Dit e-boek is voorzien van een verborgen, persoonlijk watermerk.
Het verspreiden of openbaar maken van dit e-boek is niet toegestaan.

This e-book contains a hidden and personal watermark. Distribution is prohibited.

INLEIDING
KLAAR VOOR DE START?

“Game on!”

‘Ik moet binnenkort een training geven voor het middenkader van een non-profitorganisatie. Ze willen de communicatie verbeteren. Wie weet een goede werkvorm?’

‘Ik begeleid een team in vergadertechnieken. Ik heb zelf voldoende materiaal voor een dagdeel, maar ik wil er een volle dag van maken. Wie weet nog goede werkvormen?’

Elke trainer die wel eens op LinkedIn-groepen surft kent deze noodkreten. Ze staan er regelmatig. En er zijn ook altijd trainers die willen helpen en suggesties doen. Prima om inspiratie op te doen, kennis uit te wisselen en elkaar te helpen. Maar… zou je niet liever zelf je werkvorm maken? Trainer zijn is een leuk vak en een goede training ontwikkelen is daar onderdeel van.

Jij hebt de intake gedaan, dus je weet wat er speelt. Jij kent de verwachtingen van de deelnemers en die van de opdrachtgever. Jij weet welk resultaat er bereikt moet worden. Dus jij bent daardoor in staat om hier een passend trainingsprogramma te maken. En vaak bestaat dat uit unieke, op maat gemaakte werkvormen. Waarom zou je ideeën van anderen recyclen? Die werkvormen waren succesvol bij een andere doelgroep met een andere vraagstelling. Dat betekent dat je ze niet kunt kopiëren en automatisch verwachten dat je een goed resultaat hebt.

Er zijn veel trainers in Nederland. De succesvolle onderscheiden zich door bijzondere en resultaatgerichte trainingsmethoden in te zetten. Deelnemers leren makkelijker en met meer plezier als de werkvormen leuk zijn. In dit boek leer je om zelf werkvormen te ontwikkelen die vernieuwend zijn en effect hebben. Het neveneffect is dat je als trainer iets extra’s te bieden hebt en de kans groter is dat opdrachtgevers je terugvragen of deelnemers je elders aanbevelen.

Wat dit boek uniek maakt? Veel boeken gaan alleen over werkvormen tijdens de training. Ons boek gaat over alle aspecten van het trainerschap en heeft daar een originele kijk op. Leidraad is ‘practice what you preach’. Oftewel als jij als trainer unieke werkvormen inzet in je trainingen en daar resultaat mee hebt, laat dit dan ook in de rest van je werkproces zien. Want waarom zou je je beperken tot de training zelf? Er weleens aan gedacht om de intake met de opdrachtgever heel anders vorm te geven? Je offerte? De voorbereiding voor deelnemers? Het creëren van een blijvend effect na afloop van de training?

Zó onderscheid je je als trainer, krijg je de opdracht, scoor je hoog op de evaluatie en word je teruggevraagd voor nieuwe klussen!

Zin om aan de slag te gaan? Dit boek helpt je daarbij.

Voor wie?

Dit boek is geschreven voor trainers die regelmatig trainingen geven. Het maakt niet uit of je dat fulltime doet of dat je trainingen verzorgt naast een andere baan. En het maakt ook niet uit of je een zelfstandig gevestigde trainer bent of als trainer werkt bij een trainingsbureau.

We gaan ervan uit dat je de basis van het trainerschap onder de knie hebt, dus dat je weet hoe je tot scherpe trainingsdoelen komt en hoe je dat vertaalt in een effectief trainingsprogramma. En we gaan er ook van uit dat je ervaring hebt met het training geven zelf, dat je bijvoorbeeld makkelijk met de dynamiek van de groep omgaat en op een zorgvuldige manier een praktijksimulatie begeleidt. Belangrijke dingen stippen we nog even aan, liefst in de vorm van een korte checklist, en als het goed is vertellen we je daarbij weinig nieuws en herken je alles.

Wij willen je in dit boek meegeven hoe je van basistrainer een toptrainer wordt, doordat je je onderscheidt van wat anderen doen. Omdat je dan elke dag met plezier werkt, maar ook gewoon omdat het commercieel handig is. In deze tijd met een overschot aan trainers red je het niet door hetzelfde te doen als alle anderen. Het bekende trainerscliché geldt ook voor onszelf als trainers…. ‘Als je doet wat je altijd deed, dan krijg je wat je al had.’ Dus als jij niet 100 procent tevreden bent over je werkplezier of het aantal opdrachten dat je hebt, dan is het tijd om het anders aan te pakken.

Lees- en doewijzer

Je weet, lezen alleen leidt niet tot inzicht. We hebben vooral een doe-boek gemaakt, waarmee je telkens een koppeling kunt leggen naar je eigen trainerspraktijk. Door het hele boek heen staan opdrachten en vragen die je helpen scherp te krijgen wat jij eigenlijk doet als trainer of hoe jij tegen iets aankijkt. Brengt dat je op een idee dat je niet wilt vergeten, dan is voorin dit boek ruimte om aantekeningen te maken.

We zijn zelf trainers en we weten dus hoe het werkt. Je leest dit boek en grote kans dat je overal waar je een opdracht tegenkomt je jezelf niet de tijd gunt om die ook te maken en lekker verder leest. Als auteurs vinden we dat natuurlijk zonde. Daarom houden we de opdrachten kort, zodat het je beperkte tijd kost ze te maken. De meeste opdrachten in deel 3 gaan over trainingen waar je op dit moment aan werkt, zodat je de uitkomst meteen kunt toepassen in de praktijk.

Het boek is opgebouwd uit vijf delen.

In deel 1 vind je informatie over het trainer zijn. We gaan ervan uit dat je al wat basiskennis hebt en borduren daar op verder. Daarbij kijken we naar de mindset die speels trainerschap ondersteunt. Hoe zie jij jezelf als trainer? Waar ben je goed in, waar heb je werkelijk toegevoegde waarde, wat maakt jou speciaal? Het antwoord op deze vragen leidt tot jouw unieke trainersprofiel. Speels trainen, daar moet je een beetje lef voor hebben. Heb je dat al voldoende in je en hoe ontwikkel je dat?

Daarnaast kijken we in dit deel naar de vraag hoe volwassenen effectief leren. Van welke leerprincipes ga jij uit bij het ontwikkelen van je training? Wij vullen je basiskennis aan om zo trainingen doelgerichter te ontwikkelen.

In deel 2 gaat het over de methodiek om zelf werkvormen te maken die leuk, uniek én resultaatgericht zijn. Daarmee wordt het vanaf nu overbodig om nog enigszins wanhopig in een LinkedIn-groep voor trainers de vraag te stellen ‘wie heeft een leuke werkvorm voor onderwerp x?’ Daarbij doorlopen we vier stappen: het doel bepalen, flow creëren / inspiratie vergroten, de werkvorm maken en tenslotte de werkvorm pimpen om hem passend en uniek te maken.

Trainer zijn is meer dan een training geven. Voor de meesten van ons geldt dat het ook belangrijk is om opdrachten te verwerven. Of je nu als zelfstandig ondernemer werkt of in dienst van een trainingsbureau, je kunt pas een training geven als je een opdrachtgever hebt. In deel 3 staat alles centraal wat je kunt doen voordat je training begint, gericht op het verkopen van je training aan de opdrachtgever en de voorbereiding die je doet om een goed programma te ontwikkelen voor de deelnemers. Daarbij besteden we aandacht aan de basics van marketing-voor-trainers, het intakegesprek met de opdrachtgever, de offerte, het trainingsontwerp en manieren om deelnemers en opdrachtgevers vooraf meer te betrekken.

Deel 4 gaat over speelse werkvormen die je kunt inzetten tijdens je training. We onderscheiden een aantal veel voorkomende situaties, zoals de ontvangst van deelnemers, de kennismaking, theorie toelichten, en nog veel meer.

In deel 5 behandelen we alles wat je kunt doen na de training. Geen training is geslaagd als je er niet voor zorgt dat zowel de opdrachtgever als de deelnemers na afloop meer effect ervaren. Impact creëren gaat niet vanzelf, daar moet je iets voor doen.

We wensen je veel plezier bij het lezen, maar vooral bij het gebruiken van dit boek!

Eigen aantekeningen

Ben je in het boek of door het maken van een opdracht iets tegengekomen dat je niet wilt vergeten? Noteer het dan in de eerste kolom.

Wil je de kans vergroten dat je er iets mee gaat doen? Vul dan ook de tweede kolom in en geef aan waarom je er iets mee wilt doen.

Wil je het niet aan het toeval overlaten of er dan ook echt iets gaat gebeuren? Maak dan in de derde kolom een smart afspraak met jezelf: tot welke concrete actie leidt jouw inzicht of idee?

Wat wil je?

Waarom wil je dat graag?

Wat ga je doen?

Deel 1

Speels trainen

“It’s a great day for a ball game; let’s play two”

(Ernie Banks – Mr Sunshine, Amerikaanse honkbalspeler, 1931)

Spelen en leren, twee dingen waar de meeste trainers van houden. Wat gaaf wanneer je dat in je vak mag combineren. Niet alleen omdat het leuk is, maar ook omdat het meer leerrendement oplevert.

Speels trainen dus. Voordat we ermee aan de slag gaan, vertellen we je eerst wat meer over wat volgens ons speels trainen is. Daarbij kijken we in hoofdstuk 1 naar de functie van spel. In hoofdstuk 2 maak je je eigen trainersprofiel en staan we stil bij de eigenschappen van een trainer die veel speelse elementen verwerkt.

Het laatste hoofdstuk van dit deel gaat over de vraag hoe volwassenen leren, zodat je daar bij de opbouw van je training rekening mee kunt houden.

HOOFDSTUK

Te oud om te spelen?

“Je stopt niet met spelen omdat je er te oud voor bent.
Maar je wordt oud omdat je stopt met spelen”

(Uitspraak gezien in de etalage van een spelletjeswinkel in Uden. De oorspronkelijk Engelse versie is van George Bernard Shaw, Ierse dramaschrijver, 1856 – 1950)

Speels trainen, speels coachen, het lijkt helemaal te passen in de moderne tijdgeest. Toch schreef Johan Huizinga al in 1938 Homo ludens, ofwel de spelende mens. In dit internationaal gerenommeerde werk beschrijft hij dat de mens primair een spelend wezen is en geeft hij zijn visie op de noodzaak van spelen in de ontwikkeling van de samenleving. Spel is een voorwaarde voor het vormen van cultuur en overal ter wereld vormt spel de grondslag van cultuur. Ook in de meest geïsoleerde samenlevingen wordt gespeeld. Het oudste bordspel is Senet dat dateert van 3000 voor Christus. De Egyptenaren speelden dat door ronde schijven over een langwerpig speelbord te schuiven.

Spelen is essentieel om te kunnen leren. Voor kinderen is dat evident. Maar veel volwassenen verliezen ergens het vermogen om te spelen en daarmee een kans om te blijven leren op een leuke manier. Stuart Brown is onderzoeker naar spel. Hij geeft aan dat genoeg spel in de jeugd zorgt voor gelukkige en slimme volwassenen. En dat het blijven volhouden van spelen het brein vormt en mensen slimmer maakt op elke leeftijd. In dit hoofdstuk kijken we naar het belang van spelen bij leren en ontwikkeling.

Opdracht

Vijf minuten langs Memory Lane. Wat speelde je vroeger graag? Maak in gedachten een toer langs de huizen waarin je als kind gewoond hebt en de scholen waar je op zat. Bedenk wat je speelde op het schoolplein, in de klas, thuis, in de tuin of op straat. Als je moet kiezen, wat vond je het leukst? Ogen dicht en relax vijf minuten voor een trip langs Memory Lane…

Het belang van spelen

Voor baby’s is spel een van de belangrijkste manieren om aandacht te krijgen van de ouders. Al heel jong begint een baby te spelen met de ouders: lachen, geluiden maken en reageren. Deze kunnen bijna niet anders dan dit schattig vinden en meespelen. Ondertussen gebeurt er van alles in de hersenen van baby en ouders wat ervoor zorgt dat de band tussen hen versterkt wordt. Evolutionair gezien een handige truc van de zuigeling om verzorging te garanderen.

Als een kind opgroeit, is spelen een net zo natuurlijk proces als eten en slapen. Het gaat vanzelf. Met elk spel dat een kind speelt, leert het. Fysieke spelletjes – hinkelen, balk lopen, steentjes gooien – dragen bij aan de motorische groei. Denkspelletjes – traptreden tellen, woorden met een bepaalde beginletter verzinnen – dragen bij aan de klassieke schoolvaardigheden. Samenspel draagt bij aan het vermogen om verbinding aan te gaan met anderen en sociale vaardigheden.

In onze cultuur neemt spelen een steeds minder belangrijke plek in naarmate mensen ouder worden. Dat is zichtbaar in het schoolsysteem waarbij leren steeds ‘echter’ wordt aangepakt. Op de basisschool gaat leren nog spelenderwijs, maar hoe hoger de groep, hoe meer de nadruk op ‘serieus’ leren. En op de meeste middelbare scholen wordt traditioneel les gegeven. Vakken gescheiden van elkaar: Nederlands, wiskunde, geschiedenis, biologie, vreemde talen, economie. Tafels in tweetallen, boeken op tafel, de leraar voor de klas, huiswerk na elke les en een overhoring om te toetsen of dat daadwerkelijk is gemaakt. Nu is er niets tegen deze manier van lesgeven, maar het uiteindelijke doel is dat de stof blijft hangen en toegepast kan worden. En niet alleen op de korte termijn om voor de toets te slagen, maar ook langer. Speels leren ondersteunt daarin. Spel is een katalysator voor leren op elke leeftijd.

Ook in de werkomgeving speelt spelen geen rol van betekenis. Je komt aan, gaat naar je werkplek en aan de slag. De dag wordt misschien onderbroken voor vergaderingen, als je pech hebt met z’n allen om een tafel in een grijze ruimte. Wie speelt er nou nog op z’n werk? Wie maakt lol met collega’s, klanten en bezoekers? Wie maakt van overleggen een functioneel feestje? Terwijl er toch een aantal grote en uitermate succesvolle bedrijven zijn waar spelen onderdeel is van de bedrijfsstrategie. Wereldwijd is Google een bekend voorbeeld. Op de Google campus waar het hoofdkantoor is gevestigd, kunnen werknemers de hele dag spelen en sporten. Er zijn geen klassieke vergaderruimtes. De inrichting van de ruimte nodigt uit tot andere manieren van overleg, van verbinding leggen met elkaar. In Nederland is &Samhoud een mooi voorbeeld hiervan. Wil je gemotiveerde werknemers, laat ze dan – functioneel – spelen.

Onderzoek over spelen

Dr. Stuart Brown heeft een aantal onderzoeken gedaan waar spelen centraal staat. Met enkele opmerkelijke conclusies. In onderzoek naar spelen bij dieren bleek er een relatie te bestaan tussen hoe intelligent een diersoort is en hoeveel er binnen die diersoort wordt gespeeld. Hoe complexer het brein, hoe groter de diversiteit aan spellen die deze diersoort vertoonde. In een ander onderzoek onder succesvolle ondernemers, Nobelprijswinnaars en wetenschappers bleek dat spelen een belangrijke onderscheidende component was die het succes kon verklaren. Interessant genoeg was de aanleiding om dit onderzoek te starten de ontdekking dat moordenaars iets gemeenschappelijks hadden: het gebrek aan spel in hun jeugd.

Het startsignaal voor spelen is soms duidelijk. Een hond die enthousiast met de staart zwaait en afwachtend kijkt, wil graag dat je de bal weg gooit. Een kind dat zijn vader een speels duwtje geeft, nodigt uit tot een potje stoeien. Iemand die een bal tussen een groep mensen gooit, zoekt interactie.

En soms is er helemaal geen duidelijke aanleiding en wordt er toch gespeeld.

Spelen stelt mensen tot een aantal dingen in staat:

het ontdekken van nieuwe dingen;

het gebruiken van fantasie;

spelenderwijs fouten maken en daarvan leren;

iets volhouden, opnieuw beginnen en het beter proberen te doen;

iets overbrengen op anderen omdat het zo leuk is.

Er zit een verschil tussen het spel zelf, en ‘the state of play’, het gevoel dat spelen is. Een kind dat enthousiast een zandkasteel bouwt of de grootvader die een zelfverzonnen verhaal aan zijn kleinkind vertelt doen verschillende activiteiten, maar ze ervaren beiden het gevoel van spelen. Sommige mensen noemen het ‘the flow’, sporters spreken over ‘the zone’, maar uiteindelijk is het voor iedereen het gevoel van spel.

Spelen heeft een aantal voordelen. Het draagt bij aan een betere gezondheid, betere relaties en bijvoorbeeld een goede werksfeer. Het voordeel van spelen dat we in dit boek naar voren brengen is dat spelen bijdraagt aan leren en ontwikkelen. Het maakt leren makkelijker en leuker. Een goed spel nodigt uit om het nog een keer te spelen en het daarbij beter te doen. Leren lijkt dan soms niet eens op leren, maar leren gaat letterlijk spelenderwijs.

Opdracht

Je hebt dit boek over speels trainen gekocht of gekregen. Blijkbaar heb je affiniteit met het onderwerp. Misschien gebruik je al speelse werkvormen in je trainingen of ben je van plan dat te doen. Maar wat zou jouw antwoord zijn op een kritische vraag ‘Speels trainen, wat schiet je daar nu mee op?’ Kun je je antwoord in een mindmap structureren?

Verder ontdekken?

Lees
Alles over spelen
Dr Stuart Brown en Christopher Vaughan, Play: How it shapes the brain, opens the imagination, and invigorates the soul. Met inspirerende link naar TED talk over dit boek: http://www.ted.com/talks/stuart
_brown_says_play_is_more_than_fun_
it_s_vital.html

Surf
Hoe maak je leren onweerstaanbaar?
The institute of Play http://www.instituteofplay.org

Speel
Speel met alledaagse dingen
http://beta.gamek.it/warm-up/everyday-objects-2/

ISBN 978-90-430-3013-7
NUR 801
Trefw.: trainen, werkvormen

Dit is een uitgave van Pearson Benelux
Postbus 75598, 1070 AN Amsterdam
Website: www.pearson.nl
E-mail: amsterdam@pearson.com

Opmaak: Garage BNO, www.garage-bno.nl
Omslag: Artbyte Grafisch Ontwerpburo
Illustraties: Nespoli & Barca, www.nespolibarca.com

© Copyright 2014 Pearson Benelux
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 jo het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht. Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatie- of andere werken (artikel 16 Auteurswet 1912), in welke vorm dan ook, dient men zich tot de uitgever te wenden.

Ondanks alle aan de samenstelling van dit boek bestede zorg kan noch de redactie, noch de auteurs, noch de uitgever aansprakelijkheid aanvaarden voor schade die het gevolg is van enige fout in deze uitgave.