Inhoud in vogelvlucht

Over de auteurs

Over Berlitz

Dankwoord

Inleiding

Deel I: Aan de slag

Hoofdstuk 1: Je spreekt al een beetje Spaans

Hoofdstuk 2: De kern van de zaak: Spaanse basisgrammatica

Deel II: Spaans in het dagelijkse leven

Hoofdstuk 3: Kennismaken

Hoofdstuk 4: Nader kennismaken en praten over koetjes en kalfjes

Hoofdstuk 5: Uit eten gaan en boodschappen doen

Hoofdstuk 6: Winkelen

Hoofdstuk 7: Uitgaan

Hoofdstuk 8: Sport en ontspanning

Hoofdstuk 9: Telefoneren

Hoofdstuk 10: Thuis en op kantoor

Deel III: Spaans voor onderweg

Hoofdstuk 11: Geld, geld en nog eens geld

Hoofdstuk 12: Naar de weg vragen

Hoofdstuk 13: In een hotel verblijven

Hoofdstuk 14: Vervoer

Hoofdstuk 15: Een reis voorbereiden

Hoofdstuk 16: Noodsituaties

Deel IV: Het deel van de tientallen

Hoofdstuk 17: Tien manieren om snel Spaans te leren

Hoofdstuk 18: Tien favoriete Spaanse zegswijzen

Hoofdstuk 19: Tien feestdagen om te onthouden

Hoofdstuk 20: Tien zinnen waarmee je echt Spaans klinkt

Deel V: Bijlagen

Bijlage A: Spaanse werkwoorden

Bijlage B: Miniwoordenboek

Bijlage C: De download bij dit boek

Bijlage D: Antwoorden

Bijlage E: Spaanse feiten

Bijlage F: Leer Spaans volgens de Berlitzmethode

Inleiding

In een samenleving die steeds internationaler wordt, is het nuttig om op zijn minste enkele woorden in een vreemde taal te kunnen zeggen. Door de lage prijs van vliegtickets komen buitenlandse reizen meer en meer binnen ons bereik. De internationale zakenwereld kan niet zonder intercontinentale reizen. Je kunt vrienden of buren hebben die een andere taal spreken of je wilt graag in contact komen met je afkomst door de taal van je voorouders te leren.

Welke reden je ook hebt om Spaans te leren, Spaans voor Dummies kan je daarbij behulpzaam zijn. Twee experts in kennisverwerving – Berlitz, expert in vreemdetalenonderwijs; en IDG Books Worldwide, Inc., uitgever van de Voor Dummies-serie – hebben de handen ineengeslagen voor de uitgave van een boek dat je de basisvaardigheden voor communicatie in het Spaans verschaft. Wij beloven geen volledige beheersing van het Spaans, maar wanneer je iemand wilt begroeten, een kaartje wilt kopen of iets wilt bestellen, dan heb je met Spaans voor Dummies gevonden wat je nodig hebt.

Wat Spaans bijzonder maakt

Spaans is een van de grote Europese talen, met een rijke geschiedenis van negen eeuwen. Het is de taal van het gebied in Spanje dat we Castilië noemen. Het is ook de taal van literatuur met een hoofdletter.

De eerste Europese roman – eigenlijk de eerste moderne roman – werd in het Spaans geschreven: El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha van Miguel de Cervantes. Je hebt vast wel eens gehoord van don Quichot, de ‘enthousiaste ziener’. Zijn avonturen zijn zelfs deel gaan uitmaken van de Nederlandse taal. Met het woord donquichotterie wordt een ‘onpraktische, uit idealisme voortkomende handelwijze’ aangeduid.

Spaans is ook de taal van beroemde dichters. Onder de vele Spaanstalige Nobelprijswinnaars bevinden zich twee Chileense dichters: Gabriela Mistral en Pablo Neruda.

Met de komst van Cristoffel Columbus en andere Spaanse ontdekkingsreizigers naar de Nieuwe Wereld werd het Spaans de taal van de mensen van Florida tot Tierra del Fuego (met uitzondering van Brazilië, waar Portugees wordt gesproken).

Wanneer je door Spanje, Argentinië, Bolivia, Chili, Uruguay, Paraguay, Peru, Ecuador, Colombia, Venezuela, Mexico, Guatemala, Puerto Rico, Cuba, Costa Rica, Panama, Honduras of Nicaragua reist, spreek je Spaans of word je in het Spaans aangesproken. Als je een bezoek brengt aan steden als Madrid, Barcelona, Santiago de Chile, Montevideo, Buenos Aires, Lima, Caracas, Bogota, Mexico City, Quito en vele, vele andere plaatsen, merk je dat iedereen die je tegenkomt Spaans spreekt. Ook in een groot deel van de Verenigde Staten spreken veel mensen het Spaans als moedertaal, in sommige staten is het een officiële taal naast het Engels.

Er zijn verschillende redenen om je deze prachtige taal eigen te maken. Je wilt de mensen en hun cultuur begrijpen. Of je wilt dat je Spaanstalige vrienden jou begrijpen, in hun eigen taal.

Dit boek

Dit boek helpt je om een vreemde taal echt te begrijpen. Gebruik de tekst als een taal- en cultuurgids voor die momenten waarop je echt het hoe en waarom van dingen wilt weten. Dit boek gaat over Spaans, een taal die in veel verschillende landen, verspreid over een groot gebied wordt gesproken. Het is dus niet verwonderlijk dat het Spaans vele varianten kent, in uitspraak, zegswijzen en woordbetekenissen. In dit boek behandelen we een Spaans dat overal goed wordt begrepen en tot een minimum aan misverstanden leidt. Waar nodig geven we een toelichting.

Dit boek is geen cursus waar je je twee keer per week gedurende een langere periode heen moet slepen. Je kunt Spaans voor Dummies gebruiken zoals je wilt, of je nu een paar woorden en zinnen wilt leren waarmee je je kunt redden op reis door Midden- en Zuid-Amerika, naar Spanje wilt gaan of simpelweg je Spaanssprekende kennissen met een ‘Hallo, hoe gaat het?’ wilt kunnen begroeten. Neem dit boek in je eigen tempo door en lees per keer net zo veel of weinig als je zelf wilt. Ook hoef je de hoofdstukken niet in volgorde door te ploeteren; lees alleen de stukken die je interesseren.

Vergeet niet naar de tracks op de download te luisteren, een goede hulp bij het oefenen van je uitspraak en intonatie. Alleen door een taal te spreken leer je deze begrijpen en lief te hebben. In het boek geven we woorden, zinnen en dialogen, compleet met de uitspraak ervan. Slechts een deel daarvan vind je terug op de download, maar deze selectie voorziet in je basisbehoeften.

Opmerking: als je nooit eerder Spaanse les hebt gehad, raden we je aan eerst de hoofdstukken van deel I te lezen. In dit deel worden basisvaardigheden behandeld, zoals de uitspraak van de verschillende klanken.

Waarom we dit boek geschreven hebben

Taal legt alle aspecten van het menselijk bestaan open: je kunt het verleden ermee bestuderen, het heden begrijpen en nadenken over de toekomst. Je zult ontdekken dat de verschillen tussen culturen tamelijk klein zijn, maar taal kan de manier waarop mensen hun emoties en omstandigheden uitdrukken soms veranderen. Alle mensen zijn onderling verbonden door hun spraakvermogen, maar je kunt nog een stapje verder gaan – richting begrip – door te leren in een andere taal te communiceren.

De beste manier om een taal te leren is je erin onder te dompelen. Luister naar de klank van het Spaans, concentreer je op de uitspraak ervan, kijk hoe het wordt geschreven en durf te oefenen met Spaanstaligen. Door te luisteren en te herhalen ga je een nieuwe wereld van mensen en ideeën binnen. Spaans leren door het te ondergaan is een bijna magische belevenis. Bijna niets is zo opwindend!

Conventies in dit boek

Om ervoor te zorgen dat je in dit boek makkelijk je weg kunt vinden, hebben we een aantal conventies gebruikt:

Spaanse woorden zijn vet weergegeven.

Achter elk Spaans woord wordt (tussen haakjes) de uitspraak ervan cursief weergegeven.

Werkwoordvervoegingen (rijtjes met de vormen van een werkwoord) staan in deze volgorde: de ik-vorm, de jij-vorm, de vorm van hij/zij/het/u (enkelvoud), de wij-vorm, de jullie-vorm en de vorm van zij/u (meervoud). De uitspraak staat in de tweede kolom. Een voorbeeld:

Vervoeging

Uitspraak

yo llevo

jo je-bo

tú llevas

toe je-bas

él, ella, usted lleva

el, e-ja, oes-ted je-ba

nosotros llevamos

no-so-tros je-ba-mos

vosotros lleváis

vo-so-tros je-bais

ellos, ellas, ustedes llevan

e-jos, e-jas, oes-te-des je-ban

Naast de presente (de tegenwoordige tijd), wordt in dit boek ook de indefinido behandeld, een verleden tijd die in het Nederlands soms overeenkomt met de onvoltooid verleden tijd (‘ik werkte’) en soms met de voltooid tegenwoordige tijd (‘ik heb gewerkt’). Dit zul je ook merken bij de vertalingen van de dialogen. Voor de overzichtelijkheid worden ze in de rijtjes alleen vertaald met de onvoltooid verleden tijd.

Taalverwerving is een bijzonder proces. Daarom bevat dit boek een aantal elementen die in andere boeken uit de Voor Dummies-serie ontbreken. Hieronder noemen we ze:

Je zegje doen. De beste manier om een taal te leren is te zien en horen hoe hij in een gesprek wordt gebruikt. Gesprekken vormen dan ook een steeds terugkerend onderdeel in dit boek. Ze worden voorafgegaan door het kopje ‘Je zegje doen’ en laten je het gebruik van de Spaanse woorden zien, de uitspraak en de Nederlandse vertaling ervan.

Woordjes leren. Woordjes leren is een belangrijk onderdeel van vreemdetaalverwerving. Per hoofdstuk hebben we de belangrijkste woordjes verzameld en op het bord geschreven, onder het kopje ‘Woordjes leren’.

Spelen met de taal. Als je niemand hebt om je nieuwe taalvaardigheden mee te oefenen, kun je spelletjes doen. Deze woordspelletjes zijn een leuke manier om je vooruitgang te meten.

Iedere taal heeft zo zijn eigen manieren om uiting te geven aan gedachten. Dit betekent dat de Nederlandse vertalingen die wij van Spaanse zinnen geven niet altijd letterlijk zijn. Wij willen graag dat je de essentie begrijpt van wat er wordt gezegd, en niet alleen de letterlijke betekenis van de woorden. Bijvoorbeeld: je kunt het Spaanse zinnetje de nada letterlijk vertalen met ‘van niets’, maar wat er eigenlijk mee bedoeld wordt, is ‘graag gedaan’. In dit boek tref je de ‘graag gedaan’-vertaling aan.

Onnozele veronderstellingen

Om dit boek te kunnen schrijven hebben we getracht ons een beeld te vormen van wie je bent en wat je verwacht van een boek met de titel Spaans voor Dummies. Dit is wat we bedacht hebben:

Je spreekt geen Spaans of, als je wel Spaans op school hebt gehad, je bent het allemaal vergeten.

Je bent niet op zoek naar een boek waarmee je vloeiend Spaans leert spreken. Je wilt alleen een paar woordjes, zinnen en zinsconstructies leren, zodat je elementaire dingen in het Spaans kunt zeggen.

Je wilt geen lange woordenlijsten of saaie grammaticaregels van buiten leren.

Je wilt plezier hebben en tegelijkertijd wat Spaans leren.

Hoe dit boek is opgebouwd

Dit boek is onderverdeeld in delen, die weer bestaan uit hoofdstukken. Hieronder leggen we uit welke soort informatie je in elk deel kunt vinden.

Deel I: Aan de slag

Dit deel maakt je vertrouwd met de basis van het Spaans: hoe spreek je dat uit?, wat betekent dat klemtoonteken?, enzovoort. We bieden je een stimulans in de vorm van een aantal Spaanse woorden die je waarschijnlijk al kent. Tot slot geven we een kort overzicht van enkele basisregels van de Spaanse grammatica; die heb je in de volgende hoofdstukken namelijk nodig.

Deel II: Spaans in het dagelijks gebruik

In dit deel maak je een begin met het leren en gebruiken van het Spaans. Dit deel richt zich niet, zoals zoveel leerboeken, op grammaticale onderwerpen, maar op alledaagse situaties waarin je terecht kunt komen als je in een Spaanstalig land woont of met Spaanstaligen omgaat. Je raakt bedreven in het praten over koetjes en kalfjes en we nemen je mee uit winkelen en uit eten. Aan het einde van dit deel ben je in staat een eenvoudig praatje in het Spaans te maken.

Deel III: Spaans voor onderweg

Dit deel verschaft je de bagage voor een ‘Spaanse’ reis, of het nou naar een plaatselijk Spaans restaurant of naar een museum in Madrid of Mexico is. Het is gewijd aan de reiziger in jou en het helpt je de douaneformaliteiten te overleven, een hotelkamer te reserveren, een taxi te krijgen, geld te wisselen en er nog plezier in te hebben ook. Her en der verspreid vind je interessante culturele weetjes over mensen, plaatsen en zaken die in Spaanssprekende samenlevingen belangrijk zijn.

Deel IV: Het deel van de tientallen

Als je op zoek bent naar kleine, makkelijk te verhapstukken brokjes informatie over het Spaans, dan is dit het deel dat je moet hebben. Hier vind je tien manieren om snel Spaans te spreken, tien nuttige Spaanse uitdrukkingen en tien feestdagen die je niet mag missen.

Deel V: Bijlagen

Dit deel van het boek bevat naast de antwoorden bij de oefeningen, belangrijke informatie die je kunt gebruiken als naslagwerk. We hebben werkwoordrijtjes opgenomen die je laten zien hoe je een regelmatig werkwoord vervoegt en we laten je de vervoeging zien van werkwoorden die in geen enkel schema passen. Ook geven we een lijst van de tracks op de download die bij dit boek hoort; aan de hand van deze lijst kun je de dialogen in het boek opzoeken en meelezen. Vervolgens vind je er een miniwoordenboek Spaans-Nederlands en Nederlands-Spaans. Ten slotte volgt een kort overzicht van landen waar Spaans wordt gesproken.

Pictogrammen in dit boek

Het kan voorkomen dat je bij het lezen van dit boek op zoek bent naar specifieke informatie. Om die informatie herkenbaar te maken en dus makkelijk vinden hebben we er een van de volgende pictogrammen bij gezet:

Bij dit pictogram vind je tips die het Spaans leren makkelijker kunnen maken.

Talen zitten vol eigenaardigheden waarover je kunt struikelen als je er niet op bent voorbereid. Bij dit pictogram geven we een toelichting op zo’n taalkundige eigenaardigheid.

Ben je op zoek naar informatie en advies over cultuur en reizen, kijk dan bij deze pictogrammen. Daar vind je wetenswaardigheden over de landen waar Spaans wordt gesproken.

De download die bij dit boek hoort, biedt je de mogelijkheid om naar echt gesproken Spaans te luisteren en zo beter te leren hoe het Spaans klinkt. Onder het kopje ‘Je zegje doen’ staan voorbeelddialogen. Als dit pictogram erbij staat, kun je ze op de download beluisteren. Tip: klik op het icoontje om snel naar de pagina met downloads te gaan.

Hoe nu verder?

‘In het diepe springen en zwemmen’, dat is waar het bij het leren van een taal om draait, hoe slecht je uitspraak in het begin ook mag zijn. Dus spring! Begin bij het begin, kies een hoofdstuk dat je interesseert, of luister naar een paar gesprekken op de download. Veel plezier!

Hoofdstuk 1

Je spreekt al een beetje Spaans

In dit hoofdstuk:

Het beetje Spaans dat je al spreekt

Hoe zeg ik het goed? – Basisregels voor de uitspraak

Typische uitdrukkingen

Als je bekend bent met de term ‘Latin lover’, zal het je niet verbazen dat het Spaans vroeger ‘romance’ werd genoemd. Maar de romance waar we hier over spreken, heeft niets te maken met de Latin lover, of het moet zijn dat je graag Latijn leert.

Het Spaans (evenals het Italiaans, Frans, Roemeens en Portugees) is een Romaanse taal, zo genoemd omdat het zijn wortels heeft in het Latijn van het oude Rome. Vanwege die gemeenschappelijke herkomst vertonen Romaanse talen overeenkomsten in grammatica en klank. (Het feit dat ze allemaal zo romantisch klinken, is mooi meegenomen!) Bijvoorbeeld: casa (ka-sa), het woord voor ‘huis’, heeft in het Portugees, Italiaans en Spaans dezelfde schrijfwijze en betekenis en min of meer dezelfde klank.

De verschillen tussen de Romaanse talen zijn niet onoverkomelijk. Een Spanjaard en een Italiaan kunnen vrij gemakkelijk met elkaar communiceren. Een Spaanstalige Zuid-Amerikaan en een Portugeessprekende Braziliaan praten met elkaar en begrijpen elkaar, ook al spreekt de ander een beetje vreemd. Toch is elke Romaanse taal weer anders. Spaans komt uit Castilië, een gebied in Centraal-Spanje. In Spanje en enkele Zuid-Amerikaanse landen, waaronder Argentinië, wordt de taal castellano (kas-te-ja-no) genoemd, wat Castiliaans betekent.

De Spaanssprekende wereld omvat Spanje en Amerika met uitzondering van Canada, een deel van de Verenigde Staten, de Guyanas (waar Brits-Engels en Frans wordt gesproken), een paar eilanden in het Caraïbisch gebied, waaronder Jamaica, Haïti en Curaçao (waar Engels, Frans of Nederlands de voertaal is) en Brazilië. Dit boek behandelt niet specifiek het Spaans van Spanje of dat van Peru of een ander Spaanstalig land. Het biedt een Spaans dat in de gehele Spaanstalige wereld wordt verstaan en begrepen. Wanneer verschillen in woordbetekenis en gewoonten tussen de Spaanstalige landen kunnen leiden tot misverstanden, gaan we daarop in. De uitspraaknotatie die in dit boek tussen haakjes achter een Spaans woord staat, is gebaseerd op de uitspraak van het Spaans in Centraal-Spanje, de bakermat van het castellano.

In dit hoofdstuk wordt de basis gelegd voor de volgende hoofdstukken. In het boek komen uitspraak, gebaren en lichaamstaal aan bod. We geven ook voorbeeldzinnetjes waarmee je bij Spaanstaligen de indruk wekt dat je een van hen bent.

Je spreekt al wat Spaans!

De Nederlandse taal kent veel vreemde invloeden: het gebruik van zogenaamde leenwoorden is gemeengoed. Een groot aantal van die woorden is rechtstreeks uit het Latijn of via een omweg (onder andere via het Engels en het Frans) in onze taal terechtgekomen. Niet alleen het Nederlands kent Latijnse invloeden, het Spaans ook. Sterker nog, het Spaans is voortgekomen uit het Latijn. Zo kan het dus voorkomen dat Nederlandse en Spaanse woorden dezelfde Latijnse oorsprong hebben en daardoor op elkaar lijken. Dit kan leiden tot vreugdevolle herkenning wanneer die woorden ook nog dezelfde betekenis hebben, of tot schaamte wanneer dat absoluut niet het geval is.

Een plezierige gelijkenis in klank en betekenis tussen Spaans en Nederlands doet zich voor bij woorden die geen of slechts kleine verschillen in schrijfwijze vertonen, zoals bar (bar), taxi (ta-ksi), foto (fo-to), soprano (so-pra-no), economía (e-ko-no-mie-a), presidente (pre-sie-den-te), teléfono (te-le-fo-no), catedral (ka-te-dral) en museo (moe-se-o).

Pas op voor valse vrienden

De moeilijkheden beginnen bij woorden die Franse taalkundigen hebben gedefinieerd als faux amis, ‘valse vrienden’. Valse vrienden kun je niet vertrouwen, net zomin als schijnbare overeenkomsten tussen woorden. In die groep van valse vrienden tref je woorden aan die sterk op elkaar lijken, zelfs dezelfde herkomst hebben, maar in betekenis zeer verschillend zijn. Bij het Spaanse woord advertencia (ad-ber-ten-thja) denk je aan ‘advertentie’, maar het betekent ‘waarschuwing’; een advertentie in een krant heet een anuncio (a-noen-thjo). Wanneer een Spaanstalige je vraagt of je van croquet (kro-ket) houdt, wil hij niet een ‘kroket’ met je gaan eten maar een spelletje ‘croquet’ spelen, het Engelse spel met poortjes waar je een balletje doorheen moet slaan. Een ‘kroket’ heet croqueta (kro-ke-ta), maar is niet dezelfde ‘kroket’ die wij bij de snackbar halen. Bij ordinario (or-die-na-rjo) ligt de gedachte aan ‘ordinair’ voor de hand, maar het betekent ‘gewoon’. Gente ordinaria zijn geen ‘ordinaire mensen’, maar ‘gewone mensen’ zoals wij. Voor ‘ordinair’ wordt in het Spaans doorgaans vulgar (boel-gar) gebruikt. En dit woord heeft op zijn beurt weer betekenissen die het Nederlandse ‘vulgair’ niet heeft. Zo zijn er honderden valse vrienden. Wees dus op je hoede!

Invloeden over en weer

Er doen zich geen moeilijkheden voor wanneer een van oorsprong Spaans woord in het Nederlands is opgenomen of omgekeerd, soms met kleine aanpassingen. Zo is het Nederlandse ‘dijk’ in het Spaans dique (die-ke) geworden met exact dezelfde betekenis. En zo is macho (ma-tsjo) inmiddels niet meer weg te denken uit de Nederlandse woordenschat. Van recente datum is ‘nada (na-da) niks’ en dat is dubbel ‘niets’, dus ‘helemaal niks’.

Hieronder volgen enkele voorbeelden van Spaanse woorden die je al kent omdat ze in het Nederlands ook worden gebruikt:

Je bent vast wel eens op een fiesta (fjes-ta) geweest.

En je hebt vast ooit een kleine siesta (sjes-ta) gehouden.

Je kent zeker wel een señorita (se-njo-rie-ta) en je hebt een amigo (a-mie-gho). Misschien zie je hem zelfs mañana (ma-nja-na).

Je kent de namen San Francisco (san fran-thies-ko), Los Angeles (los an-che-les) en Florida (flo-rie-da).

Je hebt wel eens een tortilla (tor-tie-ja) of een taco (ta-ko) gegeten.

Je danst de tango (tan-gho), de bolero (bo-le-ro) en de rumba (Roem-ba).

Misschien heet een van je vrienden wel Fernando (fer-nan-do) of heb je een vriendin met de naam Anita (a-nie-ta) of Clara (kla-ra).

Het abc

Een correcte uitspraak is de basis voor het voorkomen van misverstanden. In de volgende paragrafen worden enkele basisrichtlijnen voor een juiste uitspraak behandeld.

In dit boek wordt achter alle Spaanse woorden tussen haakjes de uitspraak van het desbetreffende Spaanse woord gegeven. Deze haakjes noemen we uitspraakhaakjes. Wanneer een woord tussen deze haakjes meer dan één lettergreep heeft, wordt met een liggend streepje de lettergreepgrens aangegeven, bijvoorbeeld (ka-sa). De onderstreping geeft aan op welke lettergreep je de klemtoon moet leggen. Verderop in dit hoofdstuk gaan we dieper in op de klemtoon. We leggen elk stukje van de taal apart uit, en de verschillende stukjes zullen snel op hun plaats vallen. Erewoord!

In de volgende paragraaf geven we uitleg bij de letters van het Spaanse alfabet. Het doel hiervan is je te helpen bij het begrijpen van de uitspraak van het Spaans. Het Spaanse basisalfabet en de uitspraak ervan zijn als volgt:

a (a)

b (be)

c (the)

d (de)

e (e)

f (e-fe)

g (che)

h (a-tsje)

i (ie)

j (cho-ta)

k ka)

l (e-le)

m (e-me)

n (e-ne)

ñ (e-nje)

o (o)

p (pe)

q (koe)

r (e-re)

s (e-se)

t (te)

u (oe)

v (oe-be)

w (oe-be do-ble)

x (e-kies)

y (ie ghrje-gha)

z (the-ta)

Het Spaanse alfabet kent ook enkele dubbele letters: ch, ll en rr (een rollende r).

We behandelen niet alle letters van het alfabet, alleen die waarvan de uitspraak of schrijfwijze in het Spaans verschilt van die in het Nederlands.

Medeklinkers

In het algemeen klinken medeklinkers in het Spaans en Nederlands hetzelfde. We leggen de verschillen uit.

Binnen de Spaanssprekende wereld zelf bestaan ook verschillen in de uitspraak van medeklinkers. Zo wordt de letter z in Spanje uitgesproken als de th in het Engelse woord thin. Latijns-Amerikanen gebruiken deze klank niet; in alle negentien Spaanstalige landen op het westelijk halfrond klinken de s en de z hetzelfde, namelijk zo: s.

Voor een Spaanstalig iemand is een medeklinker elke klank die alleen met behulp van een klinker kan worden uitgesproken. Bijvoorbeeld, voor een native speaker van het Spaans is het moeilijk om de letter f alleen uit te spreken. Hij zal efe (e-fe) zeggen. Zo spreekt hij de letter s uit als ese (e-se).

Slechts enkele geschreven medeklinkers worden in het Spaans anders uitgesproken dan in het Nederlands. In de nu volgende paragraafjes bekijken we deze medeklinkers nader.

De letter k

In het Spaans komt de letter k alleen voor in woorden van vreemde herkomst, zoals bijvoorbeeld kilo (kie-lo) of kilómetro (kie-lo-me-tro).

De letter h

De letter h is in het Spaans stom. Hij wordt nooit uitgesproken.

Enkele woorden met een stomme h zijn:

hamaca (a-ma-ka) (hangmat)

hombre (om-bre) (man)

hija (ie-cha) (dochter)

De letter j

De Spaanse letter j klinkt in Spanje als onze harde g, in Zuid-Amerika klinkt hij zachter. Deze klank komt overeen met die van de Nederlandse ch in lachen, een schurend geluid.

In de schriftelijke weergave van de uitspraak tussen de uitspraakhaakjes wordt deze klank aangeduid met ch.

Probeer nu deze klank goed uit te spreken in de volgende woorden:

Cajamarca (ka-cha-mar-ka) (stad in Peru)

cajeta (ka-che-ta) (een heerlijke dikke saus van melk en honing)

caja (ka-cha) (doos)

Gijón (Chi-chon) (stad in Spanje)

tijeras (tie-che-ras) (schaar)

jota (cho-ta) (de Spaanse naam voor de letter j; ook de naam van een Spaanse volksdans)

De letter c

De letter c wordt vóór de klinkers a, o en u en vóór alle medeklinkers uitgesproken als de Nederlandse k. Tussen de uitspraakhaakjes geven we deze klank aan met een k. Een paar voorbeelden:

acabar (a-ka-bar) (eindigen)

café (ka-fe) (koffie)

culebra (koe-le-bra) (slang)

colmo (kol-mo) (top)

crema (kre-ma) (crème)

Wanneer de letter c wordt gevolgd door een e of i, wordt hij uitgesproken als de Engelse th in thin. Deze klank wordt aangegeven met th. In de volgende woorden tref je deze klank aan:

acero (a-the-ro) (staal)

cero (the-ro) (nul)

cine (thie-ne) (bioscoop)

In Zuid-Spanje en Latijns-Amerika wordt de letter c vóór een e of i uitgesproken als een Nederlandse s.

De letters ch

Een geval apart vormen de letters ch: beschouwd als één letter leveren deze twee medeklinkers samen de klank tsj, zoals in het Nederlandse woord hatsjie. Ook deze medeklinkers blijven bij een verdeling van een woord in lettergrepen bij elkaar. Het woord macho wordt, als je het in lettergrepen opsplitst, ma-cho (ma-tsjo). Andere voorbeelden zijn:

chico (tsjie-ko) (jongen)

machete (ma-tsje-te) (groot hakmes)

De letter z

De letter z wordt op dezelfde manier uitgesproken als de c vóór een e of i, dus als de Engelse th. In de uitspraak wordt hij met th aangegeven. Een paar voorbeelden:

zarzuela (thar-thwe-la) (Spaanse operette; ook een visgerecht)

zorro (tho-Ro) (vos)

Opmerking: de klank R wordt verderop in dit hoofdstuk besproken.

In Zuid-Spanje en Latijns-Amerika wordt de letter z uitgesproken als een Nederlandse s.

De letters b en v

De letter b klinkt als de Nederlandse b wanneer hij aan het begin van een woord staat. Wanneer hij tussen klinkers staat, wordt hij ook als de Nederlandse b uitgesproken, maar zachter. De letter v heeft altijd de klank van een zachte b. In de uitspraak worden deze klanken met een b weergegeven. Enkele voorbeelden zijn:

Barcelona (bar-the-lo-na) (Barcelona)

cabeza (ka-be-tha) (hoofd)

vida (bie-da) (leven)

De letter q

De letter k wordt in het Spaans niet veel gebruikt. Wanneer in het Spaans de k-klank vóór de klinkers e of i komt, wordt hij geschreven als qu. De u wordt hierbij niet uitgesproken. Dus het woord queso (kaas) wordt uitgesproken als ke-so. De lettercombinatie qu wordt in de uitspraak weergegeven met een k, zoals in de volgende voorbeelden:

Coquimbo (ko-kiem-bo) (plaats in Chili)

paquete (pa-ke-te) (pakje)

pequeño (pe-ke-njo) (klein)

tequila (te-kie-la) (sterke drank uit Mexico)

De letter g

De letter g heeft in het Spaans een dubbele persoonlijkheid. Wanneer hij voorafgaat aan een medeklinker of aan de klinker a, o of u, klinkt hij als de g in het Engelse good. We geven hem weer met gh, zoals in de volgende woorden:

begonia (be-gho-nja) (begonia)

gato (gha-to) (kat)

gracias (ghra-thjas) (dank u)

gusano (ghoe-sa-no) (worm)

De g neemt een andere persoonlijkheid aan voor de klinkers e en i. Dan klinkt hij als de Spaanse j, een klank die we in de uitspraak aangeven met de ch van het Nederlandse lachen.

agenda (a-chen-da) (agenda)

gerente (che-ren-te) (manager; bedrijfsleider)

In de combinaties gui en gue wordt de g weer uitgesproken als voor een a, o of u. De u van gui en gue wordt niet uitgesproken; hij geeft slechts aan dat de g moet klinken als de g in het Engelse good. Dus:

guía (ghi-a) (gids)

guerra (ghe-Ra) (oorlog)

guerrillero (ghe-Rie-je-ro) (strijder)

Dubbele medeklinkers

Het Spaans kent twee dubbele medeklinkers: de ll en de rr. Ze worden allebei beschouwd als één letter met één klank. Dit betekent dat ze bij elkaar blijven wanneer je een woord in lettergrepen verdeelt. Bijvoorbeeld, het woord calle (ka-lje) (straat) wordt dan ca-lle. En de lettergrepen van torre (to-Re) (toren) zijn to-rre.

De letters ll

De uitspraak van de dubbele medeklinker ll is als een ‘dikke’ Nederlandse j, waarbij je het middelste gedeelte van je tong iets meer omhoog, tegen je verhemelte, laat komen. Het woord paella (een gerecht met rijst en vis) wordt uitgesproken als pa-e-ja – er komt dus geen l-klank in voor!

De uitspraak van de ll kent enige variatie binnen Spanje en in Zuid-Amerika. Zo klinkt hij in Andalucía (in het Zuiden van Spanje) vaak als dj en in Argentinië en Uruguay als zj of sj. Argentijnen kun je dan ook meteen aan deze klank herkennen.

In de uitspraak wordt de ll weergegeven als j, maar denk eraan dat hij iets dikker uitgesproken moet worden. Enkele voorbeelden zijn:

brillo (brie-jo) (glans)

llama (ja-ma) (vlam; lama)

lluvia (joe-bja) (regen)

De letters rr

De dubbele medeklinker rr wordt hard rollend uitgesproken. Eigenlijk wordt elke r rollend uitgesproken, maar de rr spant de kroon. Om rr te laten rollen, krul je het puntje van je tong tegen het verhemelte net boven je boventanden en blaas je de lucht ertegen. Als je het goed doet, gaat hij trillen en heb je de klank te pakken. Ook een enkele r aan het begin van een woord wordt hard rollend uitgesproken. In de uitspraaknotatie wordt hij weergegeven met de R.

Een gemakkelijke manier om de klank voort te brengen, is te doen of je een buitenboordmotor bent. Zie je wel, een fluitje van een cent! Spaanssprekenden scheppen er genoegen in om hun rr te laten rollen, net als klassiek opgeleide Nederlandse toneelspelers.

Oefen met deze woorden:

carrera (ka-Re-ra) (race; carrière)

correo (ko-Re-o) (post)

tierra (tje-Ra) (aarde, land)

rubio (Ru-bjo) (blond)

De letter y

De y spreek je uit als de j in het Nederlandse jas. We geven hem weer als j. Een paar voorbeelden:

playa (pla-ja) (strand)

yema (je-ma) (dooier; vingertop)

hoy (oj) (vandaag)

In Uruguay en Argentinië wordt de y, net als de ll, vaak uitgesproken als zj of sj. In Zuid-Spanje klinkt hij soms als dj. We raden je aan de standaarduitspraak j te gebruiken. Als je later écht Argentijns wilt klinken, kun je deze klank altijd nog aanpassen.

De letter y komt ook los voor. Het betekent dan ‘en’, bijvoorbeeld: Paco y Maria (Paco en Maria). In dit geval wordt de y uitgesproken als de ie in fiets.

De letter ñ

Wanneer er op de letter n een golvend lijntje staat en het geheel eruitziet als ñ, maak dan de nj-klank zoals in het Nederlandse woord ranja. Het golvende lijntje wordt een tilde (tiel-de) genoemd. In de uitspraak gebruiken we hiervoor de aanduiding nj. De voorbeelden:

cuñado (koe-nja-do) (zwager)

mañana (ma-nja-na) (morgen)

niña (nie-nja) (meisje)

Klinkers

Als je wilt klinken als een Spaanstalig persoon, let dan goed op je klinkers.

Het grootste verschil tussen het Spaans en het Nederlands ligt ongetwijfeld in de schrijfwijze en uitspraak van de klinkers. Je weet dat in het Nederlands een en dezelfde (geschreven) klinker op verschillende manieren kan worden uitgesproken. Kijk bijvoorbeeld maar eens naar het woord ertegen: drie e’s met ieder een eigen uitspraak. Het goede nieuws is dat in het Spaans de klinkers altijd en overal een en dezelfde klank hebben.

In de volgende paragrafen worden de vijf klinkers besproken: de a (a), e (e), i (ie), o (o) en u (oe). Deze vijf klinkers hebben ieder hun eigen klank; voor andere klanken maakt het Spaans gebruik van klinkercombinaties.

De letter a

De Spaanse a kent geen lange en korte variant zoals de Nederlandse a in kat en kaart, maar zit daar precies tussenin. De Spaanse a is open, zoals in kaart, maar kort, zoals in kat. We schrijven de uitspraak van de a als a.

Hieronder staan een paar voorbeelden om mee te oefenen. Zorg ervoor dat je de a in alle woorden en op alle posities op dezelfde manier uitspreekt: kort en open.

Caracas (ka-ra-cas) (een stad in Venezuela)

mapa (ma-pa) (landkaart)

Guadalajara (ghwa-da-la-cha-ra) (een stad in Mexico)

De letter e

Ook de letter e zit tussen de Nederlandse korte en lange varianten in: het is de klank van weet, maar dan kort uitgesproken als in wet. Oefen met de volgende voorbeelden:

beso (be-so) (kus)

pelo (pe-lo) (haar)

seco (se-ko) (droog)

De letter i

De Spaanse klinker i wordt uitgesproken als de ie in fiets. In de uitspraak wordt hij weergegeven met ie. Een paar voorbeelden:

irritar (ie-Rie-tar) (irriteren)

piña (pie-nja) (ananas)

pintar (pien-tar) (schilderen)

De letter o

De uitspraak van o houdt het midden tussen de Nederlandse korte o in bos en de lange o in boos. We schrijven de uitspraak van deze klinker als o. Oefen met de volgende woorden:

coco (ko-ko) (kokosnoot)

Orinoco (o-rie-no-ko) (een rivier in Venezuela)

Oruro (o-roe-ro) (een stad in Bolivia)

obispo (o-bies-po) (bisschop)

De letter u

De vijfde en laatste Spaanse klinker is de u en je spreekt hem uit als de oe in hoed. In de uitspraak wordt hij weergegeven als oe. Als de u voor een andere klinker staat, klinkt hij als een Surinaamse of Engelse w, zoals in swing. In de uitspraak wordt dit weergegeven met een w. Hieronder vind je enkele voorbeelden met de u:

cuñado (koe-nja-do) (zwager)

fruta (froe-ta) (fruit, vrucht)

tú (toe) (jij)

puerta (pwer-ta) (deur)

suave (swa-ve) (zacht)

Twee klanken klinken samen: diptongos

Het Spaanse woord diptongo (diep-ton-gho) komt uit het Grieks en is samengesteld uit ‘di’ (twee) en ‘thoggos’ (klank of stem). In het Nederlands zeggen we ‘diftong’ of ‘tweeklank’. Een diptongo is een combinatie van twee klinkers die samen, in één lettergreep, worden uitgesproken. Zo worden in het woord patio (binnenplaats) de i en de o als één lettergreep uitgesproken: pa-tjo.

Een diptongo bestaat altijd uit een i of een u met een andere klinker, die ervoor of erna kan staan. De klemtoon ligt hierbij op deze ander klinker (de a, de e of de o). Ook de i en de u kunnen samen een diptongo vormen, in dit geval ligt de klemtoon op de laatste letter van de twee (later in dit hoofdstuk vertellen we meer over de klemtoon). In de uitspraak worden diptongos als één lettergreep weergegeven. Oefen met de volgende combinaties en let erop dat je ze als één lettergreep uitspreekt:

aire (ai-re) (lucht)

Alemania (a-le-ma-nja) (Duitsland)

ciudad (thjoe-dad) (stad)

fuego (fwe-gho) (vuur)

piojo (pjo-cho) (luis)

diez (djeth) (tien)

deuda (dew-da) (schuld)

ruido (Rwi-do) (lawaai)

Als op een van de klinkers in de diptongo een accent geschreven staat, wordt hij gescheiden in twee klanken (ook de accenten komen verderop in dit hoofdstuk aan bod). De klinker met het accent krijgt dan de klemtoon. Bijvoorbeeld:

policía (po-lie-thie-a) (politie)

país (pa-ies) (land)

Onthoud goed dat in een diptongo altijd een u of een i zit! Een combinatie van de letters a, e of o vormt geen diptongo en wordt altijd gescheiden in twee lettergrepen uitgesproken:

correo (co-Re-o) (post)

feo (fe-o) (lelijk)

Bilbao (biel-ba-o) (stad in het Noordoosten van Spanje)

Uitspraak en klemtoon

In een Spaans woord is er altijd één lettergreep waarop de klemtoon valt. De klemtoon is de nadruk waarmee je een bepaalde lettergreep uitspreekt. Er is één lettergreep die meer nadruk krijgt dan de andere. Maar welke lettergreep moet je kiezen? Bij eenlettergrepige woorden is dat makkelijk, maar zodra het er meer worden, kun je in een beklemmende situatie terechtkomen.

Op zoek naar de klemtoon

In je moedertaal hoef je niet na te denken over de klemtoon; je kunt er zelfs grapjes mee uithalen. Bij een vreemde taal, Spaans in dit geval, ligt dat anders. Gelukkig is de plaats van de klemtoon in een Spaans woord eenvoudig te achterhalen. Wanneer er geen geschreven klemtoon is, heb je twee mogelijkheden:

De klemtoon valt op de vóórlaatste lettergreep als het woord eindigt op een klinker, een n of een s. Enkele voorbeelden:

camas (ka-mas) (bedden)

mariposas (ma-rie-po-sas) (vlinders)

pollo (po-jo) (kip)

De klemtoon valt op de laatste lettergreep wanneer het woord eindigt op een medeklinker die niet een n of s is. Bekijk deze voorbeelden:

cantar (kan-tar) (zingen)

feliz (fe-lieth) (gelukkig)

Als een woord niet volgens deze regels beklemtoond is, dan kun je aan het klemtoonteken (´) zien waar je de klemtoon moet leggen.

Op zoek naar beklemtoonde klinkers

Het goede van een klemtoonteken is dat je alleen maar naar het woord hoeft te kijken om te weten waar de klemtoon moet komen.

Het klemtoonteken heeft geen invloed op de uitspraak van de klinker; het geeft alleen maar de plaats van de klemtoon aan.

Hieronder volgen een paar voorbeelden van woorden met een klemtoonteken:

balcón (bal-kon) (balkon)

carácter (ka-rak-ter) (karakter)

fotógrafo (fo-to-ghra-fo) (fotograaf)

pájaro (pa-cha-ro) (vogel)

Het klemtoonteken in een tweeklank

Als een van de klinkers in een tweeklank een klemtoonteken heeft, krijgt die klinker de nadruk. Bekijk deze voorbeelden eens:

¡Adiós! (a-djos) (Daag!)

¡Buenos días! (bwe-nos die-as) (goedemorgen!)

¿Decía? (de-thia) (U zei?)

tía (tie-a) (tante)

¡Extra leesteken!

Heb je zojuist het bijzondere leesteken opgemerkt bij ¡Adiós!, ¡Buenos días! en ¿Decía?? Het Spaans geeft de aard (of toon) van een zin zowel aan het begin als aan het einde ervan aan. Een vraagzin begint daarom met een omgekeerd vraagteken, en een uitroep met een omgekeerd uitroepteken.

Voorzover wij weten, is het Spaans de enige taal die deze omgekeerde leestekens gebruikt. Handig is het wel, want je weet nu voordat je aan de zin begint hoe je je stem moet laten klinken.

Dit leesteken is het geschreven equivalent van de gebaren of gelaatsuitdrukkingen die we al pratend gebruiken. Probeer je dat eens voor te stellen bij de volgende voorbeelden:

¿Dónde está? (don-de es-ta) (Waar is dat?)

¡Qué maravilla! (ke ma-ra-bie-ja) (Wat prachtig!)

Enkele basisuitdrukkingen

De volgende uitdrukkingen kunnen je goed van pas komen als je niet een-twee-drie op het juiste woord kunt komen:

¡Olé! (o-le) (Mooi!, Geweldig!, Ga door!) Spaanser kan het bijna niet. Dit wordt vaak geroepen bij een stierengevecht.

¿De veras? (de be-ras) (Echt waar?) Dit zinnetje wijst op een milde vorm van ongeloof.

¡No me digas! (no me die-ghas) (Je meent het!) Ook hiermee laat je wat van je ongeloof zien.

Als je de uitspraak van de verschillende letters wilt horen, luister dan naar de eerste track van de download. Luister eerst een paar keer en probeer dan de letters en de woorden na te zeggen.

Track 1

a

a

agua

(a-ghwa)

water

b

be

boca

(bo-ka)

mond

c

the

cerveza

(ther-be-tha)

bier

carta

(kar-ta)

brief

ch

the a-stjse

chico

(tsjie-ko)

jongen, klein

d

de

dinero

(die-ne-ro)

geld

e

e

este

(es-te)

deze, dit

f

efe

fresa

(fre-sa)

aardbei

g

che

gente

(chen-te)

mensen

gato

(gha-to)

kat

h

a-tsje

hermano

(er-ma-no)

broer

i

i

isla

(ies-la)

eiland

j

cho-ta

jamón

(cha-mon)

ham

k

ka

kilo

(kie-lo)

kilo

l

e-le

lana

(la-na)

wol

ll

e-je

lluvia

(joe-bja)

regen

m

e-me

mucho

(moe-tsjo)

veel

n

e-ne

nariz

(na-rieth)

neus

ñ

e-nje

año

(a-njo)

jaar

o

o

otro

(o-tro)

ander

p

pe

paloma

(pa-lo-ma)

duif

q

koe

quien

(kjen)

wie

r

e-re

ratón

(Ra-ton)

muis

rr

do-ble e-Re

perro

(pe-Ro)

hond

s

e-se

sol

(sol)

zon

t

te

tío

(tie-o)

oom

u

oe

uva

(oe-ba)

druif

v

oe-be

viento

(bjen-to)

wind

w

oe-be do-ble

windsurf

(wiend-soerf)

windsurfing

x

e-kies

examen

(e-ksa-men)

examen

y

ie ghrje-ga

yo

(jo)

ik

z

the-ta

zapato

(tha-pa-to)

schoen

Images Spelen met de taal

Zoek bij de Spaanse letters de Nederlandse klanken. Trek een lijntje van de Spaanse letter naar de Nederlandse klank en geef een Spaans woord waarin die klank voorkomt.

Spaanse letters

Nederlandse klank

Spaans woord

     ll

     nj

     j

     k

     q

     ch

     i

     j

     ch

     ie

     ñ

     tsj

De antwoorden vind je in bijlage D.