Inhoud

Inleiding

Hoofdstuk 1: Introductie van stamboomonderzoek

Wat is stamboomonderzoek?

Waar vind je wat je zoekt?

Hoe ver kun je teruggaan in de tijd?

Welke termen en symbolen zijn handig om te kennen?

Termen

Symbolen

Hoofdstuk 2: Voorbereiding

Hoe pak je het stamboomonderzoek aan?

Traceerbaar en reproduceerbaar

Twee uitgangspunten

Gegevens systematisch bewaren

Kwartierstaat

Stamreeks

Parenteel

Hoofdstuk 3: Op zoek naar je voorouders

De eerste stap: familie en familiearchief

Waar en hoe zoek je in stap 1?

Wat verzamel je in stap 1?

Hoe archiveer je de gegevens in stap 1?

Een tussenstap: is er al iets uitgezocht?

De tweede stap: de burgerlijke stand

Waar en hoe zoek je in stap 2?

Wat verzamel je in stap 2?

Hoe archiveer je de gegevens in stap 2?

De derde stap: doop-, trouw- en begraafboeken

Waar en hoe zoek je in stap 3?

Wat verzamel je in stap 3?

Hoe archiveer je de gegevens in stap 3?

Hoe nu verder?

Hoofdstuk 4: Mensen met een verhaal

Bronnen voor een familiegeschiedenis

Algemene archieven

Bijzondere archieven

Illustraties bij je familiegeschiedenis

De algemene geschiedenis als decor

Hoe reconstrueer je het dagelijks bestaan?

De rol van de algemene geschiedenis

Heraldiek: familiewapens bestuderen

Hoofdstuk 5: Namen wijzen de weg

Hoe komen we aan onze namen?

Afstammingsnamen

Herkomstnamen

Beroepsnamen

Eigenschapssnamen

Het systeem van vernoeming

Herhalende vernoeming

Afwijken van de gewoonteregels

Hoe gebruik je namen bij genealogisch onderzoek?

Hoofdstuk 6: Hulp bij het lezen van handschriften

Paleografie: oude handschriften bestuderen

Letters

Cijfers en getallen

Schrijfwijzen van afkortingen

Spelling en betekenis

Latijn

Teksten in de burgerlijke stand

Teksten in kerkboeken

Voor gevorderden: andere teksten

Hoofdstuk 7: Digitaal onderzoeken en archiveren

Digitaal onderzoek doen

Primaire bronnen

Secundaire bronnen

Genealogische informatie digitaal bewaren

Hoe archiveer je digitale gegevens?

Hoe archiveer je scans en digitale afbeeldingen?

Hoofdstuk 8: Het verhaal van je familie schrijven

Drie manieren om onderzoeksgegevens te presenteren

Namen en jaartallen in een schema

Namen en jaartallen in een stamreeks of parenteel

Een familiegeschiedenis schrijven

Bronvermeldingen

Tips en trucs voor aantrekkelijke teksten

Zet de lezer centraal

Wees selectief met informatie

Zet bij elkaar wat bij elkaar hoort

Varieer de opbouw van zinnen

Schrijf actief

Laat werkwoorden het werk doen

Vermijd vaste formules en oude woorden

Gebruik taalgidsen

Redactie, correctie en publicatie

Hoofdstuk 9: Tien belangrijke tips

Houd een logboek bij van je onderzoek

Verzamel niet om het verzamelen

Meer is minder

Gebruik internet om archieven en stambomen te vinden

Zorg voor sluitende bronvermeldingen

Controleer gegevens die je overneemt

Leer oude handschriften lezen

Publiceer je stamboom op een manier die bij jou én je doelgroep past

Meld je aan voor een forum

Word lid van een vereniging

Noten

Inleiding

Geschiedenis is de geestelijke vorm, waarin een cultuur zich rekenschap geeft van haar verleden.

– Johan Huizinga¹

Toen ik mij, samen met mijn neef, voor het eerst bezighield met mijn stamboom, was deze definitie van het begrip geschiedenis van de historicus Johan Huizinga onze leidraad. Zoals voor zovelen – dat zal voor jou vast ook gelden – begon onze interesse in de geschiedenis van onze familie met een nieuwsgierigheid die zich langzaam maar zeker ontwikkelde bij het doorbladeren van fotoalbums, het lezen van brieven en andere documenten die onze ouders van hun voorouders hadden geërfd en de pakkende of grappige verhalen die de ronde deden in de familie. Wie is de vrouw in klederdracht op deze foto? Waarom emigreerde onze overgrootvader naar Amerika, maar kwam hij een paar jaar later alweer terug? Weten jullie eigenlijk ook iets van jullie eigen overgrootouders? Trouwens, hoe komen wij aan onze achternaam? Toen we meer vragen stelden dan ouders, ooms, tantes en grootouders konden beantwoorden, gingen we een stapje verder: we doken in gemeentelijke en regionale archieven. Daarin viel meer te ontdekken dan we van tevoren hadden vermoed, want het bleek mogelijk om levens van honderden jaren terug te reconstrueren. Het zoeken werd al heel gauw niet alleen leuk en interessant, maar ook verslavend: we waanden ons detectives op zoek naar de wortels van ons bestaan.

Maar waarom wilden we onze oorsprong zo graag ontsluieren, dus afgezien van het verslavende karakter van de zoektocht zelf? Als onderzoekers in spe hadden we behoefte aan een verklaring die verder ging dan het bevredigen van onze nieuwsgierigheid en het verlangen onze stamboom na te speuren. Die verklaring vonden we in de leidraad die Johan Huizinga ons bood: door onze stamboom te beschrijven, konden we ons rekenschap geven van ons verleden, van de weg die onze familie in de afgelopen eeuwen had afgelegd om bij ons aan te komen. Bovendien hebben we een algemene belangstelling voor geschiedenis en waren we nieuwsgierig naar de rol die onze voorouders daarin speelden. Andere stamboomonderzoekers worden gedreven door nostalgische overwegingen, door een verlangen naar de tijd met de rust en eenvoud die bijvoorbeeld spreekt uit het lied Het Dorp van Wim Sonneveld. Ook de verwachting over wat zij zullen vinden kan tot enthousiasme leiden: deel uitmaken van een adellijk geslacht, op een familiewapen stuiten of een bekende uit de Nederlandse historie als voorouder hebben. En vaak ook putten mensen motivatie uit de vergankelijkheid van het bestaan: met het opschrijven van al die namen en jaartallen uit het verleden dringt het besef door dat de mens geboren wordt, zijn leven leidt en vervolgens sterft, en dat er vaak alleen dát van hem bekend is en verder helemaal niets. Je eigen familiegeschiedenis beschrijven dient daarom niet zelden nog een belangrijk doel, dat Gerard Reve treffend verwoordde aan het slot van zijn roman De Avonden:

‘Het is gezien,’ mompelde hij, ‘het is niet onopgemerkt gebleven.’

– Gerard Reve²

Weinigen van ons willen onopgemerkt verdwijnen in de mist der tijden. Je stamboom beschrijven biedt een mogelijkheid om dat te voorkomen, voor jezelf en voor je voorgeslacht.

Onze zoektocht leverde een prachtig en boeiend familieverhaal op. Toeval? Nee, ook de beschrijving van jouw stamboom zal resulteren in een markant verhaal. Je moet alleen weten waar je moet zoeken, wat je wilt vinden en hoe je daar vorm aan geeft. Daar helpt dit boek je bij.

Over dit boek

De kleine Je stamboom onderzoeken voor Dummies neemt je mee op een reis door de eeuwen. Die reis voert je langs plaatsen en mensen die belangrijk voor je zijn geweest: zonder hen was je er niet geweest en door hen ben je wie je bent. En de route die je aflegt, bepaal je helemaal zelf. Dit alles is, zeker in het begin, gemakkelijker dan je misschien denkt: je begint namelijk gewoon bij jezelf en kunt er bijvoorbeeld voor kiezen om generatie voor generatie terug te gaan zo ver je maar kunt. Dit boek biedt het gereedschap dat je nodig hebt op je zoektocht naar je eigen verleden.

Hoe begin je met je stamboomonderzoek?

Waar vind je de informatie die je zoekt?

Wat doe je met de informatie die je vindt?

Welke hulpmiddelen kun je goed gebruiken?

Hoe maak je een aantrekkelijk verhaal van de gegevens die je hebt gevonden?

Hoe langer geleden hoe beter?

Namen en jaartallen uit je verleden vinden en proberen om zo ver mogelijk terug te gaan in de tijd is leuk, maar het is nog veel leuker en interessanter om die gegevens te beschouwen als een kapstok voor de familiegeschiedenis die je kunt schrijven. Uiteindelijk zijn namen en jaartallen slechts kale feiten. Het gaat daarom vooral om wat je onderweg tegenkomt, want daarmee kun je een verhaal maken om die feiten tot leven te laten komen. Dat kan specifiek over een voorouder gaan, maar ook algemeen over de tijd waarin hij leefde en de plaats waar hij woonde. Je hoeft bovendien niet per se in de 17e of 16e eeuw te belanden voor een opmerkelijk verhaal, want het kan heel goed zo zijn dat je in de 20e of 19e eeuw al iemand tegenkomt over wie je een heel boek kunt volschrijven.

De historie is vanzelfsprekend een belangrijk thema in dit boek, want alles wat je vindt in het soms verre verleden, is ermee verweven. Je familie heeft immers alles meegemaakt, van de Romeinen tot de uitvinding van de boekdrukkunst, van ridders en de zwarte dood tot dolle mina’s en het ontstaan van sociale media. Allerlei kleine en grote gebeurtenissen uit de geschiedenis zijn van invloed op de levens van mensen; denk aan oorlogen, stormen of hongersnood. Op je zoektocht zul je veel voorouders tegenkomen die opgaan in de grijze massa. Weet je dan iets wat van invloed is geweest op iedereen die in hun tijd leefde, dan kom je op die manier toch meer te weten over hun bestaan of vind je een verklaring voor iets wat anders onopgehelderd blijft.

De pictogrammen in dit boek

In dit boek kom je verschillende pictogrammen tegen, bijvoorbeeld om ergens de aandacht op te vestigen of om je ergens voor te behoeden. Het gaat dan om een van deze iconen:

Bij dit pictogram staat informatie die je niet mag missen. Dat geldt ook voor het volgende icoontje:

De tekst bij dit pictogram wijst je op een addertje onder het gras.

Kun je iets op een handige manier aanpakken of eenvoudig beter, leuker of interessanter maken? Dan lees je dat in een tip die te herkennen is aan dit pictogram.

Niet alle informatie in dit boek is even belangrijk. Als er gewoon iets aardigs of belangwekkends te vertellen is, vind je dat bij dit pictogram.

Hoe nu verder?

De kleine Je stamboom onderzoeken voor Dummies steunt op twee pijlers: het verzamelen van gegevens en het aankleden en beschrijven daarvan. Allereerst lees je in hoofdstuk 1 over de beginselen van stamboomonderzoek. Vervolgens richten de hoofdstukken 2 tot en met 4 zich op het onderzoek naar je voorouders en naar aanvullende gegevens waarmee je hun levens kunt inkleuren, bijvoorbeeld door iemand te plaatsen in het licht van de geschiedenis van een dorp, een streek of een land. De drie hoofdstukken daarna bieden ondersteuning bij je onderzoek: hoofdstuk 5 laat zien wat het systeem is achter naamgeving, hoofdstuk 6 hoe je oude handschriften kunt begrijpen en hoofdstuk 7 richt zich op digitale mogelijkheden voor genealogisch onderzoek. Daarna vertelt hoofdstuk 8 hoe je alle onderzoeksgegevens omzet in een verhaal dat ook voor anderen interessant is en leuk om te lezen. Tot slot somt hoofdstuk 9 tien belangrijke tips op. Het boek begint dus bij het allereerste begin en werkt gaandeweg aan het resultaat: van de eerste namen en jaartallen naar het verhaal dat je uiteindelijk maakt. Als stamboomonderzoek helemaal nieuw voor je is, kun je de hoofdstukken het best zo veel mogelijk in chronologische volgorde lezen. Ben je al bekend met bepaalde aspecten van stamboomonderzoek en zoek je specifieke informatie die je verder kan helpen? Gebruik dan de inhoudsopgave aan het begin van het boek of het trefwoordenregister aan het eind om de informatie te vinden die je nodig hebt.