Anne Cuneo

Zaïda

Fragmenten uit een leven

Uit het Frans vertaald door Maria Noordman

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Zaïda, verschenen bij Bernard Campiche Éditeur

Oorspronkelijke tekst © Bernard Campiche Éditeur, Orbe, France 2007

Eerste Nederlandse editie © Maria Noordman en De Geus bv, Breda 2010

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Giuseppe Pessina, Musei Civici di Lecco, Fototeca

isbn 978 90 445 1698 2

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de vierde druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

I

Mijn eigen leven, mijn echte leven, begon op mijn achttiende. Tot die tijd had ik gedaan wat mijn vader graag zag, wat mijn moeder graag zag, of Mrs. Steen, mijn kindermeisje, en daarna Miss Welti, mijn gouvernante. Ik hield veel van Miss Welti, die erin slaagde alles in mijn hoofd te prenten wat een jongedame uit de betere kringen dient te weten en te kennen – inclusief Frans en Duits – zonder dat ik het gevoel had dat ik tot leren werd gedwongen. Miss Welti heeft me tien jaar lang op een prettige manier belangstelling voor allerlei zaken bijgebracht. Ze heette Louise, maar overeenkomstig de orders van mijn moeder en het gebruik van die tijd noemde ik haar altijd ‘Welti’, zelfs na haar huwelijk. Maar laat ik niet op de dingen vooruitlopen.

Mijn eigen leven begon op een dag aan het eind van april, in het jaar dat ik achttien werd. Mijn vader had uit een of ander Italiaans hertogdom, waar hij vandaan kwam, waarover hij haast nooit sprak en waarheen hij geen enkele behoefte voelde terug te keren, een bescheiden adellijke titel meegenomen, waar hij overigens weinig waarde aan hechtte. In Engeland was hij in de adelstand verheven dankzij de prins-gemaal, die sympathie voor hem had opgevat en die hem zijn landsadellijke titel op een of andere manier wilde teruggeven. Dat hebben ze me in ieder geval verteld (of dat heb ik ervan begrepen); ik kan me niet beroepen op eigen herinneringen, want ik was twee toen prins Albert stierf. Maar goed, mijn vader was een Lord, mijn moeder een Lady en ik een honourable jongedame.

Mijn vader heeft twee vrouwen gehad: de vrouw met wie hij uit Italië was gekomen, die was overleden en van wie hij een zoon had, mijn oudere halfbroer Simon, en mijn moeder, een rasechte Engelse en dochter van een graaf – en dat kon je onmogelijk vergeten, geloof me, vooral ik niet, haar dochter, die letterlijk dag en nacht te horen kreeg dat de kleindochter van een graaf zich zus en niet zo diende te gedragen, en vergeet vooral nooit, meisjelief, dat de geringste misstap de hele familie in de afgrond stort (dat wil zeggen: de sociale afgrond).

Simon moest daar net zomin iets van hebben als ik.

‘Weet je wat?’ zei hij op een dag. ‘Zodra we vrij zijn om te doen wat we willen, veranderen we onze naam in Vico, we laten dat adellijke voorvoegsel gewoon weg.’

‘Ik zou er nog meer voor voelen om Smith te heten, dan zouden we pas echt anoniem zijn.’

‘Nee, nee, we hoeven niet anoniem te zijn. Een exotische naam is beter. Maar ik wil gewoon burger zijn.’

Natuurlijk heeft hij daar geen werk van gemaakt. Ik ook niet, maar ik heb het ook niet echt nodig gehad.

Ik wil maar zeggen dat die adellijke titel ons niets opleverde, want we leefden als gegoede burgers en mijn vader ging iedere morgen werken in de City, in tegenstelling tot de Lords die hun titel hadden geërfd en die volstonden met het uitgeven van het fortuin dat door hun voorouders was vergaard en de inkomsten van hun landerijen. Aan de andere kant drukte het feit dat we tot de adel behoorden wel op ons, of in ieder geval op mij, als een zware last.

Mijn gouvernante en ik woonden op het platteland in Cornwall, waar mijn moeder was opgegroeid; daar bracht ik het grootste deel van mijn tijd door. Mijn moeder zat meestal in Londen. Het jaar ervoor had ze voor het eerst aangekondigd dat ik naar de hoofdstad zou gaan voor ‘het seizoen’ – een belangrijk moment, vooral voor mijn moeder, die vol ongeduld uitkeek naar het moment dat ze haar nakomeling op de huwelijksmarkt kon zetten en binnen twee, hooguit drie jaar een adellijke en rijke echtgenoot aan de haak zou slaan.

Dit jaar moest ik dan echt naar Londen. Mijn moeder had me geschreven dat ze stof had gekocht en een naaister van naam in de arm had genomen. Ik zou op de afgesproken dag komen, gechaperonneerd door Miss Welti en mijn kamermeisje, Jenny.

Van ons huis naar het dichtstbijzijnde station van de Cornwall Railway gingen we altijd per koets, en ik had het idee dat dit deel van de reis langer duurde dan de hele verdere reis, want als je eenmaal in de trein zat, was je binnen een paar uur in Paddington.

Op een regenachtige morgen in april gingen we dus met zijn drieën op weg in het open rijtuig van de familie, maar na een paar mijl kregen we een ongeluk: het rijtuig verloor een wiel, midden in de velden. Jenny raakte gewond, de koetsier was verdwaasd door de schok, en de arme Welti wrong haar handen van pijn en ongerustheid.

‘Als ik bedenk dat mevrouw uw moeder u opwacht op het station in Londen, dat u morgen tweemaal moet passen, dat u over drie dagen uw eerste bal hebt! Als u die trein niet haalt, vergeeft Lady De Vico me dat nooit!’

Als echte plattelandsmensen waren we vroeg vertrokken, en we zouden sowieso uren vóór de trein bij het station van Saint Askin zijn aangekomen.

Ik probeerde met de koetsier te overleggen, die niet in staat was overeind te komen, nog helemaal versuft door de schok.

‘Is er ergens een herberg of zo in de buurt?’ vroeg ik hem.

‘Minstens twee mijl hiervandaan’, antwoordde hij in doffe berusting.

‘Goed, dan ga ik daarheen.’

‘Haal het niet in uw hoofd! U kunt niet in uw eentje een herberg binnengaan!’ Dat was typisch Welti.

‘Kom dan met me mee.’

‘Dat kan ik niet, ik heb mijn enkel verzwikt.’

‘Nou, dan ziet u het zelf. Jenny is gewond, u kunt niet lopen en de koetsier is uitgeschakeld. Moeten we dan hier blijven zonder iets te doen, terwijl mij niets mankeert? Wat kan me nu overkomen?’

Ze sputterde nog wat tegen, maar bedaarde helemaal toen ik zei dat ik al het mogelijke zou doen om zowel hulp naar hen toe te sturen als om mijn trein te halen.

Ze gaf me mijn treinkaartje, ik nam de kleinste tas mee en ging op pad. Na een pittige wandeling vond ik de herberg, The King’s Arms. Het was een ouderwetse herberg, waar je paarden kon wisselen, slapen en de inwendige mens versterken. De Cornwall Railway bestond even lang als ikzelf (ik ben geboren op de dag dat prins Albert de spoorlijn opende, op 2 mei 1859), maar de wereld van de diligence was nog volop aanwezig, vooral in dit afgelegen deel van het koninkrijk.

Ik ging naar binnen en ik moet toegeven dat ik me ondanks mijn zelfverzekerde houding een beetje ongemakkelijk voelde. De zaal was stampvol. Het was nog een eindje van het station vandaan en de meeste mensen, die uit de verste uithoeken van het platteland kwamen, waren waarschijnlijk onderweg naar dat station. Een serveerster kwam naar me toe en liet me plaatsnemen aan een tafeltje dat al aardig bezet was.

Ik probeerde haar uit te leggen dat er mensen op de weg waren die een ongeluk hadden gehad, dat er iemand naartoe gestuurd moest worden, maar het was vergeefse moeite. Het enige wat haar interesseerde was of ik iets wilde eten en drinken. Toen ik ten einde raad maar thee bestelde, zei ze bits dat ze op dit tijdstip alleen bier serveerde. En weg was ze.

Ik zat me daar met gebalde vuisten af te vragen wat ik moest doen om ervoor te zorgen dat de mensen van de herberg iemand zouden sturen om Miss Welti en de anderen te helpen, toen een jongeman zich over de tafel heen naar me toe boog.

‘Kan ik u ergens mee helpen, mevrouw?’

‘Ja, zou u de aandacht willen trekken van de herbergier, om hem twee of drie mijl de weg naar Tregony op te sturen, waar mijn gouvernante, mijn kamermeisje en mijn koetsier gewond naast ons rijtuig zitten, dat een wiel heeft verloren?’

Hij maakte een geruststellend gebaar, wrong zich uit zijn stoel en ging naar buiten. Door het raam zag ik dat hij naar de paardenstallen ging. Daar had ik natuurlijk zelf ook het eerst aan moeten denken. Ondertussen zette de serveerster een enorme pul bier voor me neer en hield haar hand op als teken dat ik moest betalen; ik gehoorzaamde met een zucht. Iedere discussie was zinloos. Ik zat daar maar wat naar mijn bier te staren, en voelde me ellendig. Ik zou vast en zeker mijn trein missen.

Iemand raakte mijn arm aan, ik keek om. De man van daarnet boog voor me.

‘Ze gaan erheen, mevrouw. Kan ik u ondertussen een iets gerieflijker plaats aanbieden? Ik heb in de hoek nog een vrij tafeltje gezien en heb het voor u gereserveerd.’

Ik stond op zonder het bier nog een blik waardig te keuren; hij bood me zijn arm, die ik aannam, en we liepen de zaal door.

We gingen zitten en het lukte hem om thee te bestellen. Hij wist duidelijk beter dan ik hoe je die dingen moest aanpakken.

‘Ik moet de trein halen’, zei ik. ‘Mijn moeder wacht op me op Paddington, mijn naaister wacht morgenvroeg op me in haar atelier; als ik niet kom opdagen, hebben we de ramp van de eeuw.’

Hij haalde een horloge uit zijn vestzakje: ‘Ik ben bang dat u die trein al hebt gemist – behalve misschien als ik u achter op mijn paard neem en we er in volle galop heen gaan.’

‘Zou u dat willen doen? U kent me niet eens. En ik ken u niet.’

Hij stond op en maakte een buiging: ‘Basil Tatley, om u te dienen, mevrouw.’

Ik stond ook op en maakte de vereiste kleine reverence.

‘Zadie De Vico. Aangenaam kennis met u te maken.’

En dat is nog waar ook, bedacht ik. Het was de eerste keer in mijn leven dat ik alleen was met een man, en ik had het slechter kunnen treffen. Hij was vermoedelijk een paar jaar ouder dan ik – vijf jaar, schatte ik. Hij was smaakvol gekleed, niet opzichtig, hij was goed gebouwd, had een innemend gezicht, zijn zwarte haar was krullerig, zijn grijze ogen lachten en mijn eerste indruk was dat hij de manieren had van een gentleman.

‘Bent u Kernevoot?’ vroeg hij.

‘Ja, via mijn moeder. Mijn vader is Italiaan. En u?’

‘Ik ben een rasechte Engelsman. Mijn vader zit in het Hogerhuis, mijn oudste broer bereidt zich erop voor daar ook zitting in te nemen, mijn tweede broer zit in het leger, zoals het zijn rang betaamt, mijn derde broer is geestelijke geworden, wat het onveranderlijke lot is van een derde zoon, en ik, die het geluk heb de jongste te zijn, kan kiezen. Ik ben minder rijk dan mijn broers, maar heb toch niet te klagen, want ik heb meer vrijheid.’

De zaal was al min of meer leeggelopen en Basil Tatley en ik moesten bedacht hebben dat de tijd drong.

‘En die trein’, zei hij met een glimlach. ‘Gaan we het proberen?’

‘Laten we het maar proberen.’

We lieten onze thee staan, gingen naar de stallen om zijn paard te halen, hij liet me achterop zitten en we gingen er als een pijl uit de boog vandoor. Maar dat was niet genoeg: de trein reed voor onze neus weg.

Onderweg was het pijpestelen gaan regenen en we waren helemaal doorweekt. Bovendien was het paard mank gaan lopen. Daar stonden we dan voor het kleine station, terwijl we allebei de teugels vasthielden en niet meer konden van het lachen. Ik weet niet meer wat de oorzaak was van onze vrolijkheid, behalve misschien, denk ik nu, de opwinding die zich tijdens de rit van ons meester had gemaakt. Het was voor het eerst dat ik een half uur lang (of misschien wel een uur, ik was ieder begrip van tijd kwijtgeraakt) mijn armen om het middel van een man had gehouden. Hoe dan ook, die lachbui markeerde het begin van mijn onafhankelijkheid. Ik zou me zorgen moeten maken om mijn moeder, me verantwoordelijk moeten voelen omdat ik het passen bij de naaister zou missen. Maar ik kon het niet. Er was mij, Zadie, iets overkomen, ik had beslissingen genomen die volledig buiten het kader van ons gezin vielen – ik weet niet hoe ik dat moet uitleggen. Het was in ieder geval een moment dat ik nooit ben vergeten. Driekwart eeuw later ligt het nog even vers in mijn geheugen alsof het gisteren was gebeurd.

‘Wat doen we nu? Ik kan u niet terugbrengen, ik moet eerst mijn paard laten verzorgen.’

‘Ik zou zeggen dat we onszelf ook moeten verzorgen, als we tenminste geen longontsteking willen oplopen.’

We gingen op zoek naar een herberg. Het was nog geen twaalf uur ’s middags, maar de lucht was zo betrokken dat het wel vijf uur leek.

De herberg waar we naar binnen gingen, The Grenville’s Arms, was half leeg, de herbergierster stond achter de tap. Toen ze ons zag hief ze haar armen ten hemel.

‘Arme kinderen, jullie zijn doornat! Kom je snel hier drogen.’

Ze liep op ons af, nam me bij de arm, bracht me tot bij de open haard, deed mijn mantel uit en bevoelde mijn jurk.

‘U bent nat tot op uw huid!’

Ik kon alleen maar ‘ja’ knikken, ik klapperde zo met mijn tanden dat ik geen woord kon uitbrengen.

‘Arm schaap! Ik zal jullie een kamer geven, dan kruipen jullie onder de wol terwijl we hier jullie kleren laten drogen. Anders overleven jullie het niet. Kom maar mee.’

We gingen mee de trap op, ze deed de deur open van een ruime kamer en beduidde ons naar binnen te gaan.

‘Marc! Marc!’

Genoemde Marc kwam eraan.

‘Ja, mevrouw Penny?’

‘Maak een groot vuur aan in de open haard, voordat deze tortelduifjes nog iets oplopen.’

Ze leek geen seconde te denken dat we weleens niet getrouwd zouden kunnen zijn. Een jonge vrouw die alleen was met een man, was in die tijd alleen denkbaar als ze een meisje van lichte zeden was (en zo zag ik er niet uit), of als ze zijn echtgenote was. We zagen eruit als jongelui van goeden huize, we moesten dus wel getrouwd zijn.

Mevrouw Penny liet ons alleen, met de belofte dat ze over een paar minuten onze kleren zou komen halen, en ik bleef alleen achter in de kamer met Basil Tatley – een onbekende man, en met het vooruitzicht dat ik zo meteen zonder kleren met hem in één bed zou liggen.

‘Ik zal niet kijken, Miss, kleed u maar uit en kruip maar onder de dekens, u trilt als een espenblad.’

‘En u dan?’

‘Ik ga wel bij het vuur zitten. Ik heb het minder koud dan u.’

Hij voegde de daad bij het woord, keerde me resoluut de rug toe en liep naar de open haard, waar hij in het vuur staarde totdat ik zei: ‘U kunt zich omkeren.’

Ik had me uitgekleed, was in bed gaan liggen en had de dekens opgetrokken tot aan mijn kin, nadat ik eerst mijn haren, die al net zo nat waren als mijn mantel, had losgemaakt.

Hij keek me een moment bevangen aan.

‘Wat bent u mooi!’

Hij deed een stap naar voren. Op dat ogenblik werd er gelukkig op de deur geklopt en kwam mevrouw Penny binnen. Ik zou niet geweten hebben hoe ik had moeten reageren.

‘Hier, duifjes, een hemd voor de dame, en eentje voor u, meneer. Natuurlijk zijn ze een maatje te ruim voor jullie. Maar voor een keer vinden jullie dat niet zo erg, hè? Kom, jongen, uit de kleren.’

‘Maar …’

‘Alstublieft, ik zou uw moeder kunnen zijn, ik heb tientallen mannen naakt gezien in deze herberg, u bent niet de eerste aan wie ik een hemd leen terwijl we zijn kleren laten drogen.’

Hij zwichtte, en de brave vrouw ging met de kleren weer weg. Ondertussen had ik het ene hemd aangetrokken, en Basil Tatley het andere; hij kwam op het bed zitten. Ik sloeg de dekens terug en stond op, dat was het enige wat ik kon bedenken om te voorkomen dat we samen in bed zouden belanden. En om mezelf een houding te geven pakte ik zijn hand, maakte een kleine reverence en zei, met een stem waarin toch wat verlegenheid doorklonk, neem ik aan: ‘Ik geloof, meneer, dat u me deze dans had beloofd.’

Hij liet zich niet van zijn stuk brengen, stond ook op en maakte een diepe buiging.

‘Alle eer is aan mijn zijde, mevrouw, ik heb lang op dit ogenblik gewacht.’

Hij nam me bij de hand, sloeg zijn andere arm om mijn middel, begon een wals te fluiten en voerde me mee in een wilde dans.

Ik weet niet hoelang we zo hebben gedanst. Toen we stopten stonden we dicht tegen elkaar aan. Geen hoepelrok om afstand te bewaren. Er bleef nog maar één ding te doen, en dat hebben we gedaan, zonder aarzeling, zonder erover te praten: we kusten elkaar.

Het was voor het eerst dat een jongen me echt kuste, en ik wist niet zeker of ik er wel goed op reageerde.

‘Laat je gaan’, zei Basil met gesmoorde stem.

Dat bracht me terug naar de werkelijkheid en ik deed een stap achteruit, met spijt, moet ik toegeven.

‘Dit is niet precies wat mijn moeder me gezegd heeft met een jongen te doen, Basil.’

‘Dit is ook niet precies wat mijn vader me gezegd heeft met een jongedame te doen, lieve Zadie. Stoppen we ermee?’

‘Wat moet ik doen als ik … als wij … als ik later aan een verloofde moet uitleggen waarom ik … ik … je weet wel wat ik bedoel.’

‘Heb je het over je maagdelijkheid?’

‘Een jongedame spreekt niet over die dingen. Maar ze denkt er wel aan … voortdurend, zelfs.’

Hij keek me ernstig aan.

‘Ik begrijp het. Maar ik heb wel een idee hoe ik je een gênante uitleg kan besparen: trouw met me.’

Ik schoot in de lach.

‘Basil! Ik ken je pas twee uur. Je zou een dronkaard kunnen zijn, een gokker, een Don Juan, een moordenaar, een bedrieger …’

‘… een piraat, een dief, een souteneur … Dat is waar. Maar feit is, dat ik alleen maar Basil Tatley ben, kunstenaar.’

‘Zo, kunstenaar? Wat voor kunstenaar?’

‘Ik schrijf toneelstukken en ik schilder.’

‘Voor mijn moeder staat dat gelijk met dronkaard, gokker, souteneur, et cetera.’

‘Ik heb een eigen vermogen. Niet bijzonder groot, want we zijn met vier jongens en ik ben maar de jongste, maar toch genoeg om van te leven.’

‘Je maakt maar gekheid.’

Hij keek me aan met een verdrietig gezicht.

‘Zou je me, nu je eenmaal alles hebt gezegd om me duidelijk te maken dat je me wantrouwt, ook willen zeggen of je me eigenlijk wel aardig vindt?’

Daar stonden we dan, onbekenden voor elkaar, in te grote hemden en op blote voeten, doodserieus te overwegen of we met elkaar zouden trouwen. Ik kreeg alweer de slappe lach. Basil deed mee, en toen lachten we, zonder elkaar aan te raken, ik weet niet hoelang.

Ik zei bij mezelf dat ik op slag smoorverliefd was geworden op die jongen, dat hij knap was ondanks dat belachelijke hemd – en dat ik maar één ding wilde … Maar ik was bang.

Geleidelijk aan bedaarde onze slappe lach en bleven we zwijgend tegenover elkaar staan. Hij stak zijn hand uit: als ik de mijne erin legde, was er een pact gesloten. Dat wist ik. Chinezen zeggen dat we eigenlijk slechts de helft van onszelf zijn, en dat er altijd ergens iemand is die de andere helft vormt. Ik had het onbedwingbare gevoel, een onzinnig gevoel als ik me aan de sociale conventies hield, dat deze onbekende mijn andere helft was. Ik stak mijn hand uit en hij pakte hem zo stevig beet dat mijn botten ervan kraakten.

‘Ik heb het gevoel of ik je altijd heb gekend’, zei hij ontroerd, alsof hij mijn gedachten had gelezen. ‘We trouwen met elkaar.’

‘Akkoord.’

‘Over twee dagen zijn we getrouwd.’

‘Over twee dagen?’

‘Ik ga een speciale vergunning aanvragen.’

‘En wie gaat dat regelen?’

‘Mijn broer, natuurlijk. Ben je al achttien?’

‘Praktisch. Over een week word ik achttien.’

‘Uitstekend.’

We vlogen elkaar in de armen. En alles wat onze opvoeding ons had ingeprent, werd in één keer weggevaagd. Alles wat mijn moeder me ooit had gezegd over gewetenloze verleiders, vervloog; ik wilde nog maar één ding. Ik heb er geen moment aan gedacht dat ik zwanger zou kunnen raken, dat deze jongen een bedrieger zou kunnen zijn, dat ik hem na vandaag misschien nooit meer zou zien.

Ik was wel bang, maar dat was omdat ik wist, had opgevangen uit gefluister van dienstbodes, dat het de eerste keer pijn deed. Dat de eerste nacht niet echt plezierig was.

Ik heb helemaal geen pijn gehad; mijn eerste nacht met Basil was even geweldig als alle andere nachten die erop zijn gevolgd. We namen niet de tijd om te eten, we gunden onszelf nauwelijks de tijd om te slapen: we bedreven de liefde als bezetenen. Toen het daglicht door het raam begon te vallen had ik het gevoel dat ik niet meer wist waar ikzelf eindigde en waar Basil begon. Ik had het gevoel in het paradijs te zijn.

‘Ik moet naar Londen’, zei ik terwijl we ons aankleedden, na ons zo goed en zo kwaad als het ging te hebben gewassen met het koude water uit de lampetkan.

‘Ik ga met je mee.’

‘Maar je hebt geen bagage bij je …’

‘Jij ook niet.’

‘Nee, maar ik heb een moeder die met een kast vol kleren op me wacht.’

‘Maak je geen zorgen, in het huis van mijn vader zijn genoeg kleren om me voor iedere gelegenheid te kleden.’

We namen alleen de tijd om stevig te ontbijten en Basils paard aan een van de staljongens toe te vertrouwen, en gingen meteen daarna naar het station.

Ik was ervan overtuigd dat Jenny en Miss Welti op het perron zouden zijn, maar dat was niet zo.

We slaagden erin de reis af te leggen zonder iemand te choqueren (een schandaal te veroorzaken, zou mijn moeder hebben gezegd), naast elkaar zittend, met mijn rechterknie zachtjes tegen zijn linkerknie, met mijn hand zó op de bank dat die de zijne raakte. Daarnaast glimlachten we naar elkaar op een manier die onbetamelijker was dan wanneer we ons in het openbaar hadden uitgekleed, en we kletsten tot we niet meer konden. Vroeger had ik nooit zo, urenlang, met iemand gesproken, zonder gehinderd te worden door taboes. We spraken niet over onszelf. We spraken over boeken die we hadden gelezen, of die een van ons niet had gelezen en waarover de ander dan vertelde. Zijn favoriete auteur was Wilkie Collins. De mijne Jane Austen. Basil vertelde me over de Londense theaters, waar ik nog nooit heen was geweest. Trouwens, zodra we niet meer over boeken spraken, was híj voornamelijk aan het woord, al het andere waar ik eventueel over kon vertellen, was hem al bekend.

We waren al bijna in Londen toen hij vroeg: ‘Wat is het eerste bal waar je naartoe gaat?’

‘Dat van Lady Sutton, als mijn jurk tenminste op tijd klaar is. Over drie dagen. Dat zei mijn moeder in ieder geval.’

Hij zocht zijn zakken af, haalde toen een notitieboekje en een potlood tevoorschijn en krabbelde een paar woorden op een blaadje, dat hij afscheurde en aan mij gaf.

‘Dit is mijn adres; probeer het me te laten weten als je moeder soms van gedachten verandert.’

‘Wat ga jij doen?’

‘Maak je daar maar geen zorgen om. Over drie dagen dansen we samen.’

Ik wierp een blik op het blaadje papier.

‘Wat? Barronbridge House! Ben je een Barronbridge?’

‘Amper. Ik ben de jongste. Ik zal nooit die titel dragen.’

‘Mijn ouders kennen jouw ouders.’

‘Ik dacht al dat ik je achternaam eerder had gehoord. Maar omdat ik de laatstgeborene ben, mocht ik naar Oxford gaan om te studeren wat ik wilde. Daarom ben ik de laatste jaren nog maar zelden thuis, ik weet nauwelijks meer wie hun kennissen zijn.’ Hij glimlachte bijna verlegen. ‘Toen ik geboren werd, was mijn derde broer al negen. Ik geloof dat ik de misrekening van het gezin ben. Ik heb altijd wat afzijdig geleefd.’

Ondertussen waren we op station Paddington aangekomen. Ik probeerde in de menigte een bekend gezicht te ontdekken, maar er was natuurlijk niemand.

Ik had al mijn overredingskracht nodig om Basil ervan te overtuigen niet met me mee te gaan naar het huis van mijn ouders. Ik was niet van plan om die dag al met wie dan ook over hem te praten.

‘Je kunt toch niet in je eentje naar huis!’

‘Laat me niet lachen! Ik neem een huurrijtuig en stap voor ons huis uit. Ga me nu niet behandelen als een kasplantje dat je onder een glazen stolp moet zetten.’

Daar moesten we weer erg om lachen, en dat lachen was zo aanstekelijk dat de koetsier van het huurrijtuig meelachte, zonder te weten waarom. Basil gaf hem het adres op en bleef op de stoep staan kijken tot de koets was weggereden.

In de paar minuten dat ik alleen was in die afgesloten ruimte, bracht ik eindelijk bij mezelf onder woorden wat zo klaar was als een klontje: ik had iets meegemaakt wat onomkeerbaar was. Of ik Basil nu terugzag of niet, of ik nu een kind zou krijgen of niet (want zo onwetend als ik was, wist ik toch wel dat dat een reëel risico was), dat maakte allemaal niets uit. Ik zou nooit meer de honourable Zaïda De Vico zijn; ik was, om met mijn moeder te spreken, onteerd, en daar voelde ik me prima bij.

Achteraf kan ik bevestigen wat ik op die dag al vaag had vermoed, maar wat ik toen (nog) niet onder woorden kon brengen: de dertig uur die achter me lagen zijn bepalend geweest voor de rest van mijn leven.

II

Zoveel jaren later zie ik nog steeds het ogenblik dat ik mijn moeder, en gelukkig ook mijn vader, onder ogen kwam. Het was nog de tijd van butlers, footmen oftewel lakeien, en een hele rits bedienden, met wie ik te vrij omging, volgens de constante verwijten van mijn moeder. Net zoals ze het afkeurde dat ik te vaak naar haar smaak zelf iets deed, zoals mezelf aan- en uitkleden, eigenhandig mijn haar doen, en meer van die dingen, die mijn moeder altijd met de hulp van diverse kamermeisjes deed. Ik heb dat altijd belachelijk gevonden. Maar zij vond het juist choquerend dat ik een bediende bedankte omdat hij het vuur in de open haard had aangemaakt. Dat was zijn werk, daar hoefde je hem niet voor te bedanken. Kortom, we hadden een heel verschillende kijk op de wereld.

Maar ik kom terug op het ogenblik dat ik de grootse (of liever gezegd: pompeuze) hal van het ouderlijk huis binnenkwam. Ik nam niet de tijd om me door een bediende te laten aankondigen, maar deed meteen de deur van de zitkamer open, waar ik mijn ouders op dit tijdstip zeker zou aantreffen.

‘Daar hebben we Zaïda!’ riep mijn vader uit. ‘Heb je een goede reis gehad?’

Aangezien mijn vader tien maanden van de twaalf in Londen werkte, zag ik hem maar zelden. Ik was dol op hem. Hij behandelde me niet als een aanhangsel dat maar te gehoorzamen heeft, maar als iemand met een eigen verantwoordelijkheid. Het was zijn beslissing geweest om, tegen de wil van mijn moeder in, Miss Welti in dienst te nemen, omdat ze Zwitserse was en uit de tweetalige stad Biel kwam, waardoor ze Frans sprak als een Française en Duits als een Duitse. Mijn vader heeft me zo goed en zo kwaad als het ging Italiaans geleerd – hij hechtte eraan dat ik de taal van mijn voorouders verstond. En een beetje Duits, de taal van de Oostenrijkse bezetter van het gebied waar hij vandaan kwam. Hij had me de narigheid beschreven van hem als jongeman in een Italiaans stadje, waar hij gedwongen werd zijn ideeën en sympathieën verborgen te houden omdat hem anders de doodstraf wachtte.

‘Zaïda, neem nooit voetstoots aan wat anderen je zeggen. Zonder verzet komt de wereld geen stap verder’, hield hij me geregeld voor.

Ik weet zeker dat alle belangrijke beslissingen in mijn leven verklaard kunnen worden uit de lessen die ik van hem heb geleerd.

Op die dag moeten mijn ouders onenigheid hebben gehad over de manier waarop ze me zouden ontvangen, en ik had de indruk dat mijn vader gewonnen had. In plaats van de eindeloze preek waarop ik me had voorbereid, volstond mijn moeder met een ijzig: ‘Ik weet niet of we nu wel genoeg tijd hebben om je baljurk af te krijgen.’

‘In het ergste geval kan ik er een van verleden jaar dragen, een paar ruches en linten veranderen, en klaar is Kees.’

‘Geen sprake van.’

Ik kon beter een ander onderwerp aansnijden, want op kledinggebied was mijn moeder niet te vermurwen.

‘Heeft iemand u al verteld wat er onderweg is gebeurd?’

‘Ja’, zei mijn vader. ‘Miss Welti heeft een boodschapper gestuurd. Zij en Jenny zijn teruggegaan naar huis om zich te laten behandelen. Ze dachten dat jij ondertussen de trein had genomen, want de mensen van The King’s Arms hadden gezegd dat je naar het station was gegaan.’

Toen vertelde ik het hele verhaal, tot en met onze aankomst in The Grenville’s Arms. Ik zei hoe doorweekt ik was, vertelde over de vriendelijke waardin, de herberg, het hemd, het gerieflijke bed, kortom, alles, maar vanaf het moment dat ik de deur van de herberg binnenging, had ik Basil achterwege gelaten. Ik vertelde het zó dat het leek of hij me bij de deur had afgezet.

‘Wie was die heer?’ wilde mijn moeder weten.

‘Als ik het goed heb begrepen was het een zoon van graaf Barronbridge.’

‘Welke?’ vroeg mijn moeder met een plotseling levendige belangstelling.

‘Dat weet ik niet, moeder, dat heb ik hem niet gevraagd.’

‘Heeft hij zijn voornaam dan niet gezegd?’

‘Misschien wel, maar die heb ik niet onthouden.’

‘Kom, meisje, ga je omkleden en laten we aan tafel gaan’, kwam mijn vader gelukkig tussenbeide. Later op de avond verraste hij me overigens door me toe te fluisteren: ‘Ik durf te wedden dat je de voornaam van die galante ridder van je nog heel goed weet; je wilt alleen niet dat je moeder zich ideeën in haar hoofd haalt over hem.’

‘Ik verzeker u, vader …’

‘Verzeker me alsjeblieft niets, het was zomaar een opmerking. Ik zal je echt geen naam vragen, hoor.’

Hij lachte en ik lachte mee. Voor de duizendste maal vroeg ik me af hoe zo’n joviale man, die zo openstond voor alles, met een vrouw had kunnen trouwen die zo stijf en uiteindelijk ook zo kleingeestig was. Mijn halfbroer Simon, die vijftien jaar ouder was dan ik en die had meegemaakt dat ze elkaar leerden kennen, dacht dat onze vader verblind was geweest door haar schoonheid, en dat hij haar strikte goede manieren voor elegantie had aangezien. Het punt was, volgens Simon, dat mijn vader uit liefde was getrouwd, maar dat het voor mijn moeder alleen een verstandshuwelijk was.

Jammer voor mij dat ik die leuke vader zo weinig zag, terwijl die intolerante moeder zo allesoverheersend was.

De twee dagen die volgden sla ik over; afgezien van voortdurend passen bij de naaister heb ik toen niets gedaan, gedacht of gezegd. De jurk voor het bal van de Suttons was op tijd klaar.

De Suttons, van wie de oude adel graag zei dat het nieuwe rijken waren, hadden een huis waar het onze met gemak tweemaal in kon. Ze waren vermaard om hun bals. Er werd gezegd dat de koningin vóór haar rouw (een eufemisme voor de dood van de prins-gemaal) geregeld op de bals van de Suttons kwam, want Victoria en Albert waren dol op dansen. Ik heb nooit uitgezocht of dat verhaal klopte, maar waarschijnlijk is het waar, want ik heb het honderdmaal gehoord.

Toen we daar binnenkwamen werden we haast verblind. Er waren zo veel kaarsen dat het wel klaarlichte dag leek. Lord en Lady Sutton, gezette vijftigers, begroetten ons met hun gebruikelijke jovialiteit. Meteen vroeg een jongeman me ten dans, en weg was ik, de dansvloer op. Vanuit mijn ooghoeken zag ik dat mijn moeder in druk gesprek was met een mij onbekende dame. Ik kon niet horen wat ze zei, maar de strekking van haar woorden kon ik wel raden: ze informeerde wie die jongeman was met wie ik door de zaal zwierde.

‘Ik heet Lucien Montague,’ zei mijn cavalier, ‘en het is me een genoegen kennis met u te maken, Miss …?’

‘Ik heet Zaïda De Vico, meneer. Het is mij ook een genoegen.’

‘Houdt u van dansen, juffrouw?’

En zo verder.

Hij was best een knappe jongen, die Lucien, maar hij had niets te melden. Het leed geen twijfel dat hij niet míj het hof maakte, maar het mogelijke fortuin van mijn vader. Zodra die gedachte bij me opkwam, hoorde ik de verre echo van mijn moeders stem: goede huwelijken worden met het verstand gesloten, jongedame, vergeet dat nooit.

Arme papa!

Ik ging weer bij mijn ouders zitten en gelukkig vroeg Lucien geen tweede maal of hij de eer had met me te mogen dansen. Hij zal me wel chagrijnig hebben gevonden. Ik moet zeggen dat hij me ook genoeg had verveeld om me iedere lust tot glimlachen te ontnemen.

De volgende dans begon en geen enkele cavalier was naar me toe gekomen. Ik durf haast te wedden dat mijn moeder al aanstalten maakte om me een grimmige blik toe te werpen (Wat? Haar dochter een muurbloempje? Wat had ik nu weer bekokstoofd?) toen er achter onze rug een lange, elegante jongeman opdook, met krulhaar en lachende grijze ogen, die een buiging maakte: ‘Verschaft u me de eer, juffrouw, me deze dans toe te staan? U permitteert, mevrouw?’

Basil! De beginnende frons van mijn moeder veranderde in een glimlach, en voordat ze tijd had om ook maar iets te zeggen, was ik al opgestaan en had ik mijn hand in die van Basil gelegd. Hij was dus gekomen! Dat was mijn enige gedachte. Pas op dat moment realiseerde ik me dat ik me de laatste twee dagen erop had voorbereid dat hij niet zou komen opdagen. Ik zou hem niet meer zien, ik … Onzin! Hier was hij, het orkest zette in en Basil fluisterde, me recht in mijn ogen kijkend: ‘Je weet niet half hoe erg ik je heb gemist. Ik heb voortdurend aan je gedacht. Ik heb van je gedroomd.’

‘Niet overdrijven, Basil.’

Zijn grijze ogen werden bijna zwart.

‘Hoezo? Je gaat me toch niet vertellen dat je me al bent vergeten?’

Ik had graag willen lachen tot ik niet meer kon, maar dat kon je op dit soort bals niet maken.

‘O jawel. Af en toe vergat ik je voor vijf minuten. Als de naaister per ongeluk in mijn vel prikte, bijvoorbeeld.’

‘Juist, ja. Hou je van me?’

‘Dat weet ik niet.’

‘Hoezo, weet je dat niet?’

‘Jij weet het ook niet. We zijn verliefd. Maar we weten allebei nog niet of we van elkaar houden.’

‘Dat is waar, en niet waar. Ik wist meteen dat … Nou goed, ik wist meteen dat ik verliefd op je was. We moeten een tijdje samen optrekken om te zien hoe het loopt.’

‘Je weet dat ik volgens de etiquette vanavond niet vaker dan driemaal met je mag dansen.’

‘En hecht jij waarde aan de etiquette?’

Zo resoluut mogelijk antwoordde ik: ‘Absoluut. Ik heb geen zin om de aandacht op me te vestigen, anders laten mijn moeder en haar theetantes me geen moment meer met rust, dan zullen ze me voortdurend in de gaten houden en ben ik minder vrij dan wanneer ik me aan de gedragsregels houd. Dat is de enige manier om in mijn eigen tijd te kunnen doen wat ik wil.’

‘Weet je moeder dat je … dat we …?’

‘Mijn moeder weet alles. Van de regen, de herberg, het hemd, de nacht in de herberg. Ze denkt alleen dat jij, toen ik de trein had gemist, weer je eigen weg bent gegaan. Ze weet trouwens niet dat jij dat was.’

De muziek hield op, hij bracht me terug naar de hoek waar hij me had gevonden. De stoel van mijn moeder was leeg, maar mijn vader, die tot dan toe waarschijnlijk een spelletje kaart had gespeeld met andere getrouwde mannen en verstokte vrijgezellen, was naar de balzaal teruggekomen.

‘Dit is mijn vader’, zei ik. ‘Sir Leonard De Vico.’

Basil boog, stak zijn hand uit.

‘Basil Tatley, om u te dienen, meneer.’

‘Blij kennis met u te maken, jongeman. Het is tijd voor een versnapering, geloof ik.’

Hij maakte een buiging om mijn moeder te begroeten.

‘Ik stelde de kinderen net voor om met ons mee te gaan naar de eetzaal om iets te gebruiken. Mag ik je Basil Tatley voorstellen, lieve?’

Mijn moeder volstond met een hoofdknik en een vaag gemompel dat misschien ‘aangenaam’ betekende.

Maar bij de eerste de beste gelegenheid fluisterde mijn vader me toe: ‘Hij is het, hè? De jongeman die je naar de trein heeft gebracht?’

‘Vader, u bent onmogelijk. Ik kan niet eens tegen u liegen.’

‘Nee, dat is zo’, zei hij alleen maar.

Ondertussen had mijn moeder gehoord dat Basil geen oudste zoon was, en meteen had ze onopvallend maar rigoureus alle belangstelling voor hem verloren.

Het diner werd niet aan tafels geserveerd, maar aan een buffet, waardoor degenen die dat wilden van het ene groepje zittende gasten naar het andere konden gaan, of een praatje konden maken met degenen die bleven staan.

Mijn moeder had graag dat ik bij haar kwam zitten en dat liet ze met een gebiedend gebaar weten. Maar mijn vader ging onmiddellijk op de stoel zitten die zij voor mij had bestemd: ‘Laat de jeugd zich onder elkaar vermaken, lieve.’

Naast me reikte Basil me een bord met lekkers aan en stelde toen voor een drankje te gaan uitkiezen. Ik profiteerde van het moment dat mijn moeder met mijn vader bezig was om samen met Basil bij hen vandaan te gaan.

‘Je moeder geeft ons nooit toestemming om te trouwen’, zei hij tussen zijn tanden, terwijl zijn mond onbeweeglijk bleef in een beleefde glimlach. ‘Het scheelde niet veel of ze had het me ook met zoveel woorden gezegd.’

Ik moest mezelf geweld aandoen om niet te lachen.

‘Ik moet eens leren tussen mijn tanden te praten zoals jij’, zei ik. ‘Ik denk dat mijn vader ons wel zal helpen.’

‘Ik heb een speciale vergunning gekregen, en mijn eerwaarde broer wil ons wel trouwen.’

‘Hoe heb je dat voor elkaar gekregen?’

‘Ik weet niet of de oren van een jongedame dat wel …’

‘Ja, ja, tegen een vrouw kun je niet alles zeggen, hè?’

‘Al goed. Ik heb tegen mijn broer gezegd dat we met elkaar naar bed zijn geweest.’

Ik verslikte me in mijn petitfour en liet bijna mijn glas vallen.

‘Wat? Ben je gek geworden?’

‘Nee. Ik leef in staat van zonde. Wij leven in staat van zonde. Er is maar één manier om dat goed te maken. Trouwen. Hij is er meteen mee akkoord gegaan en heeft me in minder dan geen tijd die speciale vergunning bezorgd. Als ik hem niet had gezegd … Nou ja, als ik hem niets had gezegd, had hij nog wekenlang geaarzeld.’

‘Hij zal wel denken dat ik een slet ben.’

‘Vast. En ik een losbol. Wat maakt ons dat uit?’

Ja, inderdaad, wat maakte ons dat uit? Dat zeg ik nu, maar op die avond was mijn onafhankelijke leven nog geen week oud, het conventionele denken had me nog min of meer in zijn greep.

Een week later zijn we getrouwd, in de kerk van de eerwaarde Michael Tatley, mijn toekomstige zwager. Buiten alle conventies om, ditmaal. Ik had niet langer de schijn opgehouden en had geweigerd me nog langer op bals te vertonen om een rijke man te zoeken die mij waardig was, of liever gezegd, die mijn moeder waardig was, want mijn eigen smaak legde voor haar totaal geen gewicht in de schaal. Ik droeg een witte jurk die bestemd was voor een bal waar ik niet heen ging, en die enigszins was aangepast voor de kerk.

Simon was erbij, en mijn vader leidde me naar het altaar. Mijn moeder was niet gekomen. Toen Simon me vertelde dat zij er niet bij zou zijn, kwam dat voor mij toch als een verrassing. Toegegeven, het was allemaal erg snel gegaan, zonder de pracht en praal die ze zich had voorgesteld. Maar als ze gewild had, had ze in twee dagen tijd toch een tuinfeest kunnen organiseren ter ere van mijn huwelijk. Er zijn traiteurs die dat heel goed doen.

‘Je trouwt met een jongste zoon, Zadie, je zult geen gravin zijn. Dat is onvergeeflijk.’

Ik besloot me niet meer om mijn moeder te bekommeren; het was zinloos om haar te willen veranderen. Ik probeerde al sinds mijn vroegste jeugd om het haar naar de zin te maken. De tijd was gekomen om meer rekening te houden met mezelf dan met haar.

Wat er tussen het einde van het bal bij Lady Sutton en de bruiloft is gebeurd, blijft vaag in mijn geheugen. Ik zie mezelf in mijn slaapkamer in Londen, bezig met naaien om het decolleté van mijn baljurk te verhelpen. Ik zie weer de gouvernante van het huis, die me een witte sluier brengt en weigert te zeggen waar die vandaan komt. Waarschijnlijk van mijn vader. Ik herinner me de ruzies van mijn ouders, die ik door de deur van de bibliotheek heen hoorde en die heftiger waren dan gewoonlijk.

Ik weet niet meer precies wanneer ik de trein heb genomen naar Liskeard, waar Michael zijn parochie had. Simon ging met me mee. Op die reis, herinner ik me, legde Simon me de gezinssituatie uit.

‘Vader is al een hele tijd ongelukkig, Zadie. Hij was verliefd op de schoonheid van je moeder, maar na jouw geboorte zijn hem gaandeweg de schellen van de ogen gevallen. Sinds een paar jaar wacht hij maar op één ding: dat jij het huis uit bent.’ Hij glimlachte. ‘Weet je, jij en ik zijn allebei zo Engels, dat we soms moeite hebben onze vader te begrijpen. Hij is honderd procent Italiaan, ook al spreekt hij perfect Engels. Hij is een man van hartstochten. De weigering van je moeder om jouw huwelijk te accepteren was de druppel die de emmer liet overlopen.’

‘Heeft hij een maîtresse?’

‘Ja, al jaren. Een weduwe uit Clerkenwell. In het begin ben ik hem weleens gevolgd. Maar we hebben er nooit over gesproken.’

‘En nu?’

‘Hij gaat misschien scheiden. Jij bent binnenkort getrouwd, je zult geen last meer hebben van het schandaal.’

‘En moeder dan?’

‘Om haar maak ik me echt geen zorgen. Zij zal heel goed de rol van onschuldig slachtoffer kunnen spelen.’

‘En jij?’

‘Ik ga ook trouwen. Met een Française die ik heb ontmoet op mijn laatste reis naar Parijs, waar ik voor vader heen was gegaan. Ze is Bretonse, bijna een Engelse. Je moeder zou aanstoot aan haar hebben genomen, daarom heb ik nooit over haar gesproken. Maar nu wij twee binnenkort getrouwd zijn, heeft vader een beslissing genomen. Hij is over de zestig; nu wij beiden onder de pannen zijn, vindt hij dat hij geen minuut meer te verliezen heeft.’

‘Misschien heeft hij me dus in Basils armen gedreven om zelf eindelijk vrij te zijn?’

‘Zusje toch! Dan ken je je vader niet! Hij is dol op je. Hij heeft gezien dat je verliefd was op die jongen en hij heeft met hem gesproken. Hij heeft toen begrepen dat jullie sowieso zouden trouwen, met of zonder zijn zegen. Dan gaf hij maar liever meteen zijn goedkeuring. Hij is even behoedzaam te werk gegaan als je moeder zou hebben gedaan, alleen wilde zij koste wat het kost dat je met een oudste zoon zou trouwen, om een titel te hebben. Daarover waren ze het dus oneens.’

‘Ik kan maar moeilijk geloven dat mijn moeder – mijn eigen moeder, Simon! – zich zo weinig aan mij gelegen laat liggen.’

Ik was zó aan mijn moeders aard gewend dat ik daar nooit eerder over had nagedacht. Maar mijn geluk, mijn leven op het spel zetten voor een titel die zijzelf niet zou dragen, waarop ze alleen maar prat kon gaan … Ik barstte in snikken uit. Het was voor het eerst dat ik om mijn moeder huilde. En het zou ook voor het laatst zijn.

Ik weet niet wat de familieperikelen aan Basils kant zijn geweest. Hij had niemands toestemming nodig, maar het was voor hem erg belangrijk dat hij de zegen van zijn ouders had. Ik mag aannemen dat hij die heeft gekregen, want zijn familie was op de bruiloft aanwezig.

Miss Welti hielp me met aankleden, spraakzaam als altijd.

‘Ik ga terug naar Zwitserland, ik ga Engelse les geven aan jongedames van goeden huize in Biel’, zei ze vrolijk. ‘Maar u moet me één ding beloven, juffrouw Zadie.’

‘Wat dan?’

Haar stem werd iets gedempter, ze was ontroerd.

‘Als u mij nodig heeft, moet u me meteen schrijven.’ Ze schraapte haar keel en voegde er met een kleur aan toe: ‘U bent een beetje mijn kind, en als u niet gelukkig bent, kan ik het ook niet zijn.’

Ze was bezig mijn witte sluier vast te steken in mijn kapsel, maar dat maakte me niets uit. Ik sprong op en sloeg mijn armen om haar hals. Toen begon ze daadwerkelijk te huilen, en ik ook.

‘Beloof het me!’ zei ze tussen twee snikken door.

‘Ik beloof het, Miss Welti.’

Bij het uitgaan van de kerk brachten open rijtuigen ons naar Saint Askin, naar een huis even buiten het dorp, dat ik tot op die dag niet kende. Ik weet niet met hoeveel mensen we waren. Ik zie alleen mijn vader, die een sleutel uit zijn zak haalt met een rood lint erom.

‘Hier, kinderen. Laat me jullie dit huis geven. Als het jullie niet bevalt, kunnen jullie het altijd nog verkopen.’

Het beviel ons zo goed dat ik er nu, driekwart eeuw later, nog steeds kom.

Op die dag draaiden Basil en ik samen de sleutel om, vervolgens sloeg Basil zijn armen om mijn middel en droeg me over de drempel.

De kamer op de begane grond, die tegenwoordig de woonkamer van Hermione is, was leeg, op stoelen en een lange tafel na, die vol stond met allerlei etenswaren en waarachter een bediende en een kamermeisje stonden. Er moeten toch heel wat mensen zijn geweest, want ik herinner me dat die tafel even later leeg was.

Toen de avond was gevallen, waren Basil en ik alleen. Het huis was nog maar schaars gemeubileerd, maar er was wel een tweepersoonsbed, waarin we onze tweede gezamenlijke nacht doorbrachten.

Ik moet bekennen dat ik in het begin wat ongerust was. Ik was heel beschermd opgegroeid, maar in grote huizen hoor je altijd verhalen die door bedienden of bezoekers fluisterend worden rondverteld. En in die gefluisterde verhalen had ik horen zeggen dat veel mannen in hun eerste liefdesnacht wel hartstochtelijk waren, maar dat ze, als hun overwinning eenmaal een feit was, al snel hun interesse voor hun vrouw verloren. Hoe zou dat bij ons gaan?

‘O, lieveling!’ riep Basil uit zodra de deur dicht was. ‘Tien nachten zonder jou, ik dacht dat ik gek werd.’

Dat stelde me enigszins gerust.

Toen nam hij me in zijn armen, en terwijl hij me met zijn linkerarm vast tegen zich aan drukte en me met kussen overlaadde, maakte hij met zijn rechterarm op mijn rug de knoopjes van mijn jurk los. Ik kon niet hetzelfde doen, want al zijn knopen zaten aan de voorkant. Dus hield ik het maar bij kussen.

‘Hou je nog steeds van me?’ vroeg Basil toen mijn jurk eindelijk op de grond viel.

‘Dat lijkt me wel. En jij?’

‘Dat lijkt je wel? Weet je het dan niet zeker?’

‘Nou ja, weet je …’

‘Zadie!’

Toen kon ik me niet meer goed houden en barstte in lachen uit. Eerst leek dat hem van zijn stuk te brengen, maar al snel moest ook hij lachen en vielen we weer in elkaars armen.

‘Nou, wat denk je? Hou ik van je, of niet?’ kon ik eindelijk uitbrengen.

‘Lieve mevrouw Tatley, bent u soms bezig me aan het verstand te brengen dat ik een idiote vraag heb gesteld?’

‘Eerlijk gezegd, beste meneer Tatley, niet helemáál idioot. Ik heb me ook afgevraagd of u nog van me hield, of onze eerste nacht misschien alleen maar een gelukkig toeval was geweest, dat je geen tweemaal kunt meemaken.’

Als enig antwoord tilde hij me op en droeg me naar het bed.

De tweede nacht was nog beter dan de eerste; en zo is het doorgegaan, jarenlang.

Vreemd, maar zo is het in mijn leven steeds gegaan met mannen die belangrijk voor me waren: ik herkende ze niet meteen als zodanig, maar zij waren altijd meteen zeker van hun zaak.

Van Basil weet ik het, omdat zijn beste vriend uit die tijd, Steve Johnson, me jaren later de brieven heeft laten lezen die hij van Basil had gekregen, en met name de brief die Basil iets meer dan een jaar na onze bruiloft aan hem had geschreven.

‘Ik weet zeker dat je je kapot zult lachen’, schreef hij. ‘Ik ben getrouwd en dolgelukkig. En nu dan? Hoe moet het met ons besluit om niet voor ons dertigste aan trouwen te denken? Hoe moet ik het zeggen, Steve? Wat doe je als het lot de vrouw op je weg zet die voor je geschapen is, terwijl je dertigste verjaardag nog niet in zicht is? Mijn paard had een hoefijzer verloren, en terwijl ik wachtte tot de hoefsmid klaar was, ging ik een grog drinken in de herberg; ik had het koud. Toen ze tegenover me kwam zitten, wist ik zeker, binnen een seconde, dat zij een vrouw voor mij was. Een uur later wist ik zeker dat zij de vrouw was op wie ik wachtte. Het was een meisje dat op weg was naar Londen voor “het seizoen”, iets waar ik meestal een hekel aan heb. Maar dit meisje was al bijzonder omdat ze in haar eentje reisde, zonder bagage; omdat ze niet in gezelschap was van een van die dueña’s, die in ons, vrijgezelle jongens, alleen maar huwelijkskandidaten zien – voorzover we tenminste een titel hebben en rijk genoeg zijn om hun protegé waardig te zijn. Dat meisje vertelde me dat haar rijtuig een eind verderop een ongeluk had gehad en dat ze haar begeleiders daar had achtergelaten om zelf de trein te nemen. Ze leek zich er helemaal niet van bewust hoe weinig haar situatie in overeenstemming was met de conventies. Ze was anders dan alle meisjes die ik tot dan toe had ontmoet. Eigenlijk dacht ik geen ogenblik aan haar als aan een meisje. Het is moeilijk uit te leggen. Ik bood aan haar achter op mijn paard naar het station te brengen. Dat nam ze aan. En terwijl we met gevierde teugels voortgaloppeerden, wist ik het. Natuurlijk was er de opwinding van het lichaam van een mooie vrouw tegen het mijne. Maar er was meer. Ze heeft haar trein gemist (en dat hebben we niet eens expres gedaan). Ik geloof dat er ’s avonds nog wel een trein zou komen, maar daar hebben we geen van beiden aan gedacht. Het regende pijpestelen, we waren doorweekt en zijn toen de eerste de beste herberg in gegaan om ons te laten opdrogen. En wat gebeuren moest, gebeurde. De waardin hield ons voor een echtpaar en gaf ons samen één kamer. Ik weet dat het eerbaarder was geweest om er zo snel mogelijk weer uit te gaan. Maar zo is het niet gegaan. Sinds een paar jaar heb ik maîtresses – sommige onschuldig (daar ga ik niet prat op), andere door de wol geverfd, die me hun trucjes hebben geleerd en die uiteindelijk alleen op mijn geld uit waren. Ik had zelden zin om ze een tweede keer te zien, ook al gebeurde dat weleens. Een van hen, in Parijs, heb ik een jaar lang onderhouden. Ik ging naar haar toe, maar als de nacht voorbij was, dacht ik niet meer aan haar, dagenlang, wekenlang. Met Zadie is er iets gebeurd dat ik sinds die dag tevergeefs probeer te begrijpen. Toen ze aan mijn tafeltje in de herberg werd neergezet, was het alsof een hand me naar voren duwde om haar aan te spreken. Ik kon haar gelaatstrekken nauwelijks zien. Ze is de dochter van een van de buren van mijn ouders, maar ik had haar nooit eerder gezien en had nog nooit van haar gehoord. Waarschijnlijk omdat ik in mijn jeugd zo weinig thuis was. Het was alsof ik werd aangetrokken door een magneet: ik moest haar wel mijn diensten aanbieden. Pas daarna, toen ze haar capuchon afdeed, zag ik haar hoofd: een vlammende haardos, alsof de zon rondom haar hoofd onderging. En in dat hoofd stonden zwarte ogen, echt gitzwart en heel groot, die me aanstaarden alsof ze me herkenden. Het was waanzinnig, Steve, zoiets kon míj toch niet overkomen, een flierefluiter, een scepticus die op het punt stond naar Frankrijk te gaan voor een avontuurlijk leventje. Maar op dat ogenblik wist ik absoluut zeker dat zij de vrouw van mijn leven was. We zijn pas de volgende dag uit elkaar gegaan, in Londen, en ik heb drie dagen moeten wachten om haar weer te zien.

Ik heb er met mijn vader over gesproken, en hij vond het een “uitstekend idee” om met haar te trouwen. “Haar vader is een gegoede burger die werkt voor zijn geld,” zei mijn doorluchtige pa, “maar hij is vermogend; dat meisje klampt zich niet aan je vast om je rijkdom. Dat is het ideale huwelijk voor jou, als jongste zoon.”

In werkelijkheid heeft mijn schoonvader een adellijke titel in een of ander Italiaans staatje van vóór de eenwording van Italië, met andere woorden: zijn titel stelt niets meer voor. Hij is door onze koningin in de adelstand verheven vanwege bewezen diensten in de financiële wereld. Hij is Engelser dan Engels, en zo Italiaans als je maar kunt zijn met een bolhoed en een wandelstok; hij heeft een kantoor aan de Stock Exchange en een huis in Mayfair. Hij is een apart type, die van tevoren al wist dat ik de hand van zijn dochter kwam vragen. Hij had alles al geraden.

“Ik zie wel dat jullie verliefd zijn. Ik neem aan dat Zaïda de vierentwintig uur dat ze verdwenen was, met jou heeft doorgebracht. Ik geef je mijn toestemming, op één voorwaarde.”

“Welke voorwaarde, Sir Leo?” vroeg ik een beetje benauwd.

“Dat je haar nooit zult dwingen iets tegen haar zin te doen. Dat zou haar dood zijn. O, uiterlijk zou ze blijven doorleven, maar haar hart zou doodbloeden.”

Dat heb ik beloofd. Als ik niet zo verliefd was geweest, had ik misschien bedacht dat ik een groot risico nam. Ik kende haar niet. Wat zou ze me kunnen vragen? Maar nu ik haar beter ken, begrijp ik wat haar vader bedoelde. Ze is een vrijgevochten type. Ze is opgevoed door een verschrikkelijk strenge moeder, en heeft die dwang heelhuids overleefd. Maar het was tijd dat daar een eind aan kwam. Misschien was alles niet zo gemakkelijk gegaan als Sir Leo De Vico er niet was geweest; hij is in feite een overtuigde liberaal. Ik verdenk hem er zelfs van dat hij diep in zijn hart republikein is. En wat zij wil, is boeken lezen, alle boeken. Ze wil studeren, vanaf haar vroegste jeugd droomt ze ervan arts te worden. Ik weet niet of dat gemakkelijk zal gaan – ik weet eigenlijk wel zeker van niet. We zouden natuurlijk naar Schotland kunnen gaan, diverse Engelse vrouwen hebben daar hun medicijnenstudie al gedaan. Maar we hebben geen zin om naar Schotland te gaan; dat houden we als laatste mogelijkheid. Parijs is ook een optie. Maar we denken er eerder over om naar Zwitserland te gaan, we hebben gehoord dat vrouwen daar al een tijdlang worden toegelaten tot de medische faculteit en dat ze daar niet te maken hebben met de vijandigheid die ze elders tegenkomen. Mijn broer Michael zei dat er onlangs in Londen een medische opleiding speciaal voor vrouwen is geopend; hij zal ons er verder over informeren zodra hij er meer van weet. Tussen haakjes, ik heb Michael wel gechoqueerd door hem te dwingen ons huwelijk in te zegenen. Nu choqueer ik hem weer door te zeggen dat mijn vrouw wil studeren. Maar ik geloof dat hij genegenheid voor Zadie heeft opgevat, en ondanks zijn moraliserende epistels doet hij toch wat we vragen. Ik denk dat we de beste mogelijkheden buiten Engeland vinden. Als we daardoor jarenlang ver van Londen zullen wonen, dan moet dat maar. Schrijven en schilderen kan ik overal, en misschien schrijf en schilder ik wel dingen die origineler zijn dan wanneer ik in mijn vertrouwde omgeving zou blijven. Inmiddels is een van mijn toneelstukken geaccepteerd door James Rathborne (herinner je je Rathborne nog? Die jongen op Eton die bij iedere gelegenheid gedichten van Shelley declameerde) en het zal komende winter worden opgevoerd. Ondanks het feit dat ik het hem vanuit Pontoise heb toegestuurd. We komen misschien naar Londen voor de repetities, en in ieder geval voor de première.

Kortom, ouwe jongen, ik ben gelukkig.’