen als onderwerp, lijdend voorwerp of meewerkend voorwerp van de zin:

Onderwerp: wie of wat de handeling verricht.

Lijdend voorwerp: wat of wie de handeling ondergaat.

Meewerkend voorwerp: aan of voor wie de handeling wordt verricht.

Bijvoorbeeld: in Paco le dijo a María una mentira (Paco vertelde María een leugen) is Paco het onderwerp omdat hij de handeling uitvoert (het vertellen), una mentira (een leugen) is het lijdend voorwerp (wat Paco vertelt) en María is het meewerkend voorwerp (degene aan wie de leugen wordt verteld). In hoofdstuk 3 gaan we uitgebreider in op Spaanse zelfstandige naamwoorden.

Voor de afwisseling kun je verschillende soorten pronombres (voornaamwoorden) gebruiken in plaats van zelfstandige naamwoorden, zodat je niet steeds hetzelfde zelfstandig naamwoord hoeft te herhalen:

Persoonlijke voornaamwoorden voor het onderwerp. Yo (ik), tú (jij), él (hij), ella (zij), usted (u enkelvoud), nosotros/nosotras (wij), vosotros/vosotras (jullie), ellos/ellas (zij) en ustedes (u meervoud) zijn de persoonlijke voornaamwoorden voor het onderwerp. Je gebruikt ze voor degene(n) die de handeling verricht(en).

Persoonlijke voornaamwoorden voor het lijdend voorwerp. Me (mij), te (jou), lo (hem of u mannelijk, enkelvoud), la (haar of u vrouwelijk, enkelvoud), nos (ons), os (jullie) en los/las (hen of u meervoud) zijn de persoonlijke voornaamwoorden voor het lijdend voorwerp. Je gebruikt ze voor de persoon, de plaats of het ding die/dat de handeling ondergaat.

Persoonlijke voornaamwoorden voor het meewerkend voorwerp. Me (aan/voor mij), te (aan/voor jou), le (aan/voor hem, haar, het of u enkelvoud), nos (aan/voor ons), os (aan/voor jullie) en les (aan/voor hen of u meervoud) zijn de persoonlijke voornaamwoorden voor het meewerkend voorwerp. Je gebruikt ze voor de persoon, de plaats of het ding voor wie de handeling wordt verricht.

Wederkerende voornaamwoorden. Me (mezelf), te (jezelf), se (zichzelf, uzelf enkelvoud), nos (onszelf), os (julliezelf) en se (zichzelf of uzelf meervoud) zijn wederkerende voornaamwoorden die je gebruikt voor de ontvanger van een wederkerende handeling (een handeling die het onderwerp van de zin ten aanzien van zichzelf verricht).

Vragend voornaamwoorden. ¿Quién(es)? (wie?), ¿cuál(es)? (wat? of welke?), ¿qué? (wat?), ¿cuánto/-a? (hoeveel? enkelvoud) en ¿cuántos/-as? (hoeveel? meervoud) zijn de vragende voornaamwoorden. Je gebruikt ze in de plaats van het zelfstandig naamwoord dat wordt gegeven in de antwoorden op deze vragen.

In hoofdstuk 9 vind je alles over Spaanse voornaamwoorden.

Lidwoorden

Artículos (lidwoorden) zijn de kleine woordjes die gewoonlijk worden gebruikt vóór een zelfstandig naamwoord. Je hebt ze in twee smaken:

Het bepaald lidwoord: el, la, los en las (de of het).

Het onbepaald lidwoord: un en una (een) en unos en unas (enkele).

Een lidwoord moet in geslacht (mannelijk of vrouwelijk) en getal (enkelvoud of meervoud) overeenkomen met het zelfstandig naamwoord waar het bij hoort. Daarom hebben we vier lidwoorden in elke categorie: el en un zijn mannelijk enkelvoud, la en una zijn vrouwelijk enkelvoud, los en unos zijn mannelijk meervoud, en las en unas zijn vrouwelijk meervoud. In hoofdstuk 3 gaan we uitgebreider op deze overeenkomstkwestie in.

Werkwoorden

Verbos (werkwoorden) blazen leven in uitdrukkingen, en je kunt echt niet zonder. Zo is in het eenvoudige zinnetje Selena canta (Selena zingt) Selena het onderwerp en canta het werkwoord.

In de meeste talen zijn werkwoorden de lastigste woordsoorten omdat elk werkwoord zoveel vormen heeft en de precieze vorm afhangt van wie de handeling verricht en wanneer de handeling wordt verricht: in het heden of verleden, de toekomst enzovoort. We gaan later in dit hoofdstuk kort op deze kwestie in, in de paragraaf ‘Werkwoorden vervoegen in de tegenwoordige tijd’.

Bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden

Adjetivos (bijvoeglijke naamwoorden) en adverbios (bijwoorden) zijn beschrijvende woorden die anders saaie uitdrukkingen kleur geven:

Bijvoeglijke naamwoorden zeggen iets over het zelfstandig naamwoord.

Bijwoorden zeggen iets over een werkwoord, bijvoeglijk naamwoord of ander bijwoord.

Hier is een voorbeeld van wat je met een zin kunt doen alleen al door er een bijvoeglijk naamwoord en een bijwoord aan toe te voegen:

Voor: El edificio se derrumbó. (Het gebouw stortte in.)

Na: El edificio alto poco a poco se derrumbó. (Het hoge gebouw stortte langzaam in.)

De tweede zin is veel interessanter, vind je ook niet? Dat is de magie van bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden. In hoofdstuk 4 lees je alles over Spaanse bijvoeglijke naamwoorden, en in hoofdstuk 12 gaan we in op het Spaanse bijwoord.

Je gebruikt bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden vaak om een vergelijking te maken, zoals Susanna es más alta que Ricardo (Susanna is groter dan Ricardo). Als je wilt weten hoe je twee of meer mensen of dingen (of handelingen) met elkaar vergelijkt, ga dan vlug naar hoofdstuk 16 voor meer informatie over het maken van vergelijkingen.

Voorzetsels

Een preposición (voorzetsel) is een woord dat meestal bij een zelfstandig naamwoord of voornaamwoord hoort en de relatie tussen deze veelal beschrijft in termen van tijd, ruimte of richting. Eenvoudige voorzetsels zijn a (aan, naar of in), ante (voor of ten overstaan van), contra (tegen), durante (tijdens), hasta (tot) en tras (na). Hier is een voorbeeld van een eenvoudig voorzetsel in actie:

Ella va a la tienda. (Zij gaat naar de winkel.)

In dit voorbeeld gaat het voorzetsel a (naar) een verbinding aan met la tienda (de winkel) en vormt zo een voorzetselconstituent die beschrijft waar ze heengaat. Wil je meer weten over voorzetsels en de regels voor het gebruik ervan, lees dan hoofdstuk 13.

Voegwoorden

Conjunciones (voegwoorden) verbinden woorden en zinsdelen in een zin. Veelvoorkomende voegwoorden zijn y en e (en), ni (noch), o en u (of), pero (maar), porque (omdat) en que (dat). In hoofdstuk 6 leer je hoe je voegwoorden gebruikt om twee enkelvoudige zinnen met elkaar te verbinden en zo een samengestelde zin te vormen.

Werkwoorden vervoegen in de tegenwoordige tijd

Wanneer je een handeling wilt beschrijven, moet je niet alleen weten welk werkwoord je wilt gebruiken. Je moet ook de juiste vorm van het werkwoord kiezen en daarbij aan de volgende voorwaarden voldoen:

Het werkwoord moet passen bij het onderwerp van de zin wat betreft persoon (eerste, tweede of derde persoon) en getal (enkelvoud of meervoud).

Het werkwoord moet beschrijven wanneer de handeling plaatsvindt (de werkwoordstijd): het heden, het verleden, de toekomst enzovoort.

Het werkwoord moet de juiste wijs (de houding van de spreker) weergeven: aantonend (zeker), aanvoegend (onzeker of hoopvol), voorwaardelijk (‘wat als’) of gebiedend (bevelend).

Het werkwoord moet in de juiste vorm (bedrijvend of lijdend) staan.

Om een werkwoord te vervoegen begin je met de infinitief (het hele werkwoord) en voeg je er uitgangen aan toe die de persoon, het getal, de tijd, de wijs en de bedrijvende of lijdende vorm weerspiegelen. In de volgende paragrafen leggen we het vervoegen van werkwoorden in de tegenwoordige tijd stap voor stap uit.

De infinitief bepalen

De infinitief of onbepaalde wijs van een werkwoord (ook wel ‘het hele werkwoord’ genoemd) beschrijft puur de handeling of het zijn: niemand doet het of is het en de tijd doet er ook niet toe. Met andere woorden, de infinitief is het werkwoord zonder een onderwerp of tijdsaanduiding. In het Nederlands eindigt de infinitief op -en (meestal) of -n (soms), zoals in zwemmen, praten of gaan. In het Spaans eindigt de infinitief van een werkwoord op -ar, -er of -ir. Hier is een voorbeeld van elk type werkwoord: hablar (praten, spreken), correr ((hard)lopen) en vivir (leven, wonen).

Wanneer je een werkwoord vervoegt, begin je met de infinitief, laat je de uitgang vallen en voeg je de juiste vervoegde uitgang toe die overeenstemt met het onderwerp van de zin en de tijd die je gebruikt.

Overeenstemming zoeken tussen onderwerp en werkwoord

Welke vervoegde werkwoordsvorm je gebruiken moet, hangt af van het onderwerp van het werkwoord (wie of wat de handeling verricht), omdat het werkwoord met het onderwerp moet overeenstemmen wat betreft persoon (bijvoorbeeld, ik, jij of hij) en getal (bijvoorbeeld ik is enkelvoud en wij is meervoud). Als je werkwoorden vervoegt, gebruik dan de persoonlijke voornaamwoorden voor het onderwerp (die ik eerder, in de paragraaf ‘Zelfstandige naamwoorden en voornaamwoorden’, op een rijtje heb gezet) als vervanging van de feitelijke zelfstandige naamwoorden.

Het Spaans kent dus verschillende soorten werkwoorden; in de volgende paragrafen geven we de vervoeging van de tegenwoordige tijd ervan. In hoofdstuk 6 kun je meer informatie vinden over het gebruik van de tegenwoordige tijd.

Regelmatige werkwoorden

Bij de vervoeging van de meeste regelmatige werkwoorden in de tegenwoordige tijd laat je de uitgang van de infinitief, -ar, -er of -ir, vallen, zodat je de stam van het werkwoord overhoudt, en vervolgens voeg je daaraan de uitgangen van de tegenwoordige tijd van het werkwoord toe. De uitgangen die je toevoegt, variëren naar gelang je een werkwoord op -ar, -er of -ir vervoegt:

Zoals je al vermoedde, krijg je zo zes werkwoordsvormen. Hier is een voorbeeld: het werkwoord practicar (oefenen) vervoegd in de tegenwoordige tijd. Denk eraan dat je de uitgang -ar weglaat om de stam te vormen (practic-) en vervolgens pas de uitgangen erachter zet.

Net als in het Nederlands kun je meestal wel zeggen wat het onderwerp van een Spaanse zin is door naar de werkwoordsuitgang te kijken. Maar in het Spaans kun je zelfs het onderwerp uit je zin weglaten wanneer dit niet strikt noodzakelijk is. Als ik bijvoorbeeld iets oefen, hoef ik niet te zeggen: yo practico. Ik kan eenvoudigweg zeggen: practico. Slechts twee vormen kunnen onduidelijkheden opleveren: de derde persoon enkelvoud en de derde persoon meervoud. Deze twee vormen vertegenwoordigen meer dan één mogelijk onderwerp. Daarom moet je eerst vaststellen wat het onderwerp is voordat je het uit de zin kunt weglaten.

Stamverandering, spellingverandering en onregelmatige werkwoorden

Weten hoe je regelmatige werkwoorden in de tegenwoordige tijd vervoegt is een goed begin, maar helaas kent het Spaans stamveranderingen en spellingveranderingen en onregelmatige werkwoorden die zich niet aan de regels houden:

Regelmatige werkwoorden die van stam veranderen. Bij deze speciale soort werkwoorden moet je om de stam te vormen niet alleen de uitgang laten vallen, maar ook de laatste klinker van de stam veranderen. O wordt ue, en e wordt i of ie. Een voorbeeld is empezar (beginnen), waarvan de stam niet empez- is, zoals je zou denken, maar empiez-. De stam verandert echter niet in de vormen voor nosotros/nosotras en vosotros/vosotras.

Regelmatige werkwoorden die van spelling veranderen. Bepaalde werkwoorden veranderen van spelling om met de uitspraak te helpen wanneer het werkwoord in zijn verschillende vormen wordt vervoegd. Wanneer je bijvoorbeeld incluir (insluiten) vervoegt, laat je de uitgang -ir weg en voeg je -y in alle vormen toe, behalve bij nosotros/nosotras en vosotros/vosotras.

Onregelmatige werkwoorden. Deze werkwoorden gedragen zich gewoon heel raar. Sommige veranderen onregelmatig in de stam, terwijl andere onregelmatig veranderen in de uitgangen of alleen in bepaalde vormen, zoals in de yo-vorm. Zo is de yo-vorm van caber (passen) yo quepo. Het werkwoord estar (zijn) is in al zijn vormen onregelmatig, op de vormen voor nosotros/nosotras en vosotros/vosotras na. (Let op: De werkwoorden estar en ser, die allebei zijn betekenen, gedragen zich heel erg ongewoon; in hoofdstuk 7 bespreken we ze gedetailleerd.)

Een enkelvoudige zin samenstellen

Als je een paar woordjes kent en weet hoe je werkwoorden vervoegt, is het gemakkelijk om een enkelvoudige zin in het Spaans te vormen. Je begint gewoon met een onderwerp en gaat vervolgens verder met een werkwoord dat met het onderwerp overeenstemt in persoon en getal en de gewenste tijd, wijs en de actieve of passieve vorm weerspiegelt . Een van de eenvoudigste zinnetjes die je kunt bedenken is Yo soy (Ik ben). In het Spaans kun je het nog eenvoudiger maken: Soy (Ik ben), omdat de werkwoordsuitgang aangeeft wat het onderwerp van de zin is.

Nadat je een eenvoudig zinnetje hebt gemaakt, kun je dat gaan verfraaien met de andere woordsoorten die ik eerder in dit hoofdstuk heb besproken (lidwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, bijwoorden, persoonlijke voornaamwoorden en voorzetsels) en voegwoorden gebruiken om woorden, zinsdelen en zelfs hele zinnen met elkaar te combineren! Ga snel naar hoofdstuk 6 voor een inleiding op enkelvoudige zinnen in de tegenwoordige tijd. In hoofdstuk 8 zie je hoe je zinnen maakt in een ander soort tegenwoordige tijd, het gerundio.

Nog een zeer basale vorm van communicatie in alle talen is dat je aangeeft waar je wel en niet van houdt. In het Spaans doe je dit met het werkwoord gustar (bevallen, houden van). In hoofdstuk 10 vind je hier meer informatie over.

In het Spaans moet je (net als in het Nederlands) soms dingen in een negatieve vorm stellen, zoals Yo nunca quiero ver a ellos jamás (Ik wil hen nooit meer zien). Naast het woord no voor nee, kent het Spaans (net als het Nederlands) vele andere woorden die de ontkennende vorm uitdrukken, zie hiervoor hoofdstuk 17.

Vragen stellen

Een flink deel van de dagelijkse communicatie draait om vragen stellen en beantwoorden. Een van de eenvoudigste manieren om een gesloten vraag (een vraag die je met sí/no (ja/nee) kunt beantwoorden) te stellen, is een uitspraak nemen, zoals Usted tiene un dolor de cabeza (U hebt hoofdpijn), en deze tussen een omgekeerd en een normaal vraagteken plaatsen: ¿Usted tiene un dolor de cabeza? (Hebt u hoofdpijn?) [letterlijk: U hebt hoofdpijn?]. Een andere mogelijkheid is het onderwerp en het werkwoord omdraaien, zoals in dit voorbeeld: ¿Tiene usted un dolor de cabeza? Het beantwoorden van dergelijke vragen, gesteld dat je ze begrijpt, is gemakkelijk. Je zegt gewoon sí of no, of knikt ja of schudt nee met je hoofd.

Een open vraag (een vraag waarmee je informatie wilt verkrijgen) stellen is iets moeilijker. Eerst moet je je vraag vormen door het onderwerp en het werkwoord om te draaien. Vervolgens moet je een vragend voornaamwoord aan het begin van de zin toevoegen, zoals ¿Quién(es) ...? (Wie ...?) of ¿Cuándo ...? (Wanneer ...?). Hier is een voorbeeld:

¿Cuándo quieren ellos ir al cine? (Wanneer willen zij naar de film gaan?)

Het is duidelijk dat antwoord geven op een dergelijke vraag en het antwoord begrijpen op een vraag naar informatie moeilijker is dan omgaan met een sí/no-vraag, omdat je hier te maken hebt met aanvullende informatie. Als je ooit iemand in een Spaanssprekend land de weg hebt gevraagd, snap je wel wat ik bedoel.

Om een open vraag te beantwoorden laat je het vragend voornaamwoord vallen, draai je de vraag zo om dat je het onderwerp aan het begin zet en voeg je vervolgens de Informatie toe waarom wordt gevraagd. Hier is een voorbeeld:

¿Cuándo quieren ellos ir al cine? (Wanneer willen zij naar de film gaan?)

Ellos quieren ir al cine a las 7:00 de la noche. (Zij willen om zeven uur vanavond naar de film gaan.)

Heb je nog vragen over Spaanse vragen? In hoofdstuk 11 vind je de informatie die je zoekt.

Verder gaan met andere werkwoordstijden

Het Spaans kent veertien ‘werkwoordstijden’: zeven enkelvoudige en zeven samengestelde tijden. (Het woord werkwoordstijden in de vorige zin staat tussen aanhalingstekens, omdat sommige tijden in feite een combinatie zijn van tijd en wijs.) In dit boek concentreren we ons op de vier enkelvoudige tijden die je het vaakst gebruikt: de tegenwoordige tijd, de pretérito (een soort verleden tijd), de imperfecto (de onvoltooid verleden tijd) en de toekomende tijd. We leggen ook uit hoe je een werkwoord met een hulpwerkwoord combineert om van een enkelvoudige tijd een samengetelde tijd te maken, waaronder de pluscuamperfecto (meer verleden dan de verleden tijd) en de voltooid toekomende tijd (een handeling die wordt voltooid voor een andere toekomstige handeling).

In de volgende paragrafen maak je kennis met de drie voornaamste enkelvoudige tijden (naast de tegenwoordige tijd, die eerder in dit hoofdstuk is behandeld) en de samengestelde tijden.

Net als het Nederland kent het Spaans behalve verschillende werkwoordstijden ook een bedrijvende en een lijdende vorm (ook wel actieve en passieve vormen genoemd). In de bedrijvende vorm voert het onderwerp de handeling uit, zoals in El mecánico arregló el coche (De monteur repareerde de auto). Bij de lijdende vorm ondergaat het onderwerp van de zin de handeling, zoals in El coche fue arreglado por el mecánico (De auto werd door de monteur gerepareerd). Meer informatie over de lijdende vorm vind je in hoofdstuk 15.

De pretérito en de imperfecto

Met de pretérito, die we in hoofdstuk 18 uitleggen, beschrijf je een handeling die voltooid is of duidelijk in het verleden ligt. Gebruik de pretérito net als de onvoltooid verleden tijd in het Nederlands. Hier is een voorbeeld:

Ustedes salieron a las nueve. (U [meervoud] ging om negen uur weg.)

Ook de imperfecto wordt in het Nederlands vertaald als een onvoltooid verleden tijd, maar het is een vage en niet zo duidelijke tijd, die duidt op een gewoonte of een gebruikelijke handeling, zoals in Yo solía ir a las corridas de toros (Ik ging altijd naar het stierenvechten). De handeling vond in het verleden plaats, maar je weet niet precies wanneer. Je kunt de imperfecto ook gebruiken om twee of meer handelingen te beschrijven die tegelijkertijd in het verleden plaatsvonden, zoals in Mientras mi mamá cocinaba mi padre leía el periódico (Terwijl mijn moeder kookte, las mijn vader de krant). In hoofdstuk 19 staan nog meer voorbeelden en lees je wanneer de imperfecto nog meer wordt gebruikt.

Als je moet kiezen tussen de pretérito of de imperfecto om een handeling in het verleden te beschrijven, onthoud dan dat je met de pretérito een handeling of reeks handelingen beschrijft die in het verleden zijn voltooid; ze zijn afgerond, klaar, over en uit. Met de pretérito druk je ook een handeling, gebeurtenis of gemoedstoestand uit die in het verleden heeft plaatsgevonden en op een specifiek moment of in een bepaalde periode is afgerond. Met de imperfecto beschrijf je een handeling die in het verleden aan de gang was, zonder dat je je op het begin of einde richt.

De toekomende tijd

Met de toekomende tijd beschrijf je wat zal of zou kunnen gebeuren. Gebruik de toekomende tijd om:

een handeling of zijnstoestand te beschrijven die in de toekomst zal plaatsvinden:

Yo limpiaré la casa este fin de semana. (Ik zal het huis dit weekend schoonmaken.)

een mogelijkheid of vermoeden in het heden uit te drukken. In het Nederlands heb je hiervoor extra woorden nodig, zoals zou het zijn, moet zijn en waarschijnlijk, zoals in het volgend voorbeeld:

¿Serán ya las diez? (Zou het al tien uur zijn?)

Meer over de toekomende tijd vind je in hoofdstuk 20.

Of je nu gebeurtenissen in het heden, verleden of de toekomst beschrijft, vaak moet je specifieke woorden toevoegen over wanneer de handeling heeft plaatsgevonden, zoals el sábado a las diez (zaterdag om tien uur). Wil je meer weten over getallen, datums en tijden, lees dan hoofdstuk 5.

Samengestelde tijden

Om een samengestelde tijd te maken voeg je het werkwoord haber (hebben) aan het hoofdwerkwoord toe, zodat een werkwoord in de verleden tijd meer verleden kan zijn, een ‘wat als’-uitspraak kan worden afgemaakt (dan …) en een toekomstige handeling kan worden voltooid. Het Spaans heeft zeven samengestelde tijden. De twee meest gebruikte samengestelde tijden zijn:

De voltooid tegenwoordige tijd. Hiermee beschrijf je handelingen die hebben plaatsgevonden. Dit kunnen recent voltooide handelingen zijn, zoals in Yo he comido un sandwich (Ik heb een sandwich gegeten), of handelingen uit het verleden die nog steeds waar zijn, zoals in Yo he comido aquí todos los sábados por cinco años (Ik heb hier vijf jaar lang elke zaterdag gegeten);

De voltooid verleden tijd. Met de voltooid verleden tijd beschrijf je handelingen die in het verleden hebben plaatsgevonden vóór een andere handeling in het verleden. Het is hetzelfde als dat je in het Nederlands zegt dat iets had plaatsgevonden. In bijvoorbeeld de zin Ellos habían comido antes de llegar (Ze hadden gegeten voordat ze aankwamen) heeft het eten plaatsgevonden vóór het aankomen.

Samengestelde tijden bestaan uit twee elementen:

Het hulpwerkwoord. Bij alle samengestelde tijden heb je het hulpwerkwoord haber (hebben) nodig.

Het voltooid deelwoord van het hoofdwerkwoord. Alle samengestelde tijden maken gebruik van het voltooid deelwoord van het werkwoord waarvan de handeling heeft of had plaatsgevonden. In het Spaans vorm je het voltooid deelwoord van de meeste werkwoorden door -ado of -ido achter de stam van het hoofdwerkwoord te zetten:

Bij een werkwoord op -ar laat je -ar weg en voeg je -ado toe.

Bij een werkwoord op -er laat je -er weg en voeg je -ido toe.

Bij een werkwoord op -ir laat je -ir weg en voeg je -ido toe.

Het handige aan samengestelde tijden is dat je niet hoeft te leren hoe je een heleboel verschillende werkwoorden vervoegt. Je hoeft alleen maar te weten hoe je het werkwoord haber vervoegt en hoe je het voltooid deelwoord van het hoofdwerkwoord vormt. In hoofdstuk 21 vind je alle informatie over samengestelde tijden.

Je afvragen ‘wat als’ met de voorwaardelijke wijs

Met de voorwaardelijke wijs beschrijf je wat zal of zou gebeuren als iets anders gebeurt. Je kunt de voorwaardelijke wijs gebruiken om iets te beschrijven wat jij (of iemand anders) leuk zou vinden of zou doen, om te gissen over iets wat er in het verleden gebeurd zou kunnen zijn, of om de waarschijnlijkheid van een handeling in het verleden uit te drukken (wat er gebeurd moet zijn).

Het is vrij eenvoudig om de voorwaardelijke wijs te vormen bij de regelmatige werkwoorden op -ar, -er en -ir. Je neemt het hele werkwoord (de infinitief) en vervolgens voeg je de uitgangen van het werkwoord van de imperfecto toe die je gebruikt voor werkwoorden op -er en -ir (zie hoofdstuk 19). Hier volgen de drie verschillende soorten werkwoorden met hun vervoeging in de voorwaardelijke wijs.

Hier is een eenvoudig voorbeeld van de voorwaardelijke wijs:

Me gustaría tomar un refresco. (Ik zou graag een glaasje fris nemen.)

In hoofdstuk 22 kun je meer lezen over de voorwaardelijke wijs.

Eenvoudige bevelen vormen

Gebruik de gebiedende wijs om bevelen te geven: om tegen iemand te zeggen wat hij of zij wel of niet moet doen. Meestal geef je bevelen in een van de volgende vormen: tú (jij), usted (u enkelvoud), vosotros/vosotras (jullie) of ustedes (u meervoud). Maar je kunt ook de nosotros (wij)-vorm van de gebiedende wijs gebruiken, zodat je bevel meer overkomt als een ‘Laten we ...’-suggestie dan als een rechtstreeks bevel.

De imperatief wordt een wijs in plaats van een tijd genoemd omdat het over behoeften en wensen gaat en omdat de tijd ervan altijd nu is.

Om informele bevelen in het enkelvoud te vormen, laat je de -s weg van de tú-vorm in de tegenwoordige tijd van de regelmatige werkwoorden op -ar, -er en -ir:

Hablas (Jij spreekt) wordt ¡Habla! (Spreek!)

Comes (Jij eet) wordt ¡Come! (Eet!)

Escribes (Jij schrijft) wordt ¡Escribe! (Schrijf!)

Om negatieve informele bevelen in het enkelvoud te vormen voeg je No (nee of niet) aan het begin van de zin toe, verwijder je de -o uit de yo-vorm van het werkwoord in de tegenwoordige tijd, en voeg je -es toe bij regelmatige werkwoorden op -ar, en -as bij regelmatige werkwoorden op -er en -ir, zoals in de volgende voorbeelden:

Hablo (Ik spreek) wordt ¡No hables! (Spreek niet!)

Como (Ik eet) wordt ¡No comas! (Eet niet!)

Escribo (Ik schrijf) wordt ¡No escribas! (Schrijf niet!)

In het Spaans kun je een omgekeerd uitroepteken aan het begin van het bevel zetten en een (gewoon) uitroepteken aan het einde om het bevel nadruk te geven.

Met informele bevelen in het enkelvoud moet je alle mensen binnen gehoorsafstand kunnen zeggen wat ze moeten doen. Je moet echter ook weten hoe je bevelen vormt in de informele vorm meervoud en in de formele vorm enkelvoud en meervoud. Dat alles vind je in hoofdstuk 23.