Inleiding

Het opvoeden van kinderen is uitdagend, frustrerend en uitputtend, omdat ze bij hun geboorte nu eenmaal geen handleiding meekrijgen. Opvoeden is de belangrijkste taak die je ooit zult krijgen. Maar het is ook een taak waar maar weinigen ooit op worden voorbereid. Ironisch genoeg investeren de meeste mensen in vrijwel alles, behalve in het leren van vaardigheden die nodig zijn om gelukkige en evenwichtige kinderen met een gezond zelfvertrouwen op te voeden.

Als je De kleine Opvoedtips voor Dummies hebt gelezen, hoop ik dat je:

een geweldige, bevredigende relatie met je kind op kunt bouwen die een leven lang duurt;

manieren kent om gemakkelijk en effectief met je kind te kunnen communiceren, hoe oud ze ook zijn;

het beste in je kind en jezelf naar boven weet te halen;

nieuwe vaardigheden en keuzes in je opvoedkundige benadering durft te onderzoeken;

beseft dat het respect voor de ander als individu de magische kracht vormt die jullie bindt.

Over dit boek

Kinderen verdienen het om op te groeien met een goed gevoel van eigenwaarde, zodat ze gelukkige en evenwichtige volwassenen kunnen worden, vol zelfvertrouwen. De kinderen zijn onze toekomst. Gelukkige kinderen kunnen als volwassene alles worden wat ze willen, uniek en bijzonder op hun eigen manier.

Misschien lees je dit boek omdat je nieuwe ideeën wilt opdoen of omdat je het gevoel hebt dat je zelf verandert. Wat je redenen er ook voor zijn: ik denk dat je de opvoeding van je kinderen zo goed mogelijk wilt doen. Misschien heb je het tot nu toe al geweldig gedaan, maar misschien wil je nieuwe energie stoppen in je onderlinge verhoudingen, heb je er behoefte aan je gezinsleven meer onder controle te krijgen of zoek je tips om je kind beter te kunnen corrigeren. Wat je situatie ook is: als je je vaardigheden als ouder wilt ontwikkelen, dan zijn de tips in dit boek geknipt voor je.

Mijn benadering is coaching-gericht. Ik zal je dus regelmatig vragen stellen, zodat je je eigen antwoorden vindt op de vraag wat jouw gezin nodig heeft, en wat de persoonlijke stijl van je gezin is. Ik wil je helpen jouw antwoorden naar voren te halen en helderheid, richting en vertrouwen te krijgen in het ouderschap.

De snelheid, drukte en stress van het leven van vandaag de dag zorgen ervoor dat het lijkt alsof je nooit tijd genoeg hebt. Tegelijkertijd moet je je kinderen beschermen voor de gevaren van het leven en ze opvoeden tot gelukkige en evenwichtige individuen. Veel ouders zien soms door de bomen het bos niet meer. Dit boek is een poging om je te helpen even wat afstand te nemen, zodat je het bos weer gaat zien en misschien zelfs de bloemen kunt ruiken!

Afspraken in dit boek

Om je te helpen gemakkelijk je weg in dit boek te vinden, hanteer ik enkele vaste regels.

Om ergens de nadruk op te leggen, om nieuwe woorden aan te geven en om termen te definiëren gebruik ik een cursieve letter.

Het sleutelbegrip in een lijst staat vetgedrukt.

In de hoofdstukken gebruik ik mannelijke en vrouwelijke voornaamwoorden, om beide geslachten recht te doen.

Pictogrammen in dit boek

Kijk nog eens goed naar deze kleine geheugensteuntjes, zodat je het niet vergeet! Dit pictogram vind je bij strategieën om in je achterhoofd te houden wanneer je nieuwe ouderschapsvaardigheden ontwikkelt.

Let op deze praktische suggesties die je helpen bij het opvoeden van gelukkige kinderen.

Dit pictogram zie je staan bij anekdotes uit mijn eigen leven, en bij ervaringen die ik heb opgedaan tijdens het werken met ouders en kinderen, tijdens het lesgeven en coachen.

Let op deze positieve ideeën, die je helpen optimistisch in het ouderschap te blijven staan.

Wees op je hoede bij deze stukjes informatie. Dit bommetje vind je wanneer ik het over gedrag heb dat je moet vermijden in de omgang met je kinderen.

En nu?

Lees de hoofdstukken van begin tot eind, of in willekeurige volgorde. Net als bij de meeste andere Voor Dummies-boeken hoef je dit boek niet van kaft tot kaft te lezen. Misschien zijn sommige paragrafen op dit moment niet van toepassing op jouw situatie, of heb je alleen maar behoefte aan ideeën om met een specifieke situatie om te gaan. Misschien wil je alleen lezen wat er bij de Tip-pictogrammen staat.

Als je iets wilt weten waar ik het in dit boek niet over heb, neem dan gerust contact met me op. Misschien wil je meer weten over ouderschapscoaching, als positieve manier om je kinderen op te voeden. De beste manier om contact met me op te nemen is via mijn website: www.positive-parents.com. Je kunt je daar ook aanmelden voor een nieuwsbrief die eens per kwartaal uitkomt en waarin je praktische tips en interessante ideeën vindt.

Hoofdstuk 1

De ouder worden die je wilt zijn

In dit hoofdstuk:

Volg de formule voor zelfverzekerde ouders

Kijken wat belangrijk is voor jou als ouder

De behoeften van je kinderen begrijpen

Huizen zonder solide fundering zullen instorten. Met het opvoeden van kinderen is het niet anders. Zij hebben een fundament nodig van waaruit ze kunnen groeien, en jij hebt een plan nodig zodat je weet wat je uitgangspunt is en waar je uiteindelijk het liefste naar toe wilt! Het eerste wat daarvoor nodig is, is dat je je kinderen én jezelf als ouder begrijpt.

Zelfvertrouwen krijgen als ouder

Eigenlijk bestaat het zijn van een zelfverzekerde ouder uit iets heel eenvoudigs, maar misschien had je er nog niet aan gedacht. Zelfverzekerd ouderschap bestaat uit:

de verantwoordelijkheid nemen voor het ouderschap;

plannen wat je wilt bereiken en je daarop richten;

besluiten om veranderingen door te voeren;

actie ondernemen.

Deze paragraaf behandelt alle belangrijke dingen die je moet doen om een zelfverzekerde ouder te worden.

De leiding overnemen

Wie bepaalt hoe jouw leven eruitziet? Je kinderen? Je eigen ouders? Je vrienden? Iemand van de televisie? Jij zelf? Dit is echt een serieus bedoelde vraag. Heb jij echt de leiding over je eigen leven? Neem je verantwoordelijkheid voor de manier waarop alles met jou te maken heeft? Hoe zit het met het nemen van verantwoordelijkheid voor dingen waarvan het lijkt alsof je er geen controle over hebt? De meeste mensen leggen daar een grens, omdat het gemakkelijker is om een slachtoffer van de omstandigheden te zijn dan om verantwoordelijkheid te nemen. Maar door voor slachtoffer te spelen, verkwansel je dat wat ik je ‘verantwoordelijkheid’ noem.

Een echt succesvolle en gelukkige ouder neemt het heft weer in handen en neemt zijn verantwoordelijkheid. Hij zit weer aan het roer, voelt zich meer ontspannen, blij en vol energie.

Dromen over de toekomst van je kind

Waarschijnlijk investeer je veel meer tijd in het plannen van je volgende vakantie of in het kiezen van een nieuwe garderobe dan in het plannen van het soort volwassene dat je kind volgens jou zou moeten worden. Dat is ontzettend raar! Om een harmonieus gezin te hebben moet je een duidelijk beeld voor ogen hebben van wat je wilt bereiken. Je moet het afgeronde product visualiseren voordat je begint de stukjes in elkaar te puzzelen.

Neem de tijd om je voor te stellen wat je echt wilt bereiken in het ouderschap. Zoek naar het grote geheel, de bestemming van je ouderschap, je ultieme doel. Laat je fantasie de vrije loop, droom erop los! Maak aantekeningen in een dagboek en houd dat bij de hand wanneer je met de suggesties in dit boek aan de slag gaat. Maak van het bijhouden van je dagboek een gewoonte.

Schrijf alle ideeën op die er in je opkomen – groot of klein, grappig of briljant – alsof je ze al hebt bereikt. Je kunt bijvoorbeeld willen dat je kind:

opgroeit tot een onafhankelijke, gelukkige en evenwichtige volwassene, vol zelfvertrouwen;

respect toont en tolerant is ten opzichte van anderen;

een goed gevoel voor humor ontwikkelt en de grappige kant van dingen ziet;

een verantwoordelijke volwassene wordt;

vriendelijk en meelevend is ten opzichte van anderen;

doorzettingsvermogen heeft en flink studeert;

stabiliteit en veiligheid in zijn leven heeft.

Net als je droomhuis kun je de dromen voor je kinderen niet in één keer bereiken. Je moet er als het ware hapklare brokken van maken en er een realistisch tijdschema aan koppelen. Formuleer langetermijndoelen, doelen voor de middellange termijn en dagelijkse doelen.

Pik één dag in het jaar uit waarop je er goed voor gaat zitten, en onder het genot van een kop koffie je gedachten laat gaan over hoe je het als ouder doet. Bedenk wat er goed gaat, maar blijf niet hangen bij de dingen die minder goed gaan. Vergeef jezelf daarvoor en bedenk wat je het komende jaar graag wilt zien gebeuren met je gezinsrelaties.

Beschouw je dagelijkse ouderschapsdoelen als kleine stapjes die je zet. Besteed tien minuutjes aan het plannen van kleine dingen die je ouderschap kunnen verbeteren, en doe dat in je eentje. Een dagelijks doel kan bijvoorbeeld zijn dat je afstand neemt van de situatie, dat je lacht in plaats van fronst of dat je het grappige van een probleem ziet.

Richt je op wat je wilt

Focus, focus, focus… goede ouders krijgen dat waar ze hun aandacht op richten. Het zijn resultaten die je bereikt door een bewuste manier van denken, handelen en zijn.

De veranderingen die er echt toe doen zijn meestal veranderingen in de perceptie van jezelf, en niet veranderingen buiten jezelf, of uiterlijke veranderingen. En echt, je kunt de manier waarop je iets bekijkt in een fractie van een seconde veranderen.

Word beter in het nemen van een besluit

Ouders vinden het vaak moeilijk om een besluit te nemen, omdat ze bang zijn dat ze het niet goed doen. Niemand wil fouten maken, maar wat zou je ervan zeggen als je je manier van denken verandert en een beslissing ziet als een kans om te leren hoe je een betere ouder kunt worden?

Ontspan je en besef dat de goede besluiten van nu gebaseerd worden op de fouten en ervaringen uit het verleden. Wees gelukkig met je fouten, leer ervan en pieker er niet over: ga gewoon verder.

De steenrijke platenbaas Richard Branson zegt het ook: ‘Ik heb meer van mijn fouten geleerd dan van mijn successen.’

Dingen veranderen

In het boek Wie heeft mijn kaas gepikt? heeft Spencer Johnson het over het verschil tussen mensen en ratten. Als ratten ontdekken dat wat ze doen niet werkt, dan doen ze iets anders. Maar als mensen hetzelfde ontdekken, dan geven ze een ander de schuld!

Het is waanzin om telkens precies hetzelfde te doen en dan te verwachten dat het resultaat anders zal zijn. Als je andere resultaten wilt, moet je dingen anders doen.

Ik hoor ouders die zijn vastgelopen in gezinsrelaties vaak zeggen: ‘Maar ik heb het altijd zo gedaan’, of ‘Zo ben ik nu eenmaal.’ Maar als je een aanzet wilt geven tot veranderingen in je gezin, en als je wilt dat dat ook iets uithaalt, dan moet je de zaken anders aanpakken, ook al voel je je daar misschien wat ongemakkelijk bij. Alleen wanneer je het anders gaat doen zul je merken dat het ouderschap gemakkelijker wordt, en ook leuker.

Allemaal winnaars

Om succes te genereren in je gezinsleven, moet je afrekenen met de mentaliteit van ‘als ik win, dan verlies jij’. Je hebt een nieuwe aanpak nodig, waarbij iedereen in het gezin beseft dat je met elkaar moet samenwerken. Net als in een voetbal- of hockey team.

Win-win is een mentaliteit van delen. Het is het vermogen om samen te werken. Wanneer je uit bent op winwin, dan zorgt dat voor wederzijds respect, begrip voor elkaar en goede onderlinge verhoudingen, omdat jullie allemaal proberen de wereld vanuit elkaars standpunt te bekijken.

Actie ondernemen

Voor de meeste ouders is het het moeilijkst om actie te ondernemen. Plannen, je focus bepalen en besluiten nemen: dat is allemaal nog betrekkelijk gemakkelijk. Maar er komt een moment waarop je het eind van de springplank bereikt en het diepe in moet. Ook al slaag je er eerst alleen maar in om iets heel kleins voor elkaar te krijgen, dan ben je in elk geval wél begonnen.

Als je een gelukkig, evenwichtig kind wilt opvoeden, met veel zelfvertrouwen, begin dan met hem te praten, naar hem te luisteren en tijd met hem door te brengen. Iedere dag, op een tijdstip waarop dat ontspannen kan, waarop dat natuurlijk aanvoelt en waarop het jullie allebei uitkomt. Dat is een positieve eerste stap in het bereiken van die prachtige langetermijnrelatie waar je aan wilt werken.

Krijg weer energie van het ouderschap

Het gebeurt je maar al te gemakkelijk dat het ouderschap een sleur wordt. Alle dagen weer broodtrommeltjes klaarmaken, eten koken, grasmaaien, leidingen doorspoelen. Soms heb je gewoon even een oppepper nodig, en de beste manier om daarmee te beginnen is met je kinderen.

Probeer de volgende techniek om je ouderschap op te frissen:

Bepaal wat je het leukst vindt aan het ouderschap.

Nuttige vragen die je jezelf daarover kunt stellen, zijn:

Welke uitdrukking zie je het liefst op het gezicht van je kind?

Wat is daar zo leuk aan?

Hoe voelt het als je kind lacht, giechelt of je zo’n heerlijke knuffel geeft?

Wat weerhoudt je ervan om meer plezier te maken met je kind?

Wat denk je wat het grootste voordeel zou zijn als jij en je kind iedere dag meer samen doen?

Op welke manier wordt jullie band verstevigd als je meer een-op-eentijd met je kind doorbrengt?

Schrijf zeven dingen op die je samen met je kind kunt doen in het Rad van Plezier.

Verstoppertje spelen, fietsen, een spelletje doen, in het park wandelen en kletsen, een cake bakken, voetbal kijken, zwemmen, oorbellen kopen! Fantaseer er lustig op los.

In figuur 1.1 zie je een blanco Rad van Plezier.

Figuur 1.1:
Het Rad van Plezier

Als je het moeilijk vindt ideeën of activiteiten te verzinnen die jij en je kind samen kunnen doen, vraag dan je kind eens wat hij wil. Misschien kun je het Rad samen invullen.

Probeer zeven weken achtereen telkens een van die activiteiten uit het Rad van Plezier te doen, of een week lang iedere dag één.

Kijk of samen plezier maken jullie gezinsleven verandert.

Wat voor ouder ben je?

De manier waarop je naar jezelf kijkt als ouder heeft veel invloed op je gezin en kinderen:

Positief ingestelde ouders geloven in zichzelf. Ze genieten van het leven. Ze lachen. Ze zijn optimistisch. Ze zitten boordevol energie, passie en creativiteit. Het is leuk om bij hen in de buurt te zijn. Ze richten zich op de oplossingen die voor het gezin belangrijk zijn, niet op de problemen.

Negatief ingestelde ouders zijn onzeker. Ze maken zich veel zorgen. Ze komen angstig en gespannen over. Ze fronsen veel en zijn uitgeput. Energie en motivatie zijn ver te zoeken. Ze zijn geen leuk gezelschap omdat mensen in hun omgeving ook neerslachtig van hen worden. Ze zien het gezinsleven als een probleem, iets dat ze uit moeten zingen.

Als jij niet gelukkig bent met het soort ouder dat je op dit moment bent, dan moet je misschien bewust veranderen.

Deze paragraaf helpt je ontdekken waar jij energie van krijgt, wat belangrijk voor je is en wat je beïnvloedt. Dat kun je allemaal gebruiken bij het bepalen van het soort ouder dat je op het moment bent.

Normen, waarden en invloeden die jij als ouder belangrijk vindt

De manier waarop jij nu in het ouderschap staat, is op veel zaken gebaseerd: op je normen, waarden en invloeden. Het ontdekken, begrijpen en (misschien) aanpassen van je manier van opvoeden brengt met zich mee dat je je normen, waarden en invloeden moet bekijken.

Bepaal je normen en waarden

Normen en waarden vormen de belangrijkste schakelaars voor gedrag. Als je die helder voor ogen hebt, kun je ze ook doorgeven aan je kinderen. Normen en waarden kunnen te maken hebben met je ideeën over gezonde voeding, het milieu, het doorgeven van culturele tradities, je religieuze overtuiging of spiritualiteit, je kijk op rijkdom, succes of sociale verantwoordelijkheid.

Probeer het volgende eens om je belangrijkste standpunten te ontdekken (je kunt deze oefening alleen doen, maar ook samen met je partner, zodat je kunt zien of jullie op één lijn zitten en of jullie neuzen dezelfde kant op staan):

Maak een lijst van al je normen en waarden.

Bekijk je lijst en bepaal welke van die normen en waarden het belangrijkst voor je zijn als ouder.

Je kunt denken aan eerlijk zijn, je best doen, geduldig zijn, goed kunnen luisteren, vriendelijk zijn voor anderen, behulpzaam zijn, hard werken enzovoorts.

Beperk je lijst tot tien uitgangspunten en orden deze op volgorde van belangrijkheid.

Beperk je lijst nog verder en kies je topdrie.

Vraag jezelf af of je je eigen normen en waarden naleeft.

Duidelijkheid hebben over je normen en waarden maakt het opvoeden een stuk gemakkelijker. Je weet dan immers wat je aan je kinderen wilt meegeven en je kunt veel gelijkmatiger leven als je weet waar je naartoe wilt. Het naleven van wat voor jou belangrijk is, wát dat ook is, maakt jezelf ook veel gelukkiger.

Het maakt beslist uit wat je doet en zegt of hoe je je opstelt. Als je de volgende keer weer voor de spiegel staat, vraag jezelf dan niet alleen maar af of je niet veel te dik lijkt in de broek die je hebt aangetrokken. Besef dat de persoon die je op dit moment bent ook de persoon is die je kinderen zien. Jij bent hun rolmodel. Zij leren de hele tijd van jou. De manier waarop jij reageert, dat wat je zegt en je gedrag als iemand je op de snelweg snijdt: dat zijn allemaal manieren en momenten om je kinderen jouw normen en waarden bij te brengen.

Wat is je invloed?

Volwassenen kunnen verschillende redenen hebben voor de manier waarop zij hun kinderen opvoeden. Enkele veelvoorkomende invloeden op ouderschap zijn:

De manier waarop je eigen ouders jou hebben opgevoed. Waren ze streng, toegeeflijk, autoritair of evenwichtig?

Je persoonlijkheid. Ben je gemakkelijk in de omgang, geduldig, positief en heb je gevoel voor humor? Of ben je negatief, opvliegend en gespannen?

Je kinderen. Zijn ze actief, veeleisend, rustig, nerveus, weten ze wat ze willen, zetten ze door of zijn ze lui? Botst jouw persoonlijkheid met die van je kinderen?

Tijd, geld en omstandigheden. Heb je te weinig tijd en energie? Werk je? Heb je te weinig geld? Ben je een alleenstaande ouder? Heb je tijd voor jezelf nodig?

Je rolmodellen. Welke voorbeelden heb je zelf gehad? Waar komen jouw vaardigheden op het gebied van ouderschap vandaan – van Oprah Winfrey, supernanny Jo Frost, je schoonmoeder of je vrienden?

Je leefstijl, prioriteiten, voorkeur en smaak. Wat vind jij belangrijk in je leven? Hoe maak je je kinderen duidelijk wat je prioriteiten zijn? Hoe belangrijk zijn onderwijs, sport, de televisie, een groot huis, je geloof of medeleven voor jou?

De eerste keer dat ik mijn moeders invloed bespeurde in de manier waarop ik aan het opvoeden was, was ik daar echt van ondersteboven! Ik had altijd gedacht dat ik een heel ander soort moeder was. Maar als ik moe ben, veel aan mijn hoofd heb of onder druk sta, dan zet ik mijn opvoeding als het ware op de cruisecontrol. Ik val dan terug op de manier van opvoeden die ik zelf heb gehad. Hoe jouw cruisecontrol er ook uitziet: wees je ervan bewust dat je de situatie op zo’n moment niet bewust onder controle hebt. En dat is niet goed.

Als je je bewust wordt van je eigen cruisecontrol, dan heb je ook de macht om de situatie te veranderen. Word je beter bewust van je gedrag. Als je jezelf niet leuk vindt: verander dan. De volgende technieken helpen je bij het loslaten van de cruisecontrol en helpen je zelf het roer weer over te nemen:

Stel je voor dat je een pauzeknop in je hoofd indrukt, waardoor de situatie niet verder kan escaleren.

Vertel jezelf dat je misschien even moet gaan zitten of een kopje koffie moet drinken om je energie weer een oppepper te geven. Doe iets waardoor je je beter voelt.

Denk na over het soort relatie dat je met je kinderen wilt ontwikkelen, en vraag je af: ‘Helpen mijn attitude en mijn benadering me daarbij verder of vergroot ik daarmee de afstand tussen mijn kinderen en ik?’ Denk na over je antwoord en verander je attitude, als dat nodig is.

Sta ook stil bij de andere externe invloeden waarmee je te maken hebt gehad toen je zelf opgroeide, maar ook bij die waar je nu mee te maken hebt.

De leraren op school hebben je vast dingen voorgehouden die je nu nog weet. Zelf hoor ik een van mijn docenten nog altijd zeggen: ‘Je hebt echt moeite met wiskunde, is het niet? Wat moeten we toch met jou beginnen?’ Die uitspraak heeft nog altijd invloed.

Wat doen je vrienden? Prijzen ze jou, moedigen ze je aan of hebben ze kritiek en klagen ze steeds?

Mensen uit jouw kerk hebben je misschien altijd voorgehouden dat je je moest gedragen of sommige dingen niet mocht doen.

Je leefomgeving en de maatschappij in het algemeen kennen een waarde toe aan bepaalde zaken, terwijl ze andere dingen minder belangrijk maken.

Maak een lijstje van al die externe invloeden. Waar ben je het mee eens, en welke heb je blind gevolgd? Denk na over hoe je weer de baas over jezelf kunt worden!

Bewustwording ontwikkelen

Een bruikbare attitude om aan te nemen als je kinderen opvoedt, is er een van bewust ouderschap. Dat houdt in dat je telkens het grote geheel in je achterhoofd houdt. Door je daarvan bewust te zijn, handel je met een bedoeling in plaats van bij toeval. De bestemming van het ouderschap – het grootbrengen van unieke volwassenen met zelfvertrouwen – is wat er echt toe doet.

Meestal moeten ouders bewust omgaan met drie verschillende situaties:

Situaties waarin je genoeg tijd hebt om te bedenken wat je gaat doen voordat je daadwerkelijk iets onderneemt. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij het kiezen van een middelbare school. Je krijgt genoeg tijd om na te denken over het effect dat je besluit op je kind zal hebben. Je maakt dan ook een weloverwogen besluit en handelt niet impulsief.

Situaties wanneer je ogenblikkelijk ‘iets’ moet, je hebt niet veel tijd om na te denken. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer je driejarige dreumes het vertikt om te eten wat je haar voorschotelt. Omdat je er een gewoonte van hebt gemaakt om een bewuste ouder te zijn, kun je vlot reageren en je de door jezelf gekozen manier van opvoeden navolgen.

Situaties waarin je als in een reflex handelt. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer je peuter op de grond gaat liggen gillen bij de snoepjes in de supermarkt. Als je een gewoonte hebt gemaakt van bewust opvoeden, dan kunnen ook je reflexreacties in lijn zijn met de door jou gekozen ouderschapsstijl, omdat die dan een tweede natuur is.

Bewust ouderschap komt de meeste mensen niet vanzelf aanwaaien. Nadenken over wat je doet betekent niet dat er geen lol meer aan is of dat de spontaniteit uit je leven verdwijnt. Blijf het proberen en val jezelf niet te hard af.

Herken je kracht

Als je een nadenkende ouder bent, dan ben je altijd bezig met het gevoel van eigenwaarde van je kind. Als een bewuste ouder kun je invloed uitoefenen op:

de persoonlijkheid, belangstelling, het karakter, de intelligentie, de attitude, en de normen en waarden van je kind;

dat waar je kind van houdt en waarvan niet;

de vraag of je kind vriendelijk is, rekening houdt met anderen, over anderen oordeelt of egoïstisch is.

Zorg er dan ook voor dat je je invloed gebruikt om het beste in je kind naar boven te halen. Wat jij doet, doet er wel degelijk toe!

Nog een paar laatste tips:

Probeer een gevoel van humor te bewaren. Door humor lost spanning op, word je zelf vrolijker en verander je het perspectief voor mensen om je heen.

Jij bent het voorbeeld voor je kinderen, of je dat nu leuk vindt of niet. Als jij een angstige ouder bent, dan neemt je kind die nerveuze energie over. Als je een ontspannen ouder bent vol zelfvertrouwen, dan leert je kind wat kalmte en zelfvertrouwen is. Als jij hoffelijk, vriendelijk, aardig en gul bent, dan is de kans groot dat je kind dat ook wordt.

Wees niet bang om je autoriteit te laten gelden. Jij bent de ouder, het is je taak om grenzen te stellen en die te bewaken. Zorg voor duidelijke, eerlijke en degelijke grenzen. Laat je kind niet onbeperkt televisie kijken of gamen en bepaal wat ze wel of niet mogen zien.

Iedereen presteert minder wanneer hij moe of gestrest is. Wees je daar bewust van en vergeef jezelf ervoor. Geef jezelf af en toe een schouderklopje voor alles wat je goed doet. Dat glaasje wijn heb je echt verdiend!

Begrijp de behoeften van je kinderen

Kinderen zijn allemaal anders. Ze zijn anders op andere leeftijden. Ze zijn anders dan andere kinderen. Ze zijn anders in andere omstandigheden en anders dan je verwacht. Geen wonder dat het zo lastig is om ze te begrijpen.

Effectief opvoeden heeft alles met jezelf te maken, met jou als ouder, met het ontwikkelen van vaardigheden en het vermogen om je kind te begrijpen. Daarmee kun je je manier van opvoeden aanpassen zodat die zo goed mogelijk past bij de behoeften van jouw kind.

Deze paragraaf richt zich op de zes basisbehoeften van alle kinderen. We kijken naar de verschillende behoeften van jongens en meisjes. Ik laat je zien hoe je je kinderen als individuen leert zien. Verder leer ik je hoe je je liefde voor je kind kunt uitdrukken, op een manier die past bij de manier waarop je kind liefheeft.

Uitzoeken wat je kind nodig heeft

Iedereen heeft behoeften. Vanaf het moment dat je wordt geboren, heb je basisbehoeften als eten, drinken, veiligheid, geborgenheid, warmte en liefde. Maar voordat je het in de gaten hebt, zeggen je kinderen dat ze ook dure Nike-gympen ‘nodig’ hebben, een trendy kapsel of een shirt van een bepaald merk – omdat ‘iedereen’ dat immers heeft?

In de jaren veertig van de vorige eeuw ontwikkelde de Amerikaanse psycholoog Abraham Maslow de piramide van Maslow, die suggereert dat ieder mens behoeften heeft die variëren van basisbehoeften tot meer complexe en abstracte behoeften. In figuur 1.2 zie je hoe er op diverse niveaus aan specifieke behoeften moet worden voldaan, voordat iemand zich veilig, tevreden, geliefd, vervuld of geïnspireerd voelt.

Figuur 1.2:
De piramide van Maslow, die de toenemende complexiteit van de behoeften van mensen weergeeft

Als je deze piramide ziet, zie je een duidelijke uitleg van wat kinderen nodig hebben. Om zich op hun gemak te voelen in hun omgeving, met anderen en met zichzelf moet er aan specifieke behoeften worden voldaan, en wel in deze vaste volgorde:

Lichamelijke behoeften. Je kind heeft behoeften als eten, drinken, slaap en onderdak.

Veiligheid en zekerheid. Je kind heeft bescherming nodig tegen weersinvloeden, heeft behoefte aan veilige grenzen, stabiliteit en een gevoel van bescherming tegen emotioneel en fysiek geweld.

Sociaal en emotioneel contact. Je kind moet zich geliefd weten en het gevoel hebben dat hij bij een sociale groep kan horen. Daardoor is hij in staat zich goed te voelen in zijn omgeving.

Waardering en erkenning. Je kind moet binnen een groep erkenning kunnen krijgen om een gevoel van eigenwaarde te ontwikkelen. Je kind moet zich geaccepteerd en erkend weten.

Kennis. Je kind ontwikkelt mentale vaardigheden doordat hij kennis verwerft, leert, dingen weet en zichzelf en anderen begrijpt.

Zelfontplooiing. Ten slotte heeft je kind het nodig om zichzelf te ontplooien en om te beseffen wie hij precies is.

Hoe meer je je bewust bent van de basisbehoeften van je kind en je verantwoordelijkheden als ouder begrijpt, des te waarschijnlijker is het dat jouw kind zich optimaal kan ontwikkelen.

De behoefte aan veiligheid en stabiliteit

Kinderen van alle leeftijden moeten zich veilig voelen, zich geborgen weten en worden beschermd tegen fysieke dreiging. Ze moeten vrij zijn van angst. Ze moeten weten dat hun ouders van ze houden en altijd voor ze klaarstaan, met iets te eten en een plaats om te slapen, zonder dat ze bang hoeven te zijn voor geweld. Een manier om een gevoel van veiligheid te creëren, is door je kinderen een veilige thuisomgeving te bieden.

Je thuis hoeft geen showroom te zijn. Het is genoeg als het uitnodigend, comfortabel en veilig is voor je kinderen. De precieze invulling is weer afhankelijk van hun leeftijd. Als je kinderen peuters zijn monteer je traphekjes en deurstoppers, zodat hun vingertjes niet bekneld raken, leg je snoeren uit het zicht en houd je er rekening mee dat de kleinsten graag dingen in hun mond stoppen. Als je kinderen ouder worden, praat dan met hen over een vluchtroute voor als er brand is.

Kinderen hebben ook een dagelijkse structuur nodig, en om zich echt veilig en geborgen te kunnen voelen moet je ook grenzen stellen. Vaste routines, herhaling en een stabiele omgeving helpen bij het ontstaan van innerlijke rust, een gevoel van veiligheid en vertrouwen.

Je kunt verschillende regels hanteren voor verschillende kinderen in je gezin, zolang je maar aan de kinderen uitlegt waarom de regels niet gelijk zijn. Je kunt bijvoorbeeld verschillende regels voor verschillende kinderen hanteren omdat ze niet even oud zijn.

Vraag jezelf dit eens af: Als mijn kind ons huis aan een ander kind zou beschrijven, wat zou hij dan zeggen over de veiligheid, de geborgenheid, de rust en de ontspanning die hij daar voelt wanneer hij er binnenkomt? Wat vind jij van dat antwoord – verrast het je? Opvoeden is geen exacte wetenschap. Het gaat erom dat je dat wat je doet van tijd tot tijd wat bijstelt en nieuwe manieren vindt om dingen te doen.

Alles wat je nodig hebt is liefde

Alle kinderen willen en verdienen onvoorwaardelijke liefde. Ze hebben dat ook nodig. Kinderen uit gezinnen waar genegenheid is, zijn beter opgewassen tegen frustraties en teleurstellingen in het leven van alledag. Door die onvoorwaardelijke liefde ontwikkelen zij een gevoel van eigenwaarde, zelfvertrouwen en uiteindelijk geloven ze ook in zichzelf. En vanuit dat stevige fundament wordt al het andere in het leven gemakkelijker en eerlijker.

Liefde tonen

Een van de meest basale manieren om je kinderen van je liefde blijk te geven, is de manier waarop je je gedraagt. Er zijn vijf manieren om liefde en genegenheid te laten zien:

Woorden van bevestiging. Iedereen vindt het fijn om af en toe iets bemoedigends te horen. Maar sommige kinderen moeten je iedere dag horen zeggen dat je van ze houdt.

Lichamelijke aanraking. Misschien heeft jouw kind wel veel behoefte aan een stevige knuffel en een aai over de wang. Hij heeft ’s avonds een knuffel en een kus van je nodig om te kunnen slapen. Of je nu een peuter of een puber hebt: lichamelijke aanraking is een belangrijke manier om je liefde te laten blijken.

Iets voor de ander doen. Deze liefdestaal laat zien dat iemand behoefte heeft om te dienen. Mijn schoonvader is een geweldig voorbeeld van iemand die zijn liefde op deze manier laat zien. Als hij op bezoek komt, repareert hij de fietsen van de kinderen, veegt de bladeren bij elkaar, repareert kapotte meubelen en vervangt kapotte lampen.

Cadeautjes geven. Deze liefdestaal is niet materialistisch of egoïstisch en de grootte van het cadeautje doet er helemaal niet toe. Kinderen die hun liefde op deze manier uiten maken een schilderij voor je of plukken een bosje bloemen.

Tijd en aandacht. Iedereen houdt ervan om tijd door te brengen met mensen van wie hij houdt. Wie voelt zich niet speciaal in een goed gesprek of tijdens een leuk spel met het hele gezin? Voor sommige kinderen is dit de belangrijkste manier van het ontvangen en geven van liefde. Span je in om je kind tijd en aandacht te geven, en zie hoe blij hij daarvan wordt.

Onze persoonlijke liefdestaal is een mengeling van al deze manieren en jouw kind vormt daarop geen uitzondering. Als je wat dieper graaft zul je merken dat het leren van de liefdestaal van jouw kind een geweldig geschenk is voor je hele gezin.

Liefhebben door te luisteren

Een andere manier om kinderen te laten weten dat je van ze houdt, is door echt naar hen te luisteren. Kinderen hebben er behoefte aan dat je even ophoudt met waar je mee bezig bent en dat je ze echt even aandacht geeft, oprecht geïnteresseerd bent.

Probeer bij het volgende gesprek met je kind de volgende tips:

Let op. Concentreer je op wat je kind zegt door je papieren neer te leggen, te stoppen met tuinieren, met thee zetten of wat dan ook.

Actief luisteren. Doe de televisie uit, leg je krant weg, stop met afwassen en kijk je kind in de ogen. Zo weet hij dat hij je volledige aandacht heeft. Stop met praten en luister zonder hem te onderbreken.

Vraag actief naar de mening van je kind. Vraag je kind hoe hij over een probleem denkt. Probeer hem oplossingen te laten bedenken.

Stel open vragen. Door je kinderen vragen te stellen die ze niet alleen met ‘ja’ of ‘nee’ kunt beantwoorden, zullen ze meer met je delen. Daardoor heb jij meer om naar te luisteren en om op te reageren. Bijvoorbeeld:

‘Wat vond je vandaag het leukst op school?’

Onderbreek je kind niet. Kinderen denken langzamer dan volwassenen. Geef je kind de tijd om zijn zinnen te formuleren en laat hem uitpraten.

Wees eerlijk en doe niet alsof. Stel geen banale vragen omdat je nu eenmaal iets wilt vragen. Wees ook echt geinteresseerd in wat je kind je vertelt. Hij laat jou binnen in zijn wereld en laat je merken dat hij graag wil dat jij daar deel van uitmaakt.

Liefde tonen met complimenten

Kinderen complimenten geven is ook een manier waarop je van je liefde blijk kunt geven. Complimenten geven kinderen niet alleen een goed gevoel (waardoor hun gevoel van eigenwaarde steviger wordt), maar het helpt hen ook de waarde ontdekken van hard werken om een doel te bereiken, of om zich op een bepaalde manier te gedragen.

Let op hoe je je complimenten formuleer t. Geef complimenten op inhoudelijke aspecten van een prestatie (de mooie kleuren van een tekening) en voor de inspanning en energie die je kind in die prestatie heeft gestoken (en niet voor het cijfer dat hij kreeg). Als je ziet dat je kind iets goed doet, beloon dat gedrag dan onmiddellijk. En vergelijk de prestatie van je kind niet met die van anderen maar met zijn eerdere prestaties.

Let op dat je geen valse complimenten geeft. Je moet niet doen alsof. Kinderen prikken zomaar door je heen en ze hebben niets aan betutteling.

Liefhebben door respect te tonen

Respect betekent dat je je kinderen vrijheid van denken en van uitdrukken geeft. Als ouders geen respect voor kinderen hebben, dan kan dat ernstige gevolgen hebben voor de kansen die het kind heeft om zichzelf te ontdekken.

Wat betekent respect voor jou? Gaat het om het tonen van tolerantie, acceptatie of fatsoenlijk gedrag ten opzichte van de mensen om je heen: je vrienden, familie en leeftijdgenoten, mensen die ouder of jonger zijn dan jij, mensen uit andere culturen of met andere geloofsovertuigingen? Gaat het wat jou betreft om het rekening houden met de gevolgen van je gedrag tegenover anderen?

Mensen kunnen op verschillende manieren respectloos zijn. Volgens mij zijn de volgende zeven oneerbiedige gedragingen catastrofaal: kritiek leveren, beschuldigen, klagen, drammen, dreigen, straffen en ongehoorzaamheid belonen.

Als je merkt dat je je ten opzichte van je kind bezondigt aan deze catastrofale beledigingen, druk dan op je innerlijke pauzeknop – alsof je je dvd-speler op pauze zet. Wacht even, haal diep adem en probeer de volgende alternatieven:

Vervang kritiek door respectvolle, gepaste complimenten. Wanneer je kritiek geeft, dan oordeel je afkeurend over je kinderen. Probeer je kinderen te ‘betrappen’ op iets goeds en prijs ze daar meteen voor. Daarmee toon je respect.

Vervang een beschuldiging door begrip. Wanneer je kinderen ergens van beschuldigt, dan veroordeel je hen. Probeer in plaats daarvan het verhaal helemaal aan te horen, vanuit hun eigen standpunt. Daarmee toon je empathie (door te denken: Als ik in jouw schoenen stond, hoe zou ik me dan voelen?).

Vervang klachten door waardering. Als je klaagt over je kinderen, dan toon je hun jouw weerzin. Dat leidt meestal tot nog veel meer weerstand. Probeer in plaats daarvan je kinderen waardering te tonen, door dankbaar te zijn voor hun goede gedrag en hun houding. Daarmee werk je aan welwillendheid van iedereen.

Vervang drammen en dreigen door steun. Wanneer je telkens doordramt dat je kinderen iets moeten doen, dan bekritiseer (en verveel) je ze eigenlijk. Kinderen stoppen met luisteren als je dramt. In plaats van te drammen kun je je kinderen beter steun bieden door duidelijk te vertellen wat je wilt dat er gebeurt, en wanneer dat klaar moet zijn. Geef ze een compliment als ze zich eraan houden.

Vervang straffen door verantwoordelijkheid. Wanneer je je kinderen straft, dan leg je een sanctie op voor een misstap. Probeer in plaats daarvan verantwoordelijk gedrag te stimuleren. Dat kun je doen door hen aan te moedigen zelf rekenschap over hun gedrag af te leggen. Laat hen weten wat de gevolgen zijn.

Vervang controle door onafhankelijkheid. Wanneer je je kinderen wilt controleren, dan commandeer je hen, stuur je hen en leg je hen regels op. Probeer in plaats daarvan al op jonge leeftijd onafhankelijk gedrag aan te moedigen (en zorg dat het past bij het stadium waarin ze zich bevinden).

Doe telkens een stap terug als je merkt dat er een conflict of ruzie ontstaat. Druk op een denkbeeldige pauzeknop en vraag jezelf af: Brengt dat wat ik doe of zeg me dichter bij mijn kind of raak ik verder van hem af als ik het bekijk in het licht van de langetermijnrelatie die ik met hem wil opbouwen? Daardoor kom je los van het moment en kun je het grote geheel overzien. En dat is veel belangrijker!

Weet dat de behoeften van jongens en meisjes niet gelijk zijn

Alle ouders willen dat hun kinderen een goede toekomst hebben. Daarbij speelt hun sekse geen rol. De meeste ouders willen hun zonen en dochters het liefst hetzelfde opvoeden. Maar meisjes en jongens hebben andere behoeften. Die zijn niet beter of slechter, alleen anders. Wetenschappers zijn het er over het algemeen over eens dat seksespecifiek gedrag een ingewikkelde combinatie is van opvoeding en aanleg.

Hier volgen wat specifieke verschillen die voor de meeste jongens en meisjes zullen gelden. Niet voor allemaal, want ieder kind is uniek.

De hersenen ontwikkelen zich anders. Bij meisjes ontwikkelt de rechter hersenhelft (de taalkant) zich sneller dan bij jongens. Meisjes zijn daardoor meestal beter in lezen en praten. Ze hebben ook een grotere woordenschat dan jongens. Jongens zijn meer gericht op logica en zijn beter in het oplossen van problemen en puzzels. Als je je kind wilt helpen zich evenwichtig te ontwikkelen, moedig je zonen dan aan om met je te praten en je dochters om te spelen met speelgoed waarbij je een handleiding nodig hebt.

De ‘bedrading’ in de hersenen lopen anders. Bij meisjes worden emoties verwerkt in het gebied waar de taal zetelt. Bij jongens zijn de gedeelten van de hersenen die betrokken zijn bij praten niet dezelfde als de delen die gebruikt worden voor gevoelens. Meisjes zullen dus de behoefte voelen om over mensen en emoties te praten, terwijl jongens de behoefte voelen om te praten over dingen en activiteiten.

Meisjes en jongens reageren verschillend op stress. Onderzoek van dr. Leonard Sax wijst uit dat een bepaalde hoeveelheid stress de leerprestaties bij jongens verbetert, maar dezelfde hoeveelheid stress werkt belemmerend op leerprestaties van meisjes.

Stel jezelf van tijd tot tijd eens wat vragen om te zien of je je kinderen stereotiep opvoedt. Neem een vel papier en schrijf alles op wat er in je opkomt als het gaat om je houding ten opzichte van meisjes en jongens. Vraag jezelf af:

Denk ik dat jongens en meisjes gelijk zijn? Moeten jongens helpen het huis opruimen? Kunnen meisjes bomen snoeien? Het opschrijven van je ideeën hierover kan je helpen om daar duidelijkheid over te krijgen. Je kunt je normen en waarden dan doorgeven aan je kinderen door de manier waarop jij een rolmodel voor hen bent, door de dingen die je zegt en de dingen die je hen aanmoedigt om te doen.

Wat voor man wil ik dat mijn zoon wordt? Wat voor vrouw wil ik dat mijn dochter wordt? Schrijf alle eigenschappen, kwaliteiten en vaardigheden op waarvan jij graag wilt dat je kind die ontwikkelt. Vraag jezelf af hoe je dergelijke dingen op een natuurlijke manier aan je kinderen kunt leren door wat je zegt, hoe je reageert of wat je doet.

Ondanks al deze verschillen tussen de seksen is er ook veel overlap. Je kunt moeilijkheden gemakkelijk over-winnen door je te richten op vaardigheden als het werken aan het zelfvertrouwen en de zelfverzekerdheid van je kind en het effectief omgaan en communiceren met anderen.

Je kind als individu zien

Van volwassenen verwacht je dat het individuen zijn. Ze houden van sommige dingen en van andere dingen beslist niet; ze zijn goed in sommige dingen en in andere dingen absoluut niet. Kinderen hebben dat ook. Ze zijn verschillend in smaak, stijl, vermogen en persoonlijkheid.

Probeer niet iets van je kind te maken wat hij niet is. Het werkt niet en iedereen heeft het gevoel dat er iets mislukt. Iedere dag voed je een absoluut individueel jong mens op, door de kleine dingen die je zegt of doet. Het geheim is dat je de unieke persoonlijkheid van je kind viert en omarmt, door er positief op te reageren. Steek tijd in het praten met en luisteren naar je kind. Prijs hem iedere dag voor dat wat hij goed doet. Daarmee help je hem om mentaal, lichamelijk en emotioneel sterk te worden, zodat hij zijn plaats in de wereld kan innemen.