Inleiding

Dit boek heet Zwangerschap voor Dummies, 3e editie; een titel die ironisch is bedoeld, omdat we juist van het idee uitgaan dat moderne stellen absoluut geen ‘dummies’ zijn. Ze begrijpen de complexe medische informatie juist goed, als deze maar duidelijk wordt weergegeven. Het was onze bedoeling een wetenschappelijk correct en begrijpelijk boek te schrijven over een van de meest gedenkwaardige ervaringen die iemand kan hebben: zwangerschap. De Voor Dummies-boeken staan erom bekend dat ze betrouwbaar en informatief zijn en toch prettig leesbaar. Wij vonden deze Voor Dummies-opzet dan ook zeer geschikt om de medische feiten over zwangerschap weer te geven, zonder de humoristische aspecten die gepaard gaan met het verbazingwekkende proces van kinderen krijgen uit het oog te verliezen.

Over dit boek

We weten uit ervaring dat ouders in spe nieuwsgierig zijn naar en geïnteresseerd zijn in alles wat met zwangerschap te maken heeft: van wanneer het hartje van de baby wordt gevormd tot of het veilig is om sushi te eten of je haar te verven. In dit boek geven we antwoord op veel van de meest voorkomende vragen. Enkele van de meer controversiële vragen hebben we beantwoord met behulp van bestaande medische gegevens. We hebben ervoor gezorgd dat we niet alleen op de proppen kwamen met de veilige antwoorden maar ook met antwoorden die gebaseerd zijn op de medische literatuur. In sommige gevallen is geen uitsluitsel te geven over de veiligheid of onveiligheid van zaken maar in die gevallen vermelden we dat er duidelijk bij.

Het gebeurt helaas maar al te vaak dat onze patiënten heel bezorgd bij ons aankloppen met iets dat ze ergens gelezen hebben en dat achterhaald of overdreven is of elke wetenschappelijke basis mist. In sommige boeken wordt de informatie over zwangerschap op zo’n manier weergegeven dat je je zorgen gaat maken, of zij wordt niet in het juiste perspectief geplaatst. Dat is jammer, want zwangere vrouwen zijn van nature al bang dat ze iets doen of eten dat de baby kan schaden. Onze aanpak is er met name op gericht dat alle aspecten in het juiste perspectief worden geplaatst en dat er zeker geen onnodige angst wordt opgeroepen. Zwangerschap moet leuk zijn en geen zorg. Wij willen zwangere vrouwen zo veel mogelijk geruststellen, in plaats van ze op te zadelen met onnodige extra zorgen.

Toekomstige ouders willen ook van alles weten over de medische aspecten van zwangerschap. Wanneer worden de vingers gevormd? Welke bloedtesten moet je ondergaan en waarom? Welke mogelijkheden zijn er om complicaties te ontdekken? Bij het behandelen van deze onderwerpen hadden we als doel een medisch boek te schrijven over verloskunde voor leken.

Wij zijn werkzaam als medisch specialist in de verloskunde en bovendien gespecialiseerd in het begeleiden van risicovolle zwangerschappen. We geven ook les over zwangerschap en prenatale zorg aan co-assistenten, studenten geneeskunde en andere medici. We hebben voor dit project dus de nodige expertise in huis. Verder hebben we veel van onze collega’s uit andere medische gebieden om raad gevraagd: kinderartsen, internisten en anesthesiologen bijvoorbeeld. We hebben uitgebreid literatuuronderzoek gedaan om er zeker van te zijn dat de informatie die we geven gebaseerd is op de meest recente onderzoeken. Het was erg waardevol om met Mary Duenwald aan de tekst te werken. Zij heeft er mede voor gezorgd dat de medische informatie begrijpelijk is geworden voor mensen die niet in de medische wereld thuis zijn. Bovendien kon Mary als moeder van een tweeling haar eigen unieke inbreng leveren over de verschillende aspecten van zwangerschap.

In de meeste boeken over zwangerschap wordt de vader helaas over het hoofd gezien. We vinden dat erg jammer. Vaders kunnen natuurlijk elk hoofdstuk in het boek lezen dat hen interesseert (of er door de toekomstige moeder op gewezen worden) maar wij hebben in dit boek ook wat interessante weetjes en tips speciaal voor de papa in spe opgenomen.

Zwangerschap voor Dummies, 3e editie is zo opgezet, dat je het stapsgewijs kunt gebruiken bij elke fase van de zwangerschap. Veel vrouwen zijn nieuwsgierig naar wat er gaat komen en willen misschien het boek meteen van a tot z lezen. De informatie wordt echter op zo’n manier weergegeven dat je de zaken per trimester kunt bekijken, als je dat wilt. Je kunt het boek ook als naslagwerk gebruiken als je een vraag hebt of iets wilt weten over een specifiek probleem dat je tegenkomt.

We vertrouwen erop dat je dit boek zult gebruiken als gids ter aanvulling op de reguliere medische zorg. Misschien leidt bepaalde informatie ertoe dat je je arts vragen stelt die je anders niet gesteld zou hebben. Omdat er vaak niet slechts één antwoord op een vraag kan worden gegeven en er zelfs niet altijd een antwoord te geven is, kan het zijn dat jouw arts over bepaalde onderwerpen een andere uitleg geeft dan wij. Zo’n verschil van opvatting is heel gewoon. Het belangrijkste is dat dit boek een bron is van veel feitelijke informatie, maar het is geenszins heilig. Houd er ook rekening mee dat veel zaken die we bespreken over zwangerschap in het algemeen gaan, terwijl jouw situatie op bepaalde punten uniek kan zijn, waardoor je er anders tegenaan kunt kijken.

Nieuw in deze editie

Het schrijven van dit boek had veel gemeen met het krijgen van een baby. Het leidde tot nieuwe ontdekkingen, vergde veel planning, hard werken en liefde en gaf ons enorme voldoening. De eerste editie van Zwangerschap voor Dummies verscheen meer dan tien jaar geleden en we vonden het tijd voor een herziening. De gezondheidszorg en vooral het vakgebied verloskunde, verandert doorlopend. Voor derde editie hebben we de inhoud herzien en deze aangevuld met de laatste trends en nieuwste medische ontwikkelingen.

Net als in de vorige editie is de informatie ingedeeld in trimesters, omdat dat nu eenmaal de traditionele manier van denken is over zwangerschap. Maar in deze editie geven we je ook een verslag van week tot week over wat er allemaal gebeurt en wat je wanneer moet doen.

Net als in de vorige editie, baseren we ons op wetenschappelijke informatie en niet op mythen en bakerpraatjes. Recente medische onderzoeken hebben vragen beantwoord en helpen ons betere zorg te verlenen aan zwangere vrouwen. Ook houden we rekening met sociale en culturele trends die invloed hebben op ons denken en dus ook op onze ideeën over zwangerschap. Bovenal hebben we geluisterd naar de opmerkingen en suggesties van onze patiënten en vele van die ideeën in dit boek verwerkt.

Conventies in dit boek

Het is handig om op de hoogte te zijn van enkele conventies die we in ons achterhoofd hebben gehouden bij het schrijven van dit boek.

We proberen er rekening mee te houden dat er baby’s geboren worden onder vele verschillende omstandigheden, hoewel de traditionele man/vrouwkoppels nog steeds het grootste deel uitmaken van alle toekomstige ouders. Ouders in andere omstandigheden zijn bijvoorbeeld alleenstaande ouders, koppels van dezelfde sekse, adoptie-ouders of ouders die te maken hebben met draagmoederschap. De informatie die we geven is relevant en bruikbaar voor mensen in vele uiteenlopende situaties.

We weten dat verloskundigen niet de enige beroepsgroep zijn die vrouwen helpen hun zwangerschap door te komen. (Zie hoofdstuk 2 voor specifieke beschrijvingen van alle soorten deskundigen die een belangrijke rol kunnen spelen bij zwangerschap en bevalling.) Daarom hebben we het voor de duidelijkheid steeds over ‘je verloskundige of je arts’.

Wat je niet hoeft te lezen

De kaderteksten en elke alinea die in de kantlijn wordt voorafgegaan door het technische info-pictogram bevatten informatie voor de zeer nieuwsgierigen. Ze bevatten diepgaande, meestal wetenschappelijke of technische informatie over een bepaald onderwerp. Deze stukjes informatie kunnen interessant voor je zijn, of niet, maar je kunt ze gerust overslaan en nog steeds uitstekend op de hoogte zijn over alles wat je over zwangerschap wilt weten.

Dwaze veronderstellingen

Bij het schrijven van dit boek zijn we uitgegaan van de volgende veronderstellingen over jou en wat je behoeften zouden kunnen zijn:

Je bent een vrouw die overweegt zwanger te worden, aan het plannen is een baby te krijgen, of al zwanger is.

Je bent de partner van de aanstaande moeder.

Je kent of houdt van iemand die van plan is om zwanger te worden.

Je wilt meer over zwangerschap te weten komen maar hebt geen interesse om een expert op dit gebied te worden.

Als je tot een van deze categorieën behoort dan vind je in Zwangerschap voor Dummies, 3e editie de informatie die je zoekt!

De opzet van dit boek

De paragrafen en hoofdstukken van dit boek hebben een logische volgorde van informatie over de zwangerschap. Je hoeft het echter niet in deze volgorde te lezen. Je kunt het boek doorbladeren en lezen wat je aandacht trekt of specifieke onderwerpen opzoeken in de inhoudsopgave. Zie de volgende paragrafen voor een meer gedetailleerd overzicht.

Deel I: Het plan van aanpak

Sommige vrouwen raken nog steeds ‘per ongeluk’ zwanger. Voor veel vrouwen is zwangerschap tegenwoordig echter een bewuste keuze. Plannen (soms zelfs een afspraak maken met een arts voor je zwanger wordt) is een goed idee. Ook als het te laat is om ver vooruit te plannen, is dit deel van het boek zeer bruikbaar als je wilt zien wat er allemaal gebeurt in je lichaam in de eerste dagen en weken van je zwangerschap. In dit deel kun je ook lezen over wat je kunt verwachten bij een prenataal bezoek aan een arts of verloskundige. Je kunt ook te weten komen hoe je leven er de komende negen maanden in grote lijnen uit zal gaan zien.

Deel II: Zwangerschap: Een drama in drie bedrijven

Zoals het een goed verhaal betaamt, heeft zwangerschap een begin, een middenstuk en een einde. Ze worden trimesters genoemd. Hoe je je voelt en welke zorg je nodig hebt, verschilt per fase. In dit deel krijg je een idee over wat je in elk trimester kunt verwachten. Er is ook een nieuw hoofdstuk opgenomen waarin we je vertellen wat er van week tot week gebeurt.

Deel III: De grote gebeurtenis: De weeën, de geboorte en het herstel

Als je die negen maanden erop hebt zitten, wordt het tijd voor de reeks opwindende gebeurtenissen die leiden tot de geboorte van je baby. Op dat moment gebeurt er een hoop in een korte tijd. Hoe het bij jou zal gaan, hangt in grote mate af van hoe je bevalt en hoe lang je bevalling duurt. Dit deel gaat over het algemene scenario van de weeën, de bevalling en het herstel, plus vele mogelijke variaties op dit thema.

Deel IV: Speciale omstandigheden

Het zou eigenlijk wel prettig zijn als we geen deel nodig hadden over problemen die in de zwangerschap kunnen ontstaan. In het ideale geval verloopt de zwangerschap van elke vrouw volkomen probleemloos maar dat is helaas niet vaak het geval. Het is echter niet zo dat elke moeilijkheid uitgroeit tot een groot probleem, als er maar de juiste aandacht aan wordt besteed. Daarom is het van het grootste belang dat we je informatie geven over hoe je moet handelen als zich een probleem voordoet. Dit deel kun je lezen als je denkt dat er een probleem is, of het nu een serieus is of banaal. In dit deel vind je informatie over allerlei zaken die voor jullie als nieuwbakken ouders wellicht van belang kunnen zijn, van gezondheidsproblemen die soms ontstaan tijdens de zwangerschap tot lastige situaties met je oudere kinderen die aan je baby moeten wennen.

Deel V: Het deel van de tientallen

Het ‘Deel van de tientallen’ kom je tegen in alle Voor Dummies-boeken. In dit deel lees je meer over de tien dingen die niemand je vertelt over je zwangerschap, tien gezonde snacks die je mag eten als je zwanger bent en hoe je je baby kunt bekijken op een echo.

Pictogrammen in dit boek

Net als de andere …voor Dummies-boeken heeft dit boek pictogrammen in de kantlijn om je door de informatie heen te helpen en de aandacht te richten op wat je moet weten. De volgende paragrafen gaan over de pictogrammen en wat ze betekenen.

Dit pictogram zegt dat we wat dieper dan gebruikelijk op een medisch onderwerp zullen ingaan. We willen niet de indruk wekken dat de informatie te moeilijk is om te begrijpen, maar het is gewoon een beetje gedetailleerder.

Met dit pictogram willen we aangeven dat bepaalde informatie goed is om te onthouden of bij stil te staan.

Dit pictogram duidt aan dat het een advies is over hoe je met bepaalde ongemakken en andere dingen waar je tegenaan loopt in de zwangerschap kunt omgaan.

In het hele boek willen we niet al te alarmerend zijn, maar er zijn situaties die een zwangere vrouw echt moet vermijden. Als dit het geval is, laten we het pictogram ‘Pas op!’ zien.

Van veel dingen die je voelt of opmerkt tijdens je zwangerschap zul je je afvragen: ‘Is dit belangrijk genoeg om te melden aan mijn verloskundige?’ Als het antwoord ‘ja’ is, zie je dit pictogram.

We weten uit ervaring dat zwangerschap de neiging tot piekeren kan versterken. Het is heel normaal als je je van tijd tot tijd een beetje zorgen maakt, maar sommige vrouwen maken zichzelf gek met dingen die niet echt een probleem zijn. We gebruiken dit pictogram, meer dan elk ander pictogram, om al die zaken aan te geven waar je je heus geen zorgen over hoeft te maken.

Hoe nu verder?

Als je een type bent dat alles grondig wilt aanpakken, ga dan je gang en lees dit boek van kaft tot kaft. Als je alleen op zoek bent naar specifieke informatie en daarna het boek weer wilt wegleggen, kijk dan naar de inhoudsopgave. Markeer de pagina’s waar jouw interesse naar uitgaat. Zet desgewenst aantekeningen in de kantlijn. Veel plezier en vooral: geniet van je zwangerschap!

Hoofdstuk 1

Van hier tot aan het moederschap

In dit hoofdstuk:

Je gezondheid en de familieanamnese tegen het licht houden

Je lichaam op een zwangerschap voorbereiden

De effecten van medicatie en vaccinaties begrijpen

En nu aan het werk

Proficiat! Als je al zwanger bent, kun je je opmaken voor een van de opwindendste avonturen in je leven. Als je denkt over zwanger worden, vind je het waarschijnlijk een spannend vooruitzicht, maar ben je misschien ook een beetje nerveus.

In dit hoofdstuk vertellen we je wat je kunt doen om je voor te bereiden op een zwangerschap. We beschrijven eerst wat je kunt verwachten van een eventueel preconceptiebezoek aan een arts en besteden in dit kader aandacht aan de anamnese, ofwel de gezondheidsvoorgeschiedenis van jou en je naaste familie. Dan kun je ontdekken of je in een optimale conditie bent om zwanger te raken, of dat je nog wat tijd moet nemen om in de optimale conditie te geraken. Bijvoorbeeld door rust te nemen, af te vallen, je dieet te verbeteren, te stoppen met roken, of te stoppen met medicijnen die slecht zijn voor je baby. We geven je ook enkele algemene adviezen over de gemakkelijkste manieren om zwanger te raken en we besteden aandacht aan onvruchtbaarheid. Overigens hebben we het voor de duidelijkheid meestal over je ‘verloskundige’, maar daarmee kunnen we ook je gynaecoloog bedoelen. Waar het om gaat, is dat we refereren aan degene die jou in je zwangerschap begeleidt, dat kan een verloskundige zijn (wat in Nederland meestal het geval is bij een probleemloze zwangerschap), of een gynaecoloog (wat in België doorgaans het geval is).

Voor je zwanger raakt

Tegen de tijd dat je overtijd bent en ontdekt dat je zwanger bent, ondergaat de vrucht, die nu twee of meer weken oud is, al grote veranderingen. Geloof het of niet, maar als het embryo nog maar twee tot drie weken oud is, is het begin van het hartje en de hersenen al ontwikkeld. Omdat jouw algemene gezondheidstoestand en voeding van invloed kunnen zijn op de groei van deze organen, is het echt verstandig om je lichaam al eerder voor te bereiden op de zwangerschap. Een zogenoemde preconceptieafspraak maken met een arts om te kijken of je lichaam er klaar voor is, is een goed idee. Lang niet iedereen laat zo’n onderzoek doen (in de Verenigde Staten komt het al meer voor), maar het kan best nuttig zijn.

Soms kan een preconceptieonderzoek plaatsvinden tijdens een routine bezoek aan je gynaecoloog of huisarts. Wanneer je vertelt dat je er over denkt om zwanger te worden, zal je behandelaar de eerste stappen met je bespreken. Als je geen afspraak gepland hebt maar er wel klaar voor bent zwanger te raken, maak dan de preconceptieafspraak en neem, als het even kan, de toekomstige vader mee. Jullie kunnen dan beiden jullie gezondheidstoestand toelichten en erachter komen wat jullie te wachten staat.

Als je al zwanger bent en geen preconceptieafspraak hebt gehad, maak je dan geen zorgen. Je verloskundige zal aandacht aan deze zaken besteden bij je eerste prenatale controle, die wordt besproken in hoofdstuk 5.

Kijken naar je voorgeschiedenis

Bij een preconceptieafspraak bekijkt je arts of er zaken zijn die een reden tot zorg vormen, zodat hij de gezondheid van jou en je baby kan waarborgen, zelfs voordat je zwanger bent. Vele factoren komen aan bod. Je arts zal je vragen stellen over de volgende zaken:

Eerdere zwangerschappen en je gynaecologische voorgeschiedenis. Als je verloskundige weet hoe je eerdere zwangerschappen zijn verlopen kan hij of zij beter inschatten hoe je volgende zwangerschap het best begeleid kan worden. Je zult gevraagd worden een beschrijving te geven van eventuele eerdere zwangerschappen, miskramen of vroeggeboorten, tweelingzwangerschappen of een andere situatie die zich opnieuw kan voordoen. Ook is het voor je arts bijvoorbeeld belangrijk om te weten of je in het verleden een hoge bloeddruk hebt gehad tijdens een eerdere zwangerschap. Je gynaecologische voorgeschiedenis is net zo belangrijk, omdat bijvoorbeeld een operatie aan je baarmoeder of baarmoederhals van invloed kan zijn op je zwangerschap. Ook een voorgeschiedenis van onregelmatige menstruaties kan van invloed zijn op het zwanger worden.

De familieanamnese tegen het licht houden. Als je verloskundige de medische voorgeschiedenis van je familie tegen het licht houdt, krijgt hij of zij een beeld van eventuele omstandigheden die van invloed kunnen zijn op jouw zwangerschap of problemen die kunnen worden doorgegeven aan je baby. Er bestaan bijvoorbeeld bepaalde erfelijke aandoeningen, waar je al vóór de zwangerschap iets aan kunt doen om de kans dat het ook in jouw zwangerschap voorkomt te verkleinen. Bijvoorbeeld als er afwijkingen aan het centraal zenuwstelsel in je familie voorkomen zoals bijvoorbeeld spina bifida, ofwel het ‘open ruggetje’ (zie ook het tekstkader ‘Waarom ineens die drukte over foliumzuur?’ verderop in dit hoofdstuk). In hoofdstuk 8 worden verschillende erfelijke aandoeningen en manieren waarop dit getest kan worden besproken.

Als je erover denkt donoreicellen of donorsperma te gebruiken, onthoud dan dat het erfelijk materiaal van de donor net zo belangrijk is als dat van elke andere biologische ouder. Probeer er zo veel mogelijk over te weten te komen.

Kijken naar je etnische achtergrond. Bij je preconceptieafspraak kun je ook vragen krijgen over de voorouders van je ouders en grootouders, de stamboom dus. Niet omdat je verloskundige nieuwsgierig is, maar omdat sommige erfelijke problemen zich vaker voordoen onder bepaalde etnische bevolkingsgroepen. Stel dat je weet dat er vanwege je etnische afkomst of die van je partner, een verhoogde kans bestaat op een van deze problemen, dan heb je meer tijd om je te laten informeren en te kijken wat de mogelijkheden zijn (zie hoofdstuk 5).

Kijken naar je eigen gezondheid

De meeste vrouwen die van plan zijn zwanger te worden, verkeren in prima gezondheid en hebben geen problemen die een zwangerschap in de weg staan. Zoals gezegd, is een preconceptieafspraak erg handig. Je kunt dan een planning maken en meer te weten komen over hoe je de kans op een gezonde en ongecompliceerde zwangerschap kunt vergroten. Ook kun je meer te weten komen over het bereiken van je ideale lichaamsgewicht en beginnen met een goed oefenprogramma en je kunt eventueel al bepaalde vitamines gaan slikken (zeker als je een tekort hebt). Het is in elk geval goed om alvast foliumzuur te gaan slikken.

Sommige vrouwen hebben echter wel een aandoening die de zwangerschap kan beïnvloeden. Je verloskundige kan je een lijst met aandoeningen voorleggen om te kijken of je er een of meer van hebt. Heb je bijvoorbeeld diabetes, dan is het van belang je bloedsuikerspiegel te stabiliseren voordat je zwanger raakt en vervolgens deze spiegel tijdens je zwangerschap in de gaten te houden. Heb je een verhoogd risico op hoge bloeddruk (hypertensie), dan zal de arts dat onder controle willen krijgen voordat je zwanger raakt. Dit kan een tijdrovende zaak zijn en het kan zijn dat je meer dan eens van medicijnen moet veranderen. Als je andere aandoeningen hebt, bijvoorbeeld epilepsie, is het belangrijk dat je medicatie en lichamelijke conditie wordt gecontroleerd. Heb je een aandoening als S.L.E. (Systemische Lupus Erythematodes) dat het bindweefsel beschadigd, dan kan de arts je aanraden om te proberen zwanger te worden in een tijd waarin je maar weinig symptomen hebt.

Je kunt vragen verwachten over je rookgedrag en over alcohol- en drugsgebruik. Het is geen kruisverhoor en de verloskundige zal je heus niet aanklagen, dus geef gerust eerlijke antwoorden. Deze gewoonten kunnen de zwangerschap schaden. Het is daarom het beste ermee te stoppen voor je zwanger raakt. De verloskundige kan je adviseren over mogelijkheden ermee te stoppen en je eventueel doorverwijzen naar hulpgroepen.

Waarom ineens die drukte over foliumzuur?

Het is iets waar je moeder niet mee bezig was toen ze jou verwachtte, maar in de afgelopen twintig jaar is foliumzuur een belangrijke vitamine geworden voor elke zwangere vrouw. De verandering kwam in 1991, toen uit medisch onderzoek in Engeland naar voren kwam dat foliumzuur (ook wel folacine genoemd, of vitamine B11) het aantal gevallen van aangeboren afwijkingen aan hersenen en ruggenmerg (ook wel neurale buisdefecten genoemd) vermindert. ‘Dit onderzoek werd gedaan onder vrouwen van wie het eerste kind met een afwijking was geboren. Door het slikken van foliumzuur tijdens de zwangerschap van hun tweede kind werd het aantal kinderen dat met een afwijking werd geboren met maar liefst 80 procent verminderd. Uit vervolgonderzoek bleek dat zelfs vrouwen die nooit een kind met zo’n afwijking hadden gekregen, en die voldoende foliumzuur slikten, de kans op spina bifida (open ruggetje, een defect aan het ruggenmerg) en anencephalie (een defect aan de hersenen en schedel) voor hun baby konden verkleinen met 50 tot 70 procent.

Vandaag de dag wordt vrouwen die zwanger willen worden veelal geadviseerd om dagelijks 0,5 mg foliumzuur te slikken. Hier zouden ze minstens vier weken voor de conceptie (de bevruchting van de eicel door een zaadcel) mee moeten beginnen en dit blijven doen tot minstens acht weken erna. Je moet er vroeg mee beginnen om ervoor te zorgen dat er genoeg van die stof in je lichaam zit tegen de tijd dat de neurale buis van je baby wordt gevormd. Als er spina bifida, anencephalie of vergelijkbare aandoeningen in de familie voorkomen, zou je, zeker als je ooit eerder een kind met zo’n afwijking hebt gekregen, dagelijks tien keer de normale hoeveelheid, dus vijf hele milligrammen, moeten innemen.

In de Verenigde Staten moeten sinds 1996 zelfs graanproducten, zoals bloem, pasta’s en rijst, verrijkt worden met foliumzuur. Dat is in Nederland en België niet het geval, omdat men daar over het algemeen voldoende foliumzuur met de voeding binnenkrijgt. Voedingsmiddelen die rijk zijn aan foliumzuur zijn: groene bladgroenten, bonen, lever, volkorenproducten en fruit. Maar om er echt zeker van te zijn dat je als zwangere vrouw genoeg binnenkrijgt, is het verstandig extra foliumzuur te slikken. In elk goed vitaminesupplement dat je eventueel slikt voorafgaand aan en tijdens de zwangerschap zit 0,4 mg foliumzuur.

Je moet ook bespreken welke vrij verkrijgbare medicijnen je eventueel regelmatig slikt en het is goed om het ook over je voedingsgewoonten en sport te hebben. Slik je al bepaalde vitamines? Doe je vaak aan de lijn? Ben je vegetariër? Doe je regelmatig aan sport? Al deze zaken kun je met je verloskundige bespreken.

Als je recentelijk niet reeds een lichamelijk onderzoek of uitstrijkje hebt gehad, kan je verloskundige je aanraden dat tijdens dit bezoek te laten doen.

Antwoord op de meest gestelde vragen

Zo’n preconceptieafspraak is een goede gelegenheid om je verloskundige allerlei vragen te stellen. In deze paragraaf worden de meest gestelde vragen beantwoord; over je gewicht, medicijnen, vaccinaties en het stoppen met anticonceptie.

Je ideale lichaamsgewicht bereiken

Het laatste waar vrouwen op zitten te wachten is de zoveelste reden om met hun gewicht bezig te zijn. Maar deze is belangrijk: zwangerschap verloopt het soepelst als je niet te zwaar en niet te licht bent. Vrouwen met overgewicht lopen meer kans op zwangerschapsdiabetes of hoge bloeddruk, bovendien hebben ze een grotere kans op een bevalling via een keizersnede. Vrouwen die te licht zijn lopen meer kans op een baby met een te laag geboortegewicht. Het zwanger worden zelf is ook lastiger bij over- of ondergewicht.

Probeer een gezond, normaal gewicht te bereiken voor je zwanger raakt. Proberen af te vallen als je al zwanger bent, is geen goed idee, ook niet als je te zwaar bent. Als je te licht bent, wordt het lastig aan te komen met een groeiende baby in je buik. (Lees meer over je ideale gewicht en aankomen in gewicht in hoofdstuk 4.)

Kijken naar je medicijnen

Veel medicijnen, zowel voorgeschreven als vrij verkrijgbaar, kun je gerust innemen tijdens de zwangerschap. Maar enkele medicijnen kunnen de ontwikkeling van de baby schaden. Dus laat het de verloskundige weten als je medicijnen slikt. Als er medicijnen bij zitten die problemen kunnen opleveren, zijn er waarschijnlijk wel alternatieven die veiliger zijn. Houd er rekening mee dat het wat tijd kan kosten om de dosering aan te passen of te kijken of er bijwerkingen optreden.

Blootstelling aan de volgende medicijnen en chemische stoffen wordt geacht veilig te zijn tijdens de zwangerschap:

Aciclovir (antiviraal middel tegen herpes)

Antihistaminica (middelen tegen braken en allergische reacties)

Aspartaam (een zoetstof)

Aspirine in lage dosering

Lichte kalmeringsmiddelen (bijvoorbeeld normison of temazepam)

De meeste antibiotica: cephalexine, trimethoprim-sulfamethoxazol, erythromycine en enkele anderen

Paracetamol

Zidovudine.

Hier volgen enkele veelvoorkomende medicijnen waar vrouwen vragen over hebben voor ze zwanger raken:

Anticonceptiepil. Soms raken vrouwen zwanger terwijl ze aan de pil zijn (omdat ze er eentje vergeten zijn of er gedurende de maand een paar te laat hebben ingenomen). Ze maken zich dan zorgen dat het schadelijk is voor de baby. Maar het is niet aangetoond dat orale contraceptiva (anticonceptiemiddelen die je inneemt) schadelijke effecten hebben op de baby. 2 tot 3 procent van alle baby’s wordt geboren met een afwijking en baby’s van vrouwen die aan de pil waren lopen geen verhoogd risico.

Ibuprofen. Het slikken van deze of een andere zogeheten nietsteroïde ontstekingsremmer tijdens de zwangerschap (tegen pijn of ontsteking) is af te raden. Gebruik deze medicijnen enkel op strikte doktersindicatie en in een zo laag mogelijke dosering. Vermijd het gebruik in het eerste trimester en zeker in het laatste trimester; deze middelen kunnen effect hebben op de functie van de bloedplaatjes (een bloedbestanddeel dat nodig is voor de bloedstolling) en bloedvaten van je baby. Bovendien worden de nieren van je baby door deze stoffen net zo belast als de jouwe.

Vitamine A (ofwel retinol). Deze vitamine (en sommige derivaten, ofwel afleidingen daarvan) kan een miskraam of ernstige aangeboren afwijkingen veroorzaken als er te veel van in je lichaam zit wanneer je zwanger raakt. Wat het extra bemoeilijkt, is het feit dat vitamine A meerdere maanden in je lichaam blijft nadat je het hebt ingenomen. Het is belangrijk om minstens een maand voordat je zwanger wordt te stoppen met middelen die vitamine A bevatten (het meest voorkomende middel is Roaccutane tegen acné). Het is niet bekend of crèmes die vitamine A bevatten, bijvoorbeeld antirimpelcrèmes zoals Retin-A en Renova, net zo problematisch zijn als stoffen die je inneemt. Het is verstandig hierover je arts te raadplegen.

Sommige vrouwen slikken supplementen met vitamine A, omdat ze vegetariër zijn en daardoor niet genoeg via voedsel binnen krijgen, of omdat ze een tekort hebben aan vitamine A (vitamine A-deficiëntie). De maximale, nog veilige dosis tijdens zwangerschap is 5000 internationale eenheden (i.e.) per dag. (Je moet twee keer die hoeveelheid innemen om in de gevarenzone te komen). Multivitamines bevatten altijd 5000 i.e. vitamine A of minder. Maar controleer altijd wat er op jouw vitaminepotje staat om er zeker van te zijn.

Als je voor je zwanger raakt vitamines slikt en bang bent dat je door je voedingsgewoonten de gevarenzone hebt bereikt (10.000 i.e. per dag), wees dan gerust. Het is ontzettend moeilijk om zulke hoeveelheden vitamine A via je voedsel binnen te krijgen!

Bloedverdunners. Vrouwen met een verhoogd risico op trombose of met kunsthartkleppen moeten dagelijks bloedverdunners slikken. Eén type bloedverdunner, coumarine of een derivaat daarvan, kan een miskraam teweegbrengen, de groei van de baby schaden, of bij de baby bloedingsproblemen of structurele afwijkingen veroorzaken. Vrouwen die dit medicijn slikken en zwanger willen worden, moeten overstappen op een andere bloedverdunner. Vraag je verlos kundige om meer informatie.

Middelen tegen hoge bloeddruk. Veel van deze middelen worden veilig geacht tijdens de zwangerschap. Toch moet je met je arts overleggen als je deze middelen slikt. Er zijn namelijk enkele varianten die wel problemen kunnen veroorzaken (zie hoofdstuk 17).

Middelen tegen epileptische aanvallen. Sommige medicijnen tegen epileptische aanvallen zijn bij gebruik tijdens de zwangerschap veiliger dan andere. Als je zo’n middel slikt, overleg dan met je arts of je met dit middel door kunt gaan of beter kunt overstappen op een alternatief. Je moet er niet gewoon mee stoppen, want deze aanvallen kunnen schadelijker zijn (voor jou en je baby) dan de medicijnen zelf (zie hoofdstuk 17).

Tetracycline. Als je dit antibioticum slikt tijdens de laatste paar maanden van je zwangerschap kan je kind, veel later, last krijgen van gele tanden. Het is beter om een ander antibioticum te gebruiken.

Antidepressiva. Vele antidepressiva, zoals Prozac, zijn uitgebreid onderzocht en worden verondersteld veilig te zijn. Recente onderzoeken naar selectieve serotonine-heropnameremmers (SSRI’s) toonden een kleine toename aan in bepaalde aangeboren afwijkingen, met name bij het middel paroxetine (Seroxat), terwijl andere onderzoeken geen verhoogd risico lieten zien. De meeste artsen denken dat de risico’s erg klein zijn. Alhoewel de meeste gegevens geen toename in vroeggeboorten of een laag geboortegewicht laten zien, zijn er wel indicaties dat er mogelijk een kleine kans is op een miskraam in het eerste trimester. Enkele rapporten wijzen op een heel klein risico (0,6 tot 1,2 procent) op pulmonale hypertensie (een abnormale verhoging van de bloeddruk in de longen) wanneer de baby in de tweede helft van de zwangerschap hieraan wordt blootgesteld. Wanneer je antidepressiva slikt en van plan bent zwanger te worden, overleg dan met je arts of je tijdens je zwangerschap deze medicatie kunt blijven innemen.

Bupropion. Bupropion is een antidepressivum, maar is ook een hulpmiddel bij het stoppen met roken (Als werkzaam bestanddeel van Zyban en Wellbutrin). Er zijn geen duidelijke verschillen ten opzichte van andere anti-depressiva bekend en de (weinige) beschikbare informatie over dit medicijn wijst niet op belangrijke problemen bij de foetale ontwikkeling. Gebruik van Zyban wordt echter afgeraden tijdens de zwangerschap.

Kruidenpreparaten overwegen

Vele vrouwen kiezen voor vrij verkrijgbare kruidenpreparaten of andere natuurlijke medicaties om dagelijkse kwaaltjes te behandelen. Bij kruidenpreparaten die niet als geneesmiddel worden verhandeld, horen geen schadelijke effecten op te treden, maar houd in gedachten dat deze niet onder de Geneesmiddelenwet vallen. Ondanks dat vele zwangere vrouwen deze supplementen gebruiken, hebben maar weinig onderzoeken de veiligheid ervan getoetst of aangetoond dat ze werkelijk een positief effect hebben tijdens de zwangerschap. Verder bestaat er geen regulering met betrekking tot de dosis, waardoor de ene pil tweemaal zoveel stoffen bevat als de andere. Sommige van deze supplementen bevatten combinaties van kruiden of extracten waarvan de werking op elkaar onbekend en niet onderzocht is. Sint-Janskruid bijvoorbeeld, is een kruid dat veel gebruikt wordt bij depressies, slaapstoornissen en virale infecties. De veiligheid van het gebruik van dit kruid tijdens de zwangerschap is niet onderzocht maar is in ieder geval zo krachtig dat het de werking van andere medicijnen kan beïnvloeden. Dus wees voorzichtig bij het gebruik ervan.

Sommige kruidenpreparaten mogen tijdens de zwangerschap niet gebruikt worden omdat ze baarmoedercontracties of zelfs een miskraam kunnen veroorzaken. Kruidenpreparaten die je tijdens de zwangerschap beter niet kunt gebruiken zijn: Bijvoet, Vrouwenwortel, Boerenwormkruid, Zilverkaars, Brem, Geelwortel, Jeneverbes, Poleimunt, Wijnruit, Heksenkruid en Agnus castus.

Het belang van vaccinaties en immuniteit

Mensen zijn immuun voor allerlei ziektes, vanwege een van deze redenen:

Omdat ze de ziekte hebben gehad. De meeste mensen zijn bijvoorbeeld immuun voor waterpokken. Je wordt immuun als je de ziekte als kind hebt gehad en je lichaam er antistoffen tegen heeft gevormd.

Omdat ze ertegen zijn ingeënt. Bij een vaccinatie wordt de entstof via een injectie toegediend, zodat je lichaam antistoffen gaat aanmaken.

Rubella (rodehond) is een goed voorbeeld. Je arts kan onderzoeken of je immuun bent voor rubella, door een bloedmonster af te nemen en te kijken of het antistoffen tegen het rubellavirus bevat. Antistoffen zijn stoffen van het immuunsysteem die je tegen infecties beschermen. Als je als kind geen rodehond hebt gehad noch de vaccinatie daartegen, raden wij aan je minstens drie maanden voor de zwangerschap te laten vaccineren. Raak je al zwanger voordat die drie maanden voorbij zijn, is er zeer waarschijnlijk geen man overboord. Er zijn geen gevallen bekend waar problemen met de baby ontstonden doordat de moeder in haar vroege zwangerschap een vaccinatie tegen rubella had gekregen. Veel vaccins, inclusief het griepvaccin (de griepprik), zijn bovendien veilig tijdens de zwangerschap. Zie tabel 1.1 voor informatie over verschillende vaccinaties.

De meeste mensen zijn immuun voor de mazelen, de bof, poliomyelitis (kinderverlamming) en difterie en het is onwaarschijnlijk dat je verloskundige voor al deze ziektes gaat controleren of je er immuun voor bent.

Bovendien wordt normaal gesproken van deze ziektes niet aangenomen dat ze schade aan de baby kunnen aanrichten. Aan waterpokken kleeft echter wel een klein risico dat de baby het van de moeder kan krijgen. Als je weet dat je nog nooit de waterpokken hebt gehad, moet je in de gaten houden dat je tijdens de zwangerschap geen waterpokken krijgt. Als je een verhoogd risico loopt op een hiv-infectie, laat je dan testen voordat je probeert zwanger te worden.

Ten slotte, recent is een vaccinatie beschikbaar gekomen tegen het humaan papillomavirus (HPV), het virus dat genitale wratten en baarmoederhalskanker kan veroorzaken. Er zijn nog geen bewijzen dat inenting slecht is voor een zwangere vrouw of haar ongeboren kind. Maar het is ook nog niet genoeg onderzocht. Daarom wordt inenten tijdens de zwangerschap afgeraden.

Tabel 1.1: Veilige en onveilige vaccinaties tijdens de zwangerschap
Ziekte | Risico voor de baby | Vaccinatie tijdens zwangerschap? | Opmerkingen
Cholera | Niet aangetoond | Zelfde als bij niet-zwangeren |
Hepatitis A | geen gegevens bekend (maar geen schadelijke effecten te verwachten) | Vaccinatie alleen indien strikt noodzakelijk |
Hepatitis B | Niet aangetoond | Ok | Gebruikt met immunoglobulinen tegen acute blootstelling; vaccinatie voor pasgeborenen
HPV | geen gegevens bekend (maar geen schadelijke effecten te verwachten) | Vaccinatie alleen indien strikt noodzakelijk |
Influenza | Niet aangetoond | Ok |
Mazelen | Niet aangetoond | Nee |
Bof | Niet aangetoond | Nee |
Pest | Niet aangetoond | Bij blootstelling bepaald vaccin |
Pneumococcus | Niet aangetoond | Zelfde als bij niet-zwangeren, gebruik ontraden |
Poliomyelitis | Niet aangetoond | Alleen indien blootgesteld | Als je naar een gebied reist waar het heerst
Rubella | Niet aangetoond | Nee | Na bevalling vaccineren
Rabies (hondsdolheid) | Onbekend | Zelfde als voor niet-zwangeren | Elk geval apart beoordelen
Tetanusdifterie | Niet aangetoond | Ok als in laatste 10 jaar niet eerder is gevaccineerd |
Tyfus | Niet aangetoond | Alleen voor veelvuldig, langdurige blootstelling of bij reis naar een gebied waar het heerst |
Varicella (waterpokken) | kan foetale schade geven | Niet vaccineren, immunoglobulinen aangeraden bij blootgestelde nietimmune vrouwen en moet aan pasgeborenen worden gegeven als het rond de bevalling plaatsvindt. In Nederland wordt niet gevaccineerd in verband zwangerschap |
Gele koorts | Onbekend | Nee | Tenzij blootstelling onvermijdelijk is

Stoppen met anticonceptie

Hoe snel kun je zwanger raken nadat je gestopt bent met anticonceptie ? Dat hangt af van welk voorbehoedmiddel je gebruikt. De mechanische methodes zoals condooms, het pessarium en zaaddodende middelen, werken alleen zolang je ze gebruikt. Stop je ermee, dan ben je weer vruchtbaar. Medicijnen op basis van hormonen, inclusief de pil, Depo-Provera (prikpil) en Norplant blijven langer in je lichaam. Het is mogelijk dat je al heel snel na het stoppen met de pil weer een eisprong hebt;na ongeveer een week heb je weer je normale hormonale status terug (daarom duurt de ‘stopweek’ maximaal zeven dagen). Aan de andere kant kan het wel drie maanden tot een jaar duren voor je weer een normale, vruchtbare cyclus hebt als je Depo-Provera hebt gebruikt.

Er zijn geen regels voor hoe lang je na het stoppen met anticonceptie moet wachten met je pogingen zwanger te raken. Eigenlijk kun je het meteen gaan proberen. Houd er wel rekening mee dat als je nog geen regelmatige cyclus hebt, je misschien niet elke maand een eisprong hebt. Het is dan lastiger om je gemeenschap zo te plannen dat je zwanger raakt (maar dan heb je wel lol gehad bij de pogingen!). Als je zwanger wordt terwijl je cyclus onregelmatig is, kan het moeilijker zijn erachter te komen op welke dag je precies zwanger bent geraakt. Maar aan de hand van een termijnecho kan de verloskundige wel de datum bepalen waarop je bent uitgerekend.

Wanneer naar de dokter als je vruchtbaarheidsproblemen hebt?

Als je dit boek leest, ben je misschien al zwanger en heb je niet te maken gehad met vruchtbaarheidsproblemen, of heb je ze overwonnen. Als dat zo is heb je geluk, want er zijn nog nooit zoveel koppels geweest met vruchtbaarheidsproblemen als in deze tijd waarin steeds langer wordt gewacht met het krijgen van kinderen. Eén op de tien koppels boven de dertig heeft moeite met zwanger worden. Na de vijfendertig is dat één op de vijf. Natuurlijk is leeftijd niet voor iedereen een probleem. Er zijn vrouwen die zelfs nog zwanger raken als ze de vijftig al gepasseerd zijn. (In het Guinness Book of World’s Records staat dat de oudste moeder 57,5 jaar oud was toen ze zwanger werd). Maar laten we eerlijk zijn: spontane zwangerschappen bij vrouwen die achter in de veertig of in de vijftig zijn, komen maar zelden voor.

Wanneer is het nu verstandig de dokter om raad te vragen? In het algemeen ga je naar een dokter nadat je een half jaar tot een jaar zonder succes hebt geprobeerd zwanger te raken. Maar als je al meerdere miskramen achter de rug hebt, al vaker problemen met zwanger worden hebt gehad, ouder bent dan vijfendertig, of als je al weet dat je partner minder goed sperma heeft, zou je kunnen overwegen eerder hulp te zoeken. Hoe je situatie er ook uitziet, wanhoop niet. Tegenwoordig worden de technieken die onvruchtbaarheid moeten bestrijden steeds geraffineerder en succesvoller. Op dit moment bestaan er verschillende technieken met allerlei moeilijke benamingen; eierstokstimulatie met vruchtbaarheidsbevorderende medicijnen, intra-uteriene inseminatie (sperma-inseminatie direct in de baarmoeder) met of zonder spermaselectie, IVF (in vitro fertilisatie, ofwel ‘reageerbuisbevruchting’) met zijn verschillende vormen en ICSI (intracytoplasmatische sperma-injectie, een techniek waarbij een zaadcel direct in de eicel wordt geïnjecteerd), gebruik van donorsperma of donoreicellen. Welke techniek wordt gebruikt, hangt uiteraard af van de oorzaak van de onvruchtbaarheid. Voor een koppel dat moeite heeft direct zwanger te worden, zijn middels deze technieken, de kansen beter dan ooit dat het uiteindelijk zal lukken. Als je moeite hebt zwanger te raken en je niet weet of het tijd is voor een bezoek aan het ziekenhuis, bespreek dat dan met je huisarts.

Als je een spiraaltje gebruikt, kun je direct nadat het verwijderd is zwanger raken. Soms raakt een vrouw zwanger ondanks het feit dat ze het spiraaltje gebruikt. Als jou dat overkomt, haalt je arts misschien het spiraaltje eruit als dat mogelijk is. Zwanger raken met een spiraaltje betekent een grotere kans op een miskraam door een buitenbaarmoederlijke zwangerschap (dan blijft de bevruchte eicel in de eileider hangen en bereikt de baarmoeder niet).

Zwanger raken met een spiraaltje betekent niet dat de baby meer kans loopt op aangeboren afwijkingen.

De gemakkelijkste manier om zwanger te raken

Ondanks dat de titel van dit boek het tegendeel doet vermoeden, gaan we er toch maar van uit dat je weet hoe je zwanger raakt. Wat veel mensen echter niet weten is hoe ze dat proces het meest efficiënt kunnen maken, zodat je de grootste kans hebt zwanger te worden, zodra je dat wilt. Daarvoor moet je een aantal dingen weten over de ovulatie (eisprong), het moment waarop de eicel vrijkomt uit de eierstok. Dit gebeurt eens per cyclus (meestal eens per maand).

Als de eicel is vrijgekomen uit de eierstok, glijdt deze gedurende enkele dagen door de eileider, tot de baarmoeder wordt bereikt (zoals je kunt zien in figuur 1.1). Meestal ontstaat een zwangerschap als de eicel binnen 24 uur na de eisprong wordt bevrucht. De eicel bevindt zich dan nog in de eileider. In de baarmoeder aangekomen, nestelt de bevruchte eicel zich in het baarmoederslijmvlies. Dit innestelen heet nidatie. Om zwanger te raken, is het dus zaak (voor jou en de toekomstige vader) om de zaadcellen zo snel mogelijk na de eisprong bij de eicel te krijgen, liefst binnen 12tot 24 uur na de eisprong.

Figuur 1.1: Een overzicht van de vrouwelijke voortplantingsorganen

Het allerbeste tijdstip om seks te hebben is 12 uur voor de eisprong. Dan zijn de zaadcellen al op de juiste plaats als de eisprong plaatsvindt. Zaadcellen blijven waarschijnlijk 24 tot 48 uur in leven in het lichaam van de vrouw, hoewel het in een paar gevallen is voorgekomen dat ze na 7 dagen nog tot bevruchting in staat waren. Geen enkel koppel moet erop rekenen dat het bij de eerste poging direct lukt. Gemiddeld heb je elke maand 15 tot 25 procent kans. Uit onderzoek komt naar voren dat ongeveer de helft van de koppels die zwanger willen worden, binnen vier maanden slaagt. Na een half jaar lukt het driekwart van hen, en na een jaar is dat 85 procent. Na twee jaar is het slagingspercentage 93 procent. Als je al een jaar of langer zonder succes zwanger probeert te worden, is het aan te raden een vruchtbaarheidsonderzoek te laten doen. Bij zo’n onderzoek wordt ook het sperma van je partner onderzocht op het aantal zaadcellen en hun beweeglijkheid.

Het moment van je eisprong vaststellen

Dus wanneer vindt nu de eisprong plaats? Dit gebeurt 14 dagen vóór je volgende menstruatie. Dat is dus 14 dagen ná de eerste dag van je laatste menstruatie (mits je cyclus 28 dagen duurt). Als je een cyclus van 32 dagen hebt, heb je waarschijnlijk op dag 18 van je cyclus een eisprong. (Elke cyclus begint op de eerste dag van de menstruatie.) Om te zorgen dat de zaadcellen op de juiste plaats en de juiste tijd aankomen, moet je meerdere keren seks hebben rond de eisprong. Begin daar 5 dagen voor de verwachte eisprong mee, en dan nog 2 of 3 dagen erna. Hoe vaak? Waarschijnlijk is eens per 2 of 3 dagen voldoende, maar je kunt ook best dagelijks seks hebben, als je partner gezond sperma heeft (voldoende goede, beweeglijke zaadcellen).

Ooit dacht men dat als je dagelijks seks had, het sperma van de man in kwaliteit achteruit ging, waardoor de vruchtbaarheid afnam. Uit latere onderzoeken is echter gebleken dat dit alleen opgaat voor mannen die op zich al minder zaadcellen hadden.

Je lichaamstemperatuur bijhouden

Sommige vrouwen vinden dat ze gemakkelijker het tijdstip van hun eisprong kunnen vaststellen door het bijhouden van hun temperatuurcurve. De lichaamstemperatuur gaat namelijk vlak voor de eisprong omhoog. Hiervoor moet je je temperatuur elke ochtend (rectaal) opnemen, voordat je opstaat. Je temperatuur is altijd op zijn laagst, net voor het moment waarop de hypofyse (dat is een klein hormoonkliertje onder aan je hersenen) het luteïniseringshormoon (LH) afscheidt. Dit hormoon wekt de eisprong op. Twee dagen na de zogeheten LH-piek stijgt je temperatuur aanmerkelijk, ongeveer een halve tot een hele graad en blijft hoog tot aan je menstruatie. Als je zwanger wordt, blijft de temperatuur hoog. Het is misschien een goed idee om een speciale thermometer voor de basale lichaamstemperatuur aan te schaffen, omdat er grotere gradaties op staan en ze eenvoudiger af te lezen zijn. Maar ook een gewone thermometer voldoet prima, als je hem maar op de tiende graad kunt aflezen.

Onthoud dat een stijging van je basale lichaamstemperatuur aangeeft dat de eisprong inmiddels al heeft plaatsgevonden. Het voorspelt niet wanneer de eisprong eraan komt, maar het bevestigt wel dat je die hebt (gehad) en het geeft je een globaal beeld van wanneer je, in jouw cyclus, de eisprong hebt. Inzicht hierin helpt je om tijdens je volgende cyclus te plannen wanneer je het beste seks kunt hebben: zo ongeveer een dag voordat je eisprong plaatsvindt. Het is soms moeilijk de signalen te duiden omdat niet alle vrouwen hetzelfde patroon hebben. Bij sommigen is nooit een duidelijke daling van de temperatuur waar te nemen en bij sommigen geen duidelijke stijging.

Een ovulatie-predictortest gebruiken

Een andere manier om de LH-piek te detecteren is een ovulatie-predictortest (ovulatie = eisprong) die je thuis kunt doen. Je kunt er de hoeveelheid LH in de urine mee bepalen. In tegenstelling tot eerdergenoemde basale lichaamstemperatuur, is de LH-piek wel geschikt om het moment van de eisprong tijdens elke cyclus te voorspellen. Als de test positief is, weet je wanneer je de eisprong krijgt. Over het algemeen is zo’n test heel betrouwbaar en effectief. Je betaalt ongeveer 15 tot 30 euro per pakket, dus het is duurder dan temperaturen. Je kunt een pakket bijvoorbeeld bestellen op www.geboortewinkel.nl.

Er is ook een manier om je eisprong te testen, waarbij je speeksel in plaats van urine gebruikt. Rond het moment van je eisprong ontstaa ter een verhoging van de concentratie van het hormoon oestrogeen. Dit heeft ook een verandering tot gevolg in de structuur van het speeksel dat kristalachtige streepjes vormt wanneer het opdroogt en wat gezien kan worden door een speciale microscoop. De urine- en speekseltest zijn even nauwkeurig (tot 98 procent) in het bepalen van de eisprong. De speekseltest kost rond de 30 euro en kan hergebruikt worden.

Ten slotte kun je je eisprong bepalen door de vaginale afscheiding te controleren. Vlak voor de eisprong wordt het slijm helder en vormt slijmdraden. Het grote voordeel van deze methode is dat het helemaal gratis is!

De effectieve (en leukste) benadering

In de meeste gevallen echter, wordt vrouwen aangeraden gewoon rustig af te wachten en intussen te genieten van het hele proces van proberen zwanger te worden. Word niet meteen bang als het niet direct raak is. Wij geven onze patiënten vaak dit advies: overweeg een paar maanden voor je echt zwanger wenst te zijn, te stoppen met anticonceptie. Dan heb je wat zorgeloze maanden waarin je lekker kunt genieten van seks, zonder je elke maand zorgen te moeten maken of het gelukt is of niet. En raak je wel eerder zwanger, dan is dat een leuke verrassing!

Er zijn een paar stappen die je kunt nemen om je kans op zwangerschap te vergroten:

Als je sigaretten of marihuana rookt, stop er dan mee.

Gebruik geen commercieel glijmiddel als je seks hebt, want daarin kunnen zaaddodende middelen zitten. Ook olijfolie en zonnebloemolie kunnen invloed hebben op het semen, gebruik daarom liefst speeksel of KY gel.

Beperk je koffieconsumptie. Wanneer je meer dan drie koppen koffie per dag drinkt, kan dat je kans op zwanger raken verminderen.

Volg een dieet en sport regelmatig wanneer je te zwaar bent. Een arts, diëtist en/of een fitnesstrainer kan je hierbij helpen.

Wat elke vader wil weten over seks

De meest voorkomende vragen die vaders stellen, zijn vragen over seks in de zwangerschap. Je zin in seks kan toenemen of afnemen, net als bij je partner. Vaak maken mannen zich zorgen dat als de penis in de vagina dicht bij de cervix (baalmoederhals) komt, de baby gewond kan raken of de bevalling te vroeg op gang zal komen. Bij een probleemloze zwangerschap hoef je je wat dat betreft echter helemaal geen zorgen te maken. Een ander punt van zorg is dat je de baby zou platdrukken als je boven op je partner ligt. Maar nogmaals, als de zwangerschap normaal verloopt (vooral in de eerste maanden) is het geen probleem om bovenop te liggen. De baby wordt immers beschermd door het vruchtwater waar hij of zij in zit, want dit werkt als stootkussen. Later in de zwangerschap maakt de grote buik van de moeder deze traditionele positie misschien lastig, of je partner vindt het niet prettig. Als zij dat wil, kun je de tijd nemen om andere posities uit te proberen die ze wel prettig vindt. En vergeet niet dat het libido gedurende de zwangerschap kan rijzen en dalen, of het daalt alleen maar. Voor sommige vrouwen is de zin in seks als ze zwanger zijn ver te zoeken. Probeer dus begrip op te brengen als ze geen interesse heeft in seks.

In sommige gevallen kan gemeenschap in de zwangerschap geen goed idee zijn. Als de moeder bijvoorbeeld vroegtijdige weeën krijgt, en haar cervix al redelijk ontsloten is, dan is het verstandiger geen seks te hebben. In het geval van placenta previa met bloedverlies, en in sommige gevallen van cervixinsufficiëntie en gebroken vliezen is het ook beter geen gemeenschap te hebben. Als je partner een van deze problemen heeft en je bent niet zeker over haar situatie, praat dan met haar verloskundige of arts. Vergeet ook niet dat gemeenschap niet de enige manier is om jullie seksuele gevoelens voor elkaar te uiten. Vaak is het net zo prettig om elkaar te knuffelen of te strelen. Onthoud dat de zwangerschap (en de mogelijke onderbreking in je seksleven) niet eeuwig duren, al zal het soms wel zo voelen.