Inleiding

In Nederland overlijden dagelijks 350 tot 400 mensen. Daar krijg ook jij gedurende je leven mee te maken. Na iemands overlijden moet veel worden geregeld in een korte periode. De mensen die je na jouw dood achterlaat hebben wellicht vragen aan je. Of ze zoeken naar informatie die niet eenvoudig te vinden is. Zijn je nabestaanden of is je onderneming financieel of op een andere wijze afhankelijk van je? Dan is het extra van belang hierover goed na te denken.

Overlijden is de meest zekere bedreiging van ons bestaan. Weinig mensen beseffen wat er geregeld moet worden en wat de gevolgen zijn voor anderen in hun omgeving. En dat terwijl de gevolgen ontzettend goed te ondervangen zijn. Daar is wel kennis en inzicht voor vereist. Denk alleen maar aan de organisatie van de uitvaart, de afwikkeling van een erfenis en allerlei belastingaangiften. Hoogste tijd dus voor een Voor Dummies-boek over overlijden. Boordevol tips en handige checklists.

Het feit dat jij dit boek hebt opgepakt geeft aan dat je al de belangrijkste eerste stap hebt gezet: je wilt meer weten over overlijden en wat je moet doen na iemands overlijden. Of je wilt meer weten over wat je kunt regelen voor jouw overlijden om de impact te verzachten. Je wordt stap voor stap meegenomen in de wereld van risico’s en maatregelen nemen. Ik geef je waar mogelijk tips en verwijs je naar handige internetsites of rekenmodellen. Dit ondersteun ik met praktisch bruikbare informatie.

Gids bij overlijden voor Dummies is bruikbaar voor werknemers, ondernemers en gepensioneerden. Voor mensen met of zonder partner en kinderen. Voor executeurs en gevolmachtigden. Gids bij overlijden voor Dummies sluit goed aan op de boeken Pensioen voor Dummies en Arbeidsongeschiktheid voor Dummies.

Over dit boek

De meeste beschikbare informatie die direct of indirect met de dood te maken heeft is geschreven door mensen die een bepaald doel voor ogen hebben. Dat kan een commercieel doel zijn, denk aan verzekeraars, adviseurs en uitvaartondernemers en daaraan verbonden bedrijven. Ook delen mensen belangeloos specifieke ervaringen. Ik heb me verdiept in alle informatie die beschikbaar is. Ik heb daartoe veel mensen en instellingen gevraagd om allerlei informatie, ik heb boeken over rouwen en de dood gelezen en heb het internet afgestruind. Dat alles is verwerkt in dit boek. Dat maakt dit boek niet volledig, maar wel het meest brede boek over de dood.

Ik heb geprobeerd alles op een respectvolle, leesbare en objectieve wijze weer te geven. Daarbij kan ik niet voorkomen dat delen van dit boek schokkend zijn. Dat is niet mijn doel. Ik wil jou als lezer vooral boeien en helpen. Afhankelijk van je situatie op het moment dat jij dit boek openslaat, kun je ontroerd of gekwetst worden. Maar er is ook plaats voor een glimlach.

Dit boek begint met te vertellen met wie nabestaanden te maken kunnen krijgen. Vervolgens breng ik in woord en beeld hoe groot het risico op overlijden is gedurende je leven en wat de financiële en niet-financiële gevolgen kunnen zijn. Daarna help ik met het in kaart brengen van allerlei maatregelen om de gevolgen van overlijden te beheersen. Ik wijs je op de mogelijkheden invloed uit te oefenen op wie wat van jou krijgt of voor jou regelt, zowel voor als na jouw overlijden.

Veel maatregelen kosten naast aandacht ook geld. Maar mensen die zich goed voorbereiden en zich tijdig laten informeren kunnen geld besparen. Ik beschrijf uitgebreid hoe je de prijs van een verzekering beïnvloedt en hoe je belasting bespaart. Ook krijg je inzicht in hoe je een uitvaart regelt en de kosten daarvan in de hand houdt.

Vervolgens ga ik in op wat er gebeurt als iemand overlijdt. Ik beschrijf het proces dat het lichaam ondergaat. En ik geef uitleg over de regels rondom overlijden en de periode daarna. Er volgt uitleg over allerlei zaken die moeten worden geregeld. Bijvoorbeeld hoe je uitkeringen aanvraagt en belastingaangiften doet. Daarna volgt een hoofdstuk over wat de aandachtspunten zijn in heel specifieke situaties.

Ik sluit, zoals elke Voor Dummies, af met het deel van de tientallen.

Voor wie is deze Voor Dummies geschreven?

Ik ga ervan uit dat je een van de volgende personen bent:

Je bent levend en in je omgeving is er niets levensbedreigends gaande. Dit is het moment om je rustig te verdiepen in alle risico’s, gevolgen en maatregelen rondom overlijden. Nu kun je nog actie ondernemen en invloed uitoefenen.

Je bent levend maar nauw betrokken bij een (dreigend) sterfgeval. Wil je je verdiepen in wat je te wachten staat? Ben je de aangewezen persoon allerlei zaken te regelen voor iemand? In dit boek lees je meer over hoe een crematie of begrafenis wordt georganiseerd. Ook beschrijf ik welke stappen direct na een sterfgeval moeten worden doorlopen. De acties gedurende de maanden na een sterfgeval krijgen ook aandacht.

Je bent adviseur. Als jouw klanten dit boek lezen, dan begrijpen ze jouw toegevoegde waarde een stuk beter. Je kunt wellicht ook gerichter adviseren doordat je klanten na het lezen van dit boek een beter beeld hebben bij wat ze willen en wat ze nodig hebben.

Je bent werkgever. Ben je werkzaam op een afdeling Personeel & Organisatie of ben je op een andere manier betrokken bij arbeidsvoorwaarden namens de werkgever? Dan krijg je wellicht vragen van (nabestaanden van) werknemers over waar men recht op heeft. En jij hebt daar wellicht ook zelf vragen over. Ook arbeidsvoorwaarden waarbij overlijden een rol speelt komen in dit boek aan bod.

Je werkt als beleidsmaker bij de overheid. Van jou moeten we het hebben in de toekomst! Help ons om de regels rondom en de maatregelen tegen de financiële en niet-financiële gevolgen van overlijden te optimaliseren. Dit boek biedt je ongetwijfeld inspiratie.

Je werkt voor of in de uitvaartbranche. Je weet waarschijnlijk al erg veel over de dood. Dit boek biedt je wellicht de mogelijkheid jouw dienstverlening op een laagdrempelige wijze bij veel mensen onder de aandacht te brengen.

Je werkt bij een uitvaartverzekeraar, levensverzekeraar of pensioenfonds. Wellicht overweeg je een stap in de richting van uitvaart- of overlijdensverzekeringen of een overlijdenshelpdesk. Dan biedt dit boek een goede oriëntatie. Als je al in deze branche werkzaam bent, heb je vaak een focus op een beperkt onderdeel. Dit boek biedt je de mogelijkheid je vakgebied te verbreden. Of om je producten op een laagdrempelige manier onder de aandacht te brengen bij een groot publiek.

Indeling van het boek

Gids bij overlijden voor Dummies is verdeeld in drie delen, die ik hieronder kort toelicht.

Deel I: Tijdens je leven

In deel 1 lees je over alle personen die relevant kunnen zijn met betrekking tot jouw overlijden. Ook komen allerlei beroepen aan bod met wie nabestaanden in aanraking kunnen komen na jouw dood. Daarna wordt meer inzicht gegeven over de kans op overlijden en de financiële en niet-financiële gevolgen. De gevolgen van overlijden kun je aanvaarden of beheersen. Ik laat je in dit deel de mogelijkheden zien van het beheersen van een groot aantal financiële en niet-financiële risico’s. Je zult verbaasd zijn over wat je al kunt regelen tijdens je leven.

Deel II: Van uitvaart naar welvaart

In dit deel informeer ik je stap voor stap over wat er gebeurt na het overlijden van iemand. Je krijgt ook meer inzicht in wat direct na de dood praktisch van belang is. De laatste ceremonie krijgt in dit deel aandacht. Ik beschrijf ook waar nabestaanden druk mee zijn na de laatste ceremonie. Heb je dit nog nooit van dichtbij meegemaakt? Je zult versteld staan bij wat er allemaal moet gebeuren of worden uitgezocht. Dit deel sluit af met bijzondere aandachtspunten voor ondernemers, over de situatie dat iemand overlijdt in het buitenland en aspecten waar je mee te maken kunt krijgen als je huisdier overlijdt.

Deel III: Het deel van de tientallen

Het deel van de tientallen is een vast onderdeel van de Voor Dummies-reeks. In dit deel wordt een aantal toptienlijstjes besproken. Wellicht kun je hiermee je voordeel doen.

Wat je kunt overslaan

Soms wordt er in het boek een zijsprongetje gemaakt om een extra toelichting te geven of een voorbeeld uit te werken. Dit zou je kunnen overslaan.

Als ik zo’n zijsprongetje maak, dan staat die tekst in dit lettertype.

De pictogrammen

In dit boek staan in de marge verschillende pictogrammen die in alle Voor Dummies-boeken gebruikt worden. De volgende pictogrammen kom je tegen:

Bij dit pictogram staan tips waar je vaak concreet iets mee kan.

Dit pictogram verwijst naar belangrijke informatie die je nodig hebt om de stof te begrijpen of naar iets wat je zeker niet mag missen.

Dit pictogram waarschuwt je voor mogelijke valkuilen.

Dit pictogram geeft aan dat er moeilijke en/of juridische informatie volgt die niet noodzakelijk is om de rode draad te kunnen volgen maar wel een goede verdieping is.

Zie je dit pictogram, dan is het inschakelen van een deskundig adviseur zinvol. Afhankelijk van het onderwerp doel ik dan op een financieel planner, een accountant, een notaris of een andere adviseur die gespecialiseerd is op het gebied van bijvoorbeeld zorg, inkomen of afwikkelen van erfenissen.

Soms kan informatie over de dood schokkend zijn. Kom je dit pictogram tegen, dan kun je je daarop voorbereiden of de tekst overslaan.

Waar begin je?

Na deze korte introductie kun je overal beginnen. Soms is een hoofdstuk geschreven voor een heel specifiek doel. Ik geef dat dan in het begin van het hoofdstuk aan. Ik verwijs je vervolgens naar een ander hoofdstuk waar je de draad weer op kunt pakken als voor jou het onderwerp nu niet relevant is. Wil je gestructureerd je kennis op het gebied van overlijden opbouwen? Begin dan gewoon bij hoofdstuk 1. Heb je al veel kennis en ervaring? Dan kun je hoofdstuk 1 overslaan. Ben je de aangewezen persoon allerlei zaken te regelen voor iemand? Dan zijn alle hoofdstukken vanaf deel II extra interessant.

Deel I: Tijdens je leven

In dit deel...

In dit deel lees je over met wie je te maken kunt krijgen rondom iemands overlijden. Je krijgt meer inzicht in de kans op overlijden, de financiële en niet-financiële gevolgen en waar je op moet letten in jouw situatie. Ik geef een overzicht van de maatregelen die je kunt nemen om de gevolgen van niet-financiële en financiële risico’s te beperken. Drie maatregelen worden in aparte hoofdstukken gedetailleerd uitgelegd. Achtereenvolgens zijn dat testamenten opstellen, schenken en verzekeren.

Hoofdstuk 1: Wie doet wat

In dit hoofdstuk:

Welke personen betrokken worden bij iemands overlijden

Rol van de overheid, de werkgever, verzekeraars

Type adviseurs waar je mee te maken kunt krijgen

Beroepen rond overlijden

Dagelijks zijn meer dan honderdduizend personen, bedrijven en instellingen bezig met het onderwerp ‘de dood’. Hieronder lees je wie wat doet en waar jij mogelijk mee te maken krijgt als iemand overlijdt. Of waar jouw naasten mee te maken krijgen als jij overlijdt. Het overzicht is onderverdeeld in:

persoonlijk betrokkenen

de overheid

de werkgever

adviseurs

verzekeraars

de uitvaartbranche

overige personen of instellingen

Afhankelijk van je interesse kun je een of meer onderdelen overslaan. Heb je financieel weinig kennis of ervaring? Dan is het raadzaam alles door te lezen. In dit hoofdstuk worden namelijk allerlei moeilijke termen kort beschreven die later in dit boek terugkomen.

Persoonlijk betrokkenen

Iemands overlijden veroorzaakt dat allerlei personen bedoeld of onbedoeld, gewild of ongewild, betrokken worden. Hieronder een overzicht van die personen.

De overledene

Laten we maar met de hoofdpersoon beginnen, namelijk de persoon die overlijdt. Het lichaam van de overledene wordt ook wel aangeduid met de termen lijk of stoffelijk overschot. In dit boek hanteer ik zo veel mogelijk de term overledene of hoofdpersoon, dat klinkt respectvoller. De overledene laat een lichaam, bezittingen en schulden achter met een bepaalde waarde. Het verschil tussen bezittingen en schulden wordt erfenis (of nalatenschap) genoemd. De overledene die een erfenis achterlaat wordt erflater genoemd. En de overledene laat wellicht allerlei zaken en gegevens achter die geen waarde hebben, maar waar wel iets mee moet gebeuren.

De partner

Had de overledene een partner? Dan wordt diegene vaak ‘de langstlevende’ genoemd. Relevant in het kader van overlijden is kennis van deze begrippen:

gehuwde partner

geregistreerde partner

ongehuwd samenwonende partner

LAT-partner (latter)

De gehuwde partner

Partners zijn vaak gehuwden, dat zijn mensen die zijn getrouwd voor een ambtenaar van de burgerlijke stand. Veel rechten en plichten ontstaan dan automatisch. Zoals een familierechtelijke betrekking tussen de vader met de kinderen die worden geboren. Gehuwde partners erven van elkaar op basis van de wet.

De geregistreerde partner

Geregistreerd partners zijn personen die er voor kiezen hun relatie formeel bij de ambtenaar van de burgerlijke stand te registreren. Daardoor krijgen ze bijna dezelfde rechten en plichten als gehuwden. Zo erven de partners van elkaar zoals gehuwden dat doen. Dat is wettelijk zo geregeld. Een andere belangrijke overeenkomst is dat de partner een eventueel nabestaandenpensioen via de werkgever ontvangt indien dat is toegezegd.

De ongehuwd samenwonende partner

Partners kunnen ook ongehuwd en ongeregistreerd samenwonenden. De automatische familierechtelijke betrekking is dan afwezig. En ongehuwd samenwonenden erven niet van elkaar op basis van de wet. Ongehuwd samenwonenden komen ook niet standaard in aanmerking voor een eventueel toegezegd nabestaandenpensioen via de werkgever. Dat hangt af van hoe in de pensioenregeling de partner wordt beschreven. Om de situatie na overlijden goed te regelen is meestal een (notarieel) samenlevingscontract en een testament nodig.

LAT-partner (latter)

Mensen met een latrelatie lopen wel hand in hand, maar ze delen niet duurzaam een gemeenschappelijke huishouding. Net als bij ongehuwd samenwonenden ontstaat geen familierechtelijke betrekking en erven ze niet van elkaar op basis van de wet. Maar een groot verschil met ongehuwd samenwonenden is dat ze nooit aan een partnerdefinitie in het kader van bijvoorbeeld nabestaandenpensioen kunnen voldoen. Ze hebben namelijk geen duurzame gemeenschappelijke huishouding, dat wordt vrijwel altijd geëist als je niet bent getrouwd.

Duurzaam betekent dat je in een kalenderjaar meer dan zes maanden onafgebroken een gezamenlijke huishouding had met een ander en die periode ook allebei op hetzelfde woonadres stond ingeschreven bij de gemeente. In het jaar van overlijden van een partner wordt gekeken naar het voorgaande kalenderjaar.

Een gemeenschappelijke huishouding houdt in dat je samen met een ander je hoofdverblijf in dezelfde woning hebt. Daarnaast moet je voor elkaar zorgen, bijvoorbeeld voor jezelf en de ander boodschappen doen, samen koken en samen eten.

De kinderen

Had de overledene een of meer kinderen? Die worden dan vaak ‘wezen’ genoemd als beide ouders zijn overleden. De term halfwees wordt gebruikt om een kind aan te duiden waarvan een ouder is overleden en een andere ouder nog in leven is.

Een kind gedurende de periode in de baarmoeder noem ik in dit boek ‘ongeboren kind’. De meningen over wanneer het leven begint verschillen. Er zijn wel regels over. Vanaf het vroegste stadium van de ontwikkeling van een ongeboren kind kunnen al rechtsgevolgen optreden. Denk daarbij aan het werkgeverspensioen en erfrecht. Voor regels over de laatste ceremonie zijn heel harde grenzen vastgelegd.

Relevant in het kader van overlijden is de term wettig kind. Ook is inzicht nodig in de begrippen:

biologisch kind

pleegkind

adoptiekind

stiefkind

peetkind

Deze kindertypen en de term wettelijk kind worden hieronder uitgewerkt. Sla gerust dit over als kinderen niet relevant zijn op dit moment. Lees dan verder vanaf De mantelzorger.

Biologisch kind

Een biologisch kind is het kind van de eigen biologische vader en moeder. In de buik van de moeder tellen 307 dagen mee. Meestal vindt de verzorging en opvoeding plaats door en bij de biologische ouders. Bij 9 op de 10 kinderen in Nederland is dat duidelijk. Biologische kinderen hebben normaal gesproken de achternaam van een biologische ouder en erven automatisch op basis van de wet. Dit geldt voor kinderen van gehuwde ouders en van ouders die geregistreerd partner zijn zoals hiervoor beschreven. Deze kinderen zijn meestal direct automatisch erkend door de biologische vader. Dat wil zeggen dat het kind op basis van de wet erft van zowel de moeder als de vader. Dat wordt dan ook wel een wettelijk kind genoemd.

Ongehuwde vaders (ongehuwd samenwonenden en latters) moeten de erkenning officieel regelen. Dat kan al tijdens de zwangerschap. Pas na erkenning is het een wettelijk kind en erft het kind ook van de vader op basis van de wet. Voor twee mannen en twee vrouwen die zijn getrouwd of geregistreerd partner zijn, geldt dat het kind alleen erft van de biologische vader of moeder. Erkenning werkt dan niet, maar eventueel wel adoptie.

Adoptiekind

Een adoptiekind wordt, net als een pleegkind, door iemand anders dan de biologische ouders verzorgd en opgevoed. De wijze van erven is gelijk aan biologische kinderen, mits de adoptie volgens Nederlands recht is gegaan en voltooid. In Nederland zijn ongeveer 70.000 kinderen geadopteerd. Een kind dat is geadopteerd erft niet meer van de biologische ouders op basis van de wet. Maar de biologische ouders kunnen wel per testament regelen dat hun kind alsnog erft.

Pleegkind

Een pleegkind is een kind dat door iemand anders dan de biologische ouders wordt verzorgd en opgevoed. Dat komt voor als bijvoorbeeld de biologische ouders van een kind (tijdelijk) niet in staat zijn het kind zelf op te voeden. Op het gebied van erven is er geen wettelijke band tussen het pleegkind en de pleegouders. Het pleegkind erft op basis van de wet van de biologische ouders. Wel kan via een testament het pleegkind erven van pleegouders vergelijkbaar met de wijze van erven van een biologisch (wettelijk) kind van de biologische ouders. In Nederland leven ongeveer 25.000 pleegkinderen.

Stiefkind

Bij een stiefkind is sprake van een later huwelijk van een van de ouders. Het kind wordt dan verzorgd en opgevoed door een biologische ouder en een andere ouder waar geen familieband mee bestaat. Ook bij ongehuwd samenwonenden wordt van een stiefkind gesproken, maar niet bij latters. Erven wordt gelijkgesteld met de situatie van een biologisch kind als de samenwoning eindigt in verband met het overlijden van een (stief)ouder en het testament dit goed regelt. In Nederland zijn er naar schatting 500.000 stiefgezinnen.

Peetkind

Een peetkind of petekind is het katholieke kind dat wordt gedoopt met als twee belangrijkste getuigen de peetoom en peettante. Heel vroeger was dat nodig als de moeder niet bij de doop aanwezig kon zijn. Ook kwam het voor – door slechte medische voorzieningen – dat de moeder overleed. Peetouders waren dan een praktische oplossing om het kind op te voeden. Verder is het de bedoeling dat peetkinderen bij hun peetoom of peettante terecht kunnen voor vragen over het geloof, problemen en levensvragen. Een familieband is niet verplicht, een peetoom kan ook een vriend of kennis zijn. In het kader van overlijden hebben een peetkind of peetouders op basis van de wet geen bijzondere status.

De mantelzorger

Een mantelzorger is iemand die vrijwillig minimaal drie maanden acht uur per week of langer zorg biedt aan een chronisch zieke, gehandicapte partner, ouder, kind, of bijvoorbeeld een vriend, huisgenoot of buurman. Honderdduizenden mantelzorgers in Nederland zijn ouder, kind, schoonzoon of schoondochter van de zorgbehoevende. Ze hebben vaak een belangrijke rol in de verzorging van de hoofdpersoon van dit boek gedurende de periode voor het overlijden. Dat wordt voor bepaalde mantelzorgers beloond in het kader van een belastingenaangifte.

Het huisdier

In Nederland verzorgen wij ongeveer dertig miljoen huisdieren. Bijna 60 procent van de Nederlandse huishoudens heeft een huisdier. Na iemands overlijden moet bekeken worden wie de verzorging van het huisdier voortzet. Meestal kan de partner of een kind de verzorging overnemen. Maar juist veel alleenstaanden hebben een huisdier, dan wordt het lastiger iets te regelen.

De erfgenaam

Personen die recht hebben op (een deel van) de erfenis heten erfgenamen. Je bent erfgenaam op basis van de wet of op basis van een testament. Erven op basis van de wet komt vooral voor als er geen testament is opgesteld. Een testament is een schriftelijke verklaring van een persoon met een rol van betekenis rondom zijn dood. Ook instellingen kunnen erfenissen ontvangen. Denk aan een goed doel of een bepaalde organisatie.

De legitimaris

Een legitimaris is geen bijzonder reptielsoort. Het is een erfgenaam die altijd aanspraak maakt op een bepaald deel van de erfenis. Een legitimaris kan niet onterfd worden. Althans niet voor zover het de helft betreft van wat hij op basis van de wet erft. Dat deel wordt ook wel legitieme portie genoemd. Legitimarissen worden door de wet aangewezen en zijn:

kinderen van de overledene;

kleinkinderen (kinderen van kinderen) die erven in de plaats van hun eerder overleden ouder die kind is van de overledene.

Is iemand eerder overleden dan de persoon wiens overlijden wordt besproken? Dan wordt gesproken over vooroverlijden. Erft een persoon in plaats van de vooroverleden persoon? Dat heet plaatsvervulling. Plaatsvervulling door kinderen van de oorspronkelijke erfgenaam komt voor in vier situaties:

1. bij vooroverlijden;2. bij verwerpen van de erfenis;3. bij onterven;4. bij onwaardigheid om te erven.

Deze situaties worden later in dit boek verder uitgelegd.

De executeur, de gevolmachtigde

Soms is overleg met een arts nodig over de plaats en de wijze van behandeling, bijvoorbeeld vlak voor iemands overlijden. Of iemand moet allerlei zaken regelen na iemands dood. Bijvoorbeeld de uitvaart organiseren en de erfenis afwikkelen. Die persoon wordt de executeur genoemd. Is er niets geregeld door de hoofdpersoon van dit boek? Dan moeten andere mensen of alle erfgenamen dat gezamenlijk doen. De erfgenamen kunnen gezamenlijk besluiten iemand daartoe een volmacht te verlenen. Dat wordt boedelvolmacht genoemd. Maar de hoofdpersoon van dit boek kan ook zelf een of meerdere executeuren of allerlei soorten gevolmachtigden aanwijzen. Dat doet de hoofdpersoon via een testament.

De wilsbekwame

Met wilsbekwaam wordt bedoeld het vermogen van een persoon om een bepaalde beslissing verantwoord te nemen. Een arts moet de wilsbekwaamheid van een patiënt toetsen als hij de patiënt vraagt een beslissing te nemen over een behandeling. Iets vergelijkbaars doet een notaris als iemand een testament wenst op te laten stellen. Ook hulpverleners hebben vaak te maken met het toetsen van de wilsbekwaamheid van iemand.

Wilsbekwaamheid is niet strikt gebonden aan bepaalde criteria, maar moet wel worden getoetst bij personen van twaalf jaar en ouder. Er bestaat zeker geen maximale leeftijd. Erg oude mensen kunnen vaak nog prima hun wil uiten. Oordeelt een arts dat jij niet wilsbekwaam bent? Dan moeten anderen beslissen over hoe, waar en wanneer jouw medische behandelingen moeten plaatsvinden. Oordeelt een notaris dat jij je wil niet correct uit? Dan kun je geen testament of huwelijkse voorwaarden meer opstellen of wijzigen. Wil je meer lezen over waar artsen, notarissen en hulpverleners op letten bij het vaststellen van wilsbekwaamheid? Op internet vind je allerlei stappenplannen en richtlijnen die als leidraad dienen.

De handelingsbekwame

Volgens de wet is iedereen handelsbekwaam, dat wil zeggen dat iedereen rechtshandelingen mag verrichten zoals kopen en huren. Tenzij uit de wet anders blijkt. Je bent bijvoorbeeld niet handelingsbekwaam als je:

nog niet achttien jaar oud bent en

niet getrouwd of geregistreerd partner bent of was en

niet meerderjarig bent verklaard.

Een minderjarige kan wel toestemming krijgen van zijn ouders of verzorgers een bepaalde handeling te verrichten. Via een rechter kan een zestien- of zeventienjarig kind ook zelf verzoeken meerderjarig te worden verklaard. Dat heet ‘handlichting’. Dan heeft een kind de bevoegdheden van een meerderjarige. Dat is van belang na het overlijden van bijvoorbeeld de vader of moeder die eigenaar was van een bedrijf.

Onder bewind of onder curatele gestelde

Een persoon van minimaal achttien jaar oud kan onder bewind worden gesteld. Dat gebeurt als hij door zijn lichamelijke of geestelijke toestand niet goed zijn belangen over zijn financiën kan behartigen. De rechter stelt dan iemand als bewindvoerder aan. Bepaald wordt welke goederen en geldbedragen onder het bewind vallen.

Wie onder curatele staat, is zelf niet meer bevoegd om handelingen te verrichten. Hij is dus handelingsonbekwaam. Dat gaat verder dan onder bewind stellen. Iemand voor wie een bewindvoerder is aangesteld blijft namelijk vaak handelingsbekwaam. Die kan bijvoorbeeld zelf nog een testament maken, maar niet zijn huis verkopen.

In bijzondere gevallen kan een rechter ook een last tot verzorging afgeven, bijvoorbeeld aan een verplegings- of verzorgingstehuis. Dat gebeurt als de bescherming ook betrekking heeft op de geestelijke vermogens van de betrokkene.

De bewindvoerder, curator en mentor

Een bewindvoerder of curator is de persoon die de belangen behartigt van een onder bewind of onder curatele gestelde. De bewindvoerder of curator beheert bijvoorbeeld (een deel van) de erfenis namens de erfgenamen. De bewindvoerder moet jaarlijks verantwoording afleggen, bijvoorbeeld aan de erfgenamen en aan de rechter. De legitieme portie kan nooit onder bewind worden gesteld.

Een mentor regelt niet-financiële zaken, zoals keuzes over de verzorging, verpleging, behandeling of begeleiding. Het mentorschap wordt, anders dan bij bewind en curatele, niet openbaar gemaakt. Mentorschap is bedoeld in situaties waarbij een persoon niet meer over persoonlijke zaken als verzorging, verpleging, behandeling of begeleiding kan beslissen.

De wettelijk gezaghebbende en de voogd

Ouders mogen op basis van de wet besluiten nemen namens en ten behoeve van hun minderjarig kind. Dat heet ouderlijk gezag, de ouders zijn ouderlijk gezaghebbenden of wettelijk gezaghebbenden. Dat geldt ten aanzien van de meeste biologische en adoptiekinderen. Voor kinderen van ongehuwde ouders of ouders van hetzelfde geslacht geldt dat niet automatisch. Een ongehuwde vader kan het kind erkennen, een ouder van hetzelfde geslacht niet. En voor pleegkinderen geldt dat de pleegouders de kinderen opvoeden zonder ouderlijk gezag. Bij gescheiden ouders blijft het gezag juist wel rusten bij de ex-partners, tenzij een rechter anders beslist.

Voogdij is het gezag over een minderjarig kind in plaats van de ouders. Voor meerderjarige kinderen bestaat de mogelijkheid van mentorschap en bewindvoering. Een voogd neemt dat gezag over na een benoeming door een rechter. Dat komt vaak voor bij het overlijden van beide ouders of bij het overlijden van de langstlevende ouder.

De nabestaanden

De nabestaanden zijn personen die achterblijven, terwijl een ander overlijdt. Alle erfgenamen zijn nabestaanden, maar nabestaanden hoeven geen erfgenamen te zijn. Wie precies met de term nabestaanden worden bedoeld wijkt nog wel eens af.

Vaak worden met nabestaanden partners en ex-partners en de kinderen bedoeld. Dat is het geval bij werkgeverspensioen en soms ook bij overheidspensioen op basis van de Algemene nabestaandenwet (ANW).

Ook wordt de term nabestaanden gebruikt voor bloedverwanten. Een bloedverwant is een familielid van de overledene. Een bloedverwant erft op basis van de wet van de overledene, maar natuurlijk niet alle bloedverwanten. Dat is afhankelijk van hoe ver je als familielid van de overledene afstaat. Dat wordt uitgedrukt in graden. Je kunt bloedverwant zijn in de eerste graad, tweede graad, derde graad en vierde graad. Zelfs de vijfde en zesde graad kunnen erven op basis van bloedverwantschap.

Figuur 1.1 Bloedverwantschap

De legataris

Nee, een legataris is ook geen reptiel. Een legataris is een bepaald persoon (of bedrijf of instelling) die een speciaal voorwerp of een specifiek deel uit de erfenis krijgt op basis van een testament. Een legataris ontvangt een legaat. Een legaat is bijvoorbeeld een (afschuwelijk?) oud en waardeloos spinnenwiel, of een geldbedrag van 10.000 euro.

De overheid

De overheid regelt, geeft en neemt. De overheid regelt hoe wij ons moeten gedragen vlak voor, tijdens en na de dood. Soms biedt de overheid steun in de vorm van een uitkering in geld. Maar de overheid verdient ook aan de dood via allerlei soorten belastingen.

De overheid regelt

In allerlei wetten worden regels voorgeschreven die met de dood te maken hebben. Die regels moeten wij vaak verplicht volgen, maar er bestaan ook regels waarvan je mag afwijken. In ongeveer de helft van alle hoofdstukken tref je allerlei regels aan. Regels voor ons, voor artsen, voor notarissen. Maar de overheid regelt zelf ook van alles na iemands overlijden. Een belangrijke rol in dit boek spelen gemeenten.

De overheid geeft

Op basis van de ANW kunnen je partner en kinderen een nabestaandenuitkering ontvangen. De Toeslagenwet en de Wet Werk en Bijstand (hierna: bijstand) zijn wellicht ook belangrijke wetten voor nabestaanden. De bijstand is bedoeld voor mensen die niet in hun eigen onderhoud kunnen voorzien en geen beroep kunnen doen op een andere overheidsuitkering. De Toeslagenwet vult uitkeringen aan die onder een sociaal minimum blijven.

Op basis van de AOW (Algemene Ouderdomswet) krijgen mensen vanaf een bepaalde leeftijd een ouderdomspensioen. Zoals ik in Pensioen voor Dummies beschreef is de hoogte van de AOW en een toeslag afhankelijk van onder andere de gezinssituatie. Na overlijden wijzigt dus vaak de AOW-uitkering.

De overheid neemt

De belastingdienst int allerlei belastingen die met de dood of met de financiële planning in het kader van de dood te maken hebben. Tijdens je leven kun je met schenkingen te maken hebben. Dat kan als schenker (iemand die iets weggeeft zonder een tegenprestatie te verlangen) of als ontvanger (iemand die iets van een ander ontvangt zonder iets terug te hoeven doen). Na iemands overlijden ontvang je misschien een erfenis. Daarover moet je mogelijk erfbelasting betalen. Ga je zelf dood? Zelfs dan moet een laatste belastingaangifte voor jou worden ingediend.

De werkgever

De werkgever is de partij die met een werknemer een arbeidsovereenkomst aangaat. Deze overeenkomst eindigt na overlijden van de werknemer. Werk je in loondienst? Ga dan na wat jouw werkgever regelt voor je nabestaanden. Was de overledene in loondienst? Ga dan na wat jij moet regelen om bepaalde uitkeringen te krijgen. Werk je in loondienst en ben je tijd kwijt door iemands overlijden? Je moet bijvoorbeeld van alles regelen, of je neemt vrij om naar een laatste ceremonie te gaan. Ga dan na wat je werkgever heeft geregeld ten aanzien van je werk. In allerlei hoofdstukken lees je meer over de rol van de werkgever bij iemands overlijden.

De adviseurs

Er bestaan veel beroepen die jou adviseren. Ook jouw nabestaanden kunnen allerlei adviseurs inschakelen.

De notaris

In Nederland werken ongeveer 1400 notarissen. De notaris heeft bij overlijden een belangrijke rol. Wellicht heb je een notaris nodig voor het opstellen van een officieel document na het overlijden van iemand. Of helpt hij bij het verdelen van de erfenis. Een notaris is vaak vereist bij het opstellen van allerlei akten en testamenten. Notarissen werken op basis van een uurtarief, die wijken onderling sterk af.

De financieel planner

Duizenden financieel planners hebben in Nederland een erkende opleiding tot gecertificeerd financieel planner gevolgd. Je herkent ze aan de titel ‘FFP’ achter hun naam. Ik ben er zelf zo een. Een financieel planner kan in kaart brengen wat de gevolgen zijn van jouw pensioen, arbeidsongeschiktheid, overlijden, scheiden en werkloosheid. Financieel planners die zich hebben gespecialiseerd in overlijden worden ook wel estate planners of nalatenschapsplanners genoemd. Die herken je aan de titel ‘REP’ achter hun naam. Ze kunnen werken voor een bepaalde bank of verzekeraar, let dus goed op hun onafhankelijkheid. Vaak werken ze op basis van een uurtarief, de tarieven lopen erg uiteen.

De verzekeringsadviseur

Duizenden adviseurs bemiddelen in verzekeringsproducten van levensverzekeraars en uitvaartverzekeraars. Dat kan op basis van een persoonlijk adviesgesprek, maar ook via internet. De beloning komt in allerlei vormen voor. Let naast de prijs voor de beloning van de adviseur ook op de onafhankelijkheid. Verzekeringsadviseurs kunnen gebonden zijn aan een of meerdere verzekeraars.

De belastingadviseur, accountant

In Nederland zijn meer dan 20.000 belastingadviseurs, accountants en administratieconsulenten werkzaam. Zij zijn goed op de hoogte van allerlei belastingregels. Veel van deze adviseurs specialiseren zich in overlijden. Ben je op zoek naar belastingadvies? Bekijk dan goed welk specialisme je nodig hebt. En vergelijk de uurtarieven in relatie tot de kwaliteit die wordt geleverd.

De nalatenschapsspecialist

Steeds meer erfgenamen kiezen er voor om niet zelf een erfenis af te wikkelen. Bijvoorbeeld vanwege de complexiteit in wet en regelgeving, tijdgebrek, reisafstand of belangenverstrengeling. Daarom zijn er bedrijven en personen zich gaan specialiseren in het begeleiden van alles rondom iemands overlijden. Deze specialisten kunnen de uitvaart voor je (laten) regelen, de verdeling van de erfenis begeleiden en de belastingaangiften voor je (laten) doen.

Een nalatenschapsspecialist is vaak onafhankelijk, praktisch gericht en coördineert desgewenst alle aspecten rondom een overlijden. Ze geven zelf geen inhoudelijk advies, maar verwijzen je zo nodig door naar bijvoorbeeld een notaris of financieel planner. Daarnaast helpen ze je bij het verzamelen en bewaren van informatie (ook tijdens je leven), geven tips, bieden praktische hulp en creëren daarmee rust en overzicht.

Aan dit boek werkte Monique van Nieuwenhuizen-Avoocaat mee, oprichter en partner van Cretio. Cretio is een landelijk werkende organisatie die zich heeft gespecialiseerd in het bieden van hulp bij erfplanning en erfafwikkeling.

De verzekeraars

Roeland van Dijk en Erik van Willigen verleenden medewerking bij de totstandkoming van dit boek. Zij werken bij de verzekeraar Reaal. Bij overlijden denken veel mensen direct aan uitvaartverzekeraars, maar overlijden houdt veel meer partijen bezig. Het verzekeren van het risico van overlijden gebeurt op tientallen manieren. Dat wordt gedaan door:

uitvaartverzekeraars

levensverzekeraars

pensioenfondsen

Verzekeraars werken direct of via adviseurs. Direct werkt bijvoorbeeld verzekeraar Ohra; klanten kunnen bij direct werkende verzekeraars terecht voor informatie en soms advies over het afsluiten van een verzekering. Werken ze via adviseurs, dan verwijzen de verzekeraars daar meestal naar als je rechtstreeks contract zoekt.

Uitvaartverzekeraars verkopen relatief eenvoudige producten en hebben zich meer gespecialiseerd in alles rondom de laatste ceremonie van een individu. Daarom hoeven uitvaartverzekeraars niet te voldoen aan de veel strengere eisen ten aanzien van bijvoorbeeld financiële buffers waar levensverzekeraars wel aan moeten voldoen.

Levensverzekeraars (waaronder pensioenverzekeraars) en pensioenfondsen kunnen enorme bedragen verzekeren voor grote groepen mensen voor allerlei doelen. Pensioenfondsen zijn aan minder strenge eisen gebonden dan levensverzekeraars. Dat heeft te maken met hun maatschappelijke functie. Daarnaast mogen pensioenfondsen sneller een aantal maatregelen toepassen; afstempelen (korten op werkgeverspensioen) is daar een bekend voorbeeld van.

Ook dierenverzekeraars verzekeren overlijden, maar dan van huisdieren. Walter Boer van dierenverzekeraar Proteq Dier & Zorg verleende medewerking aan de teksten in dit boek die over huisdieren gaan.

De uitvaartbranche

Met uitvaart wordt bedoeld alle handelingen en plechtigheden na het overlijden van een persoon tot en met het einde van de afscheidsdienst. De afscheidsdienst noem ik in dit boek laatste ceremonie. Er zijn in Nederland tienduizenden mensen werkzaam in de uitvaartbranche. Hieronder volgt een korte omschrijving van een aantal functies. De taken die daarbij worden beschreven lopen in de praktijk wel vaak door elkaar heen. Alleen heel grote uitvaartondernemers hebben voor elke taak aparte mensen in dienst. Ben je na het lezen van dit gedeelte geïnteresseerd in een baan in de uitvaartbranche? Kijk dan ook eens op de website www.uitvaartvacatures.nl.

De uitvaartondernemer

Een uitvaartondernemer is een ondernemer die nabestaanden het regelwerk van de uitvaart geheel of gedeeltelijk uit handen kan nemen. Een uitvaartondernemer kan alleen werken, dan heeft hij een erg uitgebreid takenpakket. Ook kan hij samenwerken met mensen die bepaalde taken hebben.

Uitvaartondernemers werken via verschillende ondernemingsvormen:

1. Particuliere ondernemers Dit kunnen bedrijven zijn met werknemers. Zeker door de groei van de branche in de afgelopen jaren zijn er nu veel ondernemers die als zzp’er werken.2. Uitvaartverenigingen (zonder winstoogmerk)Hebben leden en een bestuur. Uitvaarten worden in eigen beheer verzorgd, in dat geval is er personeel in dienst van de vereniging. Sommige verenigingen besteden de uitvaarten uit aan derden.3. Uitvaartstichtingen Deze werken zonder winstoogmerk en ontstaan vanuit een maatschappelijk betrokken particulier of kerkelijk initiatief. Ook hier geldt weer dat er al dan niet met eigen personeel wordt gewerkt.4. Verzekeraars met een eigen uitvaartbedrijf Denk hierbij aan bijvoorbeeld Monuta, PC Hooft Groep en Yarden. Men voert de uitvaartverzekering en zorgt vaak ook voor de uitvoering van de uitvaart.5. Franchisenemers Dit zijn zzp’ers die werken vooral onder de vlag van een verzekeraar met een eigen uitvaartbedrijf.

Vreemd genoeg is het belangrijke beroep van uitvaartondernemer een vrij beroep. Zonder diploma en zonder ervaring kan iedereen uitvaartondernemer worden. Toch is bepaalde kennis van groot belang, zoals van arboregels (denk aan besmettingsgevaar, psychische risico’s), rouwprocessen, wetgeving rondom overlijden en allerlei aanvullende diensten.

De uitvaartleider

Wim van Oordt werkte mee aan dit boek en is hoofd uitvaartleider bij Stichting Uitvaartverzorging De Algemene in Driebergen-Rijsenburg. De uitvaartleider is de persoon die na een melding van iemands overlijden naar de nabestaanden gaat om de uitvaart te bespreken. Vaak worden meerdere gesprekken gevoerd om na te gaan wat de wensen zijn van de nabestaanden. De uitvaartleider regelt desgewenst het overbrengen of laten overbrengen van de overledene. Dat kan in combinatie met de laatste verzorging en het opbaren voor bezoek. Met opbaren wordt bedoeld het tonen van de overledene op een bepaalde plek, al dan niet aan een beperkte kring van personen. Hij maakt de nodige afspraken, begeleidt de condoleancebezoeken en leidt de uitvaart. De uitvaartleider begeleidt de nabestaanden naar het crematorium of de begraafplaats en leidt meestal de laatste ceremonie. Hij bewaakt het tijdschema tijdens de gehele uitvaart. Na de uitvaart geeft de uitvaartleider dankbetuigingen af en voert hij nazorggesprekken.

De verzorger overledene of mortuariummedewerker

De verzorger overledene of mortuariummedewerker is degene die de overledene verzorgt. Denk daarbij aan het wassen en aankleden van de overledene. Dat is extra van belang als de nabestaanden de overledene willen opbaren.

De rouwkamermedewerker

De rouwkamermedewerker zorgt ervoor dat de overledene klaarligt in de rouwkamer voor het rouwbezoek. Hij brengt eventueel correcties aan de kleding of het uiterlijk aan en heeft de zorg voor de bloemen en onderhoudt eventueel de contacten met bloemisten. Het ontvangen en begeleiden van de nabestaanden tijdens het rouwbezoek behoort vaak ook tot de taak bij afwezigheid van de uitvaartleider. Denk verder aan taken als de koffie tijdens het rouwbezoek verzorgen en het rouwcentrum ordelijk houden.

De drager

Dragers zijn representatieve personen die de overledene tijdens de dienst de kerk of een andere plek in- en uitdragen en op de begraafplaats naar het graf dragen. Dit gebeurt meestal met zes of acht personen. Zij kunnen ook assisteren bij het vervoer van de overledene naar een plek voor opbaring, ontvangen van belangstellenden voor de opbaring en het dragen van bloemen. De dragers zijn ook vaak de aangewezen personen om te vragen linten en kaarten te verwijderen van de bloemstukken na de laatste ceremonie als herinnering voor de nabestaanden. Dragers zijn vaak mannen, maar steeds meer vrouwen willen zich beschikbaar stellen als drager. Ook bekenden van de overledene bieden zich wel eens aan als drager. Dragers zijn meestal niet in dienst van een onderneming, maar lid van een zogenoemde ‘dragersclub’.

De chauffeur van de volgauto of rouwauto

De chauffeur transporteert de overledene vanaf het adres waar het overlijden plaatsvond naar het rouwcentrum. Soms verzorgt de chauffeur de overledene, vooral als deze thuis is opgebaard. Het werk van de chauffeur bestaat uit veel tilwerk. De chauffeurs zijn ook de personen die op de dag van de uitvaart de rouwauto of de volgauto besturen en de nabestaanden naar het crematorium of de begraafplaats brengen.

De begraafplaatsbeheerder

De beheerder van een begraafplaats plant, coördineert en bereidt werkzaamheden voor het begraven voor. Hij bepaalt de personele bezetting, grafuitgifte, beheert het materiaal en is verantwoordelijk voor de administratie en het budget. Meestal verzorgt de beheerder ook de voorlichting en advies aan nabestaanden. Ook onderhoudt hij de contacten met de gemeente als het een gemeentelijke begraafplaats betreft. Bij de gemeente is meestal de afdeling Ruimtelijke orde of Groenvoorziening verantwoordelijk voor de begraafplaats. Bij gemeentelijke begraafplaatsen is de beheerder meestal als ambtenaar in dienst van die gemeente. Een begraafplaats is vaker eigendom van een kerk of instelling. Dan is de beheerder vaak een vrijwilliger verbonden aan de kerk of instelling.

De beheerder van het crematorium

De beheerder van een crematorium heeft de dagelijkse leiding over en is verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken in een crematorium. Hij is meestal ook verantwoordelijk voor de administratie en het personeel in dienst van het crematorium.

De grafdelver (tuinman)

De grafdelver of tuinman delft en sluit de graven. Hij doet dat samen met of in opdracht van de beheerder. De grafdelver of tuinman onderhoudt de begraafplaats en verzorgt de groenvoorziening. Daaronder valt ook het schoonmaken van de graven.

De muziekmedewerker

De muziekmedewerker verzorgt de muziek bij de laatste ceremonie in het crematorium of uitvaartcentrum. Hij administreert de muziekcollectie en is verantwoordelijk voor het starten van de muziek op het juiste moment. Wil je als herinnering aan de laatste ceremonie een opname op cd of dvd van de hele dienst? Dan kan een muziekmedewerker dat vaak voor je regelen.

De aulamedewerker

De aulamedewerker is verantwoordelijk voor het in gereedheid brengen van de ruimten waar de laatste ceremonie plaatsvindt en verzorgt vaak de bloemen verzorgen. De aulamedewerker kan ook controleren of de juiste formulieren voor de crematie aanwezig zijn. Wil je de linten en de kaartjes van de bloemstukken bewaren en zijn er geen dragers? Vraag dan de aulamedewerker deze na de laatste ceremonie voor je te verwijderen van de bloemstukken en aan je te geven.

De ovenist

De ovenist controleert de benodigde formulieren en plaatst vervolgens in geval van een crematie de overledene in de oven. Hij draagt zorg voor de juiste werking van de oven en volgt het proces van verbranding. Hij is ook vaak de persoon die overgebleven as en andere restanten op een afgesproken wijze opbergt of afvoert.

De medewerker catering

De medewerker in de catering verzorgt de drank tijdens het condoleren. Meestal is dat thee, koffie en fris, maar als je champagne of bier wenst is dat vaak ook mogelijk. Daarnaast kan de medewerker catering broodjes of andere consumpties regelen. De zorg voor en het schoonhouden van de keuken is vaak een taak van de medewerker van de catering. In veel uitvaartcentra en crematoria geldt dat voor het gehele pand.

De administratief medewerker

Zowel op de begraafplaats als in het crematorium bestaat de functie van de administratieve medewerker. Hij maakt de afspraken over de tijdstippen van de laatste ceremonie en heeft de zorg dit te administreren. In het crematorium maakt hij meestal ook de afspraken voor asverstrooiingen.

De medewerker nazorg

In grote crematoria werkt men vaak met een medewerker nazorg. Deze is belast met de begeleiding van nabestaanden die specifieke wensen hebben geuit ten aanzien van de as van de overledene. Dat kan te maken hebben met het verstrooien van as, maar ook met een urn of een sieraad waar de as van de overledene in kan worden bewaard.

De ritueelbegeleider

Steeds vaker wordt door nabestaanden gebruikgemaakt van de diensten van een ritueelbegeleider. Deze rol is ontstaan als gevolg van het feit dat steeds meer mensen geen binding meer hebben met een kerk, maar wel een zinvolle invulling wensen van de laatste ceremonie. Bij een uitvaart maakt de ritueelbegeleider een afspraak met de familie om de inhoud en het verloop van de uitvaartdienst te bepreken. Tijdens de laatste ceremonie heeft de ritueelbegeleider vaak een rol als gastheer.

De grafkunstenaar

Een grafkunstenaar maakt grafstenen, grafmonumenten of andere herinneringstekens. Dat maakt de ligplaats van de overledene uniek en beter herkenbaar voor bezoekers. Ook voor een urn of kindgraf kan een grafkunstenaar een passende herinnering ontwerpen. Zij werken in opdracht van uitvaartverzekeraars en uitvaartondernemers, maar bieden ook maatwerk aan particulieren aan.

De bloemist

Veel bloemstukken die tijdens een laatste ceremonie worden uitgestald komen van gewone bloemisten. Maar er zijn ook bloemisten die zich specialiseren in de uitvaart. Gemiddeld is de winstmarge op bloemen voor een uitvaart hoger dan bloemen voor andere doeleinden. Tenzij je zelf wat beter onderhandelt natuurlijk.

De overlijdensgrimeur

Een overlijdensgrimeur maakt het haar en gezicht van de overledene extra mooi. Dat mogen nabestaanden ook zelf doen. Maar een overlijdensgrimeur heeft de kennis, ervaring en wellicht ook voldoende afstand om dit goed te doen.

De thanotopracteur

De thanotopracteur is een vrij nieuw beroep binnen de uitvaartbranche. Deze zorgt voor een milde vorm van balseming die in Nederland mogelijk is. Dat wordt steeds vaker gedaan als de overledene wordt opgebaard. Grote ondernemingen hebben er zelf mensen voor in dienst. De kleine uitvaartondernemingen besteden dit uit.

De desktoppublisher (dtp’er)

Grote uitvaartondernemingen hebben zelf een dtp’er in dienst. Hij verzorgt het rouwdrukwerk, de liturgieën (voorgeschreven gebeden, ceremoniën en handelingen), de dankbetuigingen en ander drukwerk dat gewenst is.

De transporteur

Wanneer de overledene moet worden verplaatst over grote afstanden, dan wordt vaak een gespecialiseerd transporteur ingehuurd. Op korte afstanden is dat uiteraard ook nodig, maar dat wordt uitgevoerd door veel verschillende soorten bedrijven. Of door dragers, de chauffeur of nabestaanden zelf. Dat hangt erg af van de wensen ten aanzien van het vervoer.

Overige rollen

Hiervoor zijn al erg veel rollen en beroepen langsgekomen, maar er zijn er nog veel meer. Denk aan de verloskundige, de gynaecoloog en de echoscopist bij risicovolle zwangerschappen. Of denk aan de arts, de verpleegkundige en mensen werkzaam bij de thuiszorg bij verzorging van een ernstig ziek persoon. De officier van justitie en een rechter kunnen een rol spelen bij onder andere de uitvaart en bewind. Ook die beroepen komen langs in het vervolg van dit boek. Dat geldt niet voor de erfwerver, maar zijn doel (het werven van erfenissen ten behoeve van goede doelen) komt wel aan bod. Daarnaast zijn in het kader van diverse geloven ook allerlei personen bezig met de dood. Denk aan priesters, pastores, dominees, rabbijnen en imams. Hun rol wordt in dit boek niet uitgediept. Daarover is in andere Voor Dummies-boeken al veel geschreven.