Inleiding

Een grote groep Nederlanders beoefent een bepaalde vorm van yoga. In de rest van de wereld wonen nog miljoenen andere yogabeoefenaars. Yoga is geen voorbijgaande trend. Het is al meer dan honderd jaar in het Westen aanwezig en heeft een geschiedenis van zo’n vijf millennia. Yoga is duidelijk een blijvertje, dus maak je geen zorgen dat je je tijd steekt in een hype die over zes maanden weer verleden tijd is.

Yoga kan dan wel vijfduizend jaar oud zijn, maar de sterke opkomst begon in Amerika (en in Nederland) pas in de jaren zestig van de vorige eeuw, in Amerika vooral dankzij de buitengewoon succesvolle tv-serie van Richard Hittleman, Yoga for Health. Deze serie werd in de jaren zeventig opgevolgd door de tv-serie Lilias, Yoga and You van Lilias Folan. Het was ook de tijd waarin TM (Transcendente Meditatie) - een vorm van yoga - populair werd, grotendeels doordat de Beatles erin geïnteresseerd waren. TM sprak honderdduizenden mensen aan die op zoek waren naar een manier om stress te bestrijden en meer inhoud aan hun leven te geven.

In Nederland is Krishnamurti de eerste geweest die in 1930 in Ommen met zijn lezingen uitleg gaf aan meditatie (het volledig in aandacht zijn), en daarmee introduceerde hij de essentie van yoga. Eind jaren vijftig en begin jaren zestig van de vorige eeuw begonnen ook anderen met yoga. Vimala Thakar gaf lezingen over yoga, Herman Brouwer, Wolter Keers, Bert van Gennep en Rita Beintema gaven vanuit de Advaita Vedanta yogales. Tegelijkertijd gaven ook Rama Polderman en Saswitha les vanuit hun eigen visie. Rama Polderman, Saswitha en Rita Beintema zijn in die jaren een yogadocentenopleiding begonnen.

Yoga heeft miljoenen mensen lichamelijk en geestelijk gezond gemaakt, en het kan dit ook voor jou doen. We dagen je uit yoga uitgebreid te onderzoeken, met deze Yoga voor Dummies, 2e editie, als je handleiding. De yogahoudingen zijn een uitstekend beginpunt, maar ze zijn eigenlijk vooral de buitenkant van een rijke traditie. In de kern is yoga een tijdloos antwoord voor degenen die op zoek zijn naar een diepere betekenis in het leven en naar die ongrijpbare schat genaamd duurzame vredigheid.

Over dit boek

Misschien is Yoga voor Dummies, 2e editie, het eerste boek over yoga dat je ooit in handen hebt gehad. In dat geval kunnen we vol vertrouwen zeggen dat je aan het juiste adres bent. Maar waarschijnlijk heb je al een aantal andere boeken over yoga doorgebladerd (er is beslist geen tekort aan publicaties over yogaoefeningen). Lang niet al die publicaties zijn geschikt of bruikbaar genoeg. Waarom zou je dit boek dan wel serieus nemen? Het antwoord is tweeledig.

Ten eerste is de informatie die je vindt in Yoga voor Dummies, 2e editie, gebaseerd op onze uitgebreide studie en beoefening van yoga. Gezamenlijk hebben we 75 jaar ervaring met yoga. De ene auteur (Georg) wordt internationaal erkend als een belangrijke deskundige in de yogatraditie en hij heeft al heel wat gedegen boeken op zijn naam (waarvan we er enkele in de bijlage vermelden). Hij heeft ook een handleiding over yogafilosofie voor leraren geschreven, die door vele yogaleraren verspreid over zeven landen wordt gebruikt. De andere auteur (Larry) is de directeur van een opleidingsprogramma voor yogatherapie voor yogaleraren aan de Loyola Marymount University. Larry heeft een bloeiende praktijk als yogaleraar en yogatherapeut in Los Angeles, waar hij les geeft in yoga en specifieke gezondheidsproblemen, vooral rugklachten, behandelt; hij heeft ook een populaire serie yogadvd’s uitgebracht. In dit boek hebben we onze vakkennis samengebracht met het doel een betrouwbaar en gebruikersvriendelijk boek samen te stellen dat jij in je verdere ontwikkeling ook als naslagwerk voor beginners kunt gebruiken.

Ten tweede willen we jou aanmoedigen aan de slag te gaan met yoga; een systeem waarvan we hebben gezien dat er kleine en grote wonderen uit kunnen voorkomen. We hebben ons leven gewijd aan het haalbaar maken van yoga voor iedereen die gezondheid en de balans tussen lichaam en geest belangrijk vindt. Kortom, we kunnen zeggen (zonder ons gewichtig te voelen): je bent in zeer goede handen.

Dit boek leidt je stap voor stap naar de schatkamer van yoga. En dat is een wonderbaarlijke schatkamer! Je komt erachter hoe je je geest kunt versterken en de buitengewone mogelijkheden van je lichaam kunt ontsluiten. Een gezond lichaam vereist een gezonde geest en we laten je zien hoe je je gezondheid en de eenheid van lichaam en geest kunt verbeteren of terugwinnen.

Het maakt niet uit of je nou geïnteresseerd bent in het leniger, fitter, minder gestrest, of vrediger en vrolijker worden; dit boek bevat alle goede adviezen en praktische oefeningen om je de goede richting te wijzen.

Boven alles hebben we ernaar gestreefd om dit boek geschikt te maken voor drukke mensen zoals jij. En als je na het lezen van deze gids serieuzer wordt wat betreft het bestuderen en beoefenen van yoga, overweeg dan yogalessen te nemen onder leiding van een gekwalificeerd docent. Dit boek is een prima hulpmiddel, maar er gaat niets boven leren in de praktijk.

Conventies in dit boek

Om je te helpen als je dit boek doorwerkt, hebben we een paar afspraken gemaakt:

Vetgedrukte tekst benadrukt sleutelwoorden in opsommingen en geeft stappen aan in genummerde lijsten.

Nieuwe termen zijn cursief gezet en worden door een definitie gevolgd.

Een persoon die zijn geest en lichaam in balans wil brengen met yoga wordt een yogi (man) of yogini (vrouw) genoemd en we gebruiken beide termen. Ook gebruiken we de term yogabeoefenaar.

Hoewel we je basisinformatie geven over alle takken van yoga, is dit boek gericht op hatha-yoga (spreek uit als hat-haa). Dat is een tak van yoga waarbij voornamelijk met het lichaam gewerkt wordt via houdingen, ademhalingsoefeningen en andere, vergelijkbare technieken.

Een laatste opmerking: voor je veiligheid moet je alle instructies goed lezen als je je gereed maakt voor de oefeningen. Kijk niet alleen snel naar de plaatjes en denk dan dat je meteen kunt beginnen. Hoewel de illustraties een erg handig hulpmiddel zijn, geven ze niet alle informatie die je nodig hebt om op een veilige en effectieve manier yoga te beoefenen.

Wat je niet hoeft te lezen

We moeten toegeven dat we hopen dat je elk woord in dit boek op een bepaald punt van je yogareis zult lezen. We geven ook toe dat we een paar interessante feitjes opgenomen hebben om je geest op gang te brengen en om je aan het denken te zetten. We markeren deze tekst met het pictogram Technische info of hebben de informatie in een grijs kader gezet. Deze feitjes zijn op zich interessant en belangrijk, maar ze zijn niet essentieel voor het oefenen van de verschillende houdingen. Voel je vrij om ze over te slaan, maar neem jezelf voor om op een bepaald moment terug te bladeren en ze te lezen. Je zult jezelf dankbaar zijn!

Wie wij denken dat jij bent

We zijn hier niet om je te beoordelen, maar we zijn uitgegaan van een aantal algemene veronderstellingen over jou als lezer. Ten eerste nemen we aan dat je geïnteresseerd bent in de voordelen van het beoefenen van yoga. Ten tweede gaan we ervan uit dat je niet veel (of helemaal geen) ervaring met yoga hebt. Ten slotte denken we dat je nieuwsgierig bent en graag meer wilt weten. Dat is alles. Niets ingewikkelds. Als je binnen een van deze categorieën valt, is Yoga voor Dummies, 2e editie, iets voor jou!

Hoe dit boek in elkaar zit

Dit boek is ingedeeld volgens het kenmerkende ontwerp van alle voor Dummies-boeken. Het geeft antwoord op alle belangrijke vragen die je moet weten om op een succesvolle manier yoga te beoefenen.

Yoga voor Dummies, 2e editie is heel praktisch opgedeeld in vijf delen. Hieronder vind je wat je in die delen tegenkomt:

Deel I: Een goede start maken met yoga

Dit eerste deel maakt de weg vrij voor de besprekingen en oefeningen die volgen en er worden enkele beginselen besproken die je moet weten voor je met de houdingen begint. In hoofdstuk 1 leggen we uit wat yoga is en rekenen we af met een aantal wijdverbreide misverstanden over yoga. We introduceren ook de vijf basisbenaderingen en de twaalf belangrijkste takken van yoga, en we bekijken hoe die zich verhouden tot je gezondheid en welzijn. In hoofdstuk 2 geven we je nuchter en praktisch advies over hoe je yoga in de praktijk kunt beoefenen, waarbij we je laten zien hoe je dat op een veilige en effectieve manier doet. We geven vooral antwoord op al je vragen over het deelnemen aan yogalessen in een groep en over het in je eentje beoefenen van yoga. In hoofdstuk 3 bespreken we alles wat je nodig hebt om je voor te bereiden op een yogasessie, waaronder het in de juiste gemoedstoestand raken. In hoofdstuk 4 wordt de kunst van de ademhaling, die essentieel is voor een geslaagde yogabeoefening, geïntroduceerd. In hoofdstuk 5 leggen we het belang uit van de juiste ademhaling; tijdens het uitvoeren van de yogahoudingen en als zelfstandige discipline.

Deel II: Oefeningen voor een betere gezondheid

In het tweede deel duiken we rechtstreeks in de yogahoudingen. In hoofdstuk 6 tot en met 13 ontdek je achtereenvolgens zittende houdingen, staande houdingen, evenwichtsoefeningen, speciale oefeningen voor je buik, omkeringen, buigingen en draaiingen, en de populaire dynamische beweging met de naam ‘Zonnegroet’. In hoofdstuk 14 begeleiden we je bij een korte, beproefde sessie die voor beginners is ontworpen.

Deel III: Creatief met yoga

Hoofdstuk 15 helpt je bij het variëren van de oefeningen, en geeft je de formule voor het ontwerpen van complete trainingen van verschillende duur, en richtlijnen om te zorgen dat je beoefening zowel plezierig als veilig is. In hoofdstuk 16, 17 en 18 verdiepen we ons in yoga voor verschillende leeftijden en fasen (van zwangerschap tot de gevorderde leeftijd). We geven richtlijnen, stellen houdingen voor en beschrijven sessies zodat alle potentiële yogi’s en yogini’s iets van hun gading kunnen vinden. In hoofdstuk 19 bespreken we het gebruik van hulpmiddelen en bekijken we eenvoudige hulpmiddelen, zoals muren, stoelen, blokken, om de beoefening van houdingen te vergemakkelijken.

Deel IV: Yoga als levensstijl

Wanneer je yoga als manier van leven aanneemt, gaat de beoefening de ervn hele dag door. In dit deel leggen we uit hoe je dat bereikt en waarom deze keuze verstandig is. Zoals we laten zien in hoofdstuk 20 heeft yoga veel invloed op een positieve geestelijke houding ten opzichte van werk, vrije tijd, voeding, gezin en andere mensen. In hoofdstuk 21 introduceren we de kunst van het mediteren. Wanneer je de houdingen beschouwt als de ruggengraat van yoga, is meditatie het hart. Regelmatig mediteren brengt je in contact met het plezier en de rust: de natuurlijke toestand van je geest. In hoofdstuk 22 wordt gekeken naar het gebruik van yoga als therapie om om te gaan met veel voorkomende pijntjes en kwalen. We tonen veilige houdingen om rugpijn te verlichten. We geven je ook een vijfstappenprogramma waarmee je chronische rugpijn kunt voorkomen zodat je je levensstijl kunt voortzetten in plaats van beknotten. We bespreken ook hoe je een goede yogatherapeut kunt vinden.

Deel V: Het deel van de tientallen

Alle Voor Dummies-boeken bevatten het onderdeel ‘Het deel van de tientallen’ en dit boek is geen uitzondering. Hier geven we je toptienlijstjes die je voorzien van handige en praktische informatie. In hoofdstuk 23 geven we bijvoorbeeld belangrijke tips over een geslaagde en plezierige beoefening van yoga met de nadruk op ontspanning. In hoofdstuk 24 vind je een opsomming van tien goede redenen om aan yoga te doen.

We moedigen je aan om yoga verder te onderzoeken, en daarom vind je in de bijlage achter in dit boek de nodige bronnen om je daarbij te helpen. We behandelen vooraanstaande organisaties, noemen een aantal van de beste websites, boeken en tijdschriften over de verschillende aspecten van yoga.

Pictogrammen in dit boek

Door het hele boek heen zie je kleine afbeeldingen in de kantlijn. Je kunt deze pictogrammen als handige aanwijzingen gebruiken voor informatie die je niet wilt vergeten (of in sommige gevallen, helemaal niet wilt lezen).

Hieronder vind je een lijst met de pictogrammen die in dit boek gebruikt worden:

Dit pictogram verwijst je naar handige informatie die je yogareis een stuk soepeler kan laten verlopen.

Zorg ervoor dat je de informatie die door dit pictogram gemarkeerd wordt niet overslaat; het wijst op mogelijke gevaren die je wilt vermijden.

Dit pictogram markeert technische weetjes die interessant zijn, maar niet nodig zijn om yoga te begrijpen. Maar misschien maak je de volgende keer bij een etentje indruk op je vrienden.

De alinea’s die naast dit teken staan zijn absoluut de moeite waard. Misschien wil je ze ergens opschrijven of ze in het boek omcirkelen om ze later nog eens te lezen.

Hoe verder

We hebben Yoga voor Dummies, 2e editie opgezet als een inleidend boek en als naslagwerk voor de beginneling. Je kunt de hoofdstukken achter elkaar lezen en samen met ons oefenen of je slaat het boek hier of daar open en leest de zaken waar je op dat moment geïnteresseerd in bent, bijvoorbeeld hoe je de yogastijl of yogaklas vindt die op jouw behoeften aansluit of welke handige hulpmiddelen je kunt gebruiken om je oefeningen gemakkelijker te maken.

Als yoga nieuw voor je is, raden we je aan wat tijd te spenderen aan de inhoudsopgave. Of misschien wil je het boek vluchtig doorbladeren om een algemeen beeld te krijgen van hoe het boek in elkaar zit en wat onze benadering van yoga is.

Is yoga niet nieuw voor je en wil je simpelweg je kennis opfrissen, dan kun je dit boek ook gebruiken als een betrouwbare gids waarin je de antwoorden op jouw vragen vindt. Blader gewoon naar de index om de gewenste informatie te zoeken of bekijk de bijlage waarin wordt verwezen naar verschillende bronnen van informatie over specifieke onderwerpen die met yoga te maken hebben. Waar wacht je nog op? Aan de slag!

Hoofdstuk 1: Yoga: wat je moet weten

In dit hoofdstuk

Mythen rond yoga ontzenuwen

Het woord yoga ontcijferen

De hoofdtakken, -stijlen en -benaderingen van yoga onderzoeken

De yogaprincipes van zijn begrijpen

Controle krijgen over je geest, lichaam, gezondheid en leven met yoga

Twintig of dertig jaar geleden werd het woord yoga door sommigen nog al eens verward met yoghurt. Tegenwoordig is het begrip yoga helemaal ingeburgerd. Het feit dat vrijwel iedereen het woord wel eens heeft gehoord, betekent echter niet dat ze precies weten wat het inhoudt. Er bestaan nog steeds veel misvattingen, zelfs onder degenen die yoga beoefenen. Dus in dit hoofdstuk helderen we de verwarring rond het begrip op en leggen we uit wat yoga echt is en welke invloed het heeft op je gezondheid en welzijn. We laten je ook zien dat yoga, met zijn vele takken en benaderingen, echt iets te bieden heeft voor iedereen.

Wat je leeftijd, gewicht, lenigheid of geloofsovertuiging ook moge zijn, je kunt yoga beoefenen en er baat bij hebben. Hoewel yoga oorspronkelijk uit India komt, kan iedereen ter wereld het beoefenen.

Het ware karakter van yoga begrijpen

Telkens wanneer iemand je vertelt dat yoga gewoon dit of gewoon dat is, moet je je ‘onzinalarm’ af laten gaan. Yoga is te gecompliceerd om terug te brengen tot één ding. Yoga lijkt op een wolkenkrabber met heel veel verdiepingen en veel kamers op elk niveau. Yoga is niet gewoon gymnastiek, fitness, conditietraining of een manier om je gewicht op peil te houden. Het is niet gewoon een techniek om stress tegen te gaan, gewoon meditatie of gewoon een spirituele traditie uit India.

Yoga is al deze dingen en nog veel meer. (Dat kun je ook wel verwachten van een traditie die al vijfduizend jaar bestaat.) Yoga behelst lichaamsoefeningen die op gymnastiek lijken en die zelfs zijn overgenomen door de westerse gymnastiek. Deze houdingsoefeningen helpen je fit te worden of te blijven, je gewicht op peil te houden en je stressniveau te verlagen. Yoga biedt ook een grote variëteit aan meditatieoefeningen en ademhalingstechnieken die je longen trainen en je zenuwen tot bedaren brengen of je hersenen en de rest van je lichaam opladen met heerlijke energie.

Je kunt yoga ook gebruiken als een efficiënt systeem van gezondheidszorg dat zijn nut zowel voor het herstellen als voor het handhaven van gezondheid heeft bewezen. Yoga raakt steeds meer geaccepteerd in de medische wereld; steeds meer artsen raden hun patiënten yoga aan, niet alleen voor stressverlaging, maar ook als gezonde vorm van training en als lichamelijke therapie (vooral voor de rug en knieën).

Maar yoga is zelfs meer dan een systeem voor preventieve of genezende gezondheidszorg. Yoga benadert gezondheid vanuit een breed, holistisch perspectief dat nu eindelijk weer ontdekt is door de avant-garde van de geneeskunst. Dat perspectief houdt rekening met de enorme invloed van de geest – je psychologische houding – op je lichamelijke gezondheid.

Eenheid vinden

Het woord yoga komt uit de oude taal Sanskriet, dat werd gesproken door de traditionele religieuze elite van India, de brahmanen. Yoga betekent ‘eenheid’ of ‘integratie’ en ‘discipline’; het systeem yoga wordt dus een verenigende of integrerende discipline genoemd. Yoga streeft naar eenheid op verschillende niveaus. Ten eerste probeert yoga je lichaam en geest te verenigen, iets wat mensen maar al te vaak scheiden. Sommige mensen hebben totaal geen contact met hun lichaam. Ze kunnen hun voeten niet voelen op de grond onder hen, alsof ze als geesten boven hun lichaam zweven. Ze zijn niet in staat om te gaan met de gewone druk van het dagelijks leven en storten in zodra ze met stress te maken krijgen. Vaak zijn ze verward en begrijpen ze hun eigen emoties niet. Ze zijn bang van het leven en erg kwetsbaar in emotioneel opzicht.

Yoga probeert ook de rationele geest en de emoties te verenigen. Veel mensen kroppen hun emoties op en drukken hun echte gevoelens weg; in plaats daarvan rationaliseren ze hun gevoelens. Als dat langdurig gebeurt, kan dat ontwijken een serieus gevaar voor de gezondheid worden; als mensen zich er niet van bewust zijn dat ze gevoelens zoals woede onderdrukken, vreet die woede hen van binnenuit op.

Yoga kan je op de volgende manieren helpen met je persoonlijke groei:

Het kan het contact herstellen met je echte gevoelens en je gevoelsleven in balans brengen.

Het kan je helpen jezelf te begrijpen en te accepteren en ervoor zorgen dat je tevreden wordt met wie je bent. Je hoeft dan niet meer te doen alsof of je steeds te beperken tot het spelen van een rol.

Het helpt je om beter met mensen mee te voelen en te communiceren.

Yoga is een krachtig middel voor psychologische integratie. Het maakt je bewust van het feit dat je deel bent van een groter geheel, en niet een eiland dat op zichzelf staat. Mensen gedijen niet in isolatie. Zelfs het meest onafhankelijke individu heeft verplichtingen aan anderen. Nadat geest en lichaam eenmaal gelukkig herenigd zijn, komt de eenheid met anderen vanzelf. De ethische principes van yoga zijn allesomvattend, en moedigen je aan verwantschap te zoeken met alles en iedereen. In hoofdstuk 20 gaan we hier verder op in.

Jezelf vinden: ben je een yogi of yogini?

Iemand die de discipline van het in balans brengen van lichaam en geest via yoga beoefent, wordt traditioneel een yogi (mannelijk) of een yogini (vrouwelijk) genoemd. In dit boek gebruiken we beide termen willekeurig. Als alternatief wordt ook de term yogabeoefenaar gebruikt. In dit boek is het beoefenen van yogahoudingen een stap in de goede richting, maar iemand wordt er geen yogi of yogini van. Daarvoor moet je yoga omarmen als zelftransformerende spirituele methode. Een yogi of yogini die yoga echt helemaal onder de knie heeft, wordt een yogameester genoemd. Als een yogameester ook lesgeeft (wat ze niet allemaal doen), wordt hij of zij traditioneel een goeroe genoemd. Het woord goeroe (afkomstig uit het Sanskriet) betekent letterlijk ‘gewichtige’. Volgens traditionele esoterische bronnen betekent de lettergreep goe ‘spirituele duisternis’ en roe ‘wegnemen’. Een goeroe is dus een leraar die zijn leerling van het donker naar het licht leidt.

Er zijn weinig westerlingen die zich yogameester mogen noemen. Dat komt omdat yoga nog steeds een relatief jonge beweging in het Westen is. Wees dus voorzichtig met degenen die beweren verlicht te zijn of de titel goeroe te hebben gekregen. Maar er zijn genoeg bekwame leermeesters of instructeurs buiten het Indiase thuisland te vinden, die het niveau hebben om les te geven in yoga en die beginners de helpende hand kunnen bieden. In dit boek hopen wij precies dat voor jou te doen.

Je mogelijkheden nagaan: de acht hoofdtakken van yoga

Wanneer je de yogatraditie in vogelvlucht bekijkt, zie je een stuk of twaalf ontwikkelingslijnen die weer uiteenvallen in kleinere lijnen. Probeer je yoga voor te stellen als een gigantische boom met acht takken: elke tak heeft zijn eigen unieke kenmerken, maar is onderdeel van dezelfde boom. Tussen al die mogelijkheden is er ongetwijfeld een die aansluit op jouw persoonlijkheid, manier van leven en doelstellingen. In dit boek richten we ons op hatha-yoga, de populairste tak van yoga, maar we vervallen niet in de veel gemaakte fout om deze tak te reduceren tot puur fysieke fitheidstraining. We gaan het dus ook hebben over meditatie en de spirituele aspecten van yoga.

Dit zijn de zeven belangrijkste takken van yoga, in alfabetische volgorde:

bhakti-yoga (bak-tie): de yoga van toewijding

hatha-yoga (hat-haa): de yoga van fysieke discipline

jnana-yoga (djaa-naa): de yoga van wijsheid

karma-yoga (kar-maa): de yoga van zichzelf overstijgende actie

mantra-yoga (man-traa): de yoga van effectief geluid

raja-yoga (raa-jaa): de koninklijke yoga

tantra-yoga (inclusief laya-yoga en kundalini-yoga)(tan-traa): de yoga van continuïteit.

Aan deze lijst moeten we als zelfstandige tak guru-yoga (goe-roe) toevoegen, de yoga van trouw aan een yogameester.

De zeven takken en guru-yoga worden in de volgende paragrafen besproken.

Bhakti-yoga: de yoga van toewijding

Beoefenaars van bhakti-yoga geloven dat een opperwezen (het goddelijke) hun leven op een hoger plan brengt, en ze voelen zich aangesproken om zich te verbinden met of zelfs compleet op te gaan in dat opperwezen via uitingen van toewijding. Bij bhakti-yoga horen oefeningen als het brengen van bloemoffers, het zingen van hymnes en het denken over het goddelijke.

Je verlicht voelen

Om een idee te krijgen van de aard van verlichting, ga je zo stil mogelijk in een warme kamer zitten, met je handen op schoot. Voel nu de huid over heel je lichaam; de huid is de grens die je lichaam scheidt van de lucht die het omhult. Naarmate je je bewust wordt van de sensaties van je lichaam, moet je extra aandacht besteden aan de verbinding tussen je huid en de lucht. Na een tijdje realiseer je je dat er eigenlijk geen scherpe grens tussen je huid en de lucht buiten jou is. In je verbeelding kun je je nu steeds verder buiten je huid in de omringende ruimte begeven. Waar eindig jij en waar begint de ruimte? Deze ervaring kan je een gevoel geven van de alomvattende uitgestrektheid van verlichting, die geen grenzen kent.

Hatha-yoga: de yoga van fysieke discipline

Bij alle takken van yoga wordt gestreefd naar hetzelfde einddoel: verlichting (zie hoofdstuk 21), maar hatha-yoga benadert dit doel via het lichaam in plaats van via de geest of de emoties. De beoefenaars van hatha-yoga geloven dat het bereiken van de hogere stadia van meditatie en daar voorbij vrijwel alleen mogelijk is als ze hun lichaam op de juiste manier zuiveren en voorbereiden; als dat niet het geval is, zou een poging vergelijkbaar zijn met het beklimmen van de Mount Everest zonder de benodigde training en uitrusting. In dit boek richten we ons op deze specifieke tak van yoga.

Hatha-yoga is veel meer dan de beoefening van houdingen, die tegenwoordig zo populair is. Zoals elke vorm van authentieke yoga is het een spiritueel pad.

Jnana-yoga: de yoga van wijsheid

Jnana-yoga draagt het ideaal van het non-dualisme uit: de realiteit is enkelvoudig en de waarneming van talloze verschillende fenomenen is een standaardmisvatting. Hoe zit het met de stoel of de bank waarop je zit? Zijn die niet echt? En hoe zit het met het licht dat op je netvlies valt? Is dat niet echt? Jnana-yogameesters beantwoorden deze vragen door te zeggen dat al deze zaken echt zijn op je huidige bewustzijnsniveau, maar ze zijn uiteindelijk niet echt als aparte of gescheiden zaken. Wanneer je verlichting hebt bereikt, smelt alles samen en word je één met de onsterfelijke geest.

Karma-yoga: de yoga van zichzelf overstijgende actie

Het belangrijkste principe van karma-yoga is onzelfzuchtig en integer te handelen, zonder gebonden te zijn. Beoefenaars van karma-yoga geloven dat alle handelingen – lichamelijke, geestelijke of het gesproken woord – verstrekkende gevolgen hebben waarvoor ze de volle verantwoordelijkheid moeten nemen.

Mantra-yoga: de yoga van effectief geluid

Bij mantra-yoga wordt gebruikgemaakt van geluid om het lichaam te harmoniseren en de geest te concentreren. Deze vorm werkt met mantra’s, die kunnen bestaan uit een lettergreep, een woord of een groepje woorden. Traditioneel ontvangen de beoefenaars een mantra van hun leraar bij een formele inwijding. Ze worden gevraagd de mantra zo vaak mogelijk te herhalen en hem geheim te houden. Veel westerse leraren vinden die inwijding niet nodig en vinden dat elke geluid geschikt is. Je kunt zelfs een woord uit het woordenboek kiezen, bijvoorbeeld liefde, vrede of geluk, maar vanuit een traditioneel oogpunt zijn dergelijke woorden, strikt genomen, geen mantras.

Goed karma, slecht karma, geen karma

Het begrip karma, afkomstig uit het Sanskriet, betekent letterlijk ‘handeling’. Het staat voor activiteit in het algemeen, maar ook voor de ‘onzichtbare handeling’ van het noodlot. Volgens yoga heeft elke lichaamsactiviteit, spraakhandeling en activiteit van de geest zichtbare en ook verborgen gevolgen. Soms zijn de verborgen gevolgen – het noodlot – veel belangrijker dan de duidelijke onaangename gevolgen. Je moet karma niet beschouwen als het blinde noodlot. Je bent altijd vrij om keuzen te maken. Het doel van karma-yoga is te regelen hoe je handelt in de wereld, zodat je ophoudt gebonden te worden door je karma. De beoefenaars van karma-yoga streven er niet alleen naar om slecht (zwart) karma te voorkomen, maar gaan ook verder dan goed (wit) karma naar helemaal geen karma meer.

Raja-yoga: de koninklijke yoga

Raja-yoga betekent letterlijk ‘koninklijke yoga’ en staat ook bekend als klassieke yoga.

Wanneer je lang genoeg onder yogastudenten bent geweest, heb je ze waarschijnlijk wel eens horen praten over het achtvoudige pad, zoals beschreven in de Yoga Sutra van Patanjali, het standaardwerk van raja-yoga. Een andere naam voor deze yogatraditie is ashtanga-yoga (uitgesproken als asj-tang-gaa), ‘yoga met acht ledematen’: van ashta (acht) en anga (lidmaat). (Verwar deze traditie niet met de yogastijl die bekend is onder de naam ashtanga-yoga, die we zullen bespreken in ‘De belangrijkste stijlen van hatha-yoga onder de loep nemen’ verderop in dit hoofdstuk). De acht ledematen van deze beroemde, traditionele benadering, die bedoeld is om tot verlichting of bevrijding te leiden, zijn de volgende:

Yama (jaa-maa): morele discipline, bestaande uit non-agressie, waarheidslievend zijn, niet stelen, kuis en onbaatzuchtig zijn (ga naar hoofdstuk 20 voor uitleg van deze vijf deugden).

Niyama (nie-yaa-maa): zelfbeheersing, bestaande uit de vijf methoden voor puurheid, tevredenheid, soberheid, zelfonderzoek en toewijding aan een hoger doel.

Asana (a-saa-naa): houding, die twee standaarddoelen dient: meditatie en gezondheid.

Pranayama (pra-naa-yaa-maa): beheersing van de ademhaling, die je geestelijke energie verhoogt en in balans brengt, waardoor je gezondheid en mentale concentratie bevorderd worden.

Pratyahara (pra-tja-haa-raa): zintuiglijke remming, die je bewustzijn naar binnen richt om je geest voor te bereiden op de verschillende stadia van meditatie.

Dharana (da-raa-naa): concentratie, of uitgebreide geestelijke aandacht, die essentieel is voor yogameditatie.

Dhyana (die-jaa-naa): meditatie, de belangrijkste beoefening van een hogere yoga (deze en de volgende oefening worden verder besproken in hoofdstuk 21).

Samadhi (sa-maa-die): gelukzaligheid, of de ervaring waarin je innerlijk één wordt met het onderwerp van je contemplatie (overpeinzing). Deze toestand wordt overtroffen door werkelijke verlichting, of spirituele bevrijding.

De heilige lettergreep OM

De bekendste traditionele mantra, die zowel door hindoes als door boeddhisten wordt gebruikt, is de heilige lettergreep om (uitgesproken als ommm, met een lange o). Het is het symbool van de absolute werkelijkheid: het Zelf of de geest. De mantra bestaat uit de letters a, u, m, en het nasaal neuriën van de letter m. De a komt overeen met het ontwaakstadium, de u met het droomstadium, de m met het stadium van diepe slaap en het neuriënde geluid vertegenwoordigt de ultieme werkelijkheid. In hoofdstuk 21, dat gaat over meditatie, introduceren we verschillende andere traditionele mantra’s.

Tantra-yoga: de yoga van continuïteit

Tantra-yoga is de meest ingewikkelde en meest verkeerd begrepen tak van yoga. In het Westen en in India wordt tantra-yoga vaak verward met ‘gespiritualiseerde’ seks. Hoewel in sommige (zogenaamde linkshandige) scholen van tantra-yoga seksuele rituelen worden gebruikt, is dit geen gangbare praktijk in de meeste (zogenaamde rechtshandige) scholen. Tantra-yoga is eigenlijk een strikt spirituele discipline, waarbij tamelijk ingewikkelde rituelen en gedetailleerde visualisaties van godheden een rol spelen. Deze godheden zijn visioenen van het goddelijke of het equivalent van de engelen uit het christendom en worden aangeroepen om het yogaproces van contemplatie te helpen.

Een andere naam voor tantra-yoga is kundalini-yoga (uitgesproken als koen-da-lie-nie). Die laatste naam, die ‘zij die kronkelt’ betekent, zinspeelt op de geheime ‘slangenkracht’ die tantra-yoga wil activeren: de latente spirituele energie die opgeslagen is in het menselijk lichaam. Als je nieuwsgierig bent naar dit aspect van yoga, wil je misschien het autobiografische verslag van Gopi Krishna lezen of mijn (Georg) Tantra: The Path of Ecstasy (Shambhala). Opmerking: kundalini-yoga is ook de naam van een hatha-yogastijl; deze bespreken we in ‘De belangrijkste stijlen van hatha-yoga onder de loep nemen’ verderop in dit hoofdstuk.

Guru-yoga: de yoga van trouw aan een meester

Bij guru-yoga is je leraar het middelpunt van spirituele oefeningen. Zo’n leraar moet verlicht zijn of tenminste dicht bij verlichting zijn (zie hoofdstuk 21 voor meer informatie over verlichting). Je wordt gevraagd je goeroe te eren en te mediteren totdat je met hem of haar samensmelt. Aangezien de goeroe wordt beschouwd als degene met de ultieme werkelijkheid, verdubbelt deze samensmelting zijn of haar spirituele bewustzijn in jou.

Smelt echter niet te snel samen! Dit type yoga is relatief zeldzaam in het westen, dus benader het zeer voorzichtig om mogelijke exploitatie te vermijden.

De belangrijkste stijlen van hatha-yoga onder de loep nemen

Op zijn reis van de oudheid naar de moderne tijd heeft yoga veel veranderingen ondergaan. Eén hiervan was hatha-yoga, dat rond 1100 n.Chr. opkwam. De belangrijkste aanpassingen werden gedaan in de laatste paar decennia, vooral om tegemoet te komen aan de behoeften van westerse leerlingen. Van de vele stijlen van hatha-yoga die er tegenwoordig zijn, zijn de volgende het bekendst:

Iyengar-yoga, de meest erkende benadering van hatha-yoga, werd ontwikkeld door B.K.S. Iyengar, de zwager van de beroemde T.S. Krishnamacharya (1888-1989) en oom van T.K.V. Desikachar. Deze stijl wordt gekenmerkt door een precieze uitvoering en het gebruik van verschillende hulpmiddelen. Iyengar heeft duizenden leraren opgeleid, van wie er veel in de Verenigde Staten werken. Zijn Ramamani Iyengar Memorial Yoga Institute, dat werd opgericht in 1974 en is opgedragen aan zijn overleden vrouw Ramamani, bevindt zich in Pune in India.

Viniyoga (uitgesproken als vie-nie jo-gaa) is de benadering die ontwikkeld is door Shri Krishnamacharya en voortgezet is door zijn zoon T.K.V. Desikachar. De nadruk ligt op de adem en op het beoefenen van yoga volgens je eigen individuele behoeften en mogelijkheden. In de Verenigde Staten is viniyoga nu verbonden met Gary Kraftsow en het American Viniyoga Institute (AVI); Desikachar heeft samen met zijn zoon Kausthub zijn benadering uitgebreid binnen de nieuwe overkoepelende organisatie van de Krishnamacharya Healing and Yoga Foundation (KHYF), waarvan het hoofdkwartier in Chennai (voormalig Madras) in India ligt. Als docent van de bekende yogameesters B.K.S. Iyengar, K. Pattabhi Jois en Indra Devi, heeft T.S. Krishnamacharya voor een echte hatha-yogarevolutie gezorgd, die nog steeds terrein wint in de wereld.

Ashtanga-yoga is ontstaan door Shri Krishnamacharya en werd onderwezen door K. Pattabhi Jois, die in 1915 werd geboren, maar een moderne kijk op yoga had die veel enthousiaste westerse studenten naar zijn instituut voor ashtanga-yoga in Mysore in India lokte tot zijn dood in 2009. Hij was een belangrijke volgeling van T.S. Krishnamacharya, die hem waarschijnlijk heeft geïnstrueerd de sequenties die bekendstaan als ashtanga, of poweryoga te doceren. Deze stijl is met afstand de meest atletische van de drie versies van hatha-yoga. De stijl gaat terug naar T.S. Krishnamacharya en combineert houdingen met ademhaling. Ashtanga-yoga wijkt af van Patanjali’s achtvoudige pad (ook ashtanga-yoga genoemd), hoewel het dezelfde theoretische grondslag heeft. (We bespreken de ashtanga-yogatraditie in ‘Je mogelijkheden nagaan: de acht hoofdtakken van yoga’ eerder in dit hoofdstuk.)

Poweryoga is een generieke term voor elke stijl die ashtanga-yoga nauw volgt, maar geen vaste serie houdingen heeft. Het legt de nadruk op lenigheid en kracht en was voornamelijk verantwoordelijk voor de introductie van yogahoudingen in sportscholen. Beryl Bender Birch, Bryan Kest, Baron Baptiste en Sherri Baptiste Freeman zijn alle nauw verbonden met poweryoga. Op soortgelijke wijze zijn vinyasa-yoga en flow-yoga, ontwikkeld door Ganga White en Tracey Rich, ook variaties van ashtanga-yoga.

Anasura-yoga, met sterke wortels in iyengar-yoga, is binnen korte tijd zeer populair geworden. Het werd in 1997 ontwikkeld door de Amerikaanse yogaleraar John Friend en de aantrekkingskracht ligt in de op het hart gerichte benadering. Anusara-yoga is gebaseerd op de drie A’s (attitude (gedrag), alignment (in lijn brengen) en action (actie)) en probeert ‘gratie’ (anusara) in een houding te brengen en daarmee hatha-yoga een spirituele kracht te geven.

Kripalu-yoga, geïnspireerd door Swami Kripalvananda (1913-1981) en ontwikkeld door zijn volgeling Yogi Amrit Desai, is een yogavorm die drie stadia kent en toegesneden is op de behoeften van westerse studenten. Het eerste stadium legt de nadruk op een juiste houding en op de coördinatie van ademhaling en bewegingen; je houdt de houdingen slechts kort aan. Het tweede stadium voegt meditatie toe aan de oefeningen en de houdingen worden langer aangehouden. In het laatste stadium wordt het oefenen van houdingen een spontane ‘meditatie in beweging’.

Integral-yoga werd ontwikkeld door Swami Satchidananda (1914-2002), een student van de beroemde Swami Sivananda uit Rishikesh in India. Swami Satchidananda maakte zijn debuut op het Woodstock-festival in 1969, waar hij de babyboomers leerde om herhaaldelijk om te zingen. Zijn leer heeft in de loop der jaren duizenden studenten aangetrokken. Zoals de naam al suggereert, is het doel van deze stijl het integreren van de verschillende aspecten van lichaam en geest via een combinatie van houdingen, ademhalingstechnieken, diepe ontspanning en meditatie.

Sivananda-yoga is de creatie van de overleden Swami Vishnudevananda (1927-1993), ook een discipel van Swami Sivananda, die in 1959 het Sivananda Yoga Vedanta Center in Montreal oprichtte. Hij heeft meer dan zesduizend docenten opgeleid en er zijn talloze sivananda-centra overal ter wereld. Deze stijl omvat een serie van twaalf houdingen, de Zonnegroetreeks, ademhalingsoefeningen, ontspanningstechnieken en het zingen van mantra’s.

Ananda-yoga is verankerd in de leer van Paramahansa Yogananda (1893-1952) en is ontwikkeld door een van zijn leerlingen, Swami Kriyananda (Donald Walters). Deze zachte stijl bereidt de leerling voor op meditatie en de onderscheidende kenmerken van de stijl zijn de stille bekrachtigingen of bevestigingen die gekoppeld zijn aan het aanhouden van houdingen. Binnen deze stijl vallen de unieke stimulerende oefeningen van Yogananda, die het eerst ontwikkeld zijn in 1917 en waarbij de energie van het lichaam (levenskracht) bewust naar de verschillende organen en ledematen. gestuurd wordt.

Kundalini-yoga is niet alleen een onafhankelijke benadering van yoga, maar ook de naam van een stijl van hatha-yoga die ontwikkeld is door de Sikh-meester Yogi Bhajan(1929-2004). Het doel ervan is om slangenkracht (kundalini) op te wekken door middel van houdingen, beheersing van de ademhaling, mantra’s zingen en mediteren. Yogi Bhajan, die in 1969 naar de Verenigde Staten kwam, is de stichter en de spirituele leider van Healthy, Happy, Holy Organization (3HO), waarvan het hoofdkwartier in Los Angeles zit en die talrijke vertakkingen heeft over de hele wereld. (We bespreken de benadering van kundalini-yoga in de paragraaf ‘Je mogelijkheden nagaan: de acht hoofdtakken van yoga’ eerder in dit hoofdstuk.)

Hidden Language-yoga is ontwikkeld door de inmiddels overleden Swami Sivananda Radha (1911-1995), een in Duitsland geboren studente van Swami Sivananda. Deze stijl streeft niet alleen naar fysiek welzijn, maar ook naar zelfkennis door het onderzoeken van het symbolisme dat inherent is aan de houdingen. Hidden language-yoga wordt gedoceerd door de docenten van Yasodhara Ashram in British Columbia.

Somatic-yoga is de creatie van Eleanor Criswell, een hoogleraar psychologie aan de Sonoma State University in Californië. Ze doceert sinds het begin van de jaren zestig van de vorige eeuw yoga. Somatic-yoga is een geïntegreerde benadering tot de harmonieuze ontwikkeling van lichaam en geest, gebaseerd op traditionele yogaprincipes en modern psycho-fysiologisch onderzoek. In deze zachte benadering ligt de nadruk op visualisatie, zeer kalme bewegingen in en uit houdingen, bewuste ademhaling, opmerkzaamheid en herhaald ontspannen tussen houdingen.

Moksha-yoga, dat oorspronkelijk was gebaseerd op de stijl van bikram-yoga (zie volgende) en populair is in Canada, gebruikt traditionele houdingen in een verwarmde ruimte en bevat ontspanningsperioden. Het is een voorstander van een groene filosofie.

Bikram-yoga is de stijl die gedoceerd werd door Bikram Choudhury. Choudhury werd bekend als de leraar van Hollywoodsterren. Hij doceert aan het Yoga College of India in Bombay en op andere plekken over de hele wereld, waaronder San Francisco en Tokyo. Deze stijl, met een vaste reeks van 26 houdingen, is behoorlijk energiek en vereist een bepaald niveau van fitheid om mee te kunnen doen, vooral omdat de houdingen bij een hoge temperatuur worden uitgevoerd.

Misschien kom je nog andere yogastijlen tegen, bijvoorbeeld tri-yoga (ontwikkeld door Kali Ray), White lotus-yoga (ontwikkeld door Ganga White en Tracey Rich), Jivamukti (ontwikkeld door Sharon Gannon en David Life), Ishta-yoga (een afkorting voor Integrated Science of Hatha, Tantra, and Ayurveda, ontwikkeld door Mani Finger), Forrest-yoga (een mix van hatha-yoga en ideeën van Amerikaanse indianen, ontwikkeld door Ana Forrest) en Prime of Life-yoga (ontwikkeld door mij [Larry] voor mensen van middelbare leeftijd en ouder.

Hot yoga is niet echt een eigen stijl; het betekent alleen dat de beoefening plaatsvindt in een ruimte met een hoge temperatuur (32 tot 38 graden Celsius). Het verwijst doorgaans naar ashtanga-yoga of bikram-yoga.

Je plekje vinden: vijf basisbenaderingen tot yoga

Sinds yoga naar het westelijk halfrond kwam vanuit thuisland India aan het einde van de negentiende eeuw, heeft yoga verschillende aanpassingen ondergaan. Tegenwoordig wordt yoga beoefend op vijf verschillende manieren:

als methode voor fysieke fitheid en gezondheid;

als sport;

als lichaamsgerichte therapie;

als allesomvattende manier van leven;

als spirituele discipline.

De eerste drie benaderingen worden vaak gegroepeerd in de categorie ‘houdingsyoga’, in tegenstelling tot traditionele yoga (de laatste twee benaderingen). Zoals de naam aangeeft, richt houdingsyoga zich (soms uitsluitend) op yogahoudingen. Traditionele yoga houdt zich aan de traditionele leerstellingen zoals die van oudsher in India worden onderwezen. We bekijken deze vijf basisbenaderingen in de volgende paragrafen.

Yoga als fitheidstraining

De eerste benadering, yoga als fitheidstraining, is de populairste manier waarop de westerlingen yoga beoefenen. Het is ook de meest radicale vernieuwing van de traditionele yoga. Om precies te zijn: het is een nieuwe versie van de traditionele hatha-yoga. Yoga als fitheidstraining is vooral gericht op de lenigheid, souplesse en kracht van het fysieke lichaam. De meeste nieuwkomers bij yoga komen via fitness in aanraking met de grote yogatraditie. Fitheidstraining is zeker een bruikbare ingang tot yoga, maar na een tijdje ontdekken sommige mensen hatha-yoga een diep spirituele traditie is. Vanaf het eerste begin hebben yogameesters de noodzaak van een gezond lichaam benadrukt. Maar ze hebben ook altijd verder gekeken dan het lichaam en de nadruk gelegd op de geest en andere belangrijke aspecten van het bestaan.

Yoga als sport

De benadering van yoga als sport is vooral aanwezig in sommige Latijns-Amerikaanse landen. De beoefenaars ervan, van wie velen uitstekende sportmensen zijn, hebben honderden extreem moeilijke yogahoudingen tot in de perfectie onder de knie en demonstreren hun vaardigheden en prachtige lichaamsbouw in internationale wedstrijden. Maar deze nieuwe sport, die ook als kunstvorm kan worden beschouwd, heeft veel kritiek gekregen uit de hoek van de traditionelere yogabeoefenaars die vinden dat het wedstrijdelement niet past bij yoga. Toch heeft deze sportieve benadering veel gedaan om yoga op de kaart te zetten in sommige delen van de wereld. Wij zien niets kwaads in goedaardige yogawedstrijden, zolang deelnemers op zichzelf gerichte competitie binnen de perken houden.

Het steeds populairdere acro-yoga, waarbij acrobatische bewegingen in combinatie met een partner worden uitgevoerd, valt ook in de categorie ‘yoga als sport’. Alleen de fitste en lenigste mensen zijn in staat deze moderne yogavariant te beoefenen zonder risico op blessures. Puristen hebben moeite met het gebrek aan spirituele en ethische intentie achter deze stijl van hatha-yoga.

Yoga als therapie

Bij de derde benadering, yoga als therapie, worden yogatechnieken toegepast om de gezondheid of het volledig fysiek en mentaal functioneren te herstellen. De laatste jaren zijn een paar westerse yogaleraren begonnen met het gebruik van yoga voor therapeutische doeleinden. Hoewel het idee achter yogatherapie erg oud is, is de naam tamelijk nieuw. Yogatherapie is in feite een totaal nieuwe beroepsdiscipline, die van de kant van de leraar meer opleiding en vaardigheden eist dan het geval is bij gewone yoga. Gewoonlijk is yoga bedoeld voor mensen die niet lijden aan een handicap of een ziekte waarbij behandeling en speciale aandacht is vereist. Yogatherapie richt zich echter juist op deze speciale behoeften. Yogatherapie kan je bijvoorbeeld helpen bij het verlichten van vele, veelvoorkomende klachten. In hoofdstuk 22 zie je bepaalde basisyogatechnieken ter verbetering van problemen met de onder- of bovenrug.

Yoga als manier van leven

Bij yoga als manier van leven komen we op het echte terrein van yoga. Een of twee keer per week een uur yoga is beslist beter dan helemaal geen yoga. En yoga kan enorm veel effect hebben, zelfs wanneer je het alleen beoefent als fitness of als zogenaamde houdingsyoga. Maar het echte potentieel van yoga wordt pas aangeboord wanneer je yoga aanneemt als een manier van leven: yoga leven en elke dag oefenen, of het nu gaat om fysieke oefeningen of om meditatie. Bovenal pas je de wijsheid van yoga toe op het dagelijks leven, en leef je verlicht, dat wil zeggen: bewust. Yoga heeft veel te vertellen over wat en hoe je zou moeten eten, hoe je moet slapen, hoe je moet werken, hoe je met mensen moet omgaan enzovoort. Het biedt een totaal systeem voor bewust en vaardig leven.

In de huidige tijd betekent yoga als manier van leven ook zorg voor het verslechterende milieu, een idee dat vooral aan de orde komt in groene yoga (zie het kader ‘De aarde helen via groene yoga’ in dit hoofdstuk voor meer informatie). Denk niet dat je een yogasuperster moet zijn om yoga als levensstijl te beoefenen. Je kunt vandaag nog beginnen. Je hoeft alleen maar een paar kleine aanpassingen aan te brengen in je dagelijkse routine en je doelstellingen helder voor ogen te hebben. Wanneer je er klaar voor bent, voer je verdere positieve veranderingen door; stap voor stap. Zie hoofdstuk 20 voor informatie over hoe je meer yoga in je dag kunt krijgen.

Yoga als spirituele discipline

Yoga als levensstijl (zie vorige paragraaf) bekommert zich om gezond, heilzaam, functioneel en weldadig leven. Yoga als spirituele discipline, de vijfde en laatste benadering, houdt zich bezig met al die dingen plus het traditionele ideaal van verlichting, dat wil zeggen: je spirituele kant ontdekken. Deze benadering wordt vaak gelijkgesteld aan traditionele yoga. (We bespreken de weg naar verlichting in hoofdstuk 21.)

Het woord spiritueel wordt de laatste tijd vaak misbruikt, dus we moeten uitleggen wat we hier met het woord bedoelen. Spiritueel stamt van het Latijnse woord spiritus (geest): je ultieme aard, wie je echt bent. In de yogaleer wordt dit de atman (uitgesproken als at-man) of purusha (poe-roe-sjaa) genoemd.

Volgens de niet-dualistische (gebaseerd in één realiteit) yogaleer is de spirituele geest een en dezelfde in alle wezens en dingen. Hij heeft geen vorm, is onsterfelijk, bovenbewust en onvoorstelbaar hemels. Hij is transcendentaal, omdat hij buiten het beperkte lichaam en het beperkte verstand bestaat. Je ontdekt de geest volledig op het moment van je verlichting.

Wat de meeste benaderingen tot yoga gemeen hebben

De meeste traditionele of traditiegeoriënteerde benaderingen tot yoga delen twee wezenlijke kenmerken, het kweken van bewustzijn en ontspanning.

Bewustzijn is het buitengewoon menselijke vermogen om je aandacht ergens volledig op te richten, om bewust aanwezig te zijn en om opmerkzaam te zijn. Yoga is aandachtstraining. Om te laten zien wat we bedoelen, moet je deze oefening doen: concentreer je de komende minuut op je rechterhand. Dat wil zeggen: voel je rechterhand en doe verder niets. De kans is groot dat je gedachten al na een paar seconden afdwalen. Yoga vraagt je je aandacht te beteugelen wanneer deze afdwaalt.

Ontspanning is het bewust loslaten van onnodige en daardoor ongezonde spanning in het lichaam.

Bewustzijn en ontspanning gaan hand in hand in yoga. Zonder die twee elementen zijn de oefeningen gewone oefeningen, geen yogaoefeningen.

Aan bewustzijn en ontspanning wordt vaak bewuste ademhaling toegevoegd als derde wezenlijke oefening. Normaal gesproken verloopt je ademhaling automatisch. Bij yoga maak je je bewust van deze handeling, waardoor ademhaling een krachtig hulpmiddel wordt voor het trainen van je lichaam en je geest. In hoofdstuk 5 vind je meer informatie over deze aspecten van yoga.

Iets voor niets?

Je haalt uit yoga wat je erin stopt. Een computerterm die zeer relevant is voor yogabeoefening is gigo, wat garbage in, garbage out (‘afval erin, afval eruit’) betekent. In deze term ligt een simpele waarheid besloten: de kwaliteit van een handeling bepaalt de kwaliteit van het effect. Wat je uit een inspanning haalt is slechts zo goed als wat je erin stopt. Met andere woorden:

Verwacht geen gezondheid van junkfood.

Verwacht geen geluk van een beroerde levensinstelling.

Verwacht geen goede resultaten van slechte yogabeoefening.

Verwacht niet iets van niets.

Yoga is een krachtig hulpmiddel, maar je moet er mee leren omgaan. Je kunt de nieuwste supercomputer kopen, maar als je hem alleen gebruikt als typemachine, is het ook alleen maar een typemachine.

Gezondheid, helen en yoga

De bron van je gezondheid en welzijn ligt in jezelf. Artsen, therapeuten of medicijnen kunnen je door grote crises loodsen, maar in eerste instantie ben je zelf verantwoordelijk voor je gezondheid en je welzijn. In de volgende paragrafen lees je hoe yoga je helpt de innerlijke kracht op te brengen voor een verantwoordelijk en wijs leven.

Wat is gezondheid? De meeste mensen beantwoorden deze vraag door te zeggen dat gezondheid het tegenovergestelde is van ziekte. Maar gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte. Het is een positieve staat van zijn. Gezondheid is heelheid. Gezond zijn betekent niet alleen een goed functionerend lichaam en een gezonde geest bezitten, maar ook sprankelen van leven, wezenlijk verbonden zijn met je sociale en fysieke omgeving. Gezond zijn betekent ook gelukkig zijn.

Aangezien leven een constante beweging is, kun je van gezondheid niet verwachten dat deze statisch is. Vandaag de dag is gezondheid steeds moeilijker te bereiken omdat de omgeving zeer giftig is geworden. Perfecte gezondheid is een illusie. In de loop van je leven kun je onvermijdelijke schommelingen in je gezondheid verwachten; zelfs een snee in je vinger kan de balans tijdelijk verstoren. Je lichaam reageert op de snee door alle benodigde biochemische krachten aan te wenden om zichzelf te genezen. Het regelmatig beoefenen van yoga kan optimale omstandigheden creëren om jezelf te genezen. Je bereikt een basisgezondheid met een verbeterd immuunsysteem dat je in staat stelt langer gezond te blijven en sneller te herstellen.

Yoga draait meer om helen of herstellen dan om genezen. Net als een goede arts houdt yoga rekening met diepere oorzaken in plaats van oppervlakkige symptomen te behandelen. Deze oorzaken zijn meestal te vinden in de geest, in de manier waarop je leeft en hoe je denkt. Daarom stimuleren yogameesters het verwerven van zelfkennis. De meeste mensen zijn passief wanneer het om gezondheid gaat. Ze wachten totdat er iets verkeerd gaat en vervolgens vertrouwen ze op een pil of een arts om het probleem op te lossen. Yoga stimuleert je zelf het initiatief te nemen bij het voorkomen van ziekte en het herstellen of op peil houden van je gezondheid. De controle nemen over je gezondheid heeft niets te maken met zelf doktertje spelen (wat gevaarlijk kan zijn); het gaat er gewoon om dat je de verantwoordelijkheid voor je gezondheid neemt. Een goede arts zal je vertellen dat genezing door de actieve deelname van een patiënt aan het proces veel beter verloopt. Je kunt bijvoorbeeld verschillende soorten medicijnen nemen om een maagzweer te genezen, maar tenzij je leert gezond te eten, goed te slapen, stress te vermijden en het leven wat luchtiger te nemen, is de kans groot dat de maagzweer snel terugkeert. Je moet je manier van leven aanpassen voor diepgaand helen.

Yoga wijst de weg naar geluk, gezondheid en levensomarmende betekenis door te zeggen dat de hoogste betekenis die je kunt vinden voor jezelf uit de bron van vreugde diep in jezelf stamt. Die vreugde of gelukzaligheid is de ware aard van de geest of van het transcendentale zelf (zie de paragraaf ‘Yoga als spirituele discipline’, eerder in dit hoofdstuk). Vreugde is als een driedimensionale lens waarmee de heldere kleuren van het leven worden gevangen en die je motiveert om het leven in al zijn talloze vormen te omarmen.

Je leven in balans brengen met yoga

In de hindoetraditie wordt yoga verklaard als discipline van de balans, een andere manier van het uitdrukken van het ideaal van eenheid via yoga. Alles in jou moet in balans zijn om optimaal te kunnen functioneren. Een onharmonieuze geest is storend op zichzelf, maar vroeger of later kan hij ook voor fysieke problemen zorgen. Een lichaam dat uit balans is, kan je emoties en denkprocessen gemakkelijk in de war brengen. Als je een gespannen relatie met anderen hebt, veroorzaak je niet alleen leed voor hen, maar ook voor jezelf. En wanneer de relatie tot je fysieke omgeving niet harmonieus is, nou, dan roep je serieuze onaangename gevolgen op voor iedereen.

Een prachtige en simpele yogaoefening met de naam ‘De boom’ (beschreven in hoofdstuk 9) is bedoeld om je gevoel van balans te verbeteren en je innerlijke rust te bevorderen. Zelfs wanneer de omstandigheden een boom dwingen scheef te groeien, brengt hij zichzelf altijd weer in balans door een tak te laten groeien in tegenovergestelde richting van waarin hij hangt. In deze oefening sta je stil als een boom, volkomen in balans.

Yoga helpt je om dit principe op je leven toe te passen. Wanneer de eisen en problemen van het leven je dwingen naar een bepaalde kant te buigen, dienen je innerlijke kracht en gemoedsrust als tegenwicht. Wanneer je boven alle tegenslag uitstijgt, kun je nooit ontwortelen.

De aarde helen via groene yoga

De milieucrisis, die met de dag verergert, beweegt er steeds meer yogi’s en yogini’s toe om de ethische yoganormen specifiek op de gezondheid van onze kwijnende planeet toe te passen. Deze groene yogabenadering wordt uitgelegd in mijn (Georgs) en Brenda Feuersteins boek Green Yoga (Traditional Yoga Studies).

Groene yoga is yoga die milieubewustzijn en -activisme in de spirituele oriëntatie opneemt. Het concentreert zich op een diepe eerbied voor al het leven en een levensstijl van vrijwillige eenvoud; het heeft de overtuiging dat de tijd is gekomen om yoga voor meer dan alleen het persoonlijke te laten tellen.

Als je aan de slag wilt met het vergroenen van je yoga, ga dan eens carpoolen of fietsen naar je volgende les of gebruik een milieuvriendelijke yogamat. En consuminder, hergebruik en recycle!