Inleiding

Waarom zou je De kleine Frans voor Dummies lezen? Zie je jezelf al in een Franstalig land reizen, wonen of werken en op je gemak met de bewoners praten? Is Frans spreken een van je doelen? Of wil je dat beetje Frans dat je al kent weer opfrissen? Wat de reden ook is om Frans te willen leren spreken, De kleine Frans voor Dummies kan je hierbij helpen.

Dit boekje is overzichtelijk ingedeeld, duidelijk geschreven en heel prettig leesbaar. Bovendien is het heel compact en daardoor handig voor onderweg. Met zachte hand begeleidt De kleine Frans voor Dummies je naar een bijna moeiteloos te behalen succes. Natuurlijk, in elk hoofdstuk zul je eenvoudige en wat lastigere passages (bijvoorbeeld over grammaticale problemen) tegenkomen. Maar deze moeilijke taalkwesties krijg je steeds in kleine doses toegediend, zodat je je er niet in verslikt.

Alledaags Frans komt in veel opzichten overeen met alledaags Nederlands. Elke taal biedt eenvoudiger en moeilijker manieren (en allerlei gradaties daartussenin) om iets te verwoorden. Ook voor iemand die nog maar net begonnen is met het leren van een bepaalde vreemde taal is het mogelijk zich met een minimum aan woorden en met wat basiskennis van de grammatica adequaat in die taal uit te drukken. Daarvoor is kennis van allerlei ingewikkelde taalkwesties (zoals de voltooid verleden tijd en de aanvoegende wijs) niet per se onmiddellijk nodig. Je hoeft dus niet bang te zijn dat je in dit boek overweldigd wordt door dergelijke taaie kost. Integendeel, je zult de lessen in dit boek leuk vinden! Het speelkwartier is begonnen: c’est l’heure de la récréation.

Over dit boek

Je kunt dit boekje gebruiken hoe je maar wilt, of je nu wat woordjes en zinnetjes wilt leren waar je mee uit de voeten kunt als je Frankrijk bezoekt, of alleen maar ‘Hallo, hoe gaat het?’ wilt kunnen zeggen. Je hoeft het boekje ook niet hoofdstuk na hoofdstuk door te sjokken, lees gewoon de paragrafen die je interesseren.

Let op: Als je nog nooit eerder Frans hebt geleerd, lees dan wel de eerste twee hoofdstukken voor de uitspraak van de verschillende klanken en de Franse basisgrammatica.

Omwille van de duidelijkheid hanteren we in dit boek de volgende conventies:

Franse termen staan allemaal vetgedrukt, zodat ze opvallen.

Achter de Franse termen wordt steeds de uitspraak weergegeven. Deze is cursiefgedrukt en staat tussen haakjes. Zo dus: (uitspraak).

Werkwoordstijden: om dingen niet onnodig ingewikkeld te maken, beperken we ons in dit boek tot drie werkwoordstijden. Dit zijn: de tegenwoordige tijd (présent), de voltooid verleden tijd (passé composé) en de toekomende tijd (future proche). In de Franse taal bestaan meer tijden, maar met deze drie kun je je goed uitdrukken over heden, verleden en toekomst. Als je de andere werkwoordstijden in het Frans wilt leren, verwijzen we je graag naar het eBook Franse werkwoorden voor Dummies (ISBN 978-90-430-2637-6). Neem ook eens een kijkje op www.dummies.nl.

Elke taal heeft zo zijn eigen manieren om dingen uit te drukken. Zo ook het Frans. Vandaar dat de Nederlandse betekenis die we bij een Franse zegswijze geven lang niet altijd de letter-lijke vertaling van dat Franse equivalent is. Het gaat erom dat je de strekking snapt of voelt van wat er gezegd is.

De pictogrammen die in dit boek gebruikt worden

Om de verschillende soorten informatie makkelijker te kunnen vinden, hebben we in de linkermarge de volgende pictogrammen opgenomen:

Dit pictogram brengt handige tips onder de aandacht.

Dit pictogram wijst je op nuttige of interessante informatie die je niet moet vergeten.

Om je te helpen taalkundige, grammaticale en culturele faux pas te vermijden, gebruiken we dit pictogram.

Talen zitten vol onregelmatigheden waarover je kunt struikelen als je er niet op verdacht bent. De tekst bij dit pictogram gaat over grammaticale regels en andere taalkundige wetenswaardigheden.

Als je op zoek bent naar informatie over cultuur en reizen, kijk dan naar deze pictogrammen. Ze vestigen je aandacht op interessante weetjes over de landen waar Frans wordt gesproken.

Van hier naar daar

Een taal leren is vooral erin duiken en het gewoon proberen (hoe slecht je uitspraak ook is in het begin). Dus waag de sprong! Begin bij het begin en pik er een hoofdstuk uit dat je interesseert. Het zal niet lang duren voor je Oui! kunt antwoorden op de vraag: Parlez-vous français?

Hoofdstuk 1

Je spreekt al een beetje Frans

In dit hoofdstuk:

Het Frans dat je al spreekt herkennen

Populaire uitdrukkingen

Een hele mond vol: de elementaire uitspraakregels

In dit hoofdstuk laten we je zien welke overeenkomsten er zijn tussen het Nederlands en het Frans. Vervolgens presenteren we enkele Franse uitdrukkingen die je waarschijnlijk al kent en begrijpt, en daarna gaan we de uitspraak bespreken.

Het Frans dat je al spreekt

Onbewust ken je al heel wat Franse woorden, ook via het Engels. We gaan je bewust maken van je latente Franse kennis. De enige valkuil waar je voor moet uitkijken, is dat sommige van die Nederlandse woorden een andere betekenis hebben in het Frans, en dat de uitspraak bijna altijd anders is.

Trouwe bondgenoten – bons alliés

In de volgende lijst vind je een aantal bons alliés (bõ-za-ljee): woorden die in het Frans en in het Nederlands precies hetzelfde gespeld worden en ook hetzelfde betekenen! Het enige wat misschien verschilt, is de uitspraak.

acteur (ak-tûr)

excellent (èk-sè-lã)

auteur (oo-tûr)

garage (gha-raazj)

bureau (buu-roo)

machine (ma-sjien)

client (klie-ã)

moment (mo-mã)

radio (ra-djoo)

taxi (tak-sie)

restaurant (rès-to-rã)

tennis (tè-nies)

service (sèr-vies)

transport (trã-spor)

service (sèr-vies)

urgent (uur-zjã)

sport (spor)

violet (vjo-lè)

visite (vie-ziet)

Naaste verwanten

Tabel 1.1 laat woorden zien die in het Frans en in het Neder-lands hetzelfde betekenen en die helemaal of bijna hetzelfde worden gespeld.

Tabel 1.1: Woorden met gelijke betekenis en kleine verschillen in de spelling

Frans

Nederlands

adresse (a-drès)

adres

banque (bãk)

bank

classe (klas)

klas

comédie (ko-mee-die)

comedie

congrès (kõ-ghrè)

congres

culture (kuul-tuur)

cultuur

démocratie (dee-moo-kra-sie)

democratie

hôtel (oo-tèl)

hotel

musique (muu-ziek)

muziek

nationalité (na-sjo-na-lie-tee)

nationaliteit

problème (pro-blèm)

probleem

répétition (ree-pee-tie-sjõ)

repetitie

suggestion (suugh-zjès-tjõ)

suggestie

tragédie (tra-zjee-die)

tragedie

Idiomatische en populaire uitdrukkingen

Het Frans kent net als het Nederlands veel idiomatische uitdrukkingen: ongewone manieren om gevoelens en gedachten uit te drukken. De betekenis van deze zegswijzen zal misschien vreemd op je overkomen als je probeert ze woord voor woord te vertalen.

Hieronder volgen een paar van deze nuttige uitdrukkingen die je vaak hoort in het Frans:

Allez! Un petit effort! (a-lee, ũ pu-tie-tè-for) (Kom op! Nog even doorzetten!)

à mon avis (a mõ-na-vie) (naar mijn mening)

bien sûr (bjẽ suur) (natuurlijk)

de rien (du rjẽ) (graag gedaan)

d’accord (da-kor) (oké)

pas question! (pa kès-tjõ) (geen sprake van!)

tant mieux (tã mjeu) (des te beter)

tant pis (tã pie) (jammer)

tout à fait (toe-ta fè) (helemaal)

En hier volgen een paar verschillende uitdrukkingen met faire (fèr) (doen, maken):

faire une promenade (fèr uun prom-naad) (een wandeling maken)

faire le plein (fèr lu plẽ) (volgooien [benzinetank])

faire attention (fèr a-tã-sjõ) (opletten)

faire partie de (fèr par-tie du) (deel uitmaken van)

faire ses valises (fèr see va-liez) (zijn koffers pakken)

Hieronder volgen nog een paar uitdrukkingen met avoir (a-vwaar) (hebben):

avoir besoin de (a-vwaar bu-swẽ du) (nodig hebben)

avoir peur de (a-vwaar pûr du) (bang zijn voor)

avoir envie de (a-vwaar ẽ-vie du) (zin hebben in)

avoir mal à la tête (a-vwaar mal a la tèt) (hoofdpijn hebben)

avoir chaud (a-vwaar sjoo) (het warm hebben)

avoir froid (a-vwaar frwa) (het koud hebben)

avoir faim (a-vwaar fẽ) (honger hebben)

avoir soif (a-vwaar swaf (dorst hebben)

avoir raison (a-vwaar rè-zõ) (gelijk hebben)

avoir tort (a-vwaar tor) (ongelijk hebben)

en avoir assez (ã-na-vwaar a-see) (er genoeg van hebben)

en avoir mare (ã-na-vwaar mar) (er genoeg van hebben)

Het Franse alfabet

Het Franse alfabet heeft evenveel letters als het Nederlandse: 26. Zoals je al weet, worden veel letters anders uitgesproken. In tabel 1.2 vind je de letters van het alfabet op een rij. Achter elke letter staat hoe je hem uitspreekt als je bijvoorbeeld je naam aan de telefoon moet spellen.

Elementaire uitspraakregels

De angst om niet Frans te klinken is de moeilijkst te nemen hindernis als je het over uitspraak hebt. Je bent waarschijnlijk bang dat het je nooit zal lukken om al die klanken die je hoort in Franse liedjes en films na te bootsen. Hopelijk doen onze geruststellende woorden je angst afnemen.

Klinkers

Van alle Franse klanken zijn de klinkers het moeilijkst uit te spreken. Ze zijn korter dan in het Nederlands en staan vaak aan het eind van een lettergreep. Ze hebben bijna allemaal min of meer een equivalent in het Nederlands.

Het accentteken

Als er in het Frans een accentteken op een klinker staat, betekent dat niet dat die lettergreep beklemtoond is. Het verandert zelfs niet de uitspraak van die letter, behalve bij de e (zie tabel 1.3).

De stomme e

De e wordt als hij aan het eind van een woord of tussen twee medeklinkers staat, meestal niet uitgesproken.

De nasale klinkers

Nasale klinkers (aangegeven met een ã, ẽ, õ of een ũ in de transcripties in dit boek) komen veel voor in het Frans en bestaan niet in het Nederlands. Ze zijn vrij gemakkelijk uit te spreken. Stel jezelf voor dat je verkouden bent en de klanken a, e, o en u door je neus uitspreekt. Ze zullen er genasaliseerd uit komen. Let er wel op dat je niet de medeklinker n erachteraan uitspreekt.

Je kunt de vier neusklanken makkelijk onthouden aan de hand van het volgende zinnetje: un bon vin blanc (ũ bõ vẽ blã) (een goede witte wijn).

In tabel 1.4 op de volgende pagina staan de nasale klinkers op een rij.

Tabel 1.4: Nasale klinkers

Klank
Spelling
Frans woord met deze klank

a → ã
an, en, am, em
grand (ghrã) (groot)

è → ẽ
ain, in, aim, im
pain (pẽ) (brood)

o → õ
on
bon (bõ) (goed)

n → ũ
un
un (ũ) (een)

De medeklinkers

Franse medeklinkers worden bijna zoals in het Nederlands uitgesproken, behalve dat je ze niet rekt.

Nog een paar waarschuwende woorden: in het Frans worden medeklinkers aan het eind van een woord gewoonlijk niet uitgesproken, behalve de f, r, l en c (de medeklinkers in het woord ‘frolic’), die meestal wel uitgesproken worden.

In tabel 1.5 staan Franse medeklinkers die vraagtekens bij je op zouden kunnen roepen omdat ze op verschillende manieren gespeld worden of omdat je denkt dat ze in het Nederlands niet voorkomen.

Enkele extra medeklinkers waar je op moet letten:

De letter h wordt meestal niet uitgesproken in het Frans. (Wel bij uitzonderingen als le hareng (de haring).) Bij een ‘stomme h’ krijg je l’ als lidwoord.

De Franse r jaagt buitenlanders vaak schrik aan. Je hoeft er niet bang voor te zijn. Je moet hem achter in de keel uitspreken, net als de Nederlandse g.

De f en de v zijn twee duidelijk verschillende klanken in het Frans. Nederlanders zijn nogal eens geneigd van elke v een f te maken, vooral aan het begin van een woord. Dat levert voor de Fransen onbegrijpelijke woorden op.

Hetzelfde geldt voor het verschil tussen de s en de z. Daarbij geldt dat een s tussen twee klinkers in het Frans wordt uitgesproken als een z.

De liaison

Is het, als je naar een Frans gesprek zat te luisteren, ooit bij je opgekomen dat het klonk als een heel lang groot woord? Waarschijnlijk wel. Dat komt door een Frans fenomeen dat de liaison (ljè-sõ) (letterlijk: verbinding) heet. Faire la liaison (fèr la ljè-sõ) (de liaison maken) betekent dat een eindmedeklinker van het ene woord in de uitspraak verbonden wordt met de klinker waarmee het volgende woord begint. Kijk maar eens naar de volgende voorbeelden:

C’est un petit appartement. (sè-tũ pu-tie-ta-par-tu-mã) (Het is een klein appartement.)

Vous êtes mon ami depuis six ans. (voe-zèt mõ-na-mie du-pwie sie-zã) (U bent al zes jaar mijn vriend.)

Aangezien het Frans een taal van uitzonderingen is, moet je elke keer als je een nieuwe zinssnede leert kennen, wel even opletten. De liaison is namelijk niet systematisch. Een belangrijke uitzondering (hier aangegeven met //)is er voor woorden die volgen op het woordje et (ee), dat ‘en’ betekent:

un livre et un crayon (u liev-ree//ũ krè-jõ) (een boek en een potlood)

Elisie

Als een woord dat eindigt op een e of een a (meestal een lidwoord of een voornaamwoord) gevolgd wordt door een woord dat begint met een klinker, verdwijnt die eind-e of eind-a en wordt deze vervangen door een apostrof. Samen met de liaison zorgt deze regel ervoor dat de Franse taal zo vloeiend klinkt. Hieronder volgen een paar voorbeelden:

la + école → l’école (lee-kol) (de school)

je + aime → j’aime (zjèm) (ik houd van)

le + enfant → l’enfant (lã-fã) (het kind)

Klemtoon

De klemtoon in Franse woorden van twee of meer lettergrepen ligt op de laatst uitgesproken lettergreep, maar de klemtoon is bescheiden.

Nog even een opmerking over Nederlandse woorden die in het Frans op min of meer dezelfde wijze gespeld worden: bij deze woorden moet je de lettergrepen waarop je normaal (in het Nederlands) de klemtoon legt, in het Frans juist niet beklemtonen.

Gaan we romantisch doen?

Frans is een Romaanse taal, en daarom heeft de ‘Franse minnaar’ misschien wel zo’n romantische reputatie. Echter, het Spaans, het Italiaans, het Roemeens en het Portugees strijden met het Frans om de romantische titel omdat dat ook Romaanse talen zijn.

Romaanse talen hebben dezelfde wortels en daarom ook een aantal dezelfde kenmerken. Een van de meest in het oog springende kenmerken van de Romaanse talen is dat hun klank gebaseerd is op klinkers. Dit in tegenstelling tot de Angelsaksische talen, die gebaseerd zijn op medeklinkers. De nadruk op klinkers geeft het Frans zijn zachte, vloeiende en zelfs muzikale karakter. Franse woorden bezitten wel degelijk medeklinkers, maar vergeleken bij de Nederlandse zijn Franse medeklinkers veel zachter.

Gebarentaal gebruiken

Fransen drukken zichzelf veel meer met gebaren- en andere lichaamstaal uit dan Nederlanders, die over het algemeen wat gereserveerder zijn. De feitelijke woorden hoeven niet gezegd te worden bij deze gebaren, hoewel dat vaak wel gebeurt.

Hier volgen een paar voorbeelden van veelgebruikte Franse gebaren:

Met je vinger onder je oog trekken alsof je je oogwit wilt laten zien en mon oeil (mõ-nuij) zeggen, betekent ‘Geen sprake van! M’n neus!’ (letterlijk: mijn oog).

Je duim opsteken en die demonstratief voor iemand schudden, betekent ‘perfect!’

Over je wang strijken met de rug van je hand terwijl je zegt: Ah! La barbe! (a, la barb) (letterlijk: de baard) betekent: ‘Ik krijg er een sik van!’

Hetzelfde gebaar maken en over iets of iemand zeggen: Quelle barbe! (kèl barb) betekent ‘Wat stomvervelend!’ of ‘Wat een stomvervelend iemand!’ (letterlijk: wat een baard).

Je armen in je zij zetten en je schouders ophalen betekent: ‘Ik kan er ook niets aan doen.’ Vanwege het feit dat dit gebaar alom geassocieerd wordt met de Fransen, noemen ze het daar het Gallische schouderophalen.

Je stuit waarschijnlijk ook nog op andere gebaren (die waarschijnlijk lang niet allemaal bij iedereen in goede aarde vallen). We vertrouwen erop dat je zelf oud en wijs genoeg bent om er iets van te maken.