Dit e-boek is voorzien van een verborgen, persoonlijk watermerk. Het verspreiden of openbaar maken van dit e-boek is niet toegestaan.

This e-book contains a hidden and personal watermark. Distribution is prohibited.

Dankwoord

Hoewel er slechts één naam op de rug van dit boek staat, kwam er een team van hardwerkende en getalenteerde mensen aan te pas om het te maken. Het was niet alleen leuk om met ze te werken, maar het is ook een eer om ze hier te mogen bedanken.

Ik heb meer dan vijftig boeken geschreven en in elk boek bedank ik eerst mijn vrouw Kalebra. Ik ben ongetwijfeld de gelukkigste man op aarde met zo’n vrouw. Ook bedank ik mijn zoon Jordan en mijn prachtige dochter Kira, de beste kinderen die een mens zich kan wensen. Dank ook aan mijn geweldige broer Jeff.

Mijn oprechte dank aan het volledige team bij Kelby Media Group. Dankzij jullie ga ik ’s ochtends fluitend naar mijn werk. Jullie krijgen echt ongelofelijke dingen voor elkaar (met beangstigende deadlines). Ik vind het een voorrecht met jullie te werken.

Dank aan mijn opmaak- en productiemedewerkers. Ik bedank mijn zeer optimistische technisch redacteuren Kim Doty en Cindy Snyder voor het uitputtend testen van alle technische zaken en voor het feit dat ze me altijd scherp houden. Dank ook aan Jessica Maldonado en aan Dave Damstra en zijn medewerkers. Ik ben ook dank verschuldigd aan Brad Moore voor het maken van de productopnamen voor dit boek.

Dank aan mijn kameraard Dave Moser voor zijn onvermoeibare inzet en aan Jean A. Kendra voor alle werkzaamheden die ze me uit handen neemt terwijl ik boeken schrijf. Speciale dank aan mijn assistente Susan Hageanon voor haar harde werk en inzet.

Dank aan mijn uitgever Nancy Aldrich-Reunzel, Ted Waitt (BT), Scott Cowlin, Sara Jane Todd en het team van Peachpit Press. Het is een eer om te werken met mensen die alleen maar uitstekende boeken willen maken. Ook nog mijn dank aan de mensen van iStockphoto.com voor hun toestemming om hun prachtige foto’s voor dit boek te gebruiken.

Extra veel dank voor alle mensen die mij in de loop der tijd zo veel hebben geleerd, waaronder Moose Peterson, Vincent Versace, Bill Fortney, David Ziser, Jim DiVitale, Helene Glassman, Joe McNally, Anne Cahill, Cliff Mautner, Kevin Ames, David Tejada, Frank Doorhof, Eddie Tapp, Jack Reznicki, Jay Maisel, John Graden, Jack Lee, Dave Gales, Judy Farmer en Douglas Poole.

Mijn belangrijkste dank gaat uit naar God en zijn zoon Jezus Christus, die mij naar de vrouw van mijn dromen hebben geleid, en ons met twee prachtige kinderen gelukkig hebben gemaakt en voor de mogelijkheid van mijn hobby mijn beroep te maken.

Over de auteur

Scott is hoofdredacteur en uitgever van de tijdschriften Photoshop User, uitgever van Light it! en presentator van het populaire wekelijkse videoprogramma Photoshop User tv.

Scott is tevens voorzitter en medeoprichter van de NAPP (National Association of Photoshop Professionals) en directeur van Kelby Media Group, een firma gespecialiseerd in softwaretrainingen, -opleidingen en -publicaties.

Scott is fotograaf, ontwerper en auteur van meer dan vijftig boeken, waaronder de bestsellers Het Photoshop CS6 boek voor digitale fotografen, Het beste van Photoshop Elements en Photoshop klassiekers. Hij is tevens redacteur van de boekenreeks Killer Tips.

Zijn boeken zijn in tientallen talen beschikbaar, waaronder Russisch, Chinees, Frans, Duits, Spaans, Koreaans, Grieks, Turks, Japans, Taiwanees en natuurlijk Nederlands. De afgelopen drie jaar was Scott de best verkochte fotografieauteur.

Scott is directeur trainingen van de Adobe Photoshop Seminar Tour en technisch adviseur bij het twee keer per jaar georganiseerde congres Photoshop World Conference and Expo. Hij schittert in een serie dvd’s met trainingsmateriaal van Adobe en onderwijst Photoshop-gebruikers al vanaf 1993.

Op de website www.scottkelby.com vind je meer informatie over Scott.

Inhoud

Hoofdstuk 1

Professionele tips voor het maken van echt scherpe foto’s

Als je foto’s niet scherp zijn, is de rest niet belangrijk

Het echte geheim van scherpe foto’s

Nog een belangrijk geheim

Nog belangrijker dan het voorgaande

Als je dit fout doet, loopt hij vast

Haarscherpe foto’s maak je met een statief

Een balhoofd veraangenaamt het leven

Druk die knop niet in, gebruik een draadontspanner

Draadontspanner vergeten? Gebruik de timer

Scherper dan scherp

Vibratiereductie (of IS) uitschakelen

Gebruik het scherpste diafragma

Een goed objectief is heel belangrijk

Vermijd hoge ISO-waarden, ook op een statief

Zoom in om de scherpte te controleren

Achteraf in Photoshop verscherpen

Verkleind voor het web? Verscherpen!

Scherpte bij handopnamen

Minder beweging bij handopnamen

Hoofdstuk 2

Professioneel ogende bloemenfoto’s

Er komt meer bij kijken dan je denkt

Fotografeer bloemen niet van bovenaf

Bloemen fotograferen met een zoomlens

Extreem dichtbij komen

Het juiste moment om bloemenfoto’s te maken

Boots een regenbui na

Bloemen op een zwarte achtergrond

Bloemen op een witte achtergrond

Perfect licht voor binnenopnamen van bloemen

De wind stoppen

Hoofdstuk 3

Professioneel ogende trouwfoto’s

Trouwfoto’s moeten in één keer goed zijn

Fotograferen in een kerk bij slecht licht

Heb je die f/1.4-lens echt nodig?

Zacht diffuus licht met je flitser

Flitsen bij buitenopnamen

Zorg voor extra geheugenkaarten

Groepsfoto’s: wie eerst?

Waar moet je mikken bij groepsfoto’s?

Laat ze niet knipperen

Dansende mensen op het huwelijksfeest

Volg de bruid

De hoogte van de camera bij portretten

Het kadreren van portretten

Werk vanaf het bruidspaar bij portretten

Mooie achtergronden bij portretten

Details fotograferen

Wijzig het gezichtspunt

Zoek perfect bruidslicht

De bruid samen met anderen fotograferen

Fotograferen met een groothoeklens

Maak ter plekke back-ups

Stel de witbalans vooraf in voor JPEG’s

Hoofdstuk 4

Professioneel ogende natuurfoto’s

Tips om de wonderen der natuur vast te leggen

De belangrijkste regel bij landschapsfotografie

Vergroei met je statief

Gebruik stand A, diafragmaprioriteit

Prachtige landschapscomposities

Watervallen fotograferen

Een tip voor bosfoto’s

De positie van de horizonlijn

Interessante bergfoto’s maken

Warmere zonsopkomsten en zonsondergangen

Zet de ‘knippers’ aan voor meer details

De gevreesde knippers voorkomen

De grootte van dingen laten zien

Zet niet direct je statief op

De truc voor vollere kleuren

Opnamen maken in slecht weer

De atmosfeer is je vriend

Een alternatieve manier om schittering op de lens te voorkomen

Het geheime wapen van de landschapsfotograaf

Houd je horizon recht

Fotograferen op bewolkte dagen

Tips voor panoramafoto’s, deel 1

Tips voor panoramafoto’s, deel 2

Tips voor panoramafoto’s, deel 3

Panorama’s nabootsen

De reden om een groothoeklens te gebruiken

Wil je net dat beetje extra doen? Fotografeer laag

Geef dieren de ruimte

Hoofdstuk 5

Professioneel ogende sportfoto’s

Vergeet je pinpas niet

De witbalans voor binnensporten instellen

Schiet met 1/1000 seconde of sneller

Verwissel geen lenzen

Welke lens heb je nodig?

Vooraf scherpstellen

’s Nachts of binnen fotograferen? Verhoog de ISO

Professionals kennen het spel

Richt je niet alleen op de winnaar

Schieten in continumodus

Stabiliteit bij sportfoto’s

Pannen voor beweging

Open je lens

Ik wil één paar ogen en de bal zien

RAW of JPEG bij sportfoto’s?

Sportcomposities

Hoofdstuk 6

Professioneel ogende portretten

Laat mensen er op hun best uitzien

De beste lens voor portretten

Diafragma’s voor portretten

Gebruik een achtergrondrol

Gebruik een achtergronddoek

Buiten een achtergrond kiezen

Scherpstellen bij portretten

De positie van de camera

Het onderwerp kadreren

Fantastische portretten bij zonsondergang

Belichting bij buitenopnamen

Belichting bij binnenopnamen

Prachtfoto’s van baby’s

Betere portretten in natuurlijk licht met reflectoren

Je reflector richten

Gebruik een reflector bij vlak licht

Hoofdstuk 7

Professioneel met problemen omspringen

Digitale kopzorgen vermijden

Problemen met de witbalans vermijden

Koud weer betekent extra batterijen

Verwissel in een stoffige omgeving geen lenzen

Wees voorzichtig met wat je fotografeert

Tip voor opnamen op een helling

De andere reden om een zonnekap te gebruiken

Je lens uit de problemen houden

Beperk de lcd-tijd om batterijen te besparen

Gebruik bij twijfel een belichtingstrap

Voorkom rode ogen

Verwijder rode ogen

Hoofdstuk 8

Professioneel gebruikmaken van digitaal

Digitaal is meer dan een vervanger van film

Blijf op de knop drukken

Zet het lcd-scherm aan het werk

Sorteren tijdens het fotograferen

Luister naar waarschuwingen

Bewaak de grenzen van je zoeker

Experimenteer naar hartenlust

Zet niet te veel op één geheugenkaart

Welk merk camera moet je kopen?

Doe je voordeel met afdrukken op posterformaat

Reken er maar op dat je je zonnekap gaat verliezen

Wat is beter: onderbelicht of overbelicht?

Hoofdstuk 9

Professioneel ogende reisfoto’s

Tips voor reisfotografie

Wees paraat

Succes verzekerd met kinderen en bejaarden

Huur een model (goedkoper dan je denkt)

Het tijdstip voor opnamen

Zoek felle, heldere kleuren

Richt je op de details

De mooiste opname kan vlakbij zijn

Vergeet de borden niet

Beweging in de stad vastleggen

Eenvoud doet wonderen

Afgezaagde onderwerpen fotograferen

De maan toevoegen en details behouden

Vuurwerk fotograferen

Reisfoto’s maken? Ga eerst naar 500px.com

Opnamen met vrijwel geen toeristen maken

Hoofdstuk 10

Professioneel ogende afdrukken en ander fraais

Het gaat immers om de afdruk

De voordelen van fotograferen in RAW

Raw-foto’s in Photoshop bewerken

Vergelijk het lcd-scherm met je beeldscherm

Je foto’s in Lightroom ordenen

Hoeveel meer megapixels heb je nodig?

Afdrukken met professionele kwaliteit

Welk fotopapier gebruik je?

Het beeldscherm op de printer afstemmen

Foto’s online verkopen

Een blik op mijn apparatuur

Download de kleurprofielen voor je papier

Er zijn nog drie boeken in deze serie

Leer elke week meer met mij op The Grid

Hoofdstuk 11

Tien dingen waarvan ik wou dat iemand ze mij had verteld

Toen ik met fotografie begon

#1: Een duurdere camera kopen betekent niet altijd betere foto’s maken

#2: Je moet achteraf verscherpen

#3: De professionals maken veel slechte foto’s

#4: Begrijp wat belichtingscompensatie is

#5: Maak je niet druk over handmatige modus

#6: Tegenwoordig moet je vooral horizontale opnamen maken

#7: Niets maakt zoveel indruk als een afdruk

#8: Negeer het histogram

#9: Zoek uit wat voor type fotograaf je bent

#10: Doe wat nodig is om de gewenste foto’s te maken

#11: Je moet een portfolio hebben

Hoofdstuk 12

De hoofdingrediënten van prachtfoto’s

Eenvoudige recepten voor uitstekende resultaten

Hoofdstuk 1

Professionele tips voor het maken van echt scherpe foto’s

Als je foto’s niet scherp zijn, is de rest niet belangrijk

Voor professionele fotografen zijn scherpe foto’s van levensbelang, want ze verdienen er hun brood mee. Scherpte is voor hen zo belangrijk dat ze er een aparte term voor hebben bedacht: haarscherp. Ik heb altijd gedacht dat die term iets met haren had te maken, maar ben er onlangs achtergekomen dat het gedeelte ‘haar’ in haarscherp een acroniem is voor hoogwaardige asynchrone accurate resolutie (het chromatografisch scheidend vermogen). Dit lijken op het eerste oog erg technische termen, maar ze worden een stuk minder ingewikkeld als je eenmaal weet dat ik dit hele verhaal uit mijn duim zuig. Je moet toegeven dat ik het overtuigend weet te brengen. Ik durf te wedden dat je erin trapte door het stuk tussen haakjes. Je trapte er toch in? Kom op, doe niet zo flauw; geef het gewoon toe. Niemand lacht je uit als je toegeeft dat je erin bent getrapt, net zo min als iemand je uitlacht als je toegeeft dat je in het verleden weleens foto’s hebt gemaakt die niet ‘haarscherp’ waren. Toch wordt de term haarscherp pas sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw gebruikt, voornamelijk bij fotografie en afbeeldingen. Echt waar. Ik denk dat haarscherp wordt gebruikt omdat je alleen bij scherpe foto’s de afzonderlijke haren op bijvoorbeeld een paardenrug kunt zien. Of zit ik je nu in de maling te nemen?

Het echte geheim van scherpe foto’s

Voordat we aan ‘Het echte geheim van scherpe foto’s’ toekomen, wil ik even uitleggen wat je nodig hebt om dit boek optimaal te gebruiken. Sorry dat ik je gelokt heb met de titel ‘Het echte geheim van scherpe foto’s’, maar wees gerust: dit onderwerp komt zo aan bod (samen met heel veel andere). Eerst wil ik zeker weten dat je volledig begrijpt hoe dit boek in elkaar steekt. Daarna kunnen we het uitgebreid over scherpe foto’s hebben. De bedoeling is eenvoudig: jij en ik gaan samen op pad om foto’s te maken. Tijdens het fotograferen stel je veel vragen, die ik in het boek net zo beantwoord als ik in het echt zou doen: recht voor zijn raap, zonder al te diep op de technische aspecten van digitale fotografie in te gaan. Stel dat je tijdens een wandeling in de natuur aan me vraagt: ‘Scott, ik wil die bloem scherp fotograferen, maar de achtergrond moet onscherp worden; hoe doe ik dat?’ In zo’n geval zou ik geen preek geven over kleine en grote diafragma’s, over het feit dat belichting gelijk is aan sluitertijd plus diafragma of over andere dingen die in elk boek over digitale fotografie worden genoemd. (Ik bedoel echt elk boek; sla er maar eens een open.) In die situatie zou ik zeggen: ‘Pak je zoomlens, stel het diafragma op f/2.8 in, zoom in op de bloem en maak een foto.’ Zo werkt dit boek. Jij en ik zijn samen foto’s aan het maken en ik geef dezelfde tips en adviezen die ik in de loop der jaren van professionele fotografen heb gekregen en ik leg dezelfde technieken uit die ze mij hebben geleerd, in begrijpelijk Nederlands, net zoals ik in werkelijkheid een vriend iets uitleg.

Nog een belangrijk geheim

Je zult het wel doorhebben: negeer opnieuw de titel. Het is weer een goedkope manier om je aandacht te trekken. Dat is in ieder geval de bedoeling. Hier volgt nog iets belangrijks dat je moet weten. Soms moet je meer doen dan alleen een camera-instelling wijzigen of opnamen anders maken om de gewenste kwaliteit te bereiken: het is soms nodig om hulpmiddelen te kopen die professionals gebruiken om professionele foto’s te maken. Schrik niet, want ik heb het nu niet over een nieuwe digitale camera, maar over de accessoires die professionele fotografen dagelijks gebruiken. Ik heb lang geleden ontdekt dat de spullen die je gebruikt in veel situaties niet zo’n groot verschil maken. Neem bijvoorbeeld sport: ook op de goedkoopste voetbalschoenen blijft Arjen Robben als Arjen Robben voetballen. Je moet hem natuurlijk wel de juiste maat geven. Bij fotografie gaat deze vlieger helaas niet op. Natuurlijk maakt Frans Lanting ook met een wegwerpcamera interessante opnamen, maar het probleem is dat wij niet zo goed zijn als Frans Lanting. Soms is het noodzakelijk accessoires te gebruiken om te verdoezelen dat we geen Frans Lanting zijn. Die hulpmiddelen worden in dit boek genoemd. Begrijp goed dat ik geen cent van bedrijven ontvang. Ik geef alleen hetzelfde advies dat ik zou geven als we samen opnamen maakten, want dat is de bedoeling van dit boek. Het is zeker niet mijn bedoeling je naar de winkel te sturen, maar soms bereik je alleen professionele resultaten als je dezelfde apparatuur als professionals gebruikt. En dat betekent winkelen.

Nog belangrijker dan het voorgaande

Opnieuw een neptitel; laat je er niet door afleiden. Iedereen wil professioneel ogende foto’s, maar niet iedereen heeft hetzelfde budget als een professional. Waar mogelijk zal ik mijn adviezen in de volgende drie categorieën verdelen:

Ik heb een beperkt budget. Dit symbool betekent dat je niet met geld smijt of dat je getrouwd bent en kinderen hebt.

Ik kan het me veroorloven. Dit symbool is bedoeld voor mensen die fotografie als hobby beoefenen en het niet erg vinden dat hun kinderen vakantiebaantjes moeten nemen om hun schoolboeken te kunnen betalen. Ze zijn bereid geld uit te geven aan duurdere apparatuur.

Geld speelt geen rol. Dit symbool richt zich op tandartsen, advocaten, apothekers, notarissen en dergelijke. Ik leg uit wat ik zou kopen als ik een van die rijke *%$#s was. (Grapje. Min of meer.)

Als je dit fout doet, loopt hij vast

Niet zo goed als de vorige neptitel, maar we zijn dan ook slechts één pagina verwijderd van de echte inhoud. Misschien is het je opgevallen dat er veel foto’s van Nikon-, Canon-, en Sony-camera’s in dit boek staan. Je zou bijna denken dat ik de voorkeur aan deze drie merken geef. Als dat zo is, ben ik niet de enige, want bijna iedereen houdt van deze merken. Het is dus geen toeval dat ze prominent aanwezig zijn in dit boek. Hoe zit het als je zelf een andere camera hebt? Geen probleem; de meeste technieken die in dit boek besproken worden, zijn van toepassing op alle digitale spiegelreflexcamera’s en veel zelfs op eenvoudige compactcamera’s. Laat je niet van de wijs brengen door de afbeeldingen van Nikon- en Canon-camera’s als je zelf een Olympus of Pentax hebt. Dit boek gaat over het maken van veel betere foto’s en niet over de instellingen van een Nikon, Sony of Canon, al worden die camera’s met hun menu’s in de figuren gebruikt, want de meeste mensen hebben nu eenmaal een van die merken. Als ik het over witbalans heb en de bijbehorende instelling in het menu van een Canon-camera toon, mag je diep zuchten en tegen jezelf mompelen: ‘Maakt niet uit, mijn [vermeld hier je cameramerk] heeft ook een witbalansinstelling die bijna op dezelfde manier werkt.’ Het gaat erom dat je de juiste witbalansinstelling kiest en niet om de knopjes die je moet indrukken op je camera. Als we werkelijk samen foto’s zouden maken, is de kans groot dat we met verschillende fototoestellen werken.

Haarscherpe foto’s maak je met een statief

Aan slechts één truc heb je niet genoeg om de scherpte van professionele foto’s te evenaren. Haarscherpe opnamen bereik je met een combinatie van factoren. Ik blijf het woord haarscherp gebruiken, want het is echt een gangbare term. Helaas zijn fotografen niet zo goed in het verzinnen van originele namen. Je moet dus verschillende maatregelen nemen om haarscherpe foto’s te krijgen, maar het allerbelangrijkste is dat je een statief gebruikt. Als er één ding is waaraan je het verschil tussen een professionele fotograaf en een amateur herkent, dan is dat het statief. Een professional werkt altijd met statief, zelfs bij daglicht. Het kost inderdaad meer moeite zo’n ding met je mee te slepen, maar het resultaat is het dubbel en dwars waard. Professionals zijn bereid dingen te doen waarin amateurs geen zin hebben; dit is een van de redenen dat hun foto’s er zo goed uitzien. Een statief doet niets meer of minder dan zorgen dat de camera in balans staat en onbewegelijk blijft, al zijn sommige statieven beter in deze taken dan andere. Bespaar dus niet op kwaliteit. Professionele fotografen zeggen dit keer op keer, want een goedkoop statief doet zijn werk nu eenmaal niet zo goed als een duurder exemplaar. Het is niet voor niets goedkoop.

Kelby’s apparatuuradvies

Oben AC-2310LA (ongeveer 80 euro)

Manfrotto 458B NeoTec Pro (ongeveer 380 euro)

Gitzo GT3541L Mountaineer (ongeveer 650 euro)

Een balhoofd veraangenaamt het leven

Als je een duur statief koopt, krijg je alleen maar een statief. Er zit geen vast bevestigingspunt op zoals bij goedkope statieven, dus moet je er een apart kopen. Een balhoofd heb je natuurlijk niet nodig om scherpe opnamen te maken, maar het werkt wel een stuk prettiger, vandaar dat ik er een pagina aan wijd. Balhoofden zijn handig omdat je er snel en eenvoudig je camera in elke gewenste hoek mee kunt zetten. Dat is een enorm voordeel boven een ‘kaal’ statief. Goede balhoofden voorkomen dat je camera begint te ‘kruipen’, met andere woorden langzaam naar de zijkant glijden nadat je hem hebt ingesteld. Een goed balhoofd is niet goedkoop, maar als je eenmaal kwaliteit hebt gebruikt, wil je niets anders meer.

Kelby’s apparatuuradvies

Manfrotto 498RC4 Midi (ongeveer 110 euro)

Oben BC-2 (ongeveer 140 euro)

Really Right Stuff BH-40 LR (ongeveer 470 euro)

Druk die knop niet in, gebruik een draadontspanner

Goed, je moet nu een statief met je meezeulen, maar je foto’s zijn al veel scherper. Misschien nog niet haarscherp, maar wel scherp. Hoe krijg je ze nog scherper? Met een draadontspanner. De eenvoudigste vorm bestaat uit een kabel die je op de digitale camera aansluit met een knopje aan het uiteinde. Als je dat knopje indrukt, wordt een foto gemaakt zonder dat je de ontspanknop op het fototoestel zelf hoeft aan te raken. Misschien vraag je je af waarom je zo moeilijk zou doen. Dat zal ik je vertellen: tijdens het indrukken van de ontspanknop beweegt de camera een heel klein beetje; net genoeg om te voorkomen dat je haarscherpe foto’s maakt. Ik weet dat het overdreven klinkt, maar dat is het niet als je haarscherpe foto’s nastreeft. Een draadontspanner is eenvoudiger te gebruiken dan je denkt en betrekkelijk goedkoop. De meeste camera’s kunnen tegenwoordig ook met draadloze apparatuur worden bediend. Je foto’s worden steeds scherper!

Kelby’s apparatuuradvies

Een gewone draadontspanner kost ongeveer 10 euro.

Een draadloze afstandsbediening kost zo’n 25 euro.

Geavanceerde afstandsbedieningen beginnen bij 100 euro.

Draadontspanner vergeten? Gebruik de timer

Als je geen zin hebt een draadontspanner te kopen of hem vergeten bent mee te nemen (dat is mij al te vaak overkomen), dan kun je altijd nog gebruikmaken van de ingebouwde timer van je camera. Je gebruikt de timer meestal om snel jezelf nog aan een foto toe te voegen, vaak met onverwacht resultaat omdat je te langzaam of te ongeduldig was. Wat doet de timer? Inderdaad, hij neemt een foto zonder dat je de sluiterknop hoeft in te drukken. Hij doet dus hetzelfde als een draadontspanner, alleen moet je een tijdje wachten. Als je net als ik een hekel aan wachten hebt, moet je eens in het menu kijken of je de hoeveelheid tijd kunt terugbrengen. In de figuur hierboven zie je dat ik de wachttijd van mijn Nikon op vijf seconden heb ingesteld. Vijf seconden nadat ik op de ontspanknop heb gedrukt, wordt de foto dus gemaakt. Volgens mij moet na die tijd de trilling wel verdwenen zijn die ik met het indrukken van de knop heb veroorzaakt.

Een betere draadontspanner

Als je van plan bent een draadontspanner aan te schaffen om trillingen te vermijden, dan kun je het beste een afstandsbediening kopen. Een gewone draadontspanner blijft natuurlijk beter dan je eigen trillende vingers, maar hij valt niet te vergelijken met een afstandsbediening, oftewel een draadloze ontspanner die de camera niet eens aanraakt.

Scherper dan scherp

Ik lijk misschien een beetje geobsedeerd door cameratrillingen, maar dit hoofdstuk gaat niet voor niets over het vermijden van beweging om de scherpst mogelijke foto’s te maken. Een andere mogelijkheid is de spiegel vastzetten. Hierbij wordt de spiegel in de camera omhoog gezet totdat de foto is gemaakt. De hoeveelheid beweging binnen de camera wordt dan zoveel mogelijk beperkt tijdens de opname, met een scherpere foto als resultaat. Op het gebruik van een statief na is dit de belangrijkste manier om trillingen tegen te gaan. Je moet dus achterhalen hoe je de spiegel van jouw toestel vastzet. De meeste moderne spiegelreflexcamera’s hebben deze mogelijkheid, aangezien je er ook gebruik van maakt om de sensor te reinigen. De optie heet Exposure delay mode of Mirror lock-up of iets soortgelijks, afhankelijk van het cameramerk. Nadat de spiegel is vastgezet, moet je de ontspanknop twee keer indrukken (met de afstandsbediening of de draadontspanner): de eerste keer om de spiegel in positie te brengen en een tweede keer om de foto te maken. Deze techniek klinkt overdreven. Hoe kan het zoveel verschil maken? Het gebruik van alleen deze truc maakt ook niet veel verschil, maar samen met de andere mogelijkheden kom je steeds dichter bij haarscherpe foto’s.

Vibratiereductie (of IS) uitschakelen

Tegenwoordig zijn de VR-lenzen van Nikon en de IS-lenzen van Canon je van hét bij digitale fotografie. VR is de afkorting van vibration reduction, oftewel vibratiereductie, en IS staat voor image stabilization, oftewel beeldstabilisatie. Bij foto’s die je met de hand maakt, stabiliseren ze de beweging van de lens als de sluiter langer geopend is vanwege slechte lichtomstandigheden. Ze zijn heel nuttig als je niet met een statief kunt werken, bijvoorbeeld bij bruiloften, voetbalwedstrijden, stadsopnamen of bij plaatsen waar je geen statief mag neerzetten. Ik kan VR- en IS-lenzen van harte aanbevelen voor zulke omstandigheden, maar er zijn ook momenten waarop je de optie moet uitschakelen. Laten we met de Nikon beginnen. Bij opnamen op een statief met een Nikon met VR-lens krijg je scherpere foto’s als je de voorziening uitschakelt. Zet gewoon het schuifje op de lens in de positie Off. VR-lenzen zoeken naar trillingen. Als ze geen trillingen detecteren, gaan ze ernaar op zoek en dat veroorzaakt (inderdaad) een kleine vibratie. Het is heel eenvoudig: tenzij je bij helder daglicht fotografeert (als de sluitertijd toch al heel kort is) zet je, als je de camera in de hand houdt, de optie VR aan en bij opnamen vanaf statief zet je hem uit. Houd er rekening mee dat sommige VR-lenzen van Nikon en ook een paar oudere IS-lenzen van Canon wel geschikt zijn voor gebruik op een statief. Lees de documentatie van de lens om te controleren of jouw lens moet worden uitgeschakeld.

Gebruik het scherpste diafragma

Professionele fotografen gebruiken zo veel mogelijk het scherpste diafragma van de lens. Bij de meeste lenzen is dit ongeveer twee volledige stops lager dan volledig geopend. De scherpste diafragma’s van een f/2.8-lens zijn bijvoorbeeld f/5.6 en f/8. Natuurlijk kun je zo’n diafragma niet altijd gebruiken, maar in situaties waarin het wel mogelijk is, geeft een diafragma dat op twee stops na volledig geopend is meestal de scherpste opname die je met de lens kunt maken. Verderop in dit boek hebben we het over situaties waarin dit mogelijk is. Besef wel dat dit een vuistregel is die niet voor alle lenzen opgaat. Als jouw lens scherpere opnamen met een andere f-stop maakt, moet je controleren welk diafragma dat is. Je doet dit in de EXIF-gegevens van foto’s, de achtergrondinformatie die je digitale camera bij foto’s insluit. In Photoshop selecteer je de optie Bestandsinfo in het menu Bestand als je deze gegevens wilt bekijken. Selecteer vervolgens de optie Cameragegevens 1 aan de linkerkant; achter F-stop zie je het gebruikte diafragma staan. Als de meeste scherpe foto’s met een specifiek diafragma zijn genomen, dan heb je jouw ideale instelling gevonden. Vergeet echter niet de belangrijkste reden om een specifiek diafragma te gebruiken: de scherptediepte die je nodig hebt voor de foto die je wilt maken. Het is gewoon handig om te weten welke f-stop de scherpste foto’s oplevert als je je niet druk hoeft te maken over scherptediepte.

Een goed objectief is heel belangrijk

Geeft een kwaliteitslens meer scherpte? Ja! Een tijd geleden ben ik met een vriend natuurfoto’s gaan maken. Hij had net een gloednieuwe Canon EF 24-70 mm f/2.8L II gekocht, een haarscherpe lens. Die was niet goedkoop, maar net als bij alles in het leven betaal je ook bij fotografie meer voor kwaliteitsproducten. Zijn andere lens was een redelijk goedkoop teleobjectief dat hij al jaren gebruikte. Toen hij het verschil in scherpte tussen beide lenzen zag, weigerde hij het teleobjectief nog langer te gebruiken. Van het ene op het andere moment keurde hij een lens af die hij jaren had gebruikt, omdat hij het verschil met een werkelijk scherpe lens had gezien. Als jij overweegt een zoomlens van zo’n 300 euro te kopen, is het duidelijk dat scherpte niet je grootste prioriteit is. Een kwaliteitslens is een investering. Bij goed onderhoud krijg je echter haarscherpe opnamen die goedkope lenzen eenvoudigweg niet kunnen maken.

Als we het over de kwaliteit van lenzen hebben, wordt de term ‘lens’ niet gebruikt. Dat zou té gemakkelijk zijn. In plaats daarvan zeggen we dingen als ‘Jan heeft een prachtig objectief gekocht.’ Laat de term maar eens vallen als je de volgende keer in een fotowinkel komt. Wedden dat de verkoper je anders behandelt?

Vermijd hoge ISO-waarden, ook op een statief

Je hoeft de ISO-instelling niet te verhogen als je een statief gebruikt en opnamen bij weinig licht maakt. De ISO-waarde komt overeen met de filmsnelheid van oude fototoestellen. Voor de scherpste foto’s gebruik je de laagste ISO-instelling die de camera toestaat, dus ISO 200, 100 of 50 (als de instelling van je camera zo laag gaat). In de figuur zie je een voorbeeld van het Nikon-menu. Een hogere instelling voegt ruis aan je foto’s toe, en die spikkels wil je natuurlijk vermijden. Bij foto’s die je uit de hand maakt, moet je de ISO-instelling natuurlijk wel verhogen, maar bij opnamen met een statief is een hoge instelling uit den boze als je scherpe resultaten wilt hebben.

Wat moet je doen als je geen statief kunt gebruiken? In dat geval gebruik je een zeer korte sluitertijd om trillingen tegen te gaan, mits er voldoende licht is. Zet de camera op stand S (shutter priority, oftewel sluiterprioriteit) en selecteer een sluitertijd die overeenkomt met de brandpuntsafstand van de lens (of een hogere). Bij een 180 mm-lens betekent dat 1/200 seconde.

Zoom in om de scherpte te controleren

De trieste waarheid van digitale fotografie is dat alles scherp lijkt op het kleine lcd-schermpje achter op de camera. Bij zo’n klein formaat lijkt het beeld altijd scherp. Je ontdekt echter direct dat je het kleine schermpje totaal niet kunt vertrouwen als je de foto’s eenmaal op je computer terugziet. Zoom dus in en controleer de scherpte. Achter op de camera zit een knop waarmee je op een onderwerp inzoomt om de scherpte te controleren. Doe dit ter plekke, zo snel mogelijk na het maken van een foto, zodat je de mogelijkheid hebt hem opnieuw te nemen als hij niet scherp is. Professionele fotografen gaan altijd zo te werk omdat ze door schade en schande wijs zijn geworden.

Snelle zoominstellingen

Sommige digitale spiegelreflexcamera’s hebben een snelle zoomoptie die je op een vaste hoeveelheid kunt instellen. In de handleiding lees je of jouw camera zo’n aangepaste zoominstelling heeft.

Achteraf in Photoshop verscherpen

Je maakt nu mooie scherpe foto’s als je alle tips hebt opgevolgd. Die foto’s kun je nog beter maken door verscherping toe te voegen in Adobe Photoshop, de moderne donkere kamer voor professionals, of in Adobe Photoshop Elements, de versie voor serieuze amateurs. Wil je weten welke foto’s verscherping in Photoshop nodig hebben? Allemaal. We verscherpen elke foto die we maken met het filter Onscherp masker van Photoshop. Ik weet dat het niet verstandig klinkt om iets te gebruiken wat ‘onscherp’ wordt genoemd, maar laat je door de naam niet van de wijs brengen: die stamt nog uit de tijd van traditionele donkere kamers. Het filter is eenvoudig te gebruiken. Open een foto in Photoshop en selecteer de optie Onscherp masker in het submenu Verscherpen van het menu Filter. In het dialoogvenster dat dan wordt geopend, zie je drie schuifregelaars voor het toepassen van verschillende verscherpingsopties. Ik zal je niet met de technische details lastigvallen, maar gewoon vijf instellingen geven die bij mij uitstekende resultaten geven:

Voor mensen: Hoeveel 150%, Straal 1, Drempel 10.

Voor gebouwen, stadsgezichten en reizen: Hoeveel 65%, Straal 3, Drempel 2.

Voor dagelijks gebruik: Hoeveel 120%, Straal 1, Drempel 3.

Voor scherpere zaken (sportfoto’s, landschappen, beelden met veel details): Hoeveel 95%, Straal 1,5, Drempel 3.

Voor al verkleinde beelden voor op het web: Hoeveel 85%, Straal 1, Drempel 4.

Verkleind voor het web? Verscherpen!

Als je een foto neemt, hem opent in Photoshop (of in Photoshop Elements), het filter Onscherp masker erop toepast (zie vorige pagina) en het beeldformaat en de resolutie verkleint zodat je hem op het web kunt plaatsen, moet je het filter Onscherp masker opnieuw toepassen met slechts een klein beetje verscherping. Waarom? Als je het beeldformaat en de resolutie verlaagt, verlies je bij het verkleinen een beetje scherpte, dus ik breng altijd een klein beetje verscherping terug om te compenseren voor wat ik zojuist verloren heb. In het algemeen gebruik ik deze instelling voor Onscherp masker om mee te beginnen: Hoeveel: 70%, Straal: 1,0, Drempel: 10. Voordat ik op OK klik, kijk ik altijd eerst gewoon naar de foto om te zorgen dat hij niet te scherp wordt. Als hij er een beetje te scherp uitziet, zet je Hoeveel gewoon op 50 om te zien hoe dat eruitziet. Nog te scherp? Verlaag hem tot 40, of zelfs 30 (ik ben nog nooit onder de 30 gegaan, maar alleen jij kunt het bepalen want jij zit aan de knoppen).

Scherpte bij handopnamen

Iedere keer dat je foto’s uit de hand neemt terwijl de zon niet schijnt, neem je het risico dat de foto door cameratrillingen niet haarscherp wordt. De volgende keer dat je onder minder dan optimale omstandigheden opnamen maakt, kun je een techniek toepassen die professionals gebruiken als het erop aankomt. Schakel over op continumodus en houd de ontspanknop ingedrukt om een reeks opnamen in plaats van één foto te maken. De kans is groot dat ten minste een van de tien foto’s dan scherp is. Bij een belangrijke gebeurtenis kan dit je redding zijn. Ik heb deze techniek veel gebruikt en er fraaie foto’s aan overgehouden. In de figuur zie je de knop voor de continumodus (ook wel burst-modus genoemd) van Sony. Hoofdstuk 5 gaat dieper in op deze mogelijkheid bij zowel Nikon- als Canon-camera’s.

Minder beweging bij handopnamen

Deze truc heb ik geleerd van fotograaf Joel Lipovestsky. Toen we een keer samen foto’s aan het maken waren, zag ik hem de camerariem rond zijn arm draaien in wat hij de ‘wurggreep’ noemde. Je kunt de camera veel stabieler houden als je de riem net over de elleboog en rond de pols legt en klem trekt. De figuur laat alleen zien hoe de camerariem loopt; het is nog steeds de bedoeling de camera voor je oog te houden zodat je door de zoeker kunt kijken. Ik ben Joel erg erkentelijk voor deze handige tip.

Zoek steun!

Nog een truc die professionals toepassen als ze geen statief kunnen gebruiken: ergens tegenaan leunen. Leun bijvoorbeeld tegen een muur, want als je zelf stabiel staat, is ook de camera stabieler. Een andere mogelijkheid is een hek, muurtje of ander stationair object als statief te gebruiken. Ondersteun je lens met een hek of zet je camera op een muurtje voor scherpere foto’s. Zoek naar statiefvervangers als je geen statief bij je hebt; ze kunnen veel verschil maken.

Vertaald uit: The Digital Photography Book, Second edition, Peachpit Press
ISBN: 978-90-430-3050-2
NUR: 473/980
Trefw: Photoshop Elements, digitale fotobewerking

Dit is een uitgave van Pearson Benelux bv,
Postbus 75598, 1070 AN Amsterdam
Website: www.pearson.nl – e-mail: amsterdam@pearson.com

Vertaling: Michiel Kelder en Hans van ter Toolen
Zetwerk: Michiel Kelder, Amsterdam
Omslag: Kok Korpershoek, Amsterdam

© Copyright 2013 Pearson Benelux voor de Nederlandstalige editie.

Authorized adapted translation from the English language edition, entitled The Digital Photography Book, Second edition by Scott Kelby, published by Peachpit Press, Copyright © 2013. All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or by any information storage retrieval system, without permission of the publisher.

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1985, St.b. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht. Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatie- of andere werken (artikel 16 Auteurswet 1912), in welke vorm dan ook, dient men zich tot de uitgever te wenden.

Ondanks alle aan de samenstelling van dit boek bestede zorg kan noch de redactie, noch de auteur, noch de uitgever aansprakelijkheid aanvaarden voor schade die het gevolg is van enige fout in deze uitgave.