Kader Abdolah

De boodschapper

een vertelling

Uitgeverij De Geus

breda 2013

© Kader Abdolah, 2008

Eerste uitgave De Geus bv, Breda 2008

Ontwerp omslag en binnenwerk Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Polina Plotnikova/Getty Images

isbn 978 90 445 1942 6

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2009.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1 - Zeeëd, de kroniekschrijver

Zeeëd ebne Sales is mijn naam.

Ik was de kroniekschrijver van de boodschapper Mohammad.

De boodschapper had geen zoon. Hij adopteerde mij toen ik een jaar of zeven was.

Iedereen noemde me Zeeëd ebne Mohammad: Zeeëd de zoon van Mohammad.

Ik moet vijf zijn geweest toen mijn moeder me meenam naar de stad Taef voor familiebezoek.

Van die reis herinner ik me niets, maar vele jaren later heeft mijn moeder me erover verteld: ‘We reden met een karavaan van twaalf kamelen door de woestijn. Ik had je altijd bij mij op schoot. Als we in het zadel zaten, zat jij stil en je bekeek de omgeving, maar als de karavaan stopte om te rusten, had ik moeite om je bij me te houden. Je rende alle kanten op en je ging met iedereen mee. Op de markt van Taef trok je je hand los uit de mijne en je verdween achter een kraam. Ik rende achter je aan, maar je was daar niet. Ik rende naar de andere kramen: geen Zeeëd. Ik huilde, ik gilde, ik rende heen en weer, maar je was nergens te vinden. Toen de markt was afgelopen en iedereen weg was, stond ik daar met lege handen. Ik durfde niet naar je vader terug te gaan. Ik was zijn lievelingszoon kwijtgeraakt.’

Ik, Zeeëd, was gestolen en ik weet niet meer hoe het gebeurde. Ik herinner me ook mijn moeder niet meer, of de markt. Maar ik zie nog scherp voor me dat ik bloot en vies in een kooi zat met een paar andere naakte jongens, als een groep aapjes.

Achteraf heb ik begrepen dat ik twee jaar lang van de ene naar de andere ben doorverkocht.

Toen ik zeven jaar oud was, werd ik door een kleine slavenhouder uit Mekka op de bazaar van Djandal gekocht. Hij nam me mee naar Mekka.

Deze handelaar heette Hakim bin Haram en hij had een grote buik.

Vanaf dat moment heb ik bijna alles onthouden, want het was een grote ommezwaai in mijn leven.

Ik wist dat ik in Mekka thuishoorde en hoopte dat ik mijn ouders op straat of op de slavenmarkt tegen zou komen. Ik neuriede hun namen de hele dag door om ze niet te vergeten.

Mijn vader heette Sabet ben Sharasil.

De naam van mijn moeder was Sadi bin Salab.

Ik droomde van het moment dat ik mijn moeder op de markt zou zien en zou roepen: ‘Sadi bin Salab, ik ben Zeeëd, je zoon!’

Maar de moeder en de vader in mijn verbeelding zouden niet dezelfde zijn als in de werkelijkheid. Bovendien zouden zij mij ook niet meer herkennen, want ik was veranderd; de zon had mijn huid donkerbruin gekleurd.

Niets is echter grilliger dan het lot.

De slavenhouder Hakim bin Haram nam me mee naar zijn huis en liet me als een geit los op zijn binnenplaats. Daarna mocht ik het huis betreden.

Op die eerste dag werd er op de deur geklopt en de slavenhouder riep: ‘Zeeëd, doe open.’

Ik deed wat me gevraagd werd. Een oudere vrouw kwam binnen. Ik dacht dat ze de vrouw van mijn baas was.

‘Wie ben jij?’ zei de vrouw lief.

Ik zweeg.

‘Hoe heet je?’ vroeg ze.

‘Hij heet Zeeëd,’ riep mijn baas vanuit zijn kamer, ‘ik heb hem op de markt van Djandal gekocht.’

De vrouw was een nicht van mijn baas. Ze praatte een tijdje met hem en toen ze uit zijn kamer kwam, zei ze: ‘Kom, je gaat met mij mee.’

Ik keek vragend naar mijn baas. Hij zei: ‘Zeeëd, je hebt geluk gehad. Mijn nicht heeft geen zoon. Ze heeft je net van mij gekocht. Zij is nu je bazin en ze heet Ghadidje. Gedraag je.’

Ghadidje pakte mijn hand en nam me mee.

Hoewel ik een kind was, begreep ik meteen dat ik in een prachtig huis terecht was gekomen. Want in vergelijking met de andere huizen in Mekka woonde Ghadidje in een klein paleis.

Ze liet me wassen en omkleden. Ik werd weer een mens, een normale jongen.

Tegen de avond kwam haar man thuis.

‘Kijk! Ik heb iets moois voor je!’ zei ze blij en ze wees naar mij.

Haar man heette Mohammad ebne Abdollah. Hij werd later de boodschapper van Allah.

De volgende ochtend riep Mohammad: ‘Volg mij, Zeeëd!’

Hij was mijn nieuwe baas. Ik hoefde niet te weten waar hij naartoe ging, ik liep gewoon achter hem aan.

Ik kon niet weten dat hij op zoek ging naar mijn ouders.

En hij vond hen. Ze konden niet geloven dat ik hun zoon was, zo groot, zo schoon en in nette kleren gestoken. Mijn moeder stond stijf als een balk tegen de muur, ze kon niet bewegen van schrik. Mijn vader liet zich voor de voeten van Mohammad zakken, maar die hielp hem overeind.

Ik bleef een week in het kleine, armoedige huis van mijn vader, maar op vrijdag bracht hij me terug naar Mohammad en zei: ‘Zijn geluk ligt bij jullie. Als hij gelukkig is, zijn wij het ook.’

Zo werd ik de zoon van Mohammad.

Ghadidje was de eerste vrouw van Mohammad.

Ze leerde me lezen, ze leerde me schrijven, maar Mohammad was mijn meester. Tot aan zijn graf bleef ik hem als zijn schaduw volgen.

Destijds wist ik niet waarom ik het deed.

Achteraf begreep ik het. Ik was verslingerd aan poëzie en verloor me in Mohammads vertellingen.

Toen hij zijn missie als boodschapper begon, veranderde mijn leven ook helemaal. Ik liet hem geen ogenblik alleen, tenzij hij me ergens heen stuurde.

Wanneer hem een tekst geopenbaard werd, huiverde hij. Hij zakte dan door zijn benen, hij knielde, drukte zijn hoofd als een paard tegen de grond en zei iets onverstaanbaars.

Op zulke momenten waren we vaak alleen. De eerste paar keren was ik bang, ik wist niet wat ik ermee aan moest. Ik rende dan naar Ghadidje om haar te waarschuwen.

Later deed ik dat niet meer. Ik besefte dat het mijn taak was bij Mohammad te blijven en dat ik moest leren ermee om te gaan.

Ik wachtte rustig af als hij zijn boodschap ontving, tot hij uitgeput op de grond viel. Daarna trok ik meteen een deken over hem heen en liet ik hem rusten.

Toen Mohammad stierf, was ik een volwassen man. Mijn haar was zwart, maar mijn snor was al half grijs geworden.

Ik was nog in diepe rouw om Mohammad toen er een ruiter op een bruin Arabisch paard voor mijn poort stopte.

‘Zeeëd!’ riep de man. Het was de bode van Omar.

Ik aarzelde niet. Ik wist waarom ik geroepen werd, nam mijn eigen paard en reed met de bode van Omar mee.

Na Mohammad was Omar de belangrijkste leider van de islam. Hij was de man die alles regelde toen Mohammad stierf. Hij was een sluw aanvoerder en een ongenadig krijgsheer.

Bezweet knielde ik voor hem.

‘Zeeëd ebne Sales!’ zei Omar tegen me. ‘Mohammad is heengegaan, maar we hebben zijn openbaringen niet. Verzamel zijn teksten. Nu. Er is haast geboden!’

Ik kende Omar, hij kende mij, een extra woord was overbodig.

Ik kuste de rug van zijn hand, ging naar buiten, sprong op mijn paard en galoppeerde de stad uit, naar de velden. Door de opdracht was ik zo verzadigd van geluk dat ik even de weg naar huis niet kon vinden.

’s Nachts had ik moeite de slaap te vatten. O, wat een schitterende nacht, wat een glorieuze opdracht. Hoe zou ik het moeten aanpakken? Ik was zelf getuige geweest van de openbaring van enkele teksten. Maar het merendeel moest ik uit het geheugen van zijn volgelingen verzamelen.

Ik ging bij mijn raam staan en keek naar de oneindig heldere nacht boven de woestijn.

Ik, Zeeëd ebne Sales, mocht de Koran optekenen.

Wie die eer te beurt viel, moest zijn tranen kunnen bedwingen om niet te sterven van geluk.

Zodra het licht van de vroege morgen het raam van mijn huis beroerde, pakte ik mijn tas en zadelde mijn paard.

Ik was begonnen!

2 - Op zoek naar de Koran

Als eerste bezocht ik de vrouwen van Mohammad. Zij gaven me citaten die ze op papier geschreven hadden, die ze op hun nachthemden geborduurd hadden en die ze in hun goudstukken hadden laten graveren.

‘Is dat alles?’ vroeg ik.

Ajeshe, de jonge, mooie, roodharige weduwe van Mohammad, maakte haar gouden hangertje los en overhandigde me het sieraad. Ik bestudeerde de korte tekst die met heel fijne letters in het goud gegraveerd was.

‘En dat Hij de sterren vasthield

opdat ze niet op de aarde vielen.’

Daarna reisde ik dag en nacht naar alle hoeken van het land op zoek naar de teksten.

Ik luisterde en noteerde.

Na zeven maanden kwam ik terug met drie volgepakte kamelen. De vracht bestond uit de perkamenten waarop de teksten van de Koran waren geschreven, de brede kamelenbotten waarop de citaten waren gekerfd, de stoffen waarop de woorden waren geborduurd en de stukken hout waarin vele zinnen waren gesneden.

Eenmaal thuis ging ik naar mijn kamer en sloot de deur. Een jaar lang kwam ik niet buiten, tot ik de Koran voltooid had.

Toen ik klaar was, had ik de zon in mijn hart. Ik trok schone kleren aan en mijn nieuwe leren schoenen. Ik nam het splinternieuwe Boek onder mijn arm en reed als een prins naar Omars huis.

Ik knielde voor hem en zei: ‘De Koran!’

Mijn opdracht was volbracht.

3 - Omar, de tweede plaatsvervanger van Mohammad

Maar zo eenvoudig was het niet.

De tegenstanders van mijn Koran lieten zich horen. Ze vertegenwoordigden zes machtige stromingen met elk een afwijkende Koran. Ze beweerden dat ik een eigen Koran geschreven had, die niets met Mohammads oorspronkelijke vertellingen te maken had.

Ik had niets te zeggen. Omar moest beslissen.

In die tijd was eenheid noodzakelijk.

Omar besloot dat de Koran die ik verzameld had niet werd geopenbaard, maar in de kringen van de macht gehandhaafd bleef als bron en basis.

Later, toen Omar werd omgebracht en Osman hem opvolgde, laaide de discussie over de Koran weer op.

Op een vroege morgen stonden de vertegenwoordigers van de zes machtige stromingen voor Osmans deur. Hun kamelen waren beladen met geschriften.

Osman liet de kamelen op de binnenplaats toe. En de poort werd van binnen op slot gedaan.

De kamelen werden gelost en de geschriften werden op elkaar gestapeld. ‘Zeeëd, neem alles door, voeg toe wat nodig is en haal het overbodige weg. Neem de tijd!’ zei Osman en hij ging ervandoor.

Heel lang ben ik met de stukken en de teksten bezig geweest. Een paar keer ging ik bij deskundigen langs om hen te raadplegen. Maar toen kwam eindelijk de dag dat ik Osman kon laten weten dat het werk klaar was. Osman kwam. Men rolde een tapijt op de binnenplaats uit en er werd een lantaarn gebracht.

Osman gaf het bevel dat iedereen het huis moest verlaten.

Ik nam plaats achter een smalle schrijftafel, opende mijn Koran en overhandigde Osman een lijst met opmerkingen over zaken waarover ik nog twijfel had.

Hij ging zitten en nam de lijst aandachtig door. Daarna kwam hij naast mij op de grond zitten. Hij dicteerde een paar zinnen en wees dan met zijn wijsvinger waar ik het in het boek moest toevoegen. En ik deed het.

Het was een lange nacht van nadenken en zweten.

Opeens schoot me iets moois te binnen. Ik had de teksten achter elkaar geschreven, zonder een indeling. Ik bedacht dat de teksten duidelijker zouden worden als ik er honderdveertien delen van zou maken: de Koran in honderdveertien soera’s, hoofdstukken. En het zou nog duidelijker worden als ik elk hoofdstuk een titel gaf: ‘De tafel’, ‘De bij’, ‘De vier voeten’, ‘De vrouwen’, ‘Maria’, enzovoorts.

Toch ontbrak er nog iets en ik wist niet wat. Weer kreeg ik een ingeving, iets magisch. Ik ontdekte een letter die niet bestond, een letter zonder enige betekenis. Een klein tekentje, een punt, een sterretje.

Ik zette die punt of dat sterretje achter elke zin. Het was niet te geloven. Die nietszeggende sterretjes drukten op een of andere manier veel uit. Ze schiepen duidelijkheid, inzicht en geluk. En zo voegde ik honderdveertien titels en duizenden sterretjes aan de tekst toe.

De Koran is van Allah.

De volgorde, de titels en de punten in de Koran zijn van mij, van Zeeëd, de kroniekschrijver.

Met de nieuwe Koran in zijn hand en licht van geluk doofde Osman de lantaarn en zei: ‘Zeeëd! We stoppen ermee! Vernietig de rest.’

‘Vernietigen?’ vroeg ik.

‘Verbrand alles!’ zei hij.

Toen het licht werd, kwam Osman naar de binnenplaats. Hij wierp een blik op de as die overgebleven was.

Zeven ruiters brachten de Koran, die met een groene doorzichtige stof gesluierd was, naar de moskee. En ze vlijden het Boek op een verhoging.

Osman trok zijn zwaard en legde het op het Boek: ‘Dit is de Koran!’

Niemand durfde iets te zeggen.

Iedereen mocht het Boek bewonderen.

4 - Het leven van Mohammad

Toen ik met het verzamelen van de Koran begon, besefte ik: je kunt de Koran niet begrijpen als je Mohammad niet begrijpt.

Zelf ontdekte ik een nieuwe Mohammad tijdens mijn werk aan het Boek.

Ik zag hem eerst als een dromer, een levensgenieter, een liefhebber van vrouwen en een leider die ongelofelijk veel risico nam.

Toen ik zijn vertellingen op papier zette, zag ik hem pas als mens, een nieuwsgierig mens. Voor die tijd had ik hem altijd als een vader, een baas, een krijgsheer, een profeet beschouwd. De mens Mohammad was mijn ontdekking en dat wilde ik tonen.

Ik wist dat anderen naderhand veel aan zijn leven zouden toevoegen en misschien ook veel zouden weghalen. Daarom zei ik tot mezelf: ‘Zeeëd! Zet Mohammad op papier.’

In de tijd van Omar, toen de door mij samengestelde Koran niet openbaar gemaakt mocht worden, pakte ik mijn tas, sprong op mijn paard en ging op weg, dit keer om fragmenten uit Mohammads leven te verzamelen. En het zou me waarschijnlijk tot het eind van mijn leven bezighouden.

Voor zijn jonge jaren moest ik terug naar het Mekka van vroeger, naar de plek waar hij geboren was.

Ik zal de gewoontes en de omstandigheden beschrijven van het Mekka van zijn jeugd. Vooral zal ik het over de Kaabé hebben, waarin de afgoden werden bewaard.

In feite kenmerkte het leven van Mohammad zich door één droom: hij wilde de afgoden stukslaan en de Kaabé zuiveren om hem als een huis aan Allah te geven.

Daarom moet ik, als ik het over Mohammad wil hebben, met de Kaabé en de afgoden beginnen. Of liever: met de stad Mekka.

5 - Mekka

Mekka was een handelscentrum. In de Kaabé werden driehonderdvijfenzestig afgoden bewaard. De afgoden waren beelden van steen en van hout, versierd met stof, goud en kleuren.

Er stonden ook een paar grote beeltenissen op het plein van de Kaabé.

Het Perzische Rijk was ons oostelijke buurland. De Perzen waren al sinds een paar duizend jaar monotheïst: ze hadden één God die Ahoera Mazda heette. Zarathoestra was hun profeet en ze hadden een Boek, dat de naam Avesta droeg.

Het Byzantijnse Rijk was ons westelijke buurland. De Byzantijnen waren ook monotheïst: ze hadden één God en één profeet, die Isa of Jezus heette. Ook zij hadden een Boek: de Endjil of Bijbel.

De bevolking van Mekka bestond uit vele stammen en elke stam had een afgod. Die afgoden hadden een plaats gekregen in dat kubusvormige gebouw, de Kaabé.

Niemand weet precies wie de Kaabé gemaakt heeft. Het is een oeroud bouwwerk dat altijd als gebedshuis dienstgedaan heeft.

We weten dat de oude profeet Ibrahim ooit een grote, mysterieuze zwarte steen in een van de muren van de Kaabé heeft geplaatst. We geloven dat die steen uit de hemel is gevallen en dat Ismaiel, de zoon van de profeet Ibrahim, hem gevonden heeft.

Ibrahim heeft die goddelijke steen als hoeksteen voor de Kaabé gebruikt. We noemen hem Hadjar alaswad, de Zwarte steen.

Verder is ons niets bekend over de geschiedenis van de Kaabé. De mensen beweren echter dat Ibrahim ook de maker van de Kaabé is.

Wij die in de woestijnen woonden, waren achtergebleven bij beschaafde volkeren die één God en één Boek hadden. Daarom wilde Mohammad die afgoden opruimen en de Kaabé aan één God geven. Een God die de zevende verdieping van de hemel bewoonde. De God van Mohammad die Allah heette, wat betekent: Hij is Eén.

Elke vrijdag was het heel druk op het plein van de Kaabé, omdat de mensen dan offers aan hun afgoden brachten.

Mohammad liet zich daar nooit zien, maar ik ging op een nacht stiekem naar de Kaabé en keek vanachter het dikke zwarte gordijn naar binnen. Het was halfdonker, een warme lucht vol geuren sloeg in mijn gezicht. Er brandden kaarsen in de kandelaren en hun licht weerkaatste in het goud en zilver. Door het licht en de schaduwen zagen de afgoden er groot en angstaanjagend uit. De mensen bogen voorover en legden hun offers voor de voeten van de beelden. Dit was verboden terrein voor een kind, maar ik sloop voorzichtig langs het gordijn de Kaabé binnen. In het donker liep ik langs de afgoden en ik voelde hun zilveren kleding en hun gouden zwaarden. Maar een oude man betrapte me. Hij greep me bij mijn oor en stuurde me weg.

6 - De verdeling van de macht in Mekka

De hiërarchie van de macht zag er in die tijd als volgt uit in Mekka:

*==De afgoden

*==De slavenhouders

*==De grote handelaren

*==De joden

*==De kamelen

*==De mannen

*==De slaven

*==De slavinnen

*==De geiten

*==De vrouwen

De slavenhouders zetten de slaven op de boerderijen en in de woestijnen aan het werk. En ze verkochten de kinderen van hun slaven aan de handelaren.

De kameel was het symbool van bezit. Hoe meer kamelen iemand had, hoe meer macht en vermogen hij bezat. De grote handelaren hadden soms honderden kamelen. En er werkten talloze mensen voor hen. Hun karavanen haalden koopwaar uit het Byzantijnse Rijk en namen die goederen mee naar de oostelijke grenzen om ze met die van de Perzische handelaren te ruilen.

De joden handelden in stoffen en goud. Naast die handel verdienden ze veel vuil geld met rente op leningen. Omdat de joden een Boek hadden, gedroegen ze zich bovendien hooghartig. Ze voelden zich beter en keken op anderen neer.

Vrouwen werden als dieren behandeld. Elke vermogende man had twintig, soms dertig vrouwen thuis. Talloze slavinnen waren hun eigendom en buitenshuis hadden ze contact met losse vrouwen.

De slavinnen hadden meer macht dan de gewone vrouwen, omdat ze hard werkten en onmisbaar waren op de boerderijen.

De mannen schaamden zich elke keer als hun vrouwen een dochter baarden. Degenen die al veel dochters hadden, offerden pasgeborenen aan de afgoden.

In deze traditie kwam Mohammad ter wereld. Zijn vader heette Abdollah. Hij was kort voor Mohammads geboorte gestorven.

Zijn moeder heette Amené. Omdat ze hem geen borstvoeding kon geven, werd hij door een andere vrouw gezoogd. Hij was vijf toen hij ook zijn moeder verloor.

Zijn grootvader werd zijn voogd. De man overleed toen Mohammad negen jaar was en zijn oudste oom nam de voogdij over. Mohammad noemde hem oom Taleb.

Deze oom Taleb stuurde Mohammad met een kudde geiten de bergen in, zodat hij zijn eigen kost kon verdienen. Zo werd Mohammad herder.

7 - Jahez, de oudste marktkoopman van Mekka

Taleb, de oom en voogd van Mohammad, was een kleine handelaar. Hij had een stalletje op de vrijdagmarkt van Mekka. Toen Mohammad ouder werd, hoefde hij geen geiten meer te hoeden. Oom Taleb liet hem als loopjongen voor zich werken.

Om meer van die tijd te weten te komen, ging ik langs bij Jahez bin Ismaiel, de oudste marktkoopman van Mekka. In de loop der jaren was hij blind geworden. Ik stelde hem de volgende vraag: ‘Jahez, je hebt je leven lang op de markt gewerkt. Je hebt Mohammad daar als jongen zien werken. Kun je me vertellen wat hij deed, en wat hij precies verkocht?’

‘Wat kan ik over hem zeggen? Het is al zo lang geleden’, zei Jahez. ‘Mohammad was een stille jongen met lang, zwart haar en diepbruine ogen. De hele dag bleef hij kalm in de kraam staan. Als ik me goed herinner had hij deze goederen te koop: geitenkaas, kamelenvet, enkele kommetjes honing, trossen dadels, flessen olijfolie, gedroogde vijgen, brede kamelenbotten, ijzeren pennen waarmee je op de botten kon schrijven, gedroogde munttakjes, een doosje met flessen rozenwater. En stenen beeldjes van de afgoden.

De jonge Mohammad hield alles rustig in de gaten.

Ik herinner me een voorval met een oude joodse handelaar naast mijn kraam. Hij had geen stalletje, maar hij zat op de grond. Hij verkocht goud en zilveren ringen en zijn klanten waren allemaal vrouwen. Eigenlijk handelde hij in geld. Hij verstrekte leningen aan die vrouwen en ze gaven hun ringen en armbanden en halssnoeren als onderpand.

“Jahez!” riep Mohammad naar mij.

Het was druk op de markt, ik hoorde hem niet goed.

“Jahez!” riep hij weer.

“Wat zeg je, Mohammad?” riep ik over de mensen heen.

“Die vrouw”, riep hij terwijl hij naar de joodse handelaar wees.

Ik keek, maar ik zag niets bijzonders.

“Oom Taleb”, riep Mohammad vervolgens naar zijn oom, die enkele stalletjes verder met een paar kooplui stond te praten.

“Wat is er?” riep zijn oom.

Mohammad wees weer naar de joodse handelaar. Ook zijn oom zag echter niets bijzonders.

“Kasem!” riep Mohammad nu naar een koopman verderop.

Ik kwam ondertussen toch maar achter mijn kraam vandaan om te kijken wat er aan de hand was. Ik zag hoe een vrouw de hand van de joodse handelaar vasthield en smeekte: “Om je profeet Mozes. Geef me mijn ring terug.”

Maar de man wilde er niets van weten, want de vrouw had de rente van haar lening niet op tijd terugbetaald.

Opeens waren ook Taleb en Kasem ter plekke. Gedrieën stonden we bij de joodse handelaar en hij kon niets anders doen dan de gouden ring aan de vrouw teruggeven. Dat was te danken aan de oplettendheid van Mohammad.’

‘Jahez, herinner je je nog iets over hem uit die tijd?’ vroeg ik.

‘Op de markt zetten de dichters een krukje neer,’ vertelde Jahez, ‘ze gingen erop staan en droegen dan hun gedichten voor. Mensen maakten een cirkel om de dichter heen. Als ze een gedicht mooi vonden, gooiden ze muntjes. De woestijndichters waren favoriet. Ze namen zand, paarden, de maan, het zwaard, slangen, vuur, wijn en oogverblindende, wilde woestijnvrouwen in hun gedichten op. Het mooiste gedicht van het jaar werd op een perkament geschreven en aan de linkerwand van de Kaabé gehangen.

Mohammad was verrukt van die dichters. Poëzie fascineerde hem.’

Wat Jahez zei klopte met het volgende verhaal dat ik over Mohammad als jongeman hoorde van Ibrahim bin Zaheri, de huidverkoper. Deze Ibrahim had het op zijn beurt van zijn vader gehoord. Hij zei ongeveer het volgende: ‘De woestijndichter Aboe Rahman zei zijn nieuwe gedicht op. O, wat een gedicht! Iedereen bewonderde hem, iedereen gooide muntjes. Mohammad trok in vervoering zijn nieuwe jas van kamelenhuid uit en gooide hem naar de dichter, als beloning voor zijn gedicht.’