Inleiding

Dit boek is geen cursus waar je jezelf een tijdlang twee keer per week naartoe moet slepen. Je kunt dit boek gebruiken hoe je maar wilt, of je nu wat woordjes en zinnetjes wilt leren waar je mee uit de voeten kunt als je Duitsland bezoekt, of alleen maar ‘Hallo, hoe gaat het?’ wilt kunnen zeggen tegen je Duitssprekende buurman. Ga in je eigen tempo door dit boek, lees er zo veel of zo weinig in als je zelf wilt. Je hoeft het ook niet hoofdstuk na hoofdstuk door te worstelen, lees gewoon de paragrafen die je interesseren.

Let op: Als je nog nooit eerder Duits hebt geleerd, lees dan wel eerst de hoofdstukken in het eerste deel voordat je de rest onder handen neemt. Deel I voorziet je van de basiskennis over de taal, zoals de uitspraak van de verschillende klanken.

Over dit boek

Omwille van de duidelijkheid hanteren we in dit boek de volgende conventies:

Duitse termen staan allemaal vetgedrukt, zodat ze opvallen.

Achter de Duitse termen wordt steeds de uitspraak weergegeven; deze is cursiefgedrukt en staat tussen haakjes. Zo dus: (uitspraak).

Werkwoordsvervoegingen worden in tabellen in de volgende volgorde weergegeven: de ik-vorm, de jij-vorm, de hij/zij/het-vorm, de wij-vorm, de jullie-vorm, de zij-vorm en de u-vorm. In de tweede kolom staat de uitspraak. Hieronder volgt een voorbeeld met het werkwoord werden (weer-den) (zullen):

Vervoeging

Uitspraak

ich werde

iech weer-de

du wirst

doe wierst

er, sie, es wird

eer, zie, es wiert

wir werden

wier weer-den

ihr werdet

ier weer-det

sie werden

zie weer-den

Sie werden

zie weer-den

Hoe dit boek in elkaar zit

Dit boek is opgebouwd uit negen hoofdstukken, die elk een bepaald onderwerp behandelen en die op hun beurt weer in paragrafen verdeeld zijn.

In het eerste hoofdstuk ga je pootjebaden door wat Duitse basisregels te leren: hoe je woorden uitspreekt, hoe je zinnen maakt enzovoort. In hoofdstuk 2 schetsen we de basisregels van de Duitse grammatica.

In de hoofdstukken 3 tot en met 8 begin je pas echt Duits te leren en te gebruiken. In plaats van de nadruk te leggen op grammaticale kwesties (wat in zoveel taalboeken gebeurt), gaan we hier in op alledaagse situaties, zoals uit eten gaan, sporten, reizen en praten over koetjes en kalfjes. Ook komt aan bod hoe je geld pint en hoe je om hulp vraagt wanneer er iets naars is gebeurd.

Hoofdstuk 9 ten slotte geeft een overzicht van de belangrijkste Duitse feestdagen.

De pictogrammen in dit boek

Je bent misschien op zoek naar specifieke informatie als je dit boek aan het lezen bent. Om de verschillende soorten informatie makkelijker te kunnen vinden, hebben we in de linkermarge de volgende pictogrammen opgenomen:

Dit pictogram brengt tips onder de aandacht waardoor je het Duits makkelijker leert.

Dit pictogram wijst je op nuttige of interessante informatie die je niet moet vergeten.

Talen zitten vol onregelmatigheden waarover je kunt struikelen als je er niet op verdacht bent. De tekst bij dit pictogram gaat over grammaticale regels en andere taalkundige wetenswaardigheden.

Als je op zoek bent naar informatie over cultuur en reizen, kijk dan naar deze pictogrammen. Ze vestigen je aandacht op interessante weetjes over de landen waar Duits wordt gesproken.

Hoofdstuk 1

Je kent al een beetje Duits

In dit hoofdstuk:

Het Duits dat je al kent

Populaire uitdrukkingen

Een hele mond vol: de elementaire uitspraakregels

De beste manier om een nieuwe taal te leren, is je er helemaal in onder te dompelen. In dit hoofdstuk neem je dus een duik in de Duitse taal. Hier vind je het Duits dat je al kent, maak je kennis met een paar populaire Duitse uitdrukkingen en leer je hoe je Duits moet uitspreken.

Het Duits dat je al kent

Aangezien Nederlands en Duits allebei tot de Germaanse talen behoren, zijn er in deze twee talen behoorlijk wat woorden die identiek zijn of op elkaar lijken. Dit zijn de zogeheten verwante woorden.

Volkomen verwanten

De volgende woorden worden in het Nederlands en Duits hetzelfde gespeld en betekenen hetzelfde. Het enige verschil is de uitspraak en het feit dat in het Duits zelfstandige naamwoorden altijd met een hoofdletter worden geschreven:

die Bank (die bank)

das Glas (das ghlaas)

die Hand (die hant)

das Hotel (das hoo-têl)

modern (moo-dêrn)

das Papier (das pa-pier)

der Sport (deer sjport)

das Taxi (das tâk-sie)

der Tunnel (deer toen-nel)

der Wind (deer wient)

Bijna-verwanten

En dan hebben we nog woorden, zoals je ziet in tabel 1.1, die in het Nederlands en Duits bijna hetzelfde worden gespeld en die hetzelfde betekenen. In tabel 1.1 leer je ook iets over de Duitse uitspraak, bijvoorbeeld dat de Nederlandse ‘c’ in de meeste Duitse woorden een ‘k’ is.

Tabel 1.1: Woorden die hetzelfde betekenen, maar die iets anders worden gespeld

Duits
Nederlands

die Bluse (die bloe-ze)
blouse

der Doktor (deer dok-toor)
dokter

der Kaffee (deer kaf-fee)
koffie

das Konzert (das kon-tsêrt)
concert

die Kultur (die koel-toer)
cultuur

die Maschine (die ma-sjie-ne)
machine

die Musik (die moe-ziek)
muziek

die Natur (die naa-toer)
natuur

der Ozean (deer oo-tsee-aan)
oceaan

das Telefon (das tee-le-foon)
telefoon

Buurtje leen

Het Nederlands kent een paar Duitse woorden die hun betekenis hebben behouden. Denk bijvoorbeeld aan überhaupt (uu-ber-haupt).

Toch is dit aantal Duitse woorden minimaal vergeleken met het aantal buitenlandse, met name Engelse woorden, dat het Duits is binnengeslopen. Taalpuristen klagen dan ook voortdurend over het toenemend aantal ‘anglicismen’. Soms leidt de combinatie van Engels en Duits tot merkwaardige taalkundige situaties. Je hoeft bijvoorbeeld niet raar op te kijken wanneer je hoort ‘Das ist gerade in/out’ (das iest ghe-raa-de in/out) (Dat is nu helemaal in/uit) of ‘Check das mal ab’ (tsjêk das maal ap) (Check dat even). Der Boss, das Event, der Hit, das Marketing en das Understatement zijn andere voorveelden van Engelse woorden die in het Duits worden gebruikt.

Ten slotte bevat het Duits ook een paar ‘nep’ Engelse woorden. Dit zijn Engelse woorden die in het Engels niet in dezelfde context gebruikt worden. Het Duitse woord voor mobiele telefoon is bijvoorbeeld ‘Handy’ en een ‘party service’ is een bedrijf dat de catering verzorgt voor partijen en grote evenementen.

Populaire uitdrukkingen

Net zoals het Nederlands, kent het Duits veel idioom, uitdrukkingen die typisch zijn voor een bepaalde taal en cultuur. Als je deze uitdrukkingen woord voor woord zou vertalen, krijg je iets heel raars. Je kunt deze uitdrukkingen daarom beter met betekenis en al uit je hoofd leren, zodat je ze op de juiste manier kunt gebruiken. Zo vraag je je misschien af wat een Duitser bedoelt wanneer hij zegt ‘Het regent touwtjes’. Dat is namelijk de letterlijke vertaling van Es regnet Bindfäden (ês reek-net bient-fee-den), het Duitse equivalent van ‘Het regent pijpestelen’.

Andere typisch Duitse uitdrukkingen zijn

Das macht den Braten (den Kohl) nicht fett. (das macht deen braa-ten [deen kool] niecht fêt) (Dat maakt het gebraad (de kool) niet vet, wat betekent: ‘Dat maakt niet veel verschil’ of ‘Dat helpt niet’).

den Braten riechen (deen braa-ten rie-chen) (het gebraad ruiken, wat betekent: ‘Ergens lucht van krijgen’)

Elementaire uitspraakregels

Waar het bij het uitspreken van een vreemde taal op aankomt, is dat je je angst overboord zet: wees niet bang om gek te klinken en denk niet dat het je nooit zal lukken. Wanneer je iemand op normale snelheid een vreemde taal hoort spreken, lukt het je misschien niet eens om reproduceerbare woorden of geluiden te onderscheiden. Om je een taal eigen te maken, moet je de basisregels voor de uitspraak leren en je concentreren op kleine eenheden. Deze eenheden breid je geleidelijk aan uit van geluiden naar woorden en zinnen. En voor de rest geldt: oefening baart kunst.

Klemtoon

De klemtoon is het hoorbare accent dat je op een lettergreep legt wanneer je deze uitspreekt. De ene lettergreep wordt nu eenmaal meer beklemtoond dan de andere. In dit boek onderstrepen we de letter-grepen die beklemtoond moeten worden.

Het Duitse alfabet

Het Duitse alfabet heeft evenveel letters als het Nederlandse, namelijk 26. Toch worden veel letters anders uitgesproken dan in het Nederlands. Maar wees gerust: Duitse woorden worden precies zo uitgesproken als ze geschreven worden.

Klinkers uitspreken

In het Duits kunnen klinkers (a, e, i, o en u) lang en uitgerekt of korter klinken. Gelukkig gelden hiervoor een paar standaardregels:

Een klinker is lang wanneer deze wordt gevolgd door een ‘h’, zoals in Stahl (sjtaal) (staal).

Een klinker is lang wanneer deze wordt gevolgd door een enkele medeklinker zoals in Tag (taak) (dag).

Een klinker is lang wanneer deze wordt verdubbeld, zoals in Teer (teer) (teer) of Aal (aal) (aal).

In het algemeen is een klinker kort wanneer deze wordt gevolgd door twee of meer medeklinkers, zoals in Tanne (tan-ne) (denneboom).

In tabel 1.2 zie je aan de hand van voorbeelden en fonetisch schrift hoe Duitse klinkers worden uitgesproken.

Umlauten uitspreken

Misschien is het je al opgevallen dat sommige klinkers in het Duits twee puntjes krijgen. Deze worden Umlaute (oem-lau-te) (umlauten) genoemd. Een umlaut verandert de uitspraak van een klinker een beetje, zoals je kunt zien in tabel 1.3.

Soms krijgt een zelfstandig naamwoord in het meervoud een umlaut.

Tweeklanken uitspreken

Tweeklanken zijn combinaties van twee klinkers in één lettergreep. In de Duitse taal komen ze veel voor, zoals je in tabel 1.4 kunt zien.

Medeklinkers uitspreken

Je zult tot je opluchting merken dat de Duitse medeklinkers minder problemen opleveren bij de uitspraak dan de klinkers. De Duitse medeklinkers worden namelijk net zoals de Nederlandse medeklinkers uitgesproken. Afgezien van een paar uitzonderingen en speciale gevallen, maar daar komen we later op terug.

De letters f, h, k, l, m, n, p, t en x worden op dezelfde manier uitgesproken als in het Nederlands.

In tabel 1.5 zie je aan de hand van voorbeelden en fonetisch schrift hoe de rest van de Duitse medeklinkers wordt uitgesproken.

Een nieuwe letter leren: ß

In schrijftaal kom je in het Duits de letter ß, de Eszett (ês-tsêt) tegen. Dit is een combinatie van de letters s (ês) en z (tsêt) en wordt uitgesproken als een scherpe ‘s’. Deze wordt beschouwd als een enkele medeklinker, maar vormt geen extra letter van het alfabet.

Het Duits kende nogal wat woorden die met ‘ss’ of ‘ß’ gespeld konden worden (de klank is identiek), waardoor het lastig was om goed te spellen. De Duitse taal heeft onlangs een spellingshervorming ondergaan, waardoor dit probleem is opgelost. Onthoud gewoon:

Na een lange klinker wordt de scherpe ‘s’ gespeld als ‘ß’, bijvoorbeeld in Fuß (foes) (voet).

Na een korte klinker wordt de scherpe ‘s’ gespeld als ‘ss’, bijvoorbeeld in Fass (fas) (vat).

Clusters uitspreken

Het Duits kent een paar medeklinkercombinaties die anders worden uitgesproken dan in het Nederlands. De meeste klanken zullen bij het uitspreken geen problemen opleveren.

‘ch’ uitspreken

De medeklinkercombinatie ‘ch’ kan op drie manieren worden uitgesproken. Na donkere klinkers (zoals aa, oo, oe) wordt ‘ch’ uitgesproken als de harde Nederlandse g in lag. Een voorbeeld is het woord doch (dog) (toch). Na lichte klinkers (zoals ie, uu, ê) wordt ‘ch’ uitgesproken als de zachte g in vliegje. Een voorbeeld is het woord Milch (mielch) (melk). En ten slotte wordt ‘ch’ voor een s uitgesproken als k. Een voorbeeld is Wachs (waks) (was).

ck, sch, sp en st uitspreken

In tabel 1.6 zie je hoe je een paar andere veelvoorkomende medeklinkercombinaties uitspreekt.