Reggie Nadelson

Londengrad

Vertaald uit het Engels door Ton Heuvelmans

Uitgeverij De Geus

Breda 2013

Oorspronkelijke titel Londongrad, verschenen bij

Atlantic Books Ltd., Londen

Oorspronkelijke tekst © Reggie Nadelson, 2009

Nederlandse vertaling © Ton Heuvelmans en De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp en -illustratie Head Design

isbn 978 90 445 1951 8

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Hoofdstuk een

Van achter de bar van zijn club in de West Village keek Tolya Sverdloff me aan.

‘Artie, goeiemorgen, hoe gaat het, wil je iets drinken, of anders een kop goede koffie, ik wil even met je praten, ik heb hulp nodig, misschien kun jij me helpen?’ Dit alles kwam razendsnel uit zijn mond, in één lange zin, alsof hij er niet genoeg aangename dingen in zou kunnen proppen als hij halverwege ademhaalde.

In de brede stralen ochtendlicht die door twee grote ramen naar binnen vielen, leek hij op een heilige in een gebrandschilderd raam, maar een erg wereldse heilige, met een glas rode wijn in de ene hand, een havanna in de andere en een uitdrukking van intens genot op zijn gezicht. Hij stak zijn neus in het glas, draaide het rond, rook nog eens, nam een slok en zag dat ik het tafereel gadesloeg.

‘Man, dit is het helemaal’, zei hij. ‘Dit is alles, dit geeft zin aan het leven. Hier, proef eens’, vervolgde Tolya en hij schonk wat wijn in een tweede glas, ‘een fantastische Ducru. Ik zal je een fles meegeven’, zei hij. ‘Als beloning.’

Ik nam plaats op een van de met leer beklede barkrukken. ‘Hoezo?’

‘Omdat je al zo vroeg gekomen bent, nadat ik je had gebeld’, zei Tolya, die opnieuw van de wijn proefde en glimlachte, zodat er kuiltjes in zijn gezicht ontstonden waar een kind zijn vuistjes in had kunnen steken. Hij veegde het dikke, zwarte haar van zijn voorhoofd en rolde vergenoegd met zijn ogen vanwege de wijn, die grote, uitbundige, grootmoedige kerel. Wijn en eten waren zijn redding, zei hij altijd.

‘En waarom moest ik godverdomme op dit onzalige uur komen opdraven, en dan ook nog op de eerste dag van mijn vakantie?’ zei ik. ‘Doe me die koffie maar.’

Hij stak een hand op. Er klonk opera uit de luidsprekers. ‘Maria Callas’, zei Tolya. ‘La Traviata. Mijn god, er is nooit zo’n Violetta als zij geweest.’

Terwijl hij luisterde, keek ik naar de ingelijste Sovjetaffiches aan de muur, waaronder een originele Rodtsjenko voor Pantserkruiser Potemkin, en ik vroeg me af hoe hij daar nu weer aan gekomen was.

‘Koffie?’

‘Probeer deze wijn eens’, zei hij. ‘Weet je, Artie, je moet toch echt bij mij in de zaak komen. We zouden zo veel lol hebben samen, jij zou deze tent kunnen runnen, of we zouden er nog een kunnen openen voor jou, je zou wat geld kunnen verdienen. Hoe dan ook, je bent te oud om nog steeds politie en boefje te spelen.’

‘Ik ben rechercheur bij de politie van New York City, en dat is geen spelletje’, zei ik. ‘Heb je iemand leren kennen? Je klinkt alsof je verliefd bent.’

‘Doe niet zo hoogdravend’, zei Tolya, en we barstten allebei in lachen uit.

‘Ja, ik weet het.’

‘Ben je met een zaak bezig, Artemy?’ Hij gebruikte mijn Russische naam.

Net als ik was Tolya Sverdloff opgegroeid in Moskou. Ik was vertrokken op mijn zestiende, verhuisde naar New York, verbrandde al mijn schepen achter me en probeerde mijn verleden zo snel mogelijk te vergeten. Hij had een appartement in Moskou en ook een in Engeland. Tolya was tegenwoordig een nomade: Londen, New York, Moskou. Hij had in elk van die drie steden clubs geopend.

‘Sinds gisteren heb ik officieel vakantie’, zei ik. ‘Fantastisch, tien dagen lang geen werk: geen moordzaken, geen rare Russen voor wie ik moet tolken.’ Ik rekte me geeuwend uit en nam nog een slok wijn. Het was nog niet eens negen uur ’s ochtends. Wat maakte het uit, dacht ik. De wijn was inderdaad heerlijk.

Tolya hief het glas. ‘Volgende week ben ik jarig’, zei hij.

‘Gefeliciteerd.’

‘Kom je op mijn feestje?’

‘Natuurlijk. Waar is het?’

‘In Londen’, zei hij.

‘Je weet dat ik daar ooit een zaak heb gehad. Daar heb ik een vieze smaak aan overgehouden.’

‘Je vergist je. Is fantastische stad, Artemy.’

Ik nam nog een slok wijn.

‘Beste stad, héél erg beschaafd.’

Als hij het tegenwoordig over Londen had, vertelde hij me steeds wat een prachtige stad het was. Maar hij beschreef het als een toerist: de parken, de theaters, de bezienswaardigheden. Ik wist dat hij er, behalve zijn club, ook andere zaken deed. Daar vertelde hij me niet over, en ik vroeg er niet naar.

Hij zette zijn glas neer. ‘Mijn god, Artyom, die geur van de medoc ’s morgens vroeg’, zei Tolya, terwijl hij van Engels overschakelde op Russisch.

De kwaliteit van Tolya’s Engels werd bepaald door de omstandigheden. Als gevolg van zijn opleiding op Moskouse talenscholen sprak hij schitterend Engels met een Brits accent. Als hij dronken was, of verkeerde in wat hij soms zijn ‘feeststemming’ noemde, sprak hij een geheel eigen taal, een mengelmoes van Russisch en Engels, beschaafd en volks, het soort taaltje waarvan hij dacht dat onbeschaafde mensen het spraken: de gangsters, de Russische nouveau riche. Hij zat me voortdurend te stangen. Zo nu en dan zei hij dat hij best wist dat ik alle Ruski’s boeven en holenmensen vond. ‘Jij denkt dat, Artemy’, zei hij dan.

Maar als hij zich zorgen maakte, klonk zijn Russisch zo zuiver en zacht dat hij mijn ziel ermee streelde. Zoals zijn vader sprak toen die nog leefde, zei Tolya ooit. Zijn vader had een opleiding gevolgd voor acteur. En voor zanger. Paul Robeson gaf zijn vader een compliment toen die nog studeerde. Die had pas een stem, mijn vader, zei Tolya.

‘Je vroeg of ik iets voor je wilde doen.’

‘Ja, even een paar boeken bezorgen bij een oude dame in Brooklyn, oké?’ Tolya zette een boodschappentas op de bar. ‘Wil je dat doen? Ja, ja, ja?’

Hij wist allang dat ik zou doen wat hij van me vroeg, zonder het te vragen. Dat was zijn definitie van vriendschap. Hij geloofde alleen in de Russische versie van vriendschap, niet zoals Amerikanen, zei hij, die noemen iedereen vriend. ‘Mijn beste vriend, zeggen ze dan’, lachte hij spottend.

‘Ik had zelf wel willen gaan,’ zei Tolya, ‘maar er zijn gisteravond twee mensen niet komen opdagen. Dat irriteert me een beetje, want ik behandel mijn personeel heel goed. Ik geef hun salaris, maar ook de fooien, in tegenstelling tot veel andere clubs en restaurants.’

Een van de dingen waaraan Tolya zich ergerde was het feit dat horecapersoneel in de City het minimumloon betaald kreeg en dat moest aanvullen met fooien. ‘Ik vind dat een afschuwelijk systeem’, zei hij. ‘In Spanje gaat het veel beschaafder, daar worden de obers normaal betaald.’ Ik zag dat hij zijn stokpaardje ging berijden.

‘Goed’, zei ik en ik voelde de wijn als een vloeibaar genot door mijn aderen stromen. ‘Jij bent natuurlijk de beste baas van de hele stad, Tolya.’

‘Lach me niet uit, Artyom’, zei hij. ‘Ik ben een hele goede socialist in een kapitalistische vermomming.’

Tolya had zijn club Pravda2 genoemd, omdat er al een café was dat Pravda heette, dat de eigenaar – volgens Tolya een erg aardige maar koppige Engelsman – geweigerd had aan hem te verkopen. Club die Pravda heet moet eigendom van Rus zijn, zei Tolya. Engelsman verkoopt mij zijn club niet, dus ik open er zelf een.

Pravda2, Artie, snap je? Vind je dat geen leuke woordspeling, Artie? Snap je hem? Ja, ik snap hem, Tol, zei ik dan, ‘Ook de waarheid’, in vino veritas, blabla, jij bent de bron van alle waarheid, jij in de wijn, ik snap hem.

Aanvankelijk wilde hij van P2, zoals hij het noemde, een champagnebar maken voor zijn vrienden, om hen te entertainen, en er zou alleen maar Krug worden geschonken. Hij serveerde een paar gerechten en kwam in contact met een leverancier die uitstekende kaviaar kon leveren en een cateraar, een knappe meid, die eersteklas foie gras had, vertelde hij.

Tot zijn verbazing werd de club een succes. Hij was in de wolken. Hij gaf toe aan zijn eigen verlangen naar rode wijn, ‘de grote rode wijnen’, zoals hij ze noemde, en alleen maar Franse, van dat spul dat klauwen met geld kost. En cognac. En een paar wodka’s.

Ik was geen wijndrinker. Mensen die dat wel waren, vond ik stomvervelend met hun gelul, maar soms nodigde Sverdloff me ’s middags uit, als de wijnhandelaren langskwamen, en dan zaten we urenlang wijn te proeven. Sommige wijnen waren echt fantastisch. Net als het spul dat ik die ochtend als ontbijt nuttigde.

Zoals Tolya me onlangs op een avond had verteld, beschouwde hij zichzelf als een impresario van de nacht. Ik zei dat hij gewoon caféhouder was.

Hij praatte graag over wijn, en helemaal over de wodka die hij speciaal liet maken in Siberië en die hij bewaarde in een bevroren zilveren karaf. Vorig jaar januari was hij in Mali op bezoek bij zijn zilversmid, een Toeareg. Hij bleef een maand, werd verliefd op de muziek.

Sverdloff genoot van het bezit van dat zeldzame stuk zilverwerk, van de dure wijn, beschouwde zichzelf graag als een kenner. Het zijn maar aardappelen, hoor, zei ik. Aardappelen. Wodka is niet meer dan een mandvol gegiste piepers, zei ik.

‘Wil je die boeken voor me wegbrengen?’ vroeg Tolya.

‘Geef het adres maar.’ Ik dronk mijn glas leeg.

‘Ze zijn voor Olga Dimitriovna, weet je nog, je hebt haar al eens eerder boeken gebracht, die oudere dame in Starrett City? Ze mag je graag, ze zegt altijd: Doe de groeten aan je vriend. Ik heb ze speciaal besteld bij onze gemeenschappelijke vriend, Dubi, in Brighton Beach, heel goede uitgaven, Russische romans, een hele set Toergenjev’, vervolgde hij. Hij pakte zijn massief gouden Dunhillaansteker van een half pond op, waarop een sigaar was gegraveerd met een robijn als brandende punt, en stak zijn havanna opnieuw aan.

‘Natuurlijk.’

‘Dank je wel, Artie. Heel hartelijk bedankt. Het zijn maar een paar boeken en wat wijn, maar het is zo belangrijk voor die vrouw, weet je.’ Hij stak zijn hand in een zak van zijn handgemaakte, zwarte jeans en haalde er een stapel bankbiljetten uit die met een diamanten clip bijeen werden gehouden. ‘Hier, stop dit maar in een van die boeken. Ze weigert geld, maar ik weet dat ze het nodig heeft.’

Ik nam het geld aan.

‘Als ik kon, was ik zelf wel gegaan’, zei hij.

‘Ja, ja, en hoe dacht je Brooklyn te kunnen vinden?’ Ik pakte de fles en schonk nog wat wijn in mijn glas.

‘Wil je dan nu gaan, ik bedoel, waar wacht je nog op, MooDllo?’ zei hij. Het was zijn vriendelijke scheldwoord, dat niet te vertalen is in het Engels, maar dat afgeleid is van ‘modal’, wat oorspronkelijk ‘gecastreerde ram’ betekende, maar later verwees naar een ongelooflijk dom iemand. ‘Een boerenlul’ was misschien de juiste omschrijving, maar in het Russisch klonk het veel vriendelijker, veel smeriger. Hij keek op zijn horloge.

‘Vanwaar die haast?’

Met mijn ellebogen op de bar leunend begon ik langzaam maar zeker in een vakantiestemming te komen, en ik dacht aan de dingen die ik zou gaan doen: uitslapen, muziek luisteren, vissen bij Montauk, misschien op de fiets over de George Washington Bridge, paar keer naar de film, een honkbalwedstrijd, uit eten met een paar vrienden, misschien eten met Valentina, hoewel ik daarover niets tegen Tolya zei. Hij was dol op zijn dochter, en ik ook. Als Tolya wist hoe dol ik op haar was, zou hij mij de benen breken. Ze was zijn dochter, ik was twee keer zo oud als zij.

‘Mag ik nog wat van die wijn?’ vroeg ik.

‘Ga nu maar.’

‘Ik hoor je. Ik ga heus wel.’

‘Kom je vanavond nog langs?’ vroeg Tolya.

‘Natuurlijk.

‘Mooi.’

Ik was al buiten, toen ik Tolya achter me hoorde.

‘Artemy?’ Hij stond op het trottoir voor Pravda2 en hield zijn gezicht omhooggericht, naar de warme zon. Hij zwaaide naar een leverancier, lachte naar een paar kids op skateboards. Hij was de heerser over zijn eigen koninkrijkje, hij was de eigenaar, het was zijn territorium. Ik was jaloers op hem.

‘Wat is er?’

Hij aarzelde.

‘Ken jij iemand die Roy Pettus heet?’

‘Ja. Was vroeger bij de fbi, zat op het kantoor in New York. Ik kende hem vaag, via een zaak waar ik mee bezig was, zeker tien jaar geleden, rond de tijd dat wij elkaar leerden kennen, jij en ik.’

‘Dat herinner ik me niet meer’, zei Tolya. ‘Hoe dan ook, hij was hier en vroeg naar jou.’

‘Wanneer?’

‘Gisteravond, nadat je vertrokken was.’

‘Pettus? Wat moest-ie?’

Tolya haalde zijn schouders op. ‘Hij kwam binnen, gekleed in een pak, bestelde een glas wijn, nam er geen slok van, zag eruit als iemand die het verschil niet proeft tussen een Pauillac en een cola. Knoopte een praatje met me aan. Toen vroeg hij naar jou.’

‘Wat wilde hij weten?’

‘Hoe het met je ging, of je nog steeds met Russen werkte’, zei Tolya. ‘Hoe goed je was met de taal. Hij vroeg het niet rechtstreeks, maar draaide er steeds omheen. Zei dat we elkaar hadden ontmoet op je bruiloft, wist ook dat je gescheiden bent. Deed alsof hij over koetjes en kalfjes praatte, wat moet een kerel in zo’n pak godverdomme in mijn club? Ik had de indruk dat hij daarom langskwam, om te vragen naar jou.’

‘Waarom heeft hij me niet gewoon gebeld?’

‘Weet ik veel. Misschien is het gewoon een ouwe spion die het niet kan laten, hoe heet dat, de kneepjes van het vak?’ zei Tolya lachend; hij maakte rare geluiden en bleef lachen. ‘Maar zoals mijn dochter altijd zegt: nou én?’

‘Ja, precies. Het laatste wat ik over Roy Pettus heb gehoord, is dat hij met pensioen is en weer in Wyoming woont.’

Ik liep naar mijn auto, die langs de stoeprand stond geparkeerd. Ik had hem laten wassen voor de vakantie en hij zag er schitterend uit: knalrood en glanzend, mijn antieke Cadillac convertible. Ik stapte in, schoof de cd van Erroll Garner in de speler en draaide de contactsleutel om.

‘Denk er nog eens over na of je niet met mij in zaken wilt, oké?’ riep Tolya.

Ik luisterde al naar de opgewekte muziek van Concert by the Sea, maar ik hoorde nog wat Tolya zei. Ongeveer één keer per maand vroeg hij me dat, en ik dacht steeds vaker: waarom neem ik Sverdloffs aanbod niet aan? Waarom doe ik niet mee, een reisje naar Londen, de mogelijkheid van een nieuw leven, niet langer idioten opsporen die andere mensen vermoorden? Misschien was de tijd nu aangebroken.

‘Verdwaal niet in Brooklyn’, riep Tolya grijnzend en hij zwaaide me na.

Hoofdstuk twee

Als ik van Tolya rechtstreeks naar Brooklyn was gereden, als ik niet langs mijn huis was gegaan om mijn zwembroek op te halen en Valentina te bellen, dan had ik al het gedonder misschien kunnen vermijden, misschien ook het zwaaiende en krijsende kind, met haar opengesperde mond waar het gegil uit kwam.

Ik zag haar pas toen ze de rijweg op schoot, en het scheelde weinig of ik had haar doodgereden. Het zweet stroomde van mijn gezicht, over mijn rug. De tas naast me viel op de bodem en de boeken tuimelden eruit, de boeken die ik voor Tolya moest bezorgen bij die oude dame.

Ik trapte op de rem. Ik liet mijn auto midden op straat staan en stapte uit. Er was niet veel verkeer in deze troosteloze uithoek van de stad, maar een paar auto’s begonnen te toeteren, ik schreeuwde iets, tilde het gillende kind op en zette haar op de stoeprand. Het was een warme, droge dag, de wind kwam in vlagen vanaf het water bijna een kilometer verderop. Stof en proppen krantenpapier kwamen door de vrijwel verlaten straat aangewaaid. Het was een vrije dag. 4 juli.

Daar op het beschadigde trottoir aan de rand van Brooklyn, waar Queens begint, sloeg ik een arm om het meisje met het gore, roze T-shirt aan en probeerde haar aan het praten te krijgen.

Na een poosje kalmeerde ze een beetje, ze begon te praten met een zacht stemmetje en ik realiseerde me dat het kind Russisch was. Ik vroeg hoe ze heette. Dina, mompelde ze. Ze trok aan mijn kleren en ik volgde haar naar de overkant van de straat, waar aan weerszijden bouwvallige huizen stonden, waarvan hier en daar ruiten waren ingegooid en weer dichtgemaakt met triplex en plastic. In een van de tuintjes stond het skelet van een oude Mercedes die was overwoekerd door onkruid. Overal lag afval. Een desolate plek, ruim dertig kilometer van Manhattan.

Dina dook onder een paar ruige struiken door. We stonden voor het hek van een oude speeltuin die omgeven was door een afrastering van gaas. Er hing een hangslot aan het hek. Een deel van het gaas ontbrak en Dina kroop er op haar buik onderdoor. Ik volgde haar een woestenij in vol welig tierend gras en onkruid, gebruikte naalden, lege flessen. Er hing een drukkende, doodse stilte, afgezien van iets wat knarste, een zacht, rauw geluid dat ik niet kon thuisbrengen.

Het klimrek was kapot. De zandbak was leeg, geen zand om in te spelen. Dina was nu ook stil. Ze was opgehouden met babbelen, zei geen woord meer. Toen hief ze een magere arm op en wees, ik volgde haar blik en zag het: een gestalte op een schommel. Daar kwam het geluid vandaan, het rauwe knarsen, de metalen kettingen van de schommel die langs de palen schuurden.

De gestalte – waarschijnlijk een vrouw – was gewikkeld in zilverkleurige duct tape die vaag glom in het ochtendlicht, ze zat op de schommel, de armen met een touw aan de kettingen vastgebonden, en door de stevige wind bewoog ze heen en weer. Maar misschien was het ook haar eigen gewicht dat haar naar voor en naar achter bewoog, op de schommel in die verlaten speeltuin in Brooklyn.

‘Wanneer heb je dit ontdekt?’ vroeg ik in het Russisch, zo zacht mogelijk, hoewel er niemand in de buurt was.

‘Is ze dood? Is ze dood?’ zei Dina. Plotseling draaide ze zich om en rende de speeltuin uit, met gebogen hoofd, zo snel dat ik haar niet kon bijhouden, een vage schim van magere armen en benen en een roze T-shirt.

Ik rapporteerde de vondst en liep terug naar de schommel.

Ik greep het lichaam vast en bracht het tot stilstand. Ze was zwaar. Het leek of ze tegen me aan leunde. Ik verloor mijn evenwicht, struikelde en viel op mijn knieën. Ik sneed me aan een glasscherf en mijn enkel bloedde.

Door de aanraking met de vettige tape, klam door de luchtvochtigheid, moest ik kokhalzen. Ik voelde dat er vlees onder de tape zat, dat dit een vrouw was geweest.

Ik ben al lang bij de politie, meer dan twintig jaar, maar dit was zo onwerkelijk dat ik een ogenblik lang dacht dat ik hallucineerde. Ik wist niet wat ik moest doen, zeker niet toen het leek alsof het lichaam dat tegen me aan leunde uit zichzelf in- en uitademde.

Leefde ze nog?

Boven me hoorde ik het geluid van een vliegtuig; het doorsneed de blauwe lucht boven de City, kwam laag in vanaf de Jamaica Wetlands op weg naar Kennedy Airport.

Ik wilde weten wat er onder de tape zat.

Ik hield met één arm het lichaam stil en trok een deel van de tape los van het gezicht. De tape raspte tegen de huid en was slordig aangebracht. Hij liet gemakkelijk los. Ik raakte de huid bij de neus lichtjes aan, zag een van haar ogen en dacht dat het trilde, alsof het plotseling open zou gaan.

Ze was dood. Ik ben nooit een expert geweest op het gebied van de fysieke dood, maar voorzover ik het kon beoordelen zat ze al een hele tijd op die schommel.

Was ze eerst ingetapet? Of was ze toen al dood?

Ik wilde weg, meteen, aan mijn vakantie beginnen, maar ik moest wachten tot er hulp kwam opdagen. Ik wilde niet dat er nog een kind als Dina hier zou belanden en dit tafereel zou zien.

Ik luisterde of ik sirenes hoorde. Wilde dat ik een sigaret had. Het enige wat ik kon doen in de brandende zon was wachten.

Omdat ik niet wist wat ik anders moest, ging ik op de schommel naast haar zitten. Samen, de dode vrouw en ik, schommelden we heen en weer, van voor naar achter, als kinderen in de vroege morgen, zonder dat iemand hen ziet.

Achter me klonk het geluid van sirenes, van stemmen en voetstappen. Ik kwam van de schommel af, draaide me om en zag ze aankomen, een legertje dat de speeltuin in stormde.

Iemand had het hek verwijderd zodat het ambulancepersoneel erdoor kon. Geüniformeerde politie, rechercheurs, mensen van het forensisch lab, een hele stoet. Het leek wel een stammenceremonie, de in zilverkleurige tape verpakte vrouw lag nu op de grond, alle anderen bewogen om haar heen als in een rituele dans.

Ik ontdekte Bobo Leven, een jonge rechercheur van Russische komaf. Ik ging naar hem toe, vertelde hem wat ik wist en wilde de speeltuin verlaten. Bobo probeerde me te volgen. Ik zei dat het mijn zaak niet was, dat ik toevallig in de buurt was, maar nu weer wegging. Hij wilde dat ik hem hielp, maar ik zei dat het me speet, dat ik weg moest, dat ik vakantie had.

‘Succes met de zaak’, zei ik ten slotte en ik scheurde me los van Bobo Leven. Ik maakte dat ik wegkwam terwijl een paar fotografen van het forensisch lab langs mij liepen om nog meer foto’s te maken van het lichaam, als de paparazzi van de dood.

Hoofdstuk drie

Aan de muur van Olga Dimitriovna’s huis hingen drie foto’s, zwart-witportretten van kinderen die recht in de camera keken, en ze zag dat ik er meteen naar keek toen ik haar flat betrad.

‘Ja, je denkt zeker dat die gemaakt zijn door Valentina Sverdloff, hè?’

Ik knikte.

‘Kom binnen, Artemy Maximovitsj’, zei ze, een tanige vrouw van rond de tachtig, scherp getekend als een vogel en met een grappig gezicht, die dol was op lezen, vooral romans. Ik zette de tas die Tolya me had gegeven op een tafel; ze nam er een boek uit en bewonderde het.

‘En, thee? Koffie? Een boterham erbij? Heb je trek, Artemy Maximovitsj?’ Ze liep haar keukentje in om wat te eten te maken.

Ik stak mijn hoofd om de keukendeur en zei dat ik graag een boterham bij mijn koffie had. Ik had niet echt trek, maar ik wist dat ze een eenzame oude vrouw was die graag wilde dat ik een poosje bleef kletsen. Van de foto’s herinnerde ik me niets.

‘Valentina heeft ze me gegeven, een maand geleden ongeveer.’

‘Kent u Val?’

‘Natuurlijk. Ze kwam een tijdlang bij mij voor Russische les. Maar de laatste tijd niet meer. De foto’s zijn van kinderen in haar weeshuis in Moskou.’

‘Wat voor weeshuis?’

‘Waar ze geld aan geeft’, zei Olga. ‘Misschien is het wel geen weeshuis, maar een opvanghuis voor meisjes. Ga toch zitten’, zei ze.

De flat was klein, het meubilair oud. Olga had verteld dat ze nog steeds Russische les gaf, maar ze verdiende er niet veel mee. Op de radio klonk een pianosonate van Beethoven.

Vanuit het raam hier op de zestiende verdieping kon ik bijna de speeltuin zien waar ik net vandaan kwam. Aan de andere kant zag ik de negentien bakstenen gebouwen van het Boulevard Public Housingproject. Ik zag ook de hoge Linden Houses, tienduizenden mensen opeengepakt in tientallen torens en onder hen de wirwar van platteland en stedelijke gebieden, bagelwinkels, kerkjes, kleine, lage synagogen, supermarkten, Chinese restaurants met kogelvrije ramen, geïmproviseerde moskeeën, Indiase afhaaltenten. En dan het water, de Jamaica Wetlands, het labyrint van woeste eilandjes waar watervogels zich verzamelen en het smerige strandje waar zeemeeuwen tussen de rotzooi hun ontbijt bijeen proberen te scharrelen.

Ik ben dol op water. Ik ging vaak mee met de boten vanaf Sheepshead Bay om te vissen op gestreepte zeebaars en zeeforel. Een paar kilometer verderop is een geheime plek waar ik soms heen ga, een leuke uitspanning aan de rand van een natuurgebied, waar meer mensen van politie en brandweer komen, voornamelijk Ieren; je drinkt een paar glazen bier of Guinness, er staat altijd een windje en het ruikt er ongelooflijk heerlijk.

Mijn telefoon ging, maar ik zette hem af, ging met Olga Dimitriovna aan tafel zitten, at mijn brood met gebakken ei en kletste wat met haar in het Russisch. Ze vertelde dat er al drie keer een overval was geweest in haar flatgebouw. Ik zei dat ze ’s avonds altijd haar deur moest afsluiten en de ketting erop laten, en ik gaf haar mijn 06-nummer.

‘Anatoly Anatoljevitsj Sverdloff is een goed mens’, zei ze. ‘Hij geeft aan iedereen. Wil je hem van me bedanken?’ Olga zette haar metalen brilletje op haar voorhoofd, bedankte me opnieuw en bood me een glas cognac aan. Ik sloeg haar aanbod af.

‘Kom alsjeblieft eens terug, Artemy’, zei ze. ‘En zeg tegen Valentina dat ze weer eens langskomt.’ Ze kuste me op de wang, papieren lippen tegen mijn huid, en gaf me een doosje chocolaatjes dat ze zorgvuldig had ingepakt in fraai, goudkleurig papier met een rood lint eromheen. ‘Voor meneer Sverdloff, die me de boeken heeft gestuurd. Wil je dit aan hem geven?’

‘Ja, natuurlijk’, zei ik.

‘Wil je alsjeblieft tegen Valentina zeggen dat ik haar mis?’

‘Kan ik verder nog iets voor u doen?’

Ze schudde het hoofd. ‘Maar misschien bel ik je wel om hulp voor enkele buren van me. Die zijn bang.’

‘Voor de overvallen?’

‘Voor alles: criminaliteit, zwarten, de nieuwe Russen, voor alles wat anders is, voor de angst dat ze weer moeten verhuizen, of Amerika uit moeten. De meesten zijn legaal, maar ze zijn evengoed bang. Ze doen de gordijnen dicht en bidden tot God’, vervolgde ze. ‘Maar God luistert niet. En dus moeten sommigen van ons vechten. We vechten tegen de huurbazen. En vechten kunnen we nog steeds. Tot ziens, Artemy.’

Ik liep over de gang op Dimitriovna’s verdieping en hoorde klassieke muziek van achter de deuren. Deuren gingen op een kier open, meestal oude mensen die wilden zien wie er langsliep, en als het veilig was en ze andere huurders ook naar buiten zagen kijken, groetten ze elkaar in het Russisch en maakten afspraakjes om te kaarten en thee te drinken. Een oudere man hield zijn deur zo lang open dat hij me van top tot teen kon opnemen.

‘Wie ben jij?’ vroeg hij in het Engels, maar met een zwaar accent. ‘Wat moet je hier?’ Hij was boos, hij dacht blijkbaar dat ik een soort indringer was, iemand die hier niets te zoeken had. Misschien dacht hij wel dat ik een projectontwikkelaar was.

Tientallen jaren geleden waren deze hoge torens gebouwd om de immigranten te huisvesten, veertig dollar per kamer kostten ze toen. In de jaren tachtig waren ze bijna gesloopt door bendes en gewapend geweld, en de mensen vergrendelden hun deuren en kwamen zelden buiten.

Nu die enge crackdealers vertrokken waren, werd hun woongenot opnieuw bedreigd, nu door Trump of een andere rücksichtslose projectontwikkelaar: opkopen, huur omhoog, huurders eruit, koopflats inrichten. Het zag ernaar uit dat in het najaar de deal beklonken zou zijn.

Maar Olga Dimitriovna en haar vrienden waren niet van plan zich zonder slag of stoot over te geven, nadat ze op de vijftiende verdieping een nieuw leven, een soort dorp hadden gesticht, de oudjes hielpen de nieuwkomers, ze liepen de deur plat bij elkaar, op mooie dagen zaten ze op groene en gele tuinstoeltjes gezellig buiten op het trottoir, of ze maakten samen uitstapjes naar Brighton Beach, waar ze bij bijzondere gelegenheden gingen winkelen of uit eten gingen, of een keer per jaar naar 92nd Street Y in Manhattan om naar de muziek te luisteren.

Ze zouden zich verzetten. Ze zouden zich organiseren. Als het moest, zouden ze ook vechten. Ze hadden al het andere ook overleefd. Stalin. Hitler. De komst naar Amerika.

Maar zelfs hier, duizenden kilometers verwijderd van Moskou, waren de mensen paranoïde. Rusland was radioactief, in diverse opzichten, en nu dreigde Poetin met zijn kernwapens, en de mensen dachten stilletjes: gaat Amerika door de knieën voor die lui? Zullen ze de stroom Russische immigranten een halt toeroepen? Luisteren ze naar Lou Dobbs, die lul die elke avond op cnn tekeergaat tegen de immigranten? Zelfs Russen met een Amerikaans paspoort denken: moet ik weer gaan verhuizen? En waar moet ik dan heen?

Vlak bij de lift zette ik mijn telefoon weer aan.

‘Met wie spreek ik?’ zei ik, maar er was geen bereik.

Ik ramde op de liftdeur. Waar bleef die lift?

Er verschenen weer een paar huurders in de hal, ze bleven kijken totdat de lift kwam en ik verdwenen was. Ze waren behept met een sterke achterdocht, zelfs haat jegens alles wat politie was. Op de een of andere manier wisten ze dat ik van de politie was, of anders hadden ze een sterk vermoeden. Ik realiseerde me dat ik het chique doosje chocolaatjes nog bij me had, en door de hitte kon ik ze ruiken. Ik stapte in de lift, voelde de blikken in mijn rug. Ik maakte het doosje open. Ik at een chocolaatje. Er zat een noot in.

Hoofdstuk vier

Ik had nog steeds de chocolaatjes in mijn hand toen ik het gebouw verliet, en toen ik naar mijn auto liep, zag ik het kind weer, dat Russische meisje, Dina.

‘Hé!’

Ik rende achter haar aan. Misschien vergiste ik me. Misschien kwam het door het felle zonlicht in mijn ogen. Ik rende net zo lang tot mijn longen pijn deden. Ik haalde haar in bij een afrastering van gaas waarachter een zaak met waterplanten lag en een smerig stukje strand.

Toen ze me zag, bleef ze staan. Ze was niet voor me op de vlucht geslagen.

‘Waarom rende je weg?’

‘Ik was op zoek naar iemand’, zei ze in het Russisch.

‘Wie dan?’

‘Niemand.’

We stonden voor een vervallen huurkazerne. Er waren gele tegeltjes van de gevel gevallen, als schilfers van een half genezen wond.

‘Woon je hier?’

Ze haalde haar schouders op.

‘Wil je me iets vertellen?’

‘Ja.’

Ik keek haar aan. ‘Heb je honger?’

Ze knikte en ik nam haar mee naar een kruidenier aan de overkant van de straat en trakteerde haar op cola, een broodje ham en een zakje Frito’s, en keek toe terwijl ze alles achter elkaar naar binnen werkte. En al die tijd staarde ze naar het doosje chocolaatjes. Ik gaf het aan haar. Ze propte de chocolade in haar mond.

‘Waar woon je? Wil je me dat wijzen?’

‘Ik heb iets’, zei Dina en ze liet haar dichtgeknepen vuist zien.

‘Laat eens zien.’

Ze deed haar hand open; daarin lag een dun, zilveren kettinkje met een gelukshangertje eraan, het kwade oog van witte en lichtblauwe keramiek.

‘Hoe kom je daaraan?’

‘Uit de speeltuin’, zei ze.

Ik wachtte.

‘Krijg ik er geld voor?’ Ze keek op, met ogen als van een klein, wanhopig diertje.

‘Waarom?’

‘Ik heb het uit de speeltuin. Vlak bij de schommel.’

‘Heb je het van haar afgepakt?’

‘Nee. Opgeraapt.’

‘Hoeveel?’

‘Honderd dollar.’

‘Ben je gek’, zei ik in het Russisch. ‘Geen sprake van.’

‘Vijftig dan.’ Ze was erg klein en bang en een gemakkelijk doelwit. En ze had honger. Het hangertje was nog geen vijf dollar waard.

‘Ik geef je er vijfentwintig voor’, zei ik, en ze begon te stralen alsof iemand een schakelaar had omgezet.

Ik gaf haar wat papiergeld terwijl ik een vriendin belde, een politieagente die ik kende en die me zou komen helpen om dat kind op een veilige plek te krijgen.

‘Ik wil naar huis’, zei ze.

Ik probeerde haar zo lang mogelijk op te houden, maar zodra ze merkte dat ik niet meer aandrong – ik kon haar niet in de boeien slaan of zo – maakte ze zich van me los, net als eerder, ze maakte zich uit de voeten, zette het op een rennen en verdween tussen de vervallen gebouwen.

‘Artie?’ Het was Bobo Leven, de rechercheur die opnam toen ik de zaak van de speeltuin meldde. Hij stond tegen het klimrek geleund te roken. Ik keek naar de schommels. Het lichaam was weggehaald.

‘Ja, hallo, Bobo.’

‘Heb je mijn bericht gekregen?’

‘Ja. Maar ik heb haast, wat is er?’

‘Bedankt dat je gekomen bent.’

‘Ja, geen dank’, zei ik. Bobo wekte een gespannen indruk. ‘Het gaat je vast lukken met deze zaak, Bobo, je gaat naam maken.’

Zijn echte naam was Boris Borisovitsj Leven, maar iedereen noemde hem Bobo. Hij was achtentwintig en reteslim. Hij had Brooklyn College in drie jaar gedaan in plaats van vier, zijn mastertitel criminologie gehaald aan John Jay. Hij woonde nog bij zijn ouders in Brighton Beach. En hij kende de Russen daar beter dan wie ook in de City, inclusief mijzelf. Zijn moeder runde een kleinschalig import- en exportbedrijfje vanuit haar huis – Russisch borduurwerk, lakdoosjes, goedkoop porselein, dat soort troep – en ze reisde vaak op en neer, en dus wist ze heel goed wat zich daarginds allemaal afspeelde. Bobo had overal neven en nichten: in Los Angeles, Londen, Miami, Moskou, Tel Aviv.

Hij was één meter negentig lang en had het soort sterke, elastische spieren die je krijgt als je verantwoord aan fitmess doet, en hij was goed in basketbal. Hij had een accent, maar hij was een aardige knul met goede manieren en als ik om een gunst vroeg, was hij altijd bereid te helpen.

Ik had al een paar keer samengewerkt met Bobo. Op een keer nam ik hem mee uit met een paar van de jongens, en hij genoot van het tribale karakter ervan, het feit dat je dingen kon zeggen die je tegen niemand anders kon zeggen in een taaltje dat burgers niet begrepen. Hij wist dat er dingen waren die alleen collega’s begrepen. Ze mochten hem graag. Maar een van mijn oudste vrienden zei tegen me: ‘Hij komt aardig over en doet heel respectvol, maar ik vertrouw hem niet erg.’

Er verschenen een paar gasten in beschermende kleding, pakken van wit papier en gele rubberlaarzen, die de speelplaats doorzochten: ze namen zandmonsters, keken op hun geigertellers, fluisterden tegen elkaar van achter hun maskers, en toen Bobo hen zag, reageerde hij nerveus.

‘Wat moeten die lui hier?’

Een van de mannen deed zijn masker af en ik herkende hem van een eerdere klus. Ik herinnerde me zijn naam niet meer, hij was ouder en dikker geworden, maar zijn gezicht was nog hetzelfde. Ik ging naar hem toe en knoopte een praatje met hem aan buiten Bobo’s gehoorsafstand. Ik wilde niet dat hij me voor de voeten zou lopen. De wind deed het beschermende pak opbollen.

‘Wat is er aan de hand?’

‘Iemand dacht dat het hier radioactief zou kunnen zijn’, zei Tom Alvin (zijn naam stond op zijn badge). ‘Ze denken altijd dat alles radioactief is, man; weet je, het is een obsessie: er is een zaak, ze sturen ons erheen, en het maakt allemaal geen flikker uit, weet je. Ze zijn helemaal bezeten van het idee van zo’n vuile bom. Ze lezen te veel shit in de kranten, weet je, zoals dat gedoe met die spion in Engeland, hoe heet-ie ook weer, die Russische gast die vergiftigd is? Heb je dat gehoord? Radioactieve shit, een paar jaar geleden alweer. Man, we moeten maar hopen dat McCain gekozen wordt, dat is tenminste gewoon een oorlogsheld, godverdomme, en als we in de problemen komen, hebben we tenminste wat aan hem.’ Hij zweeg even. ‘Weet je wat ze zouden moeten doen?’

‘Nou?’

‘Ze zouden niet meer naar al die films moeten kijken die nergens op slaan, al die thrillers over die nucleaire shit, die zijn helemaal niks waard, nada, noppes. Ze kunnen het geld beter uitgeven aan het controleren van containerschepen en het bagageruim van alle vliegtuigen uit die achterlijke landen; en wat dacht je van al dat ziekenhuisafval, en die kerncentrales die niet gecontroleerd worden? Maar daar is geen geld voor, weet je, man. Het zit eraan te komen, maar dan niet op zo’n kutspeelplaatsje, of in een portie sushi, zoals bij die vent in Londen. Op een dag komt het gewoon uit de lucht vallen, boem, net als toen met het World Trade Center: boem, boem, boem!’ Hij snoof verachtelijk, gooide zijn peuk op de grond, trapte hem uit en zette zijn masker weer op. ‘Artie, is ’t niet?’

‘Ja.’

‘Doe jij deze zaak?’

‘Nee, ik was toevallig in de buurt.’

‘Heb jij niet ooit een zaak gedaan met radioactieve shit, bij Brighton Beach? Je was toch iemand op het spoor gekomen die die troep uit Rusland in zijn koffer had? Dat weet ik nog. Met van die fucking Russen, toch?’

‘Ja’, zei ik. ‘Denk je dat je hier iets hebt?’ Ik gebaarde naar de schommel.

‘Ik weet het niet. Zal ik je bellen als ik het weet?’

Ik knikte in de richting van Bobo. ‘Bel hem maar, als je wilt.’

‘Wat had die vent?’ vroeg Bobo.

‘Geef hem je nummer maar, dan belt hij je.’

‘Dus je wilt deze zaak met mij doen, Artie?’

Ik zei dat ik echt vakantie had.

‘Mag ik je bellen als ik advies nodig heb?’ Hij was beleefd, maar ik voelde me niet op mijn gemak bij die vent. Misschien wilde hij alleen maar de zaak zo goed mogelijk oplossen, maar er was iets aan hem wat ik niet kon verklaren. Ik wilde weg.

‘Misschien kunnen we anders een keer een biertje drinken, dan kan ik de zaak met je doorpraten.’

‘Natuurlijk’, zei ik en ik liep naar de straat. Bobo kwam achter me aan, hij krabbelde razendsnel iets in zijn opschrijfboekje.

Eenmaal op straat leunde ik tegen Bobo’s rode Audi tt aan, en ik vroeg me af waar hij het van deed.

‘Mooie auto’, zei ik.

‘Dank je. Wat denk jij ervan?’ zei Bobo en hij zoog de rook naar binnen zoals alleen een Rus dat kan.

‘Ik heb geen idee’, zei ik.

‘Ik ook niet. Ik bedoel, jij doet dit werk al zo lang, Artie. Wie rolt er nu godverdomme zo’n arm kind in de tape en laat haar dan stikken op zo’n godvergeten plek?’

‘Ik weet het niet, Bobo, ik weet niet wie het leuk vindt om andere mensen pijn te doen.’

‘Je vraagt je af of ze al dood was toen ze haar intapeten?’ zei Bobo.

‘Ik moet ervandoor’, zei ik. ‘Bel me maar.’

‘Iemand heeft me ooit verteld dat als jij maar dicht genoeg op een zaak zit, je er niet los van komt. Klopt dat, Artie?’

‘Die moet dan dronken zijn geweest’, zei ik. ‘Jij weet helemaal niets over mij.’