Inleiding

Toen ik ongeveer acht jaar oud was, ontdekte ik iets wonderbaarlijks: ik ben daadwerkelijk in leven, op deze planeet, in dit universum! Net als iedereen. Het is al wonderbaarlijk dat er een universum is, maar dat ik erin leefde, dat was helemaal… verbazend. Ik vertelde het aan iedereen, maar zij deelden mijn enthousiasme niet. Ik zag volwassenen als zombies aan het werk gaan, boodschappen doen, en vrienden spelletjes doen, maar ik was mij bewust van het wonderbaarlijke gevoel van bestaan, en zij konden het niet delen. Het was als een prachtig vuurwerk dat afging, maar iedereen keek de verkeerde kant op.

Terwijl ik opgroeide, begon ik mijn grip op het mirakelgevoel kwijt te raken, tot ik op mindfulness en een reeks filosofieën stuitte. Ik was opgelucht dat er anderen waren die dezelfde vragen hadden als ik, en dat ik tegelijkertijd een manier had gevonden om met mijn stress om te gaan. Ik blijf plezier houden in het stellen van de grote vragen en vind dat mindfulness mijn natuurlijke hang naar filosofie prachtig aanvult.

In dit boek ontdek je hoe je je beeld van het mysterie dat leven heet nieuw leven kunt inblazen, zodat je niet alleen leeft om je to-do-lijstje af te werken, maar echt leeft. Je leert manieren om mindfulness te oefenen, zodat je een nieuwe manier van zijn kunt integreren in je dagelijkse leven die je kan helpen om te gaan met stress en moeilijke emoties. Je leert hoe je je algemene gevoel van welzijn op verschillende manieren kunt vergroten.

Over dit boek

De kleine Mindfulness voor Dummies biedt je het gereedschap waarmee je zelf mindfulness kunt oefenen. Ieder hoofdstuk zit boordevol met beelden van wat mindfulness is, hoe je snel en gemakkelijk mindfulness kunt oefenen en hoe je je ervaring kunt uitdiepen. Ik heb dit boek geschreven met de beginner in het achterhoofd, maar de kennis gaat veel verder. Ervaren mindfulness-beoefenaars zullen ook vele nieuwe aspecten vinden om over na te denken. Het onderzoek naar mindfulness gaat in volle vaart door. Daarom heb ik ervoor gekozen de belangrijkste mindfulness-oefeningen en -aanpakken, die al vele keren zijn getest en goed zijn bevonden, te behandelen.

Conventies in dit boek

Om je te helpen zo veel mogelijk uit dit boek te halen, gebruik ik de volgende conventies:

Cursief benadrukt nieuwe woorden of termen die ik uitleg.

Vette tekst geeft belangrijke begrippen in opsommingen aan.

Wat je niet hoeft te lezen

Je hoeft niet alles in dit boek te lezen. Af en toe kom je grijze tekst-kaders tegen waar je interessante wetenswaardigheden en verhalen kunt lezen die niet belangrijk zijn voor het basisbegrip. Lees ze, of niet. Kijk maar wat je zelf wilt. Hopelijk haal je wel iets uit het ‘Wijze woorden’-pictogram bij sommige fragmenten, maar ook hiervoor geldt: je kunt ze gerust negeren.

Veronderstellingen

Tijdens het schrijven van dit boek heb ik enkele aannames gedaan over wie je bent:

Je wilt graag meer leren over mindfulness, maar weet niet precies wat het is en hoe je het moet oefenen.

Je wilt graag de verschillende mindfulness-oefeningen proberen voor je kunt oordelen of het iets voor je is.

Je hebt interesse in de vele verschillende toepassingen van mindfulness.

Je bent niet bang voor mindfulness-meditatie.

Maar los daarvan heb ik hopelijk niet te veel aangenomen. Dit boek is voor jou, of je nu man of vrouw, 18 of 88 bent.

Pictogrammen in dit boek

Verspreid door dit boek vind je verschillende pictogrammen om je de weg te wijzen. Pictogrammen worden gebruikt om de aandacht te trekken voor belangrijke dingen, interessante dingen en dingen die je echt moet weten.

Dit is informatie die je moet onthouden: het maakt niet uit wat je verder uit dit boek leert, deze stukjes moet je goed doorlezen.

Probeer de verschillende mindfulness-oefeningen en tips met dit pictogram.

Let goed op het advies bij dit pictogram zodat je onnodige problemen kunt vermijden. Negeren is voor eigen risico.

Bij dit pictogram vind je juweeltjes van wijsheid en verhalen met een achterliggende betekenis.

Hoe verder

Ik heb dit boek zo samengesteld dat je kunt gaan lezen waar je wilt en op elk moment weer kunt stoppen. Ik raad je aan goed gebruik te maken van de inhoudsopgave of de index, en meteen de gedeeltes te lezen die je interessant lijken. Jij bent de baas, jij bepaalt. Als je echt een beginner bent, of niet weet waar je moet beginnen, kun je natuurlijk kiezen voor de traditionele aanpak en beginnen bij hoofdstuk 1.

Ik wens je alle goeds in je zoektocht naar mindfulness en hoop dat je iets van je gading zult vinden op deze pagina’s. Gelukkige mindfulness!

Hoofdstuk 1: Mindfulness introduceren

In dit hoofdstuk:

Wat is mindfulness?

De reis naar mindfulness

De voordelen van mindfulness ontdekken

In dit hoofdstuk maak je kennis met de hoofdrolspeler: mindfulness. Je leert wat het is, verkent de betekenis en gaat op mindfulnessreis. Terwijl je leest over de voordelen van opmerkzaam leven voor je lichaam, gedachten, emoties en zelfs voor zelfontdekking, zul je ontdekken waarom mindfulness zo populair is.

Mindfulness ontdekken

Mindfulness betekent doelbewust opletten, op dit moment, met een gevoel van medeleven, nieuwsgierigheid en acceptatie. Door opmerkzaam te leven, leer je hoe je op een prettige manier in het nu kunt leven, en je geen zorgen hoeft te maken over het verleden, of de toekomst. Het verleden is voorbij, daaraan kun je niets meer veranderen. De toekomst moet nog komen en is volledig onbekend. Het heden, het hier en nu, is het enige dat je op dit moment hebt. Via mindfulness leer je hoe je op harmonieuze wijze in het heden kunt leven en hoe je van het nu een mooier moment kunt maken.

De betekenis van mindfulness begrijpen

Mindfulness is lang geleden ontwikkeld en kan worden gevonden in zowel oosterse als westerse culturen. Mindfulness is de Engelse vertaling van het oud Indiase woord sati, dat bewustzijn, aandacht en herinneren betekent:

Bewustzijn. Dit is een aspect van het mens-zijn waardoor je je bewust bent van je ervaringen. Zonder bewustzijn zou er voor een mens niets bestaan.

Aandacht. Oplettendheid is geconcentreerd bewustzijn; mindfulness-oefeningen ontwikkelen het vermogen de aandacht daarop te richten waarop je die wilt richten.

Herinneren. Dit aspect van mindfulness gaat over herinneren dat je op ieder moment aandacht moet besteden aan de ervaring. Je vergeet gemakkelijk opmerkzaam te zijn.

Dr. Jon Kabat-Zinn, die als eerste mindfulness op therapeutische basis ontwikkelde, zegt: ‘Mindfulness kan worden gekweekt door je op een bepaalde manier, en wel op dit moment, en zonder reactie, zonder oordeel en zo openhartig mogelijk, bewust te zijn van gebeurtenissen.’

Je kunt de betekenis nog verder ontleden:

Opmerkzaamheid. Om opmerkzaam te zijn, moet je letten op datgene waarop je vindt dat je moet letten.

Dit moment. De realiteit van het hier en nu betekent dat je je bewust moet zijn van zaken zoals ze zijn, en zoals ze op dit moment zijn. De ervaring is geldig en correct zoals deze is.

Zonder reactie. Normaal gesproken reageer je automatisch op een gebeurtenis op basis van ervaringen uit het verleden. Mindfulness stimuleert je om je ervaringen te beantwoorden, en niet om op je gedachten te reageren.

Zonder oordeel. Door niet te oordelen, kun je de zaken zien zoals ze zijn, en niet door de bril van je persoonlijke ervaringen.

Openhartig. Mindfulness speelt niet alleen in je geest, maar ook in je hart. Met openhartigheid breng je een gevoel van vriendelijkheid, medeleven en warmte mee in je ervaringen.

Kijken naar mindfulness-meditatie

Mindfulness-meditatie is een specifiek soort meditatie die in klinieken uitgebreid is onderzocht en getest. Mediteren betekent niet dat je helemaal nergens aan denkt. Mediteren betekent dat je op een systematische manier je gedachten leidt naar datgene waarop je je wilt concentreren, inclusief het bewust zijn van je eigen gedachten. Door naar je gedachten te luisteren krijg je inzicht in je gewoonten. Je gedachten hebben een grote invloed op je emoties en op de beslissingen die je neemt. Je kunt er je voordeel uit halen als je je hiervan bewust bent.

Tijdens mindfulness-meditatie concentreer je je op een van de zaken, of op een combinatie hiervan:

het gevoel van je eigen ademhaling;

een willekeurig zintuig;

je eigen lichaam;

je gedachten of gevoelens;

datgene wat je op dat moment het meest bezighoudt.

Het begin van het mindfulness-avontuur

Mindfulness gaat niet over even snel iets oplappen, maar over een avontuur dat je leven lang duurt. Je moet mindfulness zien als een reis op een boot, waarop je als ontdekkingsreiziger op zoek gaat naar nieuw en onontdekt land.

Het is prima om een beeld te hebben van wat je met mindfulness wilt bereiken, maar als je je te veel op deze doelen richt, keren ze zich tegen je. Bij mindfulness hoef je uiteindelijk geen resultaten te bereiken. Mindfulness is procesgericht, en niet doelgericht. Het moment van nu zal je niet vinden in de toekomst – je kunt alleen op dit moment het nu beleven. Hoe je dit ‘nu’ bereikt, is belangrijker dan alle andere zaken.

Mogelijk voel je weerstand als je wilt gaan mediteren, hoe kort ook, zonder te weten waarom. Maak je geen zorgen, dit is heel normaal. Als je worstelt met de gedachten en gevoelens in je meditatie, komt dit omdat je ze niet accepteert als de natuurlijke gemoedstoestand van je brein. Gebrek aan acceptatie betekent meestal dat je kritiek hebt op jezelf, of op de hele meditatie. Als je volhardt, zul je langzaam maar zeker merken hoe belangrijk het is om je gedachten en gevoelens en de situatie waarin je verkeert te accepteren, zonder hiervoor iemand de schuld te geven, inclusief jezelf. In mindfulness komt altijd eerst acceptatie, dan pas verandering.

Als je een tijdje onderweg bent, zie je uiteindelijk in de verte land dat mooier is dan alle andere dingen die je tijdens je zoektocht hebt gezien. Terwijl je dichterbij komt, ontdek je dat je je eigen huis nadert. Uiteindelijk realiseer je je tijdens het mediteren dat je helemaal niets hoeft te zoeken. Alles is prima in orde zoals het is. Je bent al thuis. Bewustzijn heeft geen aan-uitknop. Bewustzijn is altijd moeiteloos aanwezig. Hoewel je altijd ups en downs, en plezier en pijn zult meemaken, zul je hier niet meer zo lang bij stilstaan, waardoor je minder lijdt. Dit is geen einddoel, maar een voortdurende levensreis. Het leven gaat door en ontvouwt zich op zijn eigen wijze. Onderweg ontdek je hoe je met het leven moet meebewegen.

Naar de overkant

Op een dag kwam een jongeman tijdens een wandeling bij een brede rivier. Hij vroeg zich een tijdlang af hoe hij een dergelijke wilde stroom zou oversteken. Op het moment dat hij besloot zijn reis af te breken, zag hij zijn leraar aan de andere kant. De jongeman riep vanaf de oever: ‘Kunt u mij vertellen hoe ik naar de andere kant van deze rivier kom?’

De leraar glimlachte en antwoordde: ‘Beste vriend, je bent aan de andere kant.’

Mogelijk vind je van jezelf dat je moet veranderen, terwijl je je eigenlijk moet realiseren dat alles misschien al helemaal in orde is. Je jaagt doelen na om een gelukkig en vredig leven te leiden, maar in feite ren je weg van het geluk en de vrede. Mindfulness is een uitnodiging om te stoppen met jagen en om uit te rusten. Je bent al aan de andere kant.

De voordelen van mindfulness

Het gaat er bij mindfulness om in contact te komen met je zintuigen, om nieuwsgierig te zijn en om te ontdekken wat er in het menselijk brein omgaat. Als je te hard probeert de vruchten van mindfulness-meditatie te oogsten, bederft dit het plezier. De reis door de meditatie heeft niet tot doel ergens te komen, de reis is het doel. Onthoud dit goed terwijl je leest over de voordelen van mindfulness die in deze paragrafen worden beschreven. De voordelen van mindfulness, ontspanning, betere gezondheid van lichaam en geest, en een betere relatie met jezelf en met anderen, zijn mooi meegenomen.

Ontspanning van lichaam

Lichaam en geest zijn bijna één. Als de geest gespannen is vanwege vervelende gedachten, raakt het lichaam automatisch ook gespannen. Dit gaat hand in hand.

Waarom raakt je lichaam gespannen als je onder stress leeft? Dit komt door een puur mechanische reactie van het lichaam. Als je onder stress leeft, wordt er een kettingreactie in het lichaam op gebracht en maakt je wezen zich op om te vechten of te vluchten. Er gaat veel energie door je lichaam, dat vervolgens niet weet wat het met die energie moet doen, waardoor je verkrampt.

Ontspanning is niet het doel van mindfulness. Als je probeert te ontspannen, raak je alleen maar meer gespannen. Mindfulness gaat veel verder dan dat. Mindfulness, een opmerkzaam bewustzijn, gaat erom je bewust te worden van ervaringen van moment tot moment en deze te accepteren. Als je gespannen bent, word je je dankzij mindfulness bewust van deze spanning. Vervolgens adem je in het gespannen deel van je lichaam, en voeg je vriendelijkheid en erkenning toe aan de ervaring. Nogmaals, probeer niet om de spanning te veranderen of kwijt te raken.

Weer in contact komen met jezelf

Als baby was je waarschijnlijk in goed contact met je lichaam. Maar toen je ouder werd, leerde je om meer je hoofd en minder je lichaam te gebruiken. Het contact met je lichaam is vast minder dan toen je een klein kind was en je hoofd houdt de subtiele hints tegen die je lichaam aan je doorgeeft. Er zijn ongetwijfeld mensen die hun lichaam puur zien als vervoermiddel voor hun hersenen.

De berichtgeving tussen lichaam en geest is echter een proces dat twee kanten op werkt. De hersenen geven signalen door aan het lichaam en het lichaam geeft signalen door aan de hersenen.

Maar wat nou als je brein het zo druk heeft met andere gedachten dat het de signalen van het lichaam niet opmerkt? Dan heb je geen contact meer met je lichaam of zorg je hier niet meer goed voor. Honger en dorst, vermoeidheid en stress; de berichten van je instinct dringen niet meer helder tot je door. Hierdoor raken signalen van het lichaam enerzijds en de geest anderzijds nog verder van elkaar verwijderd en kan de situatie nog verder verslechteren. De stress kan oncontroleerbaar worden.

Mindfulness benadrukt bewustzijn van je lichaam. De bodyscan (volledige beschrijving in hoofdstuk 3) is een belangrijke mindfulness-meditatie. Gedurende deze meditatie besteed je ongeveer dertig minuten aan het volledig concentreren op de verschillende lichaamsdelen, van je kleine teentje tot je kruin.

Het immuunsysteem stimuleren

Als er iets mis is in het lichaam, rekent het immuunsysteem normaal af met deze aandoeningen. Helaas is het zo dat het immuunsysteem minder goed functioneert als je gestrest bent. Als het lichaam in gevaar verkeert, worden alle middelen ingezet om het gevaar af te wenden; energie die benodigd is voor vertering en afweer worden tijdelijk uitgeschakeld.

Dankzij mindfulness kun je kleine veranderingen in het lichaam waarnemen. Al bij de eerste signalen van uitzonderlijke stress kun je je hiervan actief bewust worden en ontdekken hoe je de stress kunt laten verdwijnen in plaats van verergeren. Op deze manier komt mindfulness het immuunsysteem te hulp.

Pijn verminderen

Verbazend genoeg blijkt mindfulness daadwerkelijk pijn te kunnen verlagen bij mensen die dit gedurende acht weken beoefenen. Het is een hele natuurlijke reactie om pijn te willen uitbannen. Je spant je spieren aan rond de pijn en probeert de aandacht van de pijn af te leiden. Ook kun je proberen de pijn te stoppen, door hier kwaad op te reageren. Of je reageert gelaten. De pijn heeft gewonnen en je voelt je hulpeloos.

Als je knie pijn doet, richt je de aandacht hierop en word je je bewust van de pijn, in plaats van jezelf af te leiden of ergens op af te reageren. Word zo goed mogelijk nieuwsgierig naar de pijn en erken dat deze er is. Dit is niet eenvoudig, maar door te oefenen kan het steeds beter gaan. Je begint het verschil te begrijpen tussen fysieke en psychologische pijn. De fysieke pijn is het onbehaaglijke gevoel van pijn in het lichaam. Psychologische pijn is stress, angst of frustratie die hierdoor worden veroorzaakt. Via mindfulness kun je de psychologische pijn loslaten, zodat alleen de fysieke pijn overblijft. Zodra de psychologische pijn begint op te lossen, ontspannen de spieren rond de fysieke pijn, waardoor het gevoel van pijn verder verdwijnt. Je leert de pijn te accepteren zoals deze op dat moment is.

De geest tot rust laten komen

Zoals het niet het doel is van mindfulness om het lichaam te helpen ontspannen, hoewel dit soms wel gebeurt, is het doel ook niet de geest tot rust te laten komen, hoewel ook dit soms wel gebeurt.

De geest is als een oceaan: soms wild, soms kalm. Soms springt de geest van de ene gedachte naar de andere, zonder zich pauze te gunnen. Maar op andere momenten volgen de gedachten langzamer op elkaar, en zit er meer ruimte tussen. Mindfulness gaat niet over het veranderen van gedachten, maar over het opmerken van de gedachten die in je opkomen. Als je een stapje achteruit doet, kun je boven de golven zweven. De golven zijn er dan nog wel, maar je kunt ze beter gadeslaan dan wanneer je door de gedachten wordt gedomineerd.

Naar je gedachten luisteren

Alles om je heen wat door mensenhanden is gemaakt, was ooit een gedachte in iemands hoofd. Veel mensen denken dat gedachten alles bepalen. Al je woorden, acties en daden komen voort uit gedachten. Het is dus logisch dat je je bewust bent van alle gedachten die door je hoofd gaan.

Hersenen volgen snel vaste patronen en gedachten volgen steeds dezelfde paden in je brein. Neuronen die contact maken, smelten samen. Iedere keer als je een bepaalde gedachte denkt, of een bepaalde daad verricht, wordt de kans dat je dezelfde gedachte nog een keer hebt iets groter. Door het herhalen van gedachtepatronen of daden wordt de verbinding tussen de neuronen versterkt. Als je je niet bewust bent van deze gedachten of daden, kun je allerlei negatieve, onware, tegenwerkende gedachten hebben of gedragingen vertonen die je leven beïnvloeden, zonder dat je je hiervan bewust bent of de waarheid of redelijkheid in twijfel trekt.

Mindfulness moedigt je aan te letten op je gedachten, emoties en daden; omdat je dan beter in staat bent tegenwerkende gedachten op te merken en de redelijkheid ervan in twijfel te trekken.

Te graag willen

Een leerling in oosterse vechtsporten ging naar zijn leermeester en verklaarde: ‘Ik wil me helemaal wijden aan het leren van uw systeem. Hoe lang duurt het voor ik expert ben?’ De leermeester antwoordde terloops: ‘Tien jaar.’ De leerling antwoordde ongeduldig: ‘Maar ik wil het sneller leren dan dat. Ik zal iedere dag heel hard werken. Ik zal iedere dag oefenen, wel tien uur per dag, of meer, als het moet. Hoe lang duurt het dan?’ De leermeester dacht even na, en antwoordde toen: ‘Twintig jaar.’

Welke les kun je leren uit dit verhaal? Voor mij is het duidelijk dat hard werken en een doel bereiken niet per se hand in hand gaan. Soms, zeker als je bijvoorbeeld mindfulness oefent, moeten zaken zich vanzelf rustig ontwikkelen. Als je te gehaast bent, kan dit een negatieve invloed hebben op je begripsvermogen.

Betere beslissingen nemen

Iedere dag neem je op ieder moment beslissingen, soms bewust, soms niet. Belangrijkere beslissingen hebben een grotere invloed en het nemen van de juiste beslissing is dan zeer gewenst.

Bewustzijn van je lichaam kan je helpen betere beslissingen te nemen. Onderzoek heeft aangetoond dat in de buik een heleboel zenuwen samenkomen die fungeren als tweede brein. Deze intuïtie wordt door CEO’s van grote bedrijven regelmatig gebruikt bij het nemen van doorslaggevende beslissingen. Neem bijvoorbeeld Michael Eisner, tot 2005 CEO van Walt Disney, die zegt dat zijn lichaam reageert als iemand hem een goed idee voorlegt. Soms voelt hij het in zijn buik, soms in zijn keel of aan zijn huid. Het onderbewustzijn beschikt over veel meer informatie dan het bewustzijn aankan. Als je beslissingen neemt op basis van alleen het bewustzijn, mis je een enorme hoeveelheid informatie van het onderbewustzijn. Mindfulness helpt je je bewustzijn te verdiepen, en gebruik te maken van je intuïtie, je onderbewustzijn.

Terug naar je zintuigen

Een van de belangrijkste manieren om bewuster te worden en de geest tot rust te brengen, is via de zintuigen: zicht, gehoor, aanraking, reuk en smaak.

Wat zijn de voordelen van doelbewust contact maken met de zintuigen? Het is heel eenvoudig: als je geen aandacht schenkt aan de signalen die komen van de vijf zintuigen, luister je alleen naar je gedachten en emoties. Je bent je nergens anders van bewust. Je gedachten zijn voornamelijk gebaseerd op ervaringen uit het verleden, uit je geheugen. Je kunt wel iets nieuws verzinnen, maar over het algemeen bewerken je hersenen ervaringen uit het verleden, of projecteren ideeën op de toekomst, gebaseerd op ervaringen uit het verleden. Ook emoties worden beïnvloed door gedachten. Zonder op je zintuigen te letten, zit je vast aan je gedachten en emoties die zijn gebaseerd op het verleden, in plaats van op het heden.

Als je je bewust wordt van je zintuigen:

train je je aandacht zich ergens op te richten;

leer je vriendelijk te zijn voor jezelf als je gedachten afdwalen;

realiseer je je dat je tot in zekere mate kunt bepalen waarop je let;

begrijp je dat je de aandacht bewust kunt verleggen van gedachten naar zintuigen;

geef je je geest rust.

Een oplettende geest creëren

Als je iets wilt bereiken, is aandacht essentieel. Als je je aandacht niet kunt richten, krijg je dat wat je wilt doen niet voor elkaar. Mindfulness traint je aandacht door het bij één object te houden, of door af en toe te wisselen.

Zoals wordt getoond in figuur 1.1 zijn er verschillende soorten aandacht:

Smalle aandacht is scherp en geconcentreerd, als een laserstraal. Dit type aandacht gebruik je als je de groenten staat te snijden of een brief schrijft.

Brede aandacht is meer open en wijds, als een schijnwerper. Als je autorijdt, is de aandacht open, zodat je de auto die dichterbij komt, maar ook de kinderen die een eindje verderop spelen, waarneemt.

Naar buiten gerichte aandacht richt zich via je zintuigen op de wereld om je heen.

Naar binnen gerichte aandacht is het je bewust zijn van je gedachten en gevoelens.

Waarnemer- of getuigebewustzijn is het vermogen te weten welke soort aandacht je gebruikt.

Figuur 1.1: De verschillende soorten aandacht

Met de mindfulness-meditaties waarover je in dit boek leest, worden je hersenen getraind in de verschillende methoden die hierboven worden genoemd.

Je emoties kalmeren

Emoties hebben een enorme invloed op het gedrag en op gedachten. Als je je wat depressief voelt, heb je waarschijnlijk veel minder zin om met vrienden uit te gaan of te lachen om een grap. Hoe ga je om met je emoties? Word je erdoor meegesleept en hoop je er maar het beste van? Mindfulness bied je de mogelijkheid je emotionele ups en downs te kalmeren en er afstand van te nemen.

Wat is een emotie, een gevoel of een bui? Emoties zijn enerzijds een manier om te overleven. Als je niet bang zou worden als je tegenover een dolle stier zou staan, zou je een enorm probleem hebben. Andere emoties, zoals blijdschap, helpen je sociale banden te onderhouden met de mensen om je heen, wat je veiligheid ten goede komt.

Als je emoties bekijkt, kun je belangrijke kenmerken ontdekken:

Emoties veranderen steeds. Je hebt niet je hele leven met dezelfde emotie van dezelfde intensiteit te maken.

Emoties zijn een lichamelijke ervaring. Als je angstig bent, voel je mogelijk getintel in je buik. Als je boos bent, voel je jezelf mogelijk ademhalen en je hartslag versnellen.

Emoties kun je waarnemen. Je kunt het verschil voelen tussen jou en je emoties. Je bent niet je emoties, je bent er waarnemer van.

Emoties hebben een enorme invloed op je gedachten. Als je depressief bent, ben je geneigd negatieve voorspellingen te doen over anderen of over jezelf.

Emoties zijn prettig, niet prettig of neutraal.

Neem een paar minuten de tijd om over de volgende emoties na te denken en te bepalen hoe jij ermee omgaat: boosheid, ongerustheid, angst en depressie.

Wellicht heb je de neiging om de emotie te ontwijken en te doen alsof deze er niet is, of om je gevoelens tot uiting te brengen naar iedereen die in de buurt is. Mindfulness biedt een alternatief, een manier om met emoties om te gaan waarmee je ze in een ander daglicht zet. Het is de achterliggende gedachte dat je de emoties erkent en bewust aandacht schenkt aan moeilijke gevoelens, in plaats van ze te negeren of erop te reageren. Verrassend genoeg blijkt de kracht en de pijn van de emotie te verdwijnen.

Bewustwording: jezelf ontdekken

Boven de antieke Griekse tempel van Apollo bij Delphi is de uitspraak ‘Ken uzelf’ gegraveerd, een uiterst belangrijk concept voor Griekse filosofen als Socrates. Door mindfulness-meditatie en door na te denken over de diepere betekenis van het leven, ontdek je wellicht je ware ik. Via dit proces kom je er mogelijk achter waarom je doet wat je doet in je werk en in je vrije tijd, en hoe je omgaat met anderen.

Mindfulness-meditatie helpt je de dingen in perspectief te zien. Als je gehaast van de ene plaats naar de andere gaat en alles op het to-do-lijstje afwerkt, zou het wel eens lastig kunnen worden om er tegelijkertijd achter te komen wie je echt bent. Als je de tijd neemt om te mediteren, geef je jezelf de kans om even pauze te nemen en te kijken naar de onophoudelijke stroom gedachten en emoties die komen en gaan, en kun je erachter komen wie je echt bent.

Lees de volgende paragrafen zo langzaam mogelijk. Let op je oordeel en je wens om het wel of niet eens te zijn met de beweringen. Probeer dit allebei te laten, en alleen maar te lezen en na te denken.

Jij bent niet jouw lichaam. Het lichaam is opgebouwd uit honderden miljoenen cellen. Voortdurend sterven er cellen af en worden er nieuwe gevormd. Op dit moment verteer je eten, groeien je nagels en haren en bestrijdt je immuunsysteem ziekten die je mogelijk onder de leden hebt. Het gebeurt allemaal, je doet het niet zelf. Alleen al het feit dat iedereen praat over ‘mijn lichaam’, geeft aan dat het lichaam iets is dat je hebt, en niet dat je zelf bent.

Jij bent niet jouw gedachten. Gedachten blijven in je opwellen, hoeveel je ook mediteert. Je bent je van deze gedachten bewust. Daarom ben je dus niet je gedachten. Als je je eigen gedachten zou zijn, zou je ze niet kunnen waarnemen. Het feit dat je je gedachten kunt opmerken, betekent dat ze los van je staan en dat er ruimte is tussen jou en je gedachten.

Jij bent niet jouw emoties. Net als gedachten kun je ook je emoties waarnemen. Emoties komen en gaan uiteindelijk weer. Als jij je emoties zou zijn, zouden deze nooit voor problemen zorgen. Je zou je emoties kunnen beheersen en ervoor kiezen nooit negatieve gevoelens te hebben.

Maar wat ben je dan? Wat is jouw echte identiteit? Ik noem het de waarnemer, of de getuige. Als je de waarnemer bent, kun je niet datgene zijn dat je waarneemt.

Je bent bewustzijn, persoonlijkheid, wezen en levendigheid. Gedachten en ideeën, emoties en voorstellingen, wensen, angsten en daden komen in je op, en je bent je van allemaal bewust. Alles ontstaat in bewustzijn, in zijn. Dat is wat je bent.

Hieronder staan enkele eigenschappen van bewustzijn:

Je bent je altijd bewust. Soms gaat dit bewustzijn verloren in dromen en gedachten, soms is het verbonden met de zintuigen.

Bewustzijn komt vanzelf. Bewustzijn is iets anders dan aandacht. Aandacht of opmerkzaam bewustzijn is iets wat getraind kan worden. Het grootste deel van dit boek gaat daarover. Pure aandacht is iets wat diep van binnen zit. Je ergens van bewust zijn kost geen moeite. Bewustzijn is niet iets wat je doet. Je kunt bewustzijn niet uitschakelen of ervoor weglopen.

Bewustzijn komt voor gedachten. Als baby had je bewustzijn zonder woorden en ideeën. Gedachten en concepten komen na bewustzijn.

Als bewustzijn ben je (n)iets. Zonder bewustzijn zou er voor een mens niets bestaan. Met bewustzijn maak je onderdeel uit van het grotere geheel.

Wat is je reactie na het lezen van deze eigenschappen van bewustzijn? Of je wel of niet in deze ideeën gelooft, doet niet ter zake. Wat wel belangrijk is, is het zelf ontdekken en onderzoeken van deze ideeën. Zoals Socrates zei: ‘Een niet onderzocht leven is het niet waard om te leven.’