De inhoud in vogelvlucht

Over de auteur

Dankwoord

Inleiding

Deel I: Aan de slag

Hoofdstuk 1: Je kan al een beetje Portugees

Hoofdstuk 2: De kern van de zaak: Portugese basisgrammatica en getallen

Hoofdstuk 3: Olá! Oi! Hallo! Kennismaken

Deel II: Portugees in het dagelijks leven

Hoofdstuk 4: Nader kennismaken en een gesprekje voeren

Hoofdstuk 5: Uit eten gaan en boodschappen doen

Hoofdstuk 6: Winkelen

Hoofdstuk 7: Naar het strand

Hoofdstuk 8: Uitgaan

Hoofdstuk 9: Telefoneren

Hoofdstuk 10: Thuis en op kantoor

Deel III: Portugees voor onderweg

Hoofdstuk 11: Geld, geld en nog eens geld

Hoofdstuk 12: Onde fica? Naar de weg vragen

Hoofdstuk 13: In een hotel of gasthuis verblijven

Hoofdstuk 14: Vervoer

Hoofdstuk 15: Een reis regelen

Hoofdstuk 16: Socorro! Help! Noodsituaties

Hoofdstuk 17: O carnaval!

Deel IV: Het deel van de tientallen

Hoofdstuk 18: Tien manieren om snel Portugees te leren

Hoofdstuk 19: Tien populaire Portugese uitdrukkingen

Hoofdstuk 20: Tien populaire Portugese woorden

Hoofdstuk 21: Tien uitroepen waar je echt Portugees mee klinkt

Deel V: Bijlagen

Bijlage A: Portugese werkwoorden

Bijlage B: Miniwoordenboek Portugees-Nederlands

Miniwoordenboek Nederlands-Portugees

Bijlage C: Antwoorden

Bijlage D: Op de download

Bijlage E: Waar in de wereld wordt het Portugees gesproken?

Inleiding

De wereld wordt steeds kleiner. Communicatietechnologie gaat met sprongen vooruit en zorgt ervoor dat het makkelijker is om in contact te komen met mensen in verre landen. Door de lage prijs van de vliegtickets komen buitenlandse reizen meer en meer binnen ons bereik. Um pouco (oeng po-koe) (een beetje) kennis van een nieuwe taal is een fantastische manier om meer te leren over een bepaalde regio of een bepaald land. Op deze manier leer je niet alleen praten in een vreemde taal, je maakt ook kennis met een nieuwe cultuur.

Als je nieuwsgierig bent naar de taal en wilt weten hoe je vraagt hoe iemand heet, de weg wilt kunnen vragen in een stad of wilt praten over je interesses, dan heb je het goede boek te pakken. Ik beloof niet dat je vloeiend Portugees zult leren praten, maar dit boek is een goede start.

In dit boek ligt de nadruk op het Portugees van Portugal. Brazilië wordt echter niet vergeten; in het hele boek wordt informatie gegeven over taalverschillen tussen de twee landen. In hoofdstuk 1, en in bijlage E kun je lezen in welke landen er nog meer Portugees wordt gesproken.

Een voordeel van Portugees leren is dat je ook makkelijker Frans, Spaans en Italiaans kunt begrijpen. Het is tenslotte een Romaanse taal en vele woorden zijn hetzelfde.

Het Portugees is een prachtige taal. De uitspraak kan in het begin even wennen zijn, maar na een tijdje gaat het zeker vloeiender. Ik stel voor dat je Portugese muziek koopt, zodat je jezelf tijdens het lezen van het boek kunt verwennen met de zoete klanken van de muziek en de taal.

Dit boek

Goed nieuws: dit boek is geen cursus waar je jezelf naartoe moet slepen. Het is meer een naslagwerk dat je voor de lol kunt gebruiken. Jij bent de baas. Je kunt het doorbladeren en alleen die hoofdstukken lezen die je interessant lijken, of het helemaal van a tot z doornemen.

De eerste hoofdstukken kunnen handig zijn om even door te lezen, want ze bevatten basisinformatie over de uitspraak en woorden die in het hele boek terugkomen.

Hoe werkt dit boek

Om ervoor te zorgen dat je in dit boek makkelijk je weg kunt vinden, hebben we een aantal zaken standaard gemaakt:

Portugese woorden zijn vet weergegeven, zodat ze beter opvallen.

Uitspraak en definities staan tussen haakjes achter een onbekend woord wanneer dat voor het eerst vermeld wordt.

De uitspraak wordt cursief weergegeven; de beklemtoonde lettergreep is onderstreept.

Werkwoordvervoegingen (rijtjes met de vormen van een werkwoord) staan in deze volgorde: de ik-vorm, de jij-vorm, de vorm van hij/zij/u (enkelvoud), de wij-vorm en de vorm van zij/u (meervoud). De uitspraak staat in de tweede kolom. (Er is ook een werkwoordoverzicht in bijlage A.)

Een voorbeeld van de vervoeging van ser (seer) (zijn). De vormen staan altijd in dezelfde volgorde, dus de vertaling van het onderstaande overzicht is: ik ben, jij bent, u bent/hij is/zij is, wij zijn en jullie/zij zijn.

Vervoeging

Uitspraak

eu sou
eeuw sooh

tu és
toe esj

Você/ele/ela é
vos-see/il-luh/el-la eh

nós somos
nosj so-moesj

Vocês/eles/elas são
vos-seesj/il-lusj/el-lasj saung

Ieder hoofdstuk bevat de volgende onderdelen:

Je zegje doen. De beste en leukste manier om een taal te leren is door middel van dialogen. In dit boek komen veel kleine gesprekjes voor onder het kopje ‘Je zegje doen’. Je ziet de Portugese tekst, de uitspraak en de Nederlandse vertaling. De gesprekken staan op de download die bij dit boek hoort. De gesprekken die een cd-pictogram hebben, staan op deze download.

Woordjes leren. Woordjes leren is een belangrijk onderdeel van vreemdetaalverwerving. De belangrijke woorden uit de dialoog (en misschien enkele verwante termen) heb ik verzameld en op het schoolbord gezet dat je vindt na de dialoog.

Spelen met de taal. Ieder hoofdstuk wordt afgesloten met een activiteit waarmee je de woorden van dat hoofdstuk kunt oefenen. Het betreft de belangrijkste woorden van dat gedeelte, zodat je de basis onder de knie kunt krijgen.

Onnozele veronderstellingen

Om dit boek te schrijven heb ik geprobeerd om me een beeld te vormen van wie je bent. Ja, van jou! Het feit dat je dit boek in handen hebt, wil zeggen dat je waarschijnlijk een nieuwsgierig iemand bent die graag leert. Dat komt goed uit, want de eerste stap in het leerproces is willen leren.

Hier zijn nog enkele dingen die ik bedacht heb over jou:

Je wilt geen lange woordenlijsten uit je hoofd leren.

Je wilt kennismaken met het Portugees en jezelf tegelijkertijd vermaken.

Je bent niet alleen geïnteresseerd in het Portugees, maar wilt ook iets leren over de cultuur.

Je bent niet op zoek naar een boek waarmee je vloeiend Portugees leert spreken. Je wilt alleen een paar woordjes, zinnen en zinsconstructies leren, zodat je elementaire dingen in het Portugees kunt zeggen.

Het enige dat ik van je vraag, is dat je geen onnozele dingen veronderstelt die je ervan kunnen weerhouden om dit boek optimaal te gebruiken. Het is bijvoorbeeld onzin dat alleen jongere mensen een nieuwe taal kunnen leren. Zin hebben is genoeg. Het maakt niet uit of je goed was in Engels, Duits of Frans op de middelbare school. Met dit boek kun je een frisse start maken met het leren van een taal en je krijgt geen examen.

Hoe dit boek is opgebouwd

Dit boek is onderverdeeld in vijf delen. Elk deel bestaat uit verschillende hoofdstukken. De hoofdstukken zijn kleine eenheden. In deze paragraaf leg ik uit welke soort informatie je in elk deel kunt vinden.

Deel I: Aan de slag

In dit deel maak je kennis met het Portugees: hoe je woorden uitspreekt, hoe je een zin maakt enzovoort. Je zelfvertrouwen krijgt ook een opkikker, want ik laat je enkele woorden zien die zo op het Nederlands lijken dat je de betekenis al kent.

Deel II: Portugees in het dagelijks leven

In dit deel ga je het Portugees echt gebruiken. De nadruk ligt niet op de grammatica en ik ga niet filosoferen waarom de taal op een bepaalde manier gestructureerd is. Je duikt meteen in het diepe. Ik laat zien hoe de taal werkt in plaats van je te zeggen hoe het werkt. In dit deel komt vooral aan bod hoe je kunt praten met je nieuwe Portugeessprekende vrienden.

Deel III: Portugees voor onderweg

Dit deel verschaft je de bagage voor een Portugese reis. Het bevat informatie die nuttig is als je naar een plaatselijk restaurant of een museum gaat, of als je een reis regelt met een Portugese reisagent. Het is gewijd aan de reiziger in jou en helpt je inchecken in een hotel, een taxi aanhouden en bustijden ontrafelen. Al deze informatie zorgt ervoor dat je naar plekken kunt gaan waar je het naar de zin kunt hebben, of het nu Lissabon bij nacht is of een strand in de Algarve.

Deel IV: Het deel van de tientallen

Als je op zoek bent naar kleine, makkelijk te verhapstukken brokjes informatie over het Portugees, dan is dit het deel dat je moet hebben. Hier vind je tien manieren om snel Portugees te spreken, tien nuttige uitdrukkingen en tien populaire uitdrukkingen.

Deel V: Bijlagen

Dit deel van het boek is een goed naslagwerk. Je vindt er de werkwoordvervoegingen in tabelvorm van de meestvoorkomende Portugese werkwoorden. Het bevat ook een miniwoordenboek Portugees-Nederlands en Nederlands-Portugees. Een andere bijlage bevat de antwoorden van de ‘Spelen met taal’-oefeningen. Tot slot is er een lijst met tracks op de download die bij dit boek hoort. Met de download kun je de dialogen horen en meelezen.

Pictogrammen in dit boek

Tekeningen en symbolen maken dingen altijd levendiger, vind je niet? Hier zijn enkele pictogrammen die belangrijke informatie aangeven:

Dit pictogram geeft aan dat dit gedeelte leuke weetjes bevat over taalkundige zaken of over reizen. Tips kunnen je veel tijd en frustratie besparen.

Dit handige pictogram duidt erop dat er informatie wordt gegeven die je echt moet weten, ook met het boek dicht. Het kan over het Portugees gaan, maar ook over Portugal.

Let op wanneer dit pictogram verschijnt, want het wijst op informatie die kan voorkomen dat je een blunder begaat.

Bij het tekentje culturele bagage worden gegevens verstrekt over de Portugese cultuur.

Bij dit pictogram staat informatie die specifiek geldt voor Brazilië of het Braziliaanse Portugees.

De download is ingesproken door Portugese moedertaalsprekers. Het pictogram geeft aan welke ‘Je zegje doen’-dialoog op de download staat, zodat je de dialoog kunt lezen en horen. Tip: klik op het icoontje om snel naar de pagina met downloads te gaan.

Hoe nu verder?

Open het boek als je even de tijd hebt. De enige vereiste is interesse in het leren van de taal en de cultuur. Zie het doornemen van het boek zeker niet als iets wat je moet doen. Het is de bedoeling dat je er plezier aan beleeft.

Dit boek kan gerust gecombineerd worden met andere activiteiten die je kennis van het Portugees kunnen verhogen, zoals in een Portugeestalige chatroom op internet communiceren of luisteren naar Portugese muziek, zodat je went aan de klanken van de taal.

O ja, boa sorte (bo-wa sor-tuh) (veel succes)!

Hoofdstuk 1

Je kan al een beetje Portugees

In dit hoofdstuk:

De overeenkomsten tussen Nederlands en Portugees

Spellen: het alfabet opzeggen

Klinkers en medeklinkers: basisklanken van het Portugees

Regionale varianten herkennen

Geloof het of niet, het Portugees bestaat in verschillende soorten en maten. De uitspraak van het Portugees in Brazilië verschilt aanzienlijk van die in Portugal. Portugezen hebben soms grote moeite om Brazilianen te verstaan! Je zou kunnen denken aan het verschil tussen het Nederlands van Nederland en dat van België, maar dan nog groter. Maar ja, als je een groep mensen bij elkaar zet uit Friesland, Limburg, Antwerpen en Groningen, dan zouden ze ook moeite hebben om elkaar te verstaan!

Het geschreven Portugees is echter erg standaard, vooral als het een krant of een officiële publicatie betreft waar geen populair taalgebruik in voorkomt. Een Portugees kan zonder moeite een Braziliaanse krant lezen en een Braziliaan zal geen problemen hebben met het werk van de schrijver José Saramago, de Nobelprijswinnaar uit Portugal.

In dit boek ligt de nadruk op het Portugees van Portugal en wordt alleen waar nodig uitleg gegeven over het Portugees van Brazilië. De Afrikaanse varianten van het Portugees, gesproken in Kaapverdië (eilanden voor Noord-Afrika), Mozambique (voor de kust van Zuidwest-Afrika), Guinee-Bissau (in West-Afrika), Angola (Zuidwest-Afrika) en Sao Tomé en Principe (eilanden voor West-Afrika) laat ik buiten beschouwing. Daar kun je met het Portugees van Portugal prima terecht.

De oorsprong van het Portugees

Het Portugees behoort tot de taalkundige familie die deel uitmaakt van de Romaanse talen. In de tijd van het Romeinse Keizerrijk was Rome het centrum van een groot deel van Europa, Noord-Afrika en delen van Azië. De Romeinse overheersers brachten ook hun taal mee: het Latijn.

Hoe dichter een plaats bij Rome lag, hoe groter de kans was dat het Latijn zich vermengde met de plaatselijke taal. Dit was het geval in Portugal, waar de wortels liggen van de Portugese taal, en ook in Frankrijk, Spanje en zelfs Roemenië.

Vanuit het Iberische schiereiland is het Portugees naar verschillende landen over de hele wereld gegaan. Een Portugese veroveraar, Pedro Álvares Cabral, zette op 22 april 1500 voet aan land in Brazilië en streek de eer op voor de “ontdekking” van Brazilië.

Wist je dat ook het Nederlands redelijk beïnvloed is door het Latijn? Taalkundigen beschouwen het Nederlands als een Germaanse taal en dat is technisch gezien ook zo. Maar niettemin heeft het Nederlands door de eeuwen heen tal van woorden overgenomen uit het Latijn en het Frans.

Dit is goed nieuws voor je, want het betekent dat veel Portugese woorden dezelfde wortels hebben als de Nederlandse. De wortel van een woord is meestal het middenstuk, de klanken die de betekenis van een woord definiëren. Enkele voorbeelden van Portugese woorden die op Nederlandse lijken, zijn experimento (iesj-pe-rie-men-toe) (experiment), presidente (pre-sie-den-tuh) (president), economia (ie-ko-no-mie-ja) (economie), restaurante (res-tau-ran-tuh) (restaurant), computador (kom-poe-ta-door) (computer) en banana (ba-na-na) (banaan). En er bestaan nog veel meer voorbeelden.

Het Portugees heeft trouwens ook een paar woorden opgepikt uit het Nederlands in de loop der tijd; zo betekent dique (die-kuh) bijvoorbeeld dijk!

Een ander voordeel: o português (het Portugees) (oe por-toe-gheesj) gebruikt, net als alle Romaanse talen, hetzelfde alfabet als het Nederlands. Enkele grappige accenten verschijnen op sommige klinkers, maar dat dient alleen maar ter verhoging van de mystiek van de taal. Portugees leren is niet hetzelfde als Japans of Arabisch leren, omdat die talen een heel ander alfabet hanteren.

Tot slot wil ik je er nog op wijzen dat er, door de grote invloed van de Verenigde Staten, steeds meer Engelse woorden worden opgenomen in het Portugees. Deze woorden hebben meestal betrekking op moderne uitvindingen zoals e-mail, shopping en show. Die worden dan gewoon ongeveer op de Engelse manier uitgesproken.

Het alfabet opzeggen

De Portugese klanken kunnen aanvankelijk heel vreemd klinken. In het begin vond ik het op Russisch lijken, toen ik nog geen palavra (pa-la-vra) (woord) verstond! Sommige klanken zijn redelijk moeilijk te imiteren, omdat ze in het Nederlands niet echt gebruikt worden. Maar zelfs als je niet perfect praat, zullen de Portugezen je toch verstaan. Velen vinden een buitenlands sotaque (soe-ta-kuh) (accent) wel charmant, dus maak je niet te druk.

Over het algemeen komen de klanken vrij goed overeen met de geschreven letters, net als in het Nederlands. Als je eenmaal gewend bent geraakt aan de klank van bepaalde letters of lettercombinaties, dan heb je de uitspraak vrij snel onder de knie. Er zijn niet veel verrassingen in de pronúncia (pro-noen-sie-ja) (uitspraak) als je eenmaal de basis beheerst.

Heb je gezien dat aan het begin van dit hoofdstuk de uitspraak van de Portugese woorden tussen haakjes staat? Op deze manier laat dit boek zien hoe de uitspraak is van de nieuwe woorden. Het onderstreepte gedeelte geeft aan waar de klemtoon ligt. Ook in de speciale kadertjes ‘Woordjes leren’, die je door het hele boek heen vindt, is de beklemtoonde lettergreep onderstreept.

Ben je klaar om de basis van o português te leren? Je kunt beginnen met het alfabet. Oefen maar met het spellen van je eigen naam:

a (aah)

b (bee)

c (see)

d (dee)

e (ee)

f (ef)

g (ghee)

h (a-gha)

i (ie)

j (zjo-ta)

k (ka-pa)

l (el)

m (em)

n (en)

o (o)

p (pee)

q (kee)

r (er)

s (es)

t (tee)

u (oe)

v (vee)

w (da-bel-joe)

x (sjiesj)

y (iep-sie-lon)

z (zee)

Eigenlijk horen de letters k, w en y niet in het Portugese alfabet thuis. Je zult in een woordenboek ook niet veel woorden vinden die met deze letters beginnen.

Als in dit boek de klank (gh) gebruikt wordt in de fonetische transcriptie (de uitspraakhulp tussen haakjes), denk dan maar aan de Franse g in gateau bijvoorbeeld.

Klinkende medeklinkers

Het boek doornemen zal een makkie zijn als je de basisuitspraak van dit hoofdstuk hebt doorgelezen. Je mag deze uitleg ook best overslaan; je kunt het trucje namelijk ook onder de knie krijgen door naar de audiobestanden op de download te luisteren en door de uitspraak van de woorden in de overige hoofdstukken van het boek hardop te lezen. Maar als je een globaal idee wilt krijgen van de uitspraak, ook van woorden die niet in dit boek voorkomen, dan kan dit hoofdstuk een heel goed begin zijn. Ik begin met de medeklinkers, je weet wel, de letters van het alfabet die geen klinkers zijn.

Als een woord eindigt op één van de volgende medeklinkers: -l, -r, -k of -b, dan maakt de Portugees daar nog een klein (uh) geluidje achter, terwijl het woord eigenlijk al klaar is. Dat geldt trouwens ook voor buitenlandse woorden die op medeklinkers eindigen.

Een paar voorbeelden: Portugal (por-toe-ghal-uh), falar (fa-laar-uh) (spreken), club (kloeb-uh), rock (rok-uh). Maar die zal ik niet iedere keer opschrijven bij de uitspraak, dat is alleen maar verwarrend!

De meeste medeklinkers klinken in het Portugees net als in het Nederlands. In de volgende alinea’s behandel ik de verschillen:

De letter c

Een c die voor een a, een o of een u staat, klinkt als een k.

casa (ka-za) (huis)

café (ka-feh) (koffie)

cunhado (koen-ja-doe) (zwager)

Als er een haakje onder de c staat (zo: ç), dan krijg je een scherp sgeluid. Het haakje kan er alleen maar onder staan als de c vóor een o, a of u staat.

serviço (ser-vie-soe) (huis)

França (fran-sa) (Frankrijk)

açúcar (a-soe-kar) (suiker)

Vaak verschijnt deze c-cedilha aan het einde van een woord, gevolgd door -ão.

promoção (pro-moe-saung) (promotie, uitverkoop)

evolução (ie-vo-loe-saung) (evolutie)

De letter c kan, als hij voor een ç of een t staat, ook stom zijn; je spreekt de c bijvoorbeeld niet uit in de volgende woorden:

direcção (die-re-saung) (richting, adres, directie)

electricidade (ie-le-trie-sie-da-duh) (elektriciteit)

en juist wél in deze voorbeelden:

secção (sek-saung) (afdeling)

contacto (kon-tak-toe) (contact)

De letter d

Klinkt net als in het Nederlands.

dançar (dan-saar) (dansen)

data (da-ta) (datum)

In Brazilië klinkt de d als hij vóór een i staat altijd en voor de e meestal als een dzj klank, net als in djembé.

de (dzjie) (van, uit)

pedir (puh-dzjier) (vragen)

liberdade (lie-ber-da-dzjie) (vrijheid)

De letter g

Als de g in het Portugees voor een a, o of een u staat, wordt die uitgesproken zoals in het Franse garçon. Ik schrijf hem dan als gh.

gato (gha-toe) (kat)

governo (ghoe-ver-noe) (regering)

segundo (suh-ghoen-doe) (seconde)

Als er een e of een i op de g volgt, dan klinkt de g als het Franse woordje ‘je’; (zj).

gente (zjen-tuh) (mensen)

biologia (bie-jo-lo-zjie-ja) (biologie)

De letter h

De Portugese h is een van de meest veelzijdige medeklinkers. Als het woord met een h begint, dan is het een stomme (h) en dan hoor je hem dus niet.

honesto (o-nesj-toe) (eerlijk)

hora (o-ra) (uur)

Als er een h na een l komt (lh) of na een n (nh) of een c (ch), dan klinkt het resultaat als (lj) respectievelijk (nj) en (sj).

maravilhoso (ma-ra-viel-joo-soe) (fantastisch, prachtig)

palhaço (pal-ja-soe) (clown)

companhia (kom-pan-jie-ja) (maatschappij, gezelschap)

Espanha (iesj-pan-ja) (Spanje)

chave (sjaa-vuh) (sleutel)

encher (en-sjeer) (vullen)

De letter j

De j in het Portugees klinkt als de (zj) in het Franse woordje ‘je’.

Julho (zjoe-ljoe) (juli)

Jorge (zjor-zjuh) (Jorge)

loja (lo-zja) (winkel)

joelho (zjoe-wel-joe) (knie)

De letter l

De l klinkt in het Portugees normaal gesproken als de l in het Nederlands, maar dan een beetje ‘dikker’, net of je wat hebt gedronken….

líder (lie-der) (leider)

gelo (zje-loe) (ijs)

De letters m en n

De m en n in het Portugees klinken hetzelfde als in het Nederlands.

mel (mel) (honing)

medo (mee-doe) (angst)

janela (zja-ne-la) (raam)

não (naung) (nee)

Maar aan het eind van een woord verandert de m in een ng-geluid.

homem (o-meeng) (man)

cem (seeng) (honderd)

De letter p

Deze letter klinkt net als in het Nederlands.

Portugal (por-toe-ghal)

empregado (im-pruh-gha-doe) (werknemer; bediende; ober)

De letter p kan als die voor een c, ç of een t staat ook stom zijn; je spreekt de p bijvoorbeeld niet uit in de volgende woorden:

óptimo (o-tie-moe) (heel goed)

recepção (Ruh-se-saung) (receptie)

     en juist weer wél in dit woord:

interrupção (in-tuh-Roep-saung)

De letter q

De q wordt altijd door een u gevolgd en klinkt in het Portugees als een k.

quilo (kie-loe) (kilo)

quilómetro (kie-lo-me-troe) (kilometer)

De letter r

Als een woord met een r begint, klinkt hij als een harde, rollende r. In sommige streken van Portugal klinkt de begin-r bijna net zo hard als de Nederlandse g!

Ook als de r dubbel voorkomt (rr) dan heeft hij diezelfde harde klank.

Ik geef deze harde klank in dit boek weer als R.

rosa (Ro-za) (roos)

rua (Roe-wa) (straat)

carro (ka-Roe) (auto)

Als de r niet aan het begin van een woord staat en ook niet dubbel wordt geschreven, dan klinkt hij heel zacht, zachter dan onze Nederlandse r. Je kunt het oefenen door een d te zeggen en daar dan voorzichtig een kleine r van te maken. Voor in je mond dus!

caro (ka-roe) (duur)

barato (ba-ra-toe) (goedkoop)

porta (por-ta) (deur)

carta (kar-ta) (brief)

Brasil (bra-ziel) (Brazilië)

coração (koh-ra-ssaung) (hart)

In Brazilië worden de begin-r en de dubbele rr uitgesproken als een Nederlandse h.

Aan het einde van een woord hoor je een kleine uh-klank na de r.

caminhar (ka-mie-njaar-uh) (wandelen)

gostar (ghosj-taar-uh) (bevallen, leuk vinden)

Die klank zal ik in dit boek niet weergeven.

De letter s

De s is soms net zo scherp als in het Nederlands, namelijk aan het begin van een woord, voor een medeklinker en als hij dubbel voorkomt: ss. Staat de s tussen klinkers, dan klinkt hij als een z

casas (ka-zasj) (huizen)

   Als hij aan het einde van een woord staat krijg je een sj-klank.

olhos (ol-joesj) (ogen)

dedos (de-doesj) (vingers)

De letter t

De t klinkt in het Portugees over het algemeen zacht; zachter dan in het Nederlands in elk geval. Zeg maar eens een paar keer zacht ‘ta, ta, ta’, alsof je een ritme aangeeft. Dat is de zachte t van het Portugees.

motocicleta (mo-to-sie-kle-ta) (motor)

actuar (a-toe-waar) (handelen)

Tailândia (taai-lan-die-ja) (Thailand)

Na een e of i klinkt de t in Brazilië als tsj.

passaporte (pa-sa-por-tsjie) (paspoort)

forte (for-tsjie) (sterk)

notícia (no-tsjie-sie-ja) (nieuws)

De letter w

De w komt bijna niet voor in het Portugees, maar als je er eentje vindt, dan klinkt hij als een v. De enige woorden die een w bevatten, zijn namen.

Wanderlei (van-der-lei)

Waldemar (val-duh-maar)

De letter x

De x klinkt in het Portugees meestal als sj.

lixo (lie-sjoe) (afval)

taxa (ta-sja) (belasting, heffing)

bruxa (broe-sja) (heks)

Maar de x kan ook als ks klinken, net als in het Nederlands: táxi (tak-sie) (taxi), sexo (sek-soe) (geslacht; seks).

En soms klinkt de x juist als een z!

exame (ie-za-muh) (examen; onderzoek)

exacto (e-za-to) (exact; precies)

Hoe klinken de klinkers?

In dit deel behandel ik de vijf klinkers van het Portugees en ook meteen de rare tekentjes die je er wel eens bovenop ziet.

De letters a, á, â en ã

Als de a beklemtoond wordt, en dat is ook het geval als er een accent op staat klinkt het meer als aa. Net zoals in het woord ‘aan’ dus. Ik schrijf alleen 2 aa’s als je er een echte ‘aah’-klank van moet maken.

água (aa-ghoe-wa) (water)

Tatiana (tat-ja-na)

Câmara (kaa-ma-ra) (gemeente)

às dez horas (aasj dezj o-rasj) (om tien uur)

há (aah) (er is; er zijn)

Als de a geen klemtoon heeft, klinkt hij als a – net zoals de a in ‘ander’.

amigo (a-mie-ghoe) (vriend)

ajuda (a-zjoe-da) (hulp)

Als er een slangetje boven de a kronkelt, een til (tiel) (tilde), dan krijgt de a een nasale klank. In plaats van je mond open te doen om a te zeggen, zoals je zou doen voor aan, moet je proberen om hetzelfde geluid te maken met je mond een beetje open maar zonder je lippen erg ver te openen en met je neus dichtgeknepen. Nu heb je een ã-klank! Het lijkt nog het meest op ‘aang’.

De ã wordt veel gebruikt in het Portugees. Maar ik moet eerlijk toegeven dat ik er meer dan een jaar over heb gedaan om deze letter uit te spreken als een Portugese. Geen zorgen: de meeste Portugezen verstaan je toch wel als je de klemtoon maar goed legt – op de lettergreep met de ã erin dus!

De ã staat meestal aan het eind van een woord.

maçã (ma-saang) (appel)

alemã (a-luh-maang) (Duitse)

Over het algemeen volgt er een o op de ã. Samen zorgen deze letters voor een aung-geluid.

não (naung) (nee)

informação (ien-for-ma-saung) (informatie)

De letters e, é en ê

De beklemtoonde e klinkt als de e in elf en enkel. Dat geldt natuurlijk ook als er een accent op staat: é.

Évora (e-vo-ra) (naam van een stad)

certo (ser-toe) (zeker, juist)

Soms klinkt hij meer als ee, net als in eerder. Dat geldt ook als er een dakje op de e staat: ê.

beber (buh-beer) (drinken)

dedo (dee-doe) (vinger)

três (treesj) (drie)

Aan het begin van een woord is het juist vaak een ie-klank.

elefante (ie-luh-fan-tuh) (olifant)

En aan het einde van een woord, zonder klemtoon, is de e alleen nog maar een uh-klank.

verdade (ver-da-duh) (waarheid)

Als er een e aan het einde van een woord staat, dan klinkt hij meestal als ie.

dificuldade (dzie-fie-koel-daa-dzjie) (moeilijkheid)

De letter i

De i heeft altijd een ie-klank.

inglês (ieng-ghleesj) (Engels)

livro (lie-vroe) (boek)

De letters o, ó, ï en õ

De beklemtoonde o heeft een makkelijke oh-klank. Denk maar aan onder.

ontem (on-teeng) (gisteren)

onda (on-da) (golf)

copo (ko-poe) (glas)

Aan het einde van een woord klinkt de o echter als oe.

tudo (toe-doe) (alles)

obrigado (o-brie-gha-doe) (bedankt)

De o heeft soms ook een dakje (ô). Laat je niet van de wijs brengen door dit tekentje, want de ô klinkt dan gewoon als de uitroep ooh.

estômago (iesj-too-ma-ghoe) (maag)

De õ komt alleen maar voor in de combinatie ões en is dan het meervoud van ão. De uitspraak is ooingsj.

ladrões (la-drooingsj) (dieven)

De letter u

De u klinkt als oe.

urso (oer-soe) (beer)

útil (oe-tiel) (nuttig)

Samen met de o klinkt het als ooh, net als in do van do, re, mi.

ou (ooh) (of)

falou (fa-looh) (hij/zijheeft/u hebt gesproken)

Nu weet je hoe je de woorden moet uitspreken, je hoeft alleen maar de regels toe te passen. Er is wel één ‘maar’ die het je lastig gaat maken. De regels zoals ik ze heb beschreven gelden ook als het om meerdere woorden gaat. De Portugezen plakken namelijk alle woorden aan elkaar alsof het één heel groot woord is... Dus als ik zeg dat de s tussen twee klinkers klinkt als een z, dan geldt dat ook als ik bijvoorbeeld zeg os amigos (oez-a-mie-ghoesj) (de vrienden).

In dit boek schrijf ik de uitspraak gewoon op alsof je alle woorden los zegt en niet als één brij, dat maakt het een stuk makkelijker voor je! Het vorige voorbeeld schrijf ik dus op als (oesj a-mie-ghoesj). Alleen bij echt vaste woordgroepen, zoals o que é que (oe-kie-e-kuh) (wat?) schrijf ik de uitspraak als één geheel.

Regionale verschillen in accenten

De uitspraak die ik in dit boek behandel, geldt voor Portugal. Zie het maar als een soort ABP, Algemeen Beschaafd Portugees. Natuurlijk bestaan er uiteenlopende accenten in de verschillende regio’s van Portugal, om nog maar te zwijgen van de uitspraak van het Portugees van Brazilië. De Brazilianen kun je beschouwen als de Limburgers van het Portugees. Ze praten net zo grappig en zijn zeker net zo gezellig!

Om te weten waar de klemtoon van een woord ligt, moet je kijken naar de laatste letter van het woord. Eindigt het op m, e, s, a of o (makkelijk te onthouden zo, toch?) dan ligt de klemtoon op de één na laatste lettergreep. Eindigt het woord op l, u, z, i of r (dit is de kleinste groep woorden) dan ligt de lettergreep op de laatste lettergreep!

Een paar voorbeelden uit de eerste groep:

garagem (gha-ra-zjeeng) (garage)

grande (ghran-duh) (groot)

recebes (Ruh-se-busj) (jij ontvangt)

padaria (pa-da-rie-ja) (bakkerij)

marido (ma-rie-doe) (echtgenoot)

En nu een paar uit de laatste groep:

Portugal (por-toe-ghal) (Portugal)

partiu (par-tieuw) (hij/zij is/u bent vertrokken)

rapaz (ra-paazj) (jongen)

aprendi (a-pren-die) (ik heb geleerd)

senhor (sen-joor) (meneer)

Als een woord niet ‘past’ in deze regel, dan moet er een accent op staan en als er een accent op een woord staat, dan ligt de klemtoon altijd op die lettergreep! Kan niet missen!

Spelen met de taal

Combineer de Portugese letters met de klank die ze normaal gesproken hebben uit het lnkerrijtje. Verzin daarna een Portugees woord waarin deze klank voorkomt. In bijlage C staan de antwoorden.

1. a | a. s
2. u | b. ie
3. i | c. oe
4. ç | d. v
5. w | e. ah