Annie Proulx

Scheepsberichten

Uit het Engels vertaald door Regina Willemse

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel The Shipping News, verschenen bij Charles Scribner’s Sons, New York, 1993

Oorspronkelijke tekst © Annie Proulx, 1993

Eerste Nederlandstalige uitgave © Regina Willemse en De Geus bv, Breda 1994

Deze editie © De Geus bv, Breda 2013

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Mischa Keijser/Hollandse Hoogte

isbn 978 90 445 1953 2

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eenentwintigste druk, 2008.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Quoyle

Quoyle: een opgeschoten touw.

‘Een Vlaamse plak is een in spiraalvorm opgeschoten touw. Je legt hem plat op dek, zodat je er zonodig overheen kunt lopen.’

HET KNOPENBOEK VAN ASHLEY

Dit is een verslag van enkele jaren uit het leven van Quoyle, geboren in Brooklyn en opgegroeid in een reeks desolate stadjes in het noorden van de staat New York.

Overdekt met galbulten, geplaagd door krampen in zijn opgeblazen darmen, zo kwam hij zijn kindertijd door. Op de universiteit camoufleerde hij kwelling met lachjes en stilzwijgen, altijd met zijn hand voor zijn kin. Struikelend door zijn eerste anderhalve decennium als volwassene leerde hij gevoelens en leven te scheiden, nergens op te rekenen. Hij was een buitensporige eter, die van schenkel en dik beboterde aardappels hield.

Zijn banen: distributeur van snoepautomaten, nachtverkoper in een drugstore, derderangs krantenjournalist. Op zijn zesendertigste, overlopend van ellende en afgewezen liefde, week Quoyle in arren moede uit naar Newfoundland, de rots die zijn voorouders had voortgebracht, die hij nooit bezocht had en nooit van plan was geweest te bezoeken.

Een waterig oord. En Quoyle was bang voor water, kon niet zwemmen. Keer op keer had de vader zijn klemmende greep verbroken en hem in zwembaden, beken, meren en branding gegooid. Quoyle kende de smaak van wier en waterpest.

Uit het onvermogen van zijn jongste zoon om op z’n hondjes te zwemmen, leidde de vader ook andere mislukkingen af, mislukkingen die zich even explosief vermenigvuldigden als kwaadaardige cellen: het onvermogen om duidelijk te spreken, het onvermogen om rechtop te zitten, het onvermogen om ’s ochtends op te staan, het onvermogen om zich goed te gedragen, het onvermogen om ambitieus en vaardig te zijn, om wat dan ook te zijn. Zijn eigen onvermogen dus.

Quoyle had een sukkelgang, was een hoofd groter dan de andere kinderen uit zijn buurt, een sul. En was zich daarvan bewust. ‘Oh, grote lummel’, zei de vader, die zelf ook niet bepaald een pygmee was. En broer Dick, het lievelingetje van de vader, deed altijd net of hij moest braken als Quoyle de kamer binnenkwam, en siste dan: ‘Spekkont, snotsmoel, lelijk varken, wrattenzwijn, stomkop, stinkbom, schijtbak, vetzak’, en stompte en schopte net zo lang tot Quoyle zich snotterend, met zijn handen boven zijn hoofd, op het linoleum liet zakken. Dit alles kwam voort uit Quoyles allergrootste onvermogen, het onvermogen om er normaal uit te zien.

Een lichaam als een groot en vochtig brood. Woog hij als zesjarige al tachtig pond, als zestienjarige ging hij gebukt onder een vracht vlees. Een hoofd als een kanteel, geen nek, rossig achterovergekamd haar. Bolle gelaatstrekken, als vingertoppen waarop gezogen is. Ogen de kleur van plastic. Monstrueuze kin, een bizarre richel, die uit de onderkant van het gezicht stak.

Op het moment van zijn verwekking was er een afwijkend gen opgevlamd, zoals een enkele vonk soms opspringt uit een opgerakeld kolenvuurtje, wat hem de kin van een reus had bezorgd. Als kind al had hij verschillende tactieken ontwikkeld om starende blikken te ontwijken: een glimlach, neergeslagen blik, de rechterhand, die omhoogschiet om de kin te bedekken.

Zijn vroegste zelfbesef was een verre gestalte: op de voorgrond stond zijn familie, in de periferie van het vergezicht stond hij. Tot zijn veertiende koesterde hij het idee dat hij aan de verkeerde familie was meegegeven, dat, ergens, zijn echte ouders, opgezadeld met het verwisselde kind van de Quoyles, naar hem smachtten. Totdat hij, rommelend in een doos met aandenkens aan allerlei uitstapjes, op foto’s van zijn vader was gestuit, die met broers en zusters aan een scheepsreling stond. Een meisje, dat op enige afstand van de anderen stond, keek naar de zee, de ogen tot spleetjes geknepen, alsof ze de duizend kilometer zuidelijker gelegen plaats van bestemming al kon zien. In hun haren, hun benen en hun armen herkende Quoyle zichzelf. De geniepig ogende vleesklomp in de gekrompen trui, die zijn hand voor zijn kruis hield, was zijn vader. Op de achterkant was met blauwe pen gekrabbeld: vertrek van huis, 1946.

Op de universiteit volgde hij cursussen waar hij niets van begreep, hij hobbelde heen en weer zonder een woord met iemand te wisselen, ging dan weer naar huis, naar weekends vol hekelingen. Ten slotte ging hij van school en zocht een baan, met zijn hand voor zijn kin.

Niets was de eenzame Quoyle duidelijk. Zijn gedachten kolkten als het amorfe ding dat door oeroude zeelieden, die het arctische halflicht waren in gevaren, de Zeelong werd genoemd, een op en neer deinende ijsmassa in de mist, in een oord waar lucht en water in elkaar overvloeiden, waar vloeistof stolde, waar stolsels oplosten, waar de lucht bevroor, en licht en donker niet van elkaar te onderscheiden waren.

Doordat hij met vette worst en brood had zitten knoeien, rolde hij de journalistiek in. Het brood was heerlijk, bereid zonder gist, gerezen als gevolg van een natuurlijk gistingsproces en gebakken in Partridges tuinoven. Partridges tuin rook naar geroosterd tarwemeel, gemaaid gras, gebakken brood.

Het worstje, het brood, de wijn, Partridges woorden. Hiervoor had hij de kans op een baan laten lopen, een baan waarmee hij zijn mond aan de strakke borst der bureaucratie had kunnen zetten. Zijn vader, die zich op eigen kracht had opgewerkt tot de topfunctie van chef bij een supermarktketen, hield ervan om met eigen ervaringen doorspekte preken af te steken: ‘Toen ik hier pas woonde, heb ik kruiwagens vol zand moeten duwen voor de metselaar.’ Enzovoort. De vader bewonderde de mysteriën van het zakenleven: mannen die papieren tekenden die ze met hun linkerarm bedekten, vergaderingen achter matglas, op slot zittende attachékoffertjes.

Maar Partridge had, al olie sprenkelend, gezegd: ‘Ach, laat ze verrekken.’ Hij had een donkerrode tomaat in plakjes gesneden. En het gesprek gebracht op plaatsen waar hij geweest was: Strabane, South Amboy, Clark Ford. Had in Clark Ford ooit poolbiljart gespeeld met een man met een scheefstaand neustussenschotje. Met kangoeroeleren handschoenen aan. Quoyle, die in de Adirondack-stoel zat, had geluisterd, had zijn kin voor de verandering óp zijn hand gelegd. Op zijn sollicitatiepak had olijfolie gezeten, op zijn geruite das een tomatenzaadje.

Quoyle en Partridge hadden elkaar ontmoet in een wasserette in Mockingburg, New York. Quoyle zat over de krant gebogen en omcirkelde personeelsadvertenties, terwijl zijn Big Man-overhemden ronddraaiden. Partridge merkte op dat de arbeidsmarkt krap was. ‘Ja,’ had Quoyle gezegd, ‘zeker.’ Partridge ventileerde een mening over de droogte, Quoyle knikte. Partridge bracht het gesprek op de sluiting van de zuurkoolfabriek. Quoyle trok nogal onhandig zijn overhemden uit de droger, waardoor ze in een regen van hete muntjes en balpennen op de vloer vielen. De overhemden waren besmeurd met inkt.

‘Verpest’, zei Quoyle.

‘Welnee,’ zei Partridge, ‘je wrijft gewoon wat heet zout en talkpoeder in de inktvlekken. En dan was je ze nog een keer, met een kopje bleekmiddel erbij.’

Quoyle zei dat hij het zou proberen. Zijn stem stokte. Partridge was stomverbaasd toen hij de kleurloze ogen van de zware man door tranen vergroot zag. Quoyle was namelijk een mislukkeling op het gebied van de eenzaamheid, hij verlangde naar mensen om zich heen, wilde dat anderen zijn gezelschap op prijs stelden.

De drogers kreunden.

‘Hé, kom eens een avondje langs’, zei Partridge en hij schreef met schuine letters zijn adres en telefoonnummer op de achterkant van een verfrommeld kassabonnetje. Hij had ook niet veel vrienden.

De volgende avond stond Quoyle al op de stoep, met zijn armen vol papieren zakken. De voorgevel van Partridges huis, de lege straat, badend in amberkleurig licht. Een verguld uur. In de zakken: een pakje geïmporteerde Zweedse crackers, flessen rode en witte wijn en rosé, in folie verpakte puntjes buitenlandse kaas. Aan de andere kant van Partridges deur, muziek met opwindende loopjes, die Quoyle fantastisch vond.

Ze waren een tijdje bevriend, Quoyle, Partridge en Mercalia. Waarin ze verschilden: Partridge, zwart, klein, een rusteloze reiziger langs het hellend vlak van het leven, zo een die de hele nacht kan doorpraten; Mercalia, Partridges tweede vrouw, de kleur van een bruine veer drijvend op donker water, scherpe geest; Quoyle, groot, wit, doelloos voortploeterend.

Partridge kon voorbij het heden zien, toekomstige gebeurtenissen zag hij in een flits, zoals wanneer losse hersendraden heel even contact maken. Hij was met de helm geboren; op driejarige leeftijd had hij een bolbliksem de brandtrap af zien stuiteren; en de nacht voordat zijn zwager door horzels werd gestoken, had hij over komkommers gedroomd. Hij wist zich verzekerd van een gelukkig gesternte. Hij kon perfecte rookkringels blazen. En de pestvogels maakten tijdens hun trek altijd een tussenstop in zijn tuin.

Nu, in de tuin, kijkend naar Quoyle, die gekleed ging als een hond in een herenpak voor een komische foto, had Partridge een ingeving.

‘Ed Punch, de hoofdredacteur van de krant waar ik werk, zoekt een goedkope verslaggever. Nu de zomer voorbij is, gaan zijn collegeratten terug naar hun holen. Waardeloze krant, maar probeer het een paar maanden, dan zoek je in de tussentijd naar iets beters. Waarom niet? Misschien bevalt het journalistenbestaan je wel.’

Quoyle knikte, met zijn hand voor zijn kin. Als Partridge hem zou voorstellen van een brug te springen, zou hij op zijn minst op de reling leunen. De raad van een vriend.

‘Mercalia! Ik bewaar het kapje voor jou, schone dame. Da’s het allerlekkerste. Kom je buiten?’

Mercalia deed het dopje op haar pen. Moe van wonderkinderen die op hun nagels beten en onwaarschijnlijke optellingen uit hun hoofd maakten, terwijl ze om fauteuils heen draaiden en er uit de oriëntaalse tapijten onder hun stampende voeten stof opwarrelde.

Ed Punch sprak uit het midden van zijn mond. Al pratend nam hij Quoyle op, zag de goedkope tweedjas ter grootte van een paardendeken, vingernagels die regelmatig tegen een maalsteen leken te zijn gehouden. Hij rook onderdanigheid in Quoyle, vermoedde dat hij smeerbaar was als zachte boter.

Quoyles blik dwaalde naar een met vochtvlekken overdekte gravure aan de muur. Hij zag een pokdalig gezicht, ogen als glazige eieren, een franje van uit de kraag piekende haren die over het gesteven boordje omlaaghingen. Was die man in de gehavende lijst soms Punch’ grootvader? Hij vroeg zich af wie zijn eigen voorouders waren.

‘Dit is een familiekrant. We brengen vrolijke verhalen met een knipoog, waarin de gemeenschap zich herkent.’ De Mockingburg Record was gespecialiseerd in kruiperige anekdotes over plaatselijke zakenlui, karakterschetsen van volkstypes, oppervlakkig materiaal, aangevuld met puzzels en prijsvragen, van de persdienst overgenomen rubrieken, hoofdartikelen en stripverhalen. Ook stond er altijd een zelfhulpquiz in: bent u een ontbijtalcoholist?

Punch zuchtte, deed of hij een zware beslissing nam. ‘Ik zet je wel op de Stadsberichten, dan kun je Al Catalog helpen. Hij zal je inwerken. Haal je opdrachten maar bij hem.’

Het salaris was een giller, maar dat wist Quoyle niet.

Al Catalog – gezicht als een ongeschoren kadetje, gladde mond – ging met de rug van zijn nagel de opdrachtenlijst langs. Zijn blik schoot weg van de onderkant van Quoyles kin, een hamer op een spijker.

‘Oké, vergadering van de planologische commissie, da’s een goeie om mee te beginnen. In de lagere school. Waarom doe je dat niet vanavond? Je gaat op zo’n klein stoeltje zitten. Schrijft alles op wat je hoort, typt het uit. Vijfhonderd maximaal. Je kunt een taperecorder meenemen, als je wilt. En morgenochtend laat je me het stuk zien. Je laat het aan mij zien voordat je het aan die zwarte klootzak van de redactie geeft.’ Die zwarte klootzak was Partridge.

Quoyle, wat achteraf gezeten bij de vergadering, schrijvend op zijn blocnote. Ging naar huis, zat de hele nacht aan de keukentafel te typen en te verbeteren. ’s Ochtends, met dikke wallen onder zijn ogen en speedy van te veel koffie, begaf hij zich naar de redactiekamer. Wachtte op Al Catalog.

Ed Punch, die altijd als eerste binnenkwam, gleed zijn kantoor in als een paling een rotsspleet. De ochtendparade begon. De man van de hoofdartikelen zwaaiend met een zak kokosdonuts; een lange Chinese vrouw met een kapsel stijf van de haarlak; een wat oudere distributieman met armen als kabeltouwen; twee vrouwen van de opmaakafdeling; een fotoredacteur wiens hemd van gisteren één grote zweetvlek was. Quoyle, die kinplukkend en met gebogen hoofd achter zijn bureau zat, deed of hij zijn artikel aan het corrigeren was. Elf pagina’s telde het.

Om tien uur: Partridge. Rode bretels en een linnen hemd. Knikkend en klopjes uitdelend, liep hij over de redactie, stak zijn hoofd in Punch’ rotsspleet, grimaste naar Quoyle en liet zich in de smalle spleet voor zijn computer zakken.

Partridge wist duizenden dingen; dat natte touwen meer gewicht kunnen dragen, waarom een hardgekookt ei makkelijker ronddraait dan een rauw ei. Met z’n ogen halfdicht en zijn hoofd enigszins achterover, als in een lichte trance, kon hij honkbalstatistieken citeren, zoals de oude Grieken de Ilias. Hij herschreef banaal proza, schraapte de schimmel van Jimmy Breslin-imitaties.[1] ‘Waar zijn de verslaggevers van vroeger,’ mompelde hij, ‘de nagelbijtende, cynische, alcoholische klootzakken, de nachtuilen, die echt konden schrijven?’

Quoyle bracht hem zijn kopij. ‘Al is er nog niet,’ zei hij, ‘dus ik dacht, ik geef het maar aan jou.’

Zijn vriend glimlachte niet. Was aan het werk. Las enkele seconden, sloeg zijn ogen op naar het fluorescerende licht. ‘Als Edna er was, zou ze het door de papierversnipperaar halen. Als Al dit zag, zou hij tegen Punch zeggen dat hij je moest ontslaan. Je moet het herschrijven. Hier, ga zitten. Ik zal je laten zien wat er fout aan is. Ze zeggen dat iedereen verslaggever kan worden. Jij gaat dat nu bewijzen … of niet.’

Het was precies wat Quoyle verwacht had.

‘Je openingszin’, zei Partridge. ‘Jezus!’ Hij las hem op hoge, zangerige toon voor.

Gisteravond heeft de Planologische Commissie van Pine Eye met grote meerderheid gekozen voor een herziening van eerdere aanbevelingen om het gemeentelijk bestemmingsplan te wijzigen teneinde de minimale afmeting van alle percelen in woonwijken, met uitzondering van die in het centrum, te vergroten tot tweeënhalve hectare.

‘Alsof je cement leest. Te lang. Veel, veel, veel te lang. Warrig. Geen enkel persoonlijk element. Geen citaten. Muf.’ Zijn pen raasde langs Quoyles zinnen, streepte weg, draaide om. ‘Korte woorden. Korte zinnen. Hak het in stukjes. Kijk hier, kijk hier. Dit is je invalshoek. Dat is nieuws. Schuif dat naar voren.’

Hij schikte en herschikte de woorden. Quoyle zat erbovenop, staarde, zat te wiebelen, begreep er niets van.

‘Oké, probeer dit eens.’

Janice Foxley, lid van de Planologische Commissie van Pine Eye, legde dinsdagavond tijdens een roerige en uitgelopen vergadering haar functie neer. ‘Ik vertik het om werkeloos toe te zien hoe arme mensen in deze stad het bos worden in gestuurd’, zei Foxley.

Enkele minuten voordat Foxley haar functie neerlegde, had de commissie met negen stemmen vóór en één stem tegen een nieuw bestemmingsplan goedgekeurd. In het nieuwe plan moet de afmeting van een perceel minimaal tweeënhalve hectare beslaan.

‘Niet echt puntig, slechte stijl, en nog steeds te lang’, zei Partridge, ‘maar het gaat de goede richting uit. Snap je de bedoeling? Heb je er enig idee van wat nieuws is? Wat je met je openingsalinea wilt? Hier, kijk eens wat je ermee kunt. Geef er een beetje effect aan.’

Partridges vuur sloeg nooit op hem over. Na zes maanden van redactionele misslagen was Quoyle nog altijd niet in staat om nieuws te herkennen, had hij nog steeds geen neus voor detail. Hij was bang voor alle werkwoorden, op een stuk of twaalf, vijftien na. Had een fatale flair voor de ‘valse’ lijdende vorm. ‘Gouverneur Murchie werd door eerstejaarsstudent Kimberley Plud een boeket overhandigd’, schreef hij, waarop Edna, de korzelige dame die de kopij persklaar maakte, opstond en loeide: ‘Gelobotomiseerd rund. Hoe kun je verdomme nou een gouverneur overhandigen?’ Quoyle, het zoveelste voorbeeld van de semi-analfabeten die vandaag de dag in de journalistiek zaten. Tegen de muur moesten ze ze zetten!

Quoyle worstelde zich, krabbelend op zijn blocnote, door vergaderingen heen. Hij leek ergens bij te horen. Edna’s gebulder, Partridges gevit, het deerde hem niet. Hij was opgegroeid onder de wrede broer, de niet-aflatende kritiek van de vader. Was opgetogen bij het zien van zijn naamregel. Door de onregelmatige uren kon hij zich makkelijk verbeelden dat hij baas over zijn eigen tijd was. Als hij na middernacht thuiskwam van een debat over de formulering van een gemeentewetsartikeltje over hergebruik van glas, had hij het gevoel dat hij een pen in het machtsgewricht was. Zag de dagelijkse dingen van het leven in krantenkoppen voor zich. man steekt op zijn gemak parkeerplaats over. vrouwen praten over regen. telefoon rinkelt in lege kamer.

Partridge deed zijn best hem het een en ander bij te brengen. ‘Wat niet gebeurt, is ook nieuws, Quoyle.’

‘Mmm.’ Alsof hij het begreep. Handen in zijn zakken.

‘Dat verhaal over die vergadering van de Gemeenschappelijke Provinciale Vervoersdienst? Een maand geleden stonden ze klaar om in vier gemeenten een busdienst op te zetten, op voorwaarde dat Bugle Hollow ook mee zou doen. Hier schrijf je dat ze gisteravond bijeenkwamen, en vervolgens, helemaal aan het eind, vermeld je, als een soort onbeduidend detail, dat Bugle Hollow besloten heeft niet mee te doen. Weet je hoeveel ouderen zonder auto, mensen die zich geen auto of geen tweede auto kunnen permitteren, forensen, hebben zitten wachten tot die bus kwam voorrijden? Nu gaat het niet door. Nieuws, Quoyle, nieuws. Zet je mojo[2] toch eens aan het werk.’ Een minuut later voegde hij daar op geheel andere toon aan toe dat hij vrijdagavond een Grieks recept ging uitproberen – gemarineerde vis met paprika aan de spies – en of Quoyle zin had om te komen?

Dat had hij wel, maar hij vroeg zich af wat een mojo eigenlijk was.

Aan het eind van de lente riep Ed Punch Quoyle bij zich in zijn kantoor en deelde hem mee dat hij ontslagen was. De ogen in het verwoeste gezicht staarden langs Quoyles oor. ‘Het is meer een op-non-actief-stelling. Later trekt het werk wel weer aan …’

Quoyle vond een parttimebaantje als taxichauffeur.

Partridge wist waarom. Kreeg Quoyle zover dat hij een gigantisch schort voordeed, gaf hem een lepel en een potje. ‘Zijn kinderen zijn thuis van de universiteit. Die hebben nu jouw baantje. Niets aan te doen. Ja, prima zo, smeer die mosterd over het vlees, laat het goed inwerken.’

In augustus, terwijl hij dille stond te knippen boven Russische runderstoofpot met augurken, zei Partridge: ‘Punch wil je weer terug. Zegt dat je maandagochtend maar moet komen als je belangstelling hebt.’

Punch wendde aarzeling voor. Gaf luidruchtig te kennen dat hij het als een speciale gunst beschouwde dat hij Quoyle terugnam. Tijdelijk.

De waarheid was dat Punch gemerkt had dat Quoyle, die zelf weinig zei, mensen tot spreken aanzette. Zijn enige kwalificatie in het levensspel. Met zijn aandachtige houding en zijn vleiende knikjes boorde hij stromen meningen, anekdotes, herinneringen, theorieën, gissingen, verklaringen, samenvattingen en uiteenzettingen aan, perste hij levensverhalen uit volkomen vreemden.

En zo ging het door. Ontslagen, bediende bij de autowasserette, weer aangenomen.

Ontslagen, taxichauffeur, weer aangenomen.

Op en neer trok hij, het hele district rond, hij luisterde naar de twisten bij rioleringsdiensten, wegendiensten, hamerde artikelen uit zijn schrijfmachine over budgetten voor brugherstelwerkzaamheden. De kleine beslissingen van plaatselijke autoriteiten leken hem de diepere roerselen van het bestaan. In een beroep dat de beoefenaars inwijdde in de laagheid van de menselijke natuur, een beroep dat het weggeroeste metaal van de beschaving aan het licht bracht, construeerde Quoyle voor zichzelf een illusie van ordentelijke vooruitgang. In ambiances van ontbinding en bittere jaloezie zag hij rationele schikkingen.

Quoyle en Partridge aten gepocheerde zalm en knoflookgarnalen. Mercalia niet thuis. Quoyle schepte de venkelsalade om. Net toen hij zich vooroverboog om een op de grond gevallen garnaal op te rapen, sloeg Partridge met zijn mes tegen de wijnfles.

‘Mededeling. Over Mercalia en mij.’

Quoyle grijnsde. Verwachtte te horen dat er een kind op komst was. Had zichzelf al tot peetvader benoemd.

‘We gaan naar Californië verhuizen. Vrijdagavond vertrekken we.’

‘Wat?’ zei Quoyle.

‘Waarvoor we gaan? Voor de grondstoffen’, zei Partridge. ‘Wijn, rijpe tomaten, avocado’s.’ Nadat hij de fumé blanc had ingeschonken, vertelde hij Quoyle dat ze uit liefde gingen, niet voor de groenten.

‘Het enige wat telt, is wat uit naam van de liefde gebeurt, Quoyle. Dat is de motor van het leven.’

Mercalia had het schrijven van haar dissertatie opgegeven, zei hij, ze had zich bij de blauwe boorden gevoegd. Reizen, cowboylaarzen, geld, de ademstoot van luchtdrukremmen, vier speakers in de cabine en een bandje op van het Uptown String Quartet. Ze had zich ingeschreven voor een cursus vrachtwagenchauffeur, speciaal voor lange afstanden. Summa cum laude geslaagd. En de Overland Express in Sausalito had haar in dienst genomen.

‘Ze is de eerste zwarte vrachtwagenchauffeuse in Amerika’, zei Partridge, terwijl hij een traan wegpinkte. ‘We hebben al een woning. De derde die ze ging bekijken.’ Er zat een keuken met louvredeuren in, zei hij, en de binnenplaats was omheind met hemels bamboe. Kruidentuin ter grootte van een bidkleedje. Waarop hij zou knielen.

‘Ze doet de New Orleans-route. En ik ga dáár wonen. Ik ga broodjes gerookte kalkoen klaarmaken, koude kippenborst met dragon, die ze onderweg op kan eten, hoeft ze die wegrestaurants niet in. Ik wil niet dat Mercalia in die chauffeurstenten komt. Ik ga zelf de dragon kweken. Ik vind wel ergens een baan. Aan redacteuren is altijd gebrek. Ik kom wel ergens aan de slag.’

Quoyle probeerde ‘gefeliciteerd’ te zeggen, maar kwam niet verder dan Partridge langdurig de hand te schudden, niet meer in staat om los te laten.

‘Weet je wat, kom ons opzoeken’, zei Partridge. ‘Hou contact.’ En ze bleven elkaars hand vasthouden, pompend in het luchtledige alsof ze water uit een diepe bron naar boven brachten.

Quoyle, vastgeroest in het haveloze Mockingburg. Een stadje in zijn derde dood. Dat in tweehonderd jaar tijd van bossen en indianenstammen via boerderijen naar een arbeidersstadje van machine- en bandenfabrieken was gestruikeld. Als gevolg van een langdurige recessie was het centrum ontvolkt, waren de winkelcentra teloorgegaan. Te koop staande fabrieken. Achterbuurten, jongeren met pistolen op zak, een litanie van politiek gereutel, zere monden en gebroken beloftes.

Wie weet waar de mensen heen gingen. Californië waarschijnlijk.

Quoyle deed inkopen bij de A&B-supermarkt, haalde gas bij de D&G-shop, reed met de auto naar de R&R-garage, als hij benzine of nieuwe veiligheidsgordels nodig had. Hij schreef zijn stukjes, keek tv in zijn gehuurde caravan. Soms droomde hij van de liefde. Waarom niet? Het was een vrij land. En als Ed Punch hem ontsloeg, vrat hij zich vol met kersenijs en ravioli uit blik.

Hij leidde zijn leven af uit het tijdsgewricht. Hij beschouwde zichzelf als een krantenverslaggever, hoewel hij geen andere krant las dan de Mockingburg Record, met als gevolg dat terrorisme, klimatologische veranderingen, aftredende regeringen, chemische rampen, plagen, recessie en springende banken, drijvend afval en de afbrekende ozonlaag aan hem voorbijgingen. Vulkanen, aardbevingen en orkanen, frauderende geestelijken, gebrekkige voertuigen en wetenschappelijke charlatans, massamoordenaars en seriemoordenaars, vloedgolven van kanker, aids, ontbossing en ontploffende vliegtuigen stonden even ver van hem af als haarklemmetjes, ravijnen en met roosjes geborduurde jarretels. Wetenschappelijke bladen spuiden verslagen over gemuteerde virussen, over machines die het leven rondpompten door halfdoden, over de ontdekking dat de sterrenstelsels een apocalyptische reis in de richting van een onzichtbare Grote Aantrekker maakten, als vliegen naar het mondstuk van de stofzuiger. Toch waren dat dingen uit andermans leven. Hij wachtte nog op het begin van het zijne.

Hij nam de gewoonte aan om rond de caravan te lopen en hardop te zeggen: ‘Wie weet.’

‘Wie weet’, zei hij. Er was toch niemand die het wist. Hij bedoelde dat er van alles zou kunnen gebeuren.

Een op zijn rand ronddraaiend muntstuk kan zowel de ene als de andere kant op vallen.

[1]Jimmy Breslin: befaamd Amerikaans journalist

[2]Mojo: Afro-Amerikaans patois, vaak met seksuele connotatie

2

Liefdesknoop

Eertijds zonden verliefde zeelieden het voorwerp van hun liefde een losjes in een liefdesknoop gelegd stukje vislijn. Als de knoop ongewijzigd werd teruggestuurd, zat een relatie er niet in. Als de knoop stevig aangetrokken terugkwam, was de passie wederzijds. Maar was de knoop ‘gekapseisd’, dan was dat een hint om scheep te gaan.

Toen, tijdens een vergadering, Petal Beer. Mager, vochtig, heet. Knipoogde naar hem. Quoyle had, als alle grote mannen, een voorkeur voor kleine vrouwen. Hij stond naast haar aan het buffet. Dicht opeenstaande grijze ogen, krullen de kleur van eikenhout. Het fluorescerende licht maakte haar zo bleek als kaarsvet. Een obscuur smeerseltje deed haar oogleden glanzen. Een zilverkleurig draadje door haar rozerode trui. Vage vonkjes, die haar de glans van een lichtstraal gaven. Ze glimlachte, haar parelkleurige lippen vochtig van de cider. Zijn hand schoot naar zijn kin. Ze koos een koekje met ogen van glazuur en een mond van amandel. Keek hem aan terwijl haar tanden er een nieuwe maan uit hapten. Een onzichtbare hand legde lussen en knopen in Quoyles darmen. Gerommel onder zijn hemd.

‘Wat denk je?’ zei ze. Ze sprak snel. Ze zei wat ze altijd zei. ‘Je wilt met me trouwen, hè? Denk je niet dat je met me wilt trouwen?’ Wachtte op het gevatte antwoord. Terwijl ze sprak, had ze een uitdagende pose aangenomen; ze leek plotseling doordrenkt van erotiek, zoals het dunne, ongebroken watergordijn dat een uit een zwembad opspringende zwemmer omhult en deze een fractie van een seconde doet glanzen als chroom.

‘Ja’, zei hij, gemeend. Ze dacht dat het een grap was. Ze lachte, klauwde haar scherpgenagelde vingers in de zijne. Staarde hem diep in de ogen als een optometrist speurend naar een afwijking. Een vrouw grimaste naar hen.

‘Zullen we hier weggaan?’ fluisterde ze, ‘ergens wat drinken? Het is vijf voor half acht. Ik denk dat ik je rond tien uur ga neuken. Wat denk je?’

Later zei ze: ‘Mijn god, dat is de grootste tot nu toe.’

Zoals een hete mond een koude lepel warmt, zo warmde Petal Quoyle. Van zijn gehuurde caravan, zijn rondslingerende vuile was en lege ravioliblikken struikelde hij naar een pijnlijke liefde, zijn hart voor altijd getekend door de naalden waarmee de naam van Petal Beer erin werd getatoeëerd.

Hij kende een maand van vurig geluk. Daarna een zes grillige jaren durende lijdensweg.

Petal Beer werd verscheurd door verlangen, maar niet, nadat ze eenmaal getrouwd waren, naar Quoyle. Begeerte zette zich om in afschuw als een binnenstebuiten gekeerde rubberen handschoen. Als ze in een andere tijd geleefd had, van de andere sekse was geweest, zou ze een Gengis Khan geweest zijn. Ze had behoefte aan brandende steden, het gehakkel van gevangenen, paarden die uitgeput van patrouilles langs de onzekere grenzen van haar territorium terugkeerden, maar ze had enkel de kleine triomfen van seksuele relaties. Het is zo weer weg, zei ze tot zichzelf. Waar je bij staat, zei ze.

Overdag verkocht ze inbraakalarmsystemen voor Northern Security, ’s nachts veranderde ze in een vrouw die niet weg te slaan was bij de kamers van volkomen vreemden, die seks bedreef op stinkende toiletten of in bezemkasten, waar dan ook. Ze ging overal heen met onbekende mannen. Vloog naar nachtclubs in verre steden. Maakte een pornovideo met een uit een chipszak geknipt masker op. Sleep haar oogpotlood met het schilmesje, zodat Quoyle zich afvroeg wat die groene strepen op zijn kaasplakjes waren.

Het was niet Quoyles kin die ze haatte, maar zijn kruiperige onzekerheid, alsof hij wachtte op haar woede, verwachtte dat ze hem zou laten lijden. Ze kon zijn gloeiende rug, zijn massa in bed, niet verdragen. Het deel van Quoyle dat wel fantastisch was, zat helaas vast aan de rest. Een hijgende walrus op het kussen naast haar. Terwijl zij een intrigerende vergelijking bleef, die vele mathematici aantrok.

‘Sorry’, mompelde hij, als zijn harige been langs haar dij schuurde. In het donker kropen zijn bedelende vingers langs haar arm omhoog. Ze rilde, schudde zijn hand van zich af.

‘Niet doen!’

Ze zei niet: ‘Vetkont’, maar dat was wel wat hij hoorde. Ze kon niets meer van hem verdragen. Ze verwenste hem uit het diepst van haar hart. Kon er niets aan doen, net zomin als hij iets aan zijn dwaze liefde kon doen.

Quoyle voelde, met toegeknepen keel, hoe hij door kabels werd ingesnoerd, als werd hij aan een palrad opgehesen. Wat had hij eigenlijk verwacht, toen hij trouwde? Niet het tweedehandswinkel-leven van zijn ouders, meer zoiets als de achtertuin van Partridge: vrienden, barbecuerook, de stille taal der genegenheid. Maar niets van dat alles werd werkelijkheid. Het was alsof hij een boom was, en zij een op zijn flank geënte doornige tak, die met iedere windvlaag meeboog en de gewonde bast geselde.

Het enige wat hij had, was wat hij voorgaf te hebben.

Vier dagen na Bunny’s geboorte kwam de babysitter – mevrouw Moosup, die armen te vet voor mouwen had – voor de tv hangen; Petal hees zich in een jurk die haar slappe buik en de vlekken die haar lekkende borsten maakten, enigszins verhulde en ging erop uit om te zien wat ze kon vinden. Waarmee ze een zekere toon zette. En toen ze het jaar daarop zwanger was van Sunshine, brieste ze net zo lang tot de indringer haar lichaam verlaten had.

Wanorde borrelde op in Quoyles stille wateren. Want hij was degene die de baby’s rondreed en soms zelfs meenam naar vergaderingen, Sunshine in een draagzak op zijn rug, Bunny duimzuigend aan zijn broekspijp. De auto bezaaid met kranten, piepkleine wantjes, opengescheurde enveloppen, bijtringen. Op de achterbank een tandpastakorst uit een vertrapte tube. Limonadeblikjes rolden onophoudelijk heen en weer.

Quoyle kwam ’s avonds pas weer zijn huurhuis binnen. Een enkele keer was Petal er, maar vaker was het mevrouw Moosup, die, sigaretten rokend en zonder zich ergens over te verbazen, overwerkte in een trance van elektronisch licht en nagespeeld leven. De vloer rondom haar bezaaid met haarloze poppen. Borden schuin in de gootsteen, want mevrouw Moosup zei dat ze geen dienstmeid was en dat ook nooit zou worden.

De badkamer in door een wirwar van handdoeken en snoeren, de kinderkamer in, waar hij rolgordijnen neerliet tegen het straatlicht, dekens optrok tegen de nacht. Twee ledikantjes pal naast elkaar als vogelkooitjes. Gapend borstelde Quoyle zich dan door een paar vuile borden heen, waarna hij ten slotte tussen de grijze lakens in slaap viel. Maar huishoudelijk werk deed hij stiekem, want Petal werd woest als ze hem betrapte op dweilen en vegen, alsof hij haar ergens van beschuldigd had.

Eén keer belde ze Quoyle uit Montgomery, Alabama.

‘Ik zit in Alabama en niemand hier, inclusief de barkeeper, weet hoe hij een Alabama Slammer moet maken.’ Quoyle ving het geklets en gelach uit een bar op. ‘Dus luister, ga naar de keuken en kijk op de ijskast, daar ligt de Mr. Boston. Hier hebben ze enkel een oud exemplaar. Zoek Alabama Slammer voor me op. Ik wacht.’

‘Waarom kom je niet naar huis?’ smeekte hij op meelijwekkende toon. ‘Dan maak ik er een voor je klaar.’ Ze zei niets. De stilte hield aan totdat hij het boek had gehaald en het recept voorlas, waarbij de herinnering aan de korte liefdesmaand dat ze in zijn armen had gelegen en aan de hete zijde van haar slipje hem door het hoofd schoot als een verschrikte vogel.

‘Bedankt’, zei ze en hing op.

Er waren gruwelijke momenten. Soms deed ze net of ze de kinderen niet kende.

‘Wat doet dat kind in de badkamer? Ik stap naar binnen om een douche te nemen, zit er een kind op de pot! Wie is dat, verdomme?’ De televisie schudde van het lachen.

‘Dat is Bunny’, zei Quoyle. ‘Dat is onze dochter Bunny.’ Hij wrong een lach op zijn lippen om te laten zien dat hij heus wel begreep dat het een grapje was. Daar kon hij best om lachen. Heus.

‘Mijn god, ik herkende haar niet. Bunny, ben jij dat echt?’ gilde ze in de richting van de badkamer.

‘Ja.’ Een agressieve stem.

‘Er is er toch nog een? Nou, ik ben weg. Tot maandag, of daaromtrent, hoef je me niet te zoeken.’

Ze vond het vervelend dat hij zo wanhopig van haar hield, maar wat kon ze eraan doen?

‘Luister, het gaat niet’, zei ze. ‘Zoek een vriendin, er zijn vrouwen zat.’

‘Ik wil alleen jou’, zei Quoyle. Ellendig. Smekend. Likkend aan zijn manchet.

‘De enige echte oplossing is een scheiding’, zei Petal. Ze voelde zich door hem omlaaggetrokken. Hij werd door haar onderuitgehaald.

‘Nee’, kreunde Quoyle. ‘Geen scheiding.’

‘Het wordt je dood nog’, zei Petal. Irissen zilverkleurig in het zondagse licht. De stof van haar jas groen als klimop.

Op een nacht – hij lag een kruiswoordpuzzel te maken – hoorde hij Petal binnenkomen, het geschraap van stemmen. De ijskastdeur ging open en dicht, getinkel van de wodkafles, geluid van de televisie en, na verloop van tijd, het gekraak, kraak, kraak van het opklapbed in de woonkamer en de schreeuw van een vreemde. Het schild van onverschilligheid waarmee hij zijn huwelijk beschermde, was zwak. Zelfs nadat hij de deur achter de man had horen dichtgaan en een auto had horen wegrijden, stond hij niet op, hij bleef op zijn rug liggen, de krant ritselde bij elke zwelling van zijn borst, tranen liepen in zijn oren. Hoe kon iets wat in een andere kamer door andere mensen gedaan werd hem zo intens pijn doen? man sterft aan gebroken hart. Zijn hand ging naar het blik pinda’s op de vloer naast het bed.

’s Ochtends wierp ze hem woedende blikken toe, maar hij zei niets, stommelde in de keuken rond met de sapkan. Hij zat aan tafel, het kopje in zijn hand trilde. Zijn mondhoeken wit van het zout van de pinda’s. Haar stoel kraste. Hij rook haar vochtige haar. Weer kwamen de tranen. Hij zwelgt in zijn ellende, dacht ze. Moet je zijn ogen zien.

‘Oh, in godsnaam, word toch eens volwassen’, zei Petal. Liet haar koffiekop op tafel staan. De deur sloeg dicht.

Quoyle geloofde in lijden in stilte, begreep niet dat het daardoor enkel verergerde. Hij deed grote moeite zijn gevoelens te onderdrukken, zich goed te gedragen. Een proeve van liefde. Hoe scherper de pijn, hoe sterker het bewijs. Als hij het nu volhield, het nu kon verdragen, zou alles uiteindelijk goed komen. Dan zou het zeker goed komen.

Maar de omstandigheden sloten hem in als de zes zijden van een metalen kist.

3

Wurgknoop

‘Met een wurgknoop houd je een lus goed op zijn plaats (…) Eerst wordt hij losjes gelegd en vervolgens strak aangetrokken.’

HET KNOPENBOEK VAN ASHLEY

Er kwam een jaar waarin dit leven abrupt eindigde. Stemmen door de telefoon, het knarsen van kreukelend staal, vlammen.

Het begon met zijn ouders. Eerst de vader, bij wie leverkanker werd geconstateerd, een uitbarsting van op hol geslagen cellen. Een maand later had een tumor zich als een klever aan de hersenen van de moeder gehecht, waardoor haar gedachten naar één kant werden gedrukt. De vader gaf de elektriciteitscentrale de schuld. Zingende draden zo dik als palingen, die, tweehonderd meter ten noorden van hun huis, aan hoge masten hingen.

Ze troggelden knipogende doktoren recepten voor slaappillen af, spaarden de capsules op. Toen ze er genoeg hadden, typte de moeder een door de vader gedicteerde afscheidsbrief, een verkondiging van vrije wil en zelfbeschikking, zinnen die uit de nieuwsbrieven van Het Genootschap voor een Waardig Afscheid waren overgenomen. Ze hadden voor verbranding en verstrooiing gekozen.

Het was lente. Vochtige grond, aardelucht. De wind waaide door de twijgen, verspreidde een groenige geur als van vonkend vuursteen. Klein hoefblad in de greppels, felgekleurde bossen tulpen her en der in tuinen. Schuin vallende regen. Wijzers van de klok versprongen naar heldere avonden. Wolken schoven ineen als speelkaarten in een krijtwitte hand.

Vader schakelde de waterkoker uit. Moeder gaf de kamerplanten water. Ze namen de verschillende soorten pillen met Avondmix-kruidenthee in.

Met zijn laatste restje slaperige energie belde de vader de krant en liet een boodschap achter op Quoyles antwoordapparaat. ‘Met je vader. Dicky heeft geen telefoon, daar waar hij zit. Eh … het is tijd voor je moeder en mij om te gaan. We hebben zelf besloten te gaan. Verklaring, instructies voor de begrafenisondernemer en de crematie, al het overige, op de eetkamertafel. Je moet je eigen weg banen. Ik heb, vanaf het moment dat ik in dit land aankwam, ook mijn eigen weg door deze harde wereld moeten banen. Ik heb nooit iets cadeau gekregen. Andere mannen zouden misschien hebben opgegeven en naar de verdommenis zijn gegaan, maar ik niet. Ik heb gezweet en gewerkt, kruiwagens vol zand voor de metselaar geduwd, mezelf alles ontzegd, zodat jij en je broer kansen zouden hebben, niet dat je er veel mee gedaan hebt … Voor mij is het geen geweldig leven geweest. Neem contact op met Dicky en met mijn zuster Agnis Hamm en licht ze in. Agnis’ adres ligt op de eetkamertafel. Ik weet niet waar de rest van de familie zit. Ze waren niet …’ Er klonk een piep. Het bandje was vol.

Maar de broer, geestelijk onderluitenant van de Kerk van het Persoonlijk Magnetisme, had wel degelijk telefoon, en Quoyle had zijn nummer. Voelde zijn maag samentrekken, toen de gehate stem door de hoorn klonk. Verstopte neusklanken, nasaal gesnuif. De broer zei dat hij niet naar riten voor buitenstaanders kon komen.

‘Die bijgelovigheden mogen ze van mij in hun reet steken’, zei hij. ‘Begrafenissen. Bij de kpm houden we een cocktailparty. Trouwens, waar heb je een predikant gevonden die een woordje doet voor zelfmoordenaars?’

‘Dominee Stain maakt deel uit van hun Waardig Afscheid-praatgroep. Je moet toch maar komen. Help me dan ten minste de kelder uit te ruimen. Vader heeft daar wel vier ton oude tijdschriften achtergelaten. Luister, ik heb onze ouders het huis uit zien dragen.’ Bijna huilend.

‘Hé, vetkont, hebben ze iets voor óns achtergelaten?’

Quoyle wist wat hij bedoelde.

‘Nee. Alleen een zware hypotheek op het huis. Hun spaargeld hebben ze opgemaakt. Ik denk dat dat een van de belangrijkste redenen is waarom ze dit gedaan hebben. Ik bedoel, ik weet dat ze in een waardige dood geloofden, maar ze hebben wel alles opgemaakt. De supermarktketen is failliet gegaan en zijn pensioen is stopgezet. Als ze waren blijven leven, hadden ze een baantje moeten gaan zoeken, bij de 7-Eleven of zo. Ik dacht dat moeder misschien ook een pensioen had, maar dat was niet het geval.’

‘Ben je wel goed bij je hoofd? Je bent nog stommer dan ik dacht. Hé, kotszak, als er nog iets over is, stuur je mijn deel maar op. Je hebt mijn adres.’ Hij hing op.

Quoyle legde zijn hand op zijn kin.

Agnis Hamm, zijn vaders zuster, kwam evenmin naar de afscheidsdienst. Zond Quoyle een berichtje op blauw papier met haar naam en adres in reliëfletters, gedrukt met een apparaatje van een postorderbedrijf.

Kan niet naar de dienst komen. Maar kom volgende maand langs, rond de twaalfde. Zal je vaders as ophalen, zoals gevraagd, en jou en je gezin opzoeken. Dan praten we verder. Je liefhebbende tante, Agnis Hamm.

Maar tegen de tijd dat de tante arriveerde, was de verweesde Quoyle door omstandigheden alweer in een andere rol gedrukt. Dit keer die van verlaten en bedrogen echtgenoot, van weduwnaar.

‘Pet, ik moet met je praten’, had hij met een door tranen verstikte stem gesmeekt. Hij wist van haar laatste aanwinst, een werkloze makelaar die zijn bumpers met mystieke symbolen beplakte en in krantenhoroscopen geloofde. Ze woonde bij hem, kwam alleen thuis om wat kleren op te halen, af en toe. En soms minder. Quoyle mompelde wenskaartwijsheden. Ze wendde haar blik af, ving haar eigen beeld op in de slaapkamerspiegel. ‘Noem me geen Pet. Het is al erg genoeg dat ik zo’n stomme naam als Petal heb. Ze hadden me beter IJzer of Pin of zo kunnen noemen.’

‘IJzerbeer?’ Ontblootte zijn tanden, bij wijze van lach. Of grimas.

‘Grappig hoor, Quoyle. Hou toch op met te doen of alles leuk en fantastisch is. Laat me gewoon met rust.’ Draaide hem haar rug toe, kleren over haar arm, haakjes van de hangers als gedroogde ganzennekken en -koppen. ‘Het was een grap, snap je? Ik wilde helemaal niet trouwen, met niemand. En ik heb ook geen zin om moedertje te spelen voor wie dan ook. Het was een grote vergissing, en dat meen ik.’

Op een dag was ze verdwenen; ook bij Northern Security, haar werkgever, kwam ze niet opdagen. Haar chef, Ricky Nog-iets, belde Quoyle.

‘Ja, ik maak me nogal zorgen. Petal zou er nooit zomaar vandoor gaan, zoals jij zegt, zonder iets tegen me te zeggen.’ Uit zijn toon maakte Quoyle op dat Petal met hem naar bed was geweest. Idiote verwachtingen bij hem had gewekt.

Enkele dagen na dit gesprek gaf Ed Punch bij het passeren van Quoyles bureau een knikje met zijn hoofd in de richting van zijn kantoor. Het gebeurde altijd op die manier.

‘Moet je laten gaan’, zei hij, ogen geel verkleurd, likkende tong.

Quoyles blik ging naar de gravure aan de muur. Hij kon nog net de handtekening lezen onder de harige nek: Horace Greeley.

‘Komkommertijd. Ik weet niet hoelang de krant nog kan blijven draaien. Bezuinigingen. Ben bang dat er niet veel kans is dat ik je terugneem, dit keer.’

Om half zeven opende hij de keukendeur. Mevrouw Moosup zat aan tafel en schreef iets op de achterkant van een envelop. Gevlekte armen, als koude dijen.

‘Oh, daar bent u!’ schreeuwde ze. ‘Hoopte al dat u thuis zou komen, zodat ik dit niet allemaal hoefde op te schrijven. Ik krijg er een lamme hand van. Moet deze avond altijd naar de acupunctuurkliniek. Helpt echt. Ten eerste, juffrouw Beer zegt dat u me mijn loon moet uitbetalen. Zeven weken achterstallig, da’s drie-nul-acht-nul dollar. Ik heb graag nu meteen een cheque. Heb net als iedereen rekeningen te betalen.’

‘Heeft ze gebeld?’ vroeg Quoyle. ‘Heeft ze gezegd wanneer ze terugkwam? Haar baas wil het weten.’ Kon de televisie in de andere kamer horen. Aanzwellende maraca’s[3], nerveuze bongo’s.

‘Ze heeft niet gebeld. Kwam hier zo’n twee uur geleden binnenstuiven, pakte al d’r kleren in, noemde een waslijst van dingen die ik tegen u moest zeggen, nam de kinderen mee en verdween met die vent met die rode Geo. U weet wel wie ik bedoel. Die. Zei dat ze met hem naar Florida ging verhuizen; ik moest zeggen dat ze u wat papieren zou opsturen. Heeft d’r baan opgezegd en is vertrokken. Belde haar baas op en zei: “Ricky, ik zeg op.” Ik stond er pal naast toen ze het zei. Ze zei dat u onmiddellijk een cheque voor me moest uitschrijven.’

‘Ik kan dit absoluut niet aan’, zei Quoyle. Zijn mond vol koude hotdog. ‘Heeft ze de kinderen meegenomen? Dat is niks voor haar.’ weggelopen moeder ontvoert kinderen.

‘Tja, hoe dan ook, meneer Quoyle, ze heeft ze meegenomen. Kan me vergissen, maar volgens mij was het laatste wat ze zei, dat ze de meisjes bij een paar mensen in Connecticut zouden brengen. De kinderen waren door het dolle heen dat ze een rit mochten maken in dat autootje. U weet dat ze bijna nooit ergens heen gaan. Ze hunkeren naar wat afleiding. Maar wat de cheque betreft – mijn cheque – was ze heel duidelijk.’ De kolossale armen verdwenen in de vleermuismouwen van haar paars en goud gevlekte tweedjas.

‘Mevrouw Moosup, er staat ongeveer twaalf dollar op mijn rekening. Een uur geleden ben ik ontslagen. Uw salaris had van Petal moeten komen. Als die drie-nul-acht-nul van u serieus is, moet ik onze cd’s verkopen om u te kunnen betalen. En dat kan pas morgen. Maar maakt u zich geen zorgen, u wordt betaald.’ Hij at de uitgedroogde hotdog op. Wat stond hem nog meer te wachten?

‘Dat zei zij ook altijd’, zei mevrouw Moosup op bittere toon. ‘Daarom ben ik daar niet zo happig op. Ik werk niet voor mijn lol.’

Quoyle knikte. Nadat ze vertrokken was, belde hij de politie.

‘Mijn vrouw. Ik wil mijn kinderen terug’, zei Quoyle tegen de mechanische stem, die uit de hoorn kwam. ‘Mijn dochters, Bunny en Sunshine Quoyle. Bunny is zes en Sunshine is vierenhalf.’ Het waren zíjn kinderen. Rossig haar, sproeten als gemaaid gras op een natte hond. Sunshines oranje krullenvracht, haar elfachtige schoonheid. De huiselijke maar slimme Bunny. Die Quoyles kleurloze ogen en rossige wenkbrauwen had, waarvan de linker vreemd gebogen, gekerfd was, een litteken van de keer dat ze uit een supermarktkarretje viel. Haar haar kroezig, kortgeknipt. Potige kinderen.

‘Ze lijken alle twee op van die meubels die van kisten gemaakt worden’, grapte Petal. Het hoofd van de kleuterschool zag ongetemde lastpakken in hen en stuurde eerst Bunny van school en vervolgens Sunshine. Vanwege knijpen, duwen, schreeuwen en vragen. Mevrouw Moosup beschouwde hen als kinderen die zeurden als ze honger hadden en die haar niet naar haar programma’s lieten kijken.

Maar vanaf het moment dat Petal gilde dat ze zwanger was, haar handtas als een dolk op de vloer wierp, haar schoenen in de richting van Quoyle schopte en zei dat ze abortus zou laten plegen, hield Quoyle van Bunny en later van Sunshine, hield hij van ze met een soort angst, alsof ze, zo ze al geboren zouden worden, maar kortstondig bij hem zouden zijn, alsof ze hem op een dag door een gruwelijke gebeurtenis diep in zijn hart zouden treffen. Hij had nooit kunnen bevroeden dat Petal dit teweeg zou brengen. Dacht dat hij, wat haar betrof, het ergste al gehad had.

De tante, gekleed in een zwart-wit geruit broekpak, zat op de sofa en luisterde naar Quoyles gesnik en gejammer. Zette thee in de nooit gebruikte pot. Een tamelijk afstandelijke dame, roodachtig haar, wit doorschoten. Met een profiel als een doel in een schiettent. Een grote, gelige moedervlek in haar nek. Liet de thee ronddraaien in de pot, schonk in, druppelde er wat melk in. Haar jas, die over de armleuning van de sofa gedrapeerd lag, leek op een sommelier die het etiket van een wijnfles laat zien.

‘Drink dit maar eens op. Thee is een prima drank, houdt je op de been. Echt waar.’ Haar stem had een fluitende ondertoon, als bij een op een kier staand raampje in een snel rijdende auto. Lichaamsdelen afgebakend als bij een paspop.

‘Ik heb haar nooit echt gekend,’ zei hij, ‘ik wist alleen dat ze door verschrikkelijke krachten gedreven werd. Ze moest haar leven op haar manier leven. Dat heeft ze wel een miljoen keer gezegd.’ De rommelige kamer was vol beschuldigende, glanzende vlakken, de theepot, de foto’s, zijn trouwring, omslagen van tijdschriften, een lepel, het televisiescherm.

‘Neem een slokje thee.’

‘Sommige mensen vonden haar waarschijnlijk een slechte vrouw, maar ik denk dat ze liefde tekortkwam. Ik denk dat ze gewoon niet genoeg liefde kreeg. Dat ze daarom was zoals ze was. Diep van binnen had ze een lage dunk van zichzelf. Die dingen die ze uitspookte … die gaven haar heel even wat zelfvertrouwen. Maar dat was niet genoeg voor haar.’

Geloofde hij die flauwekul echt? vroeg de tante zich af. Ze vermoedde dat het een bedenksel van Quoyle zelf was, deze naar liefde hunkerende Petal. Wierp één blik op de foto, de ijskoude ogen, de rigiditeit van Petals verleidelijke pose, Quoyles dwaze roos in een glas water ernaast, en dacht bij zichzelf: een heuse, hooggehakte heks.

Quoyle – met de telefoon aan zijn oor – hapte naar adem, werd overspoeld door verlies, als een gescheurde scheepsromp waardoor de zee naar binnen stroomt. Ze zeiden dat de Geo van de snelweg was geschoten en van een talud, begroeid met inheemse, wilde bloemen, naar beneden was gestort en in brand was gevlogen. De borst van de makelaar rookte, Petals haar was weggeschroeid. Haar nek gebroken.

Uit de auto gewaaide krantenknipsels lagen verspreid langs de snelweg; verslagen van een monsterlijk groot ei in Texas, een schimmel met het uiterlijk van Jascha Heifetz[4], een meiraap zo groot als een pompoen, een pompoen zo klein als een radijsje.

De politie, die geschroeide astrologietijdschriften en kleren doorzocht, vond Petals portemonnee met meer dan negenduizend dollar contant geld erin, en haar agenda met daarin een afspraak met Bruce Cudd op de ochtend voor het ongeluk. In Bacon Falls, Connecticut. Er zat een ontvangstbewijs bij voor zevenduizend dollar als betaling voor bewezen diensten. Het zag ernaar uit dat ze de kinderen aan Bruce Cudd verkocht had, zei de politie.

Quoyle, die in de huiskamer zat en wie het snot langs de rode vingers liep, zei dat hij Petal alles kon vergeven, als de kinderen maar veilig waren.

Waarom huilen we eigenlijk, als we verdrietig zijn? vroeg de tante zich af. Honden, herten, vogels leden met droge ogen, in stilte. Het stille lijden van dieren. Waarschijnlijk een overlevingsstrategie.

‘Je hebt een goed hart’, zei ze. ‘Anderen zouden haar gemangelde lichaam vervloeken voor het verkopen van de meisjes.’ De melk stond op het punt zuur te worden. Bruine klonten van natte koffielepeltjes in de suikerpot.

‘Dat geloof ik nooit, dat ze ze verkocht heeft. Nooit’, riep Quoyle uit. Hij stootte zijn dijbeen tegen de tafel. De sofa kraakte.

‘Misschien niet. Wie zal het zeggen?’ suste de tante. ‘Ja, je hebt een goed hart. Je lijkt op Sian Quoyle. Je arme grootvader. Ik heb hem nooit gekend. Was al dood voordat ik geboren werd. Maar ik heb zijn foto heel vaak gezien, hij had de tand van een dode man aan een touwtje om zijn nek hangen. Om kiespijn te weren. Daar geloofden ze in. Maar hij was een goedgehumeurd man, naar men zei. Lachte en zong. Liet zich door iedereen in de maling nemen.’

‘Klinkt alsof hij niet goed bij zijn hoofd was’, snikte Quoyle met het theekopje aan zijn lippen.

‘Nou, als dat zo was, is het de eerste keer dat ik het hoor. Men zegt dat hij, toen hij onder het ijs verdween, riep: “Tot in de hemel.”’

‘Dat verhaal ken ik’, zei Quoyle, met zilte tranen in de mond en opzwellende neus. ‘Hij was nog maar een kind.’

‘Twaalf jaar. Joeg al op zeehonden. Toen hij zo’n aanval kreeg en van het ijs raakte, had hij al evenveel witjassen[5] gevangen als wie dan ook daar. Negentienhonderdzevenentwintig.’

‘Vader vertelde ons weleens over hem. Maar hij kan geen twaalf geweest zijn. Ik heb nooit gehoord dat hij twaalf was. Als hij verdronk toen hij twaalf was, kan hij nooit mijn grootvader geweest zijn.’

‘Ha, dan ken je de Newfoundlanders niet. Al werd hij maar twaalf, hij was wel degelijk je vaders vader. Maar niet de mijne. Mijn moeder – jouw grootmoeder – dat was Sians zuster Addy; en nadat de jonge Sian was verdronken, hield ze het met Turvey, de oudere broer. En toen die verdronk, trouwde ze met Cokey Hamm, dat was mijn vader. Jarenlang hebben we in het huis op Quoyle’s Point gewoond, waar ik ben geboren, en toen verhuisden we naar Catspaw. Toen we in 1946 vertrokken, nadat mijn vader was overleden …’

‘Verdronken’, zei Quoyle, die zijns ondanks luisterde. En zijn neus snoot in het papieren servet. Dat hij opvouwde en op de rand van zijn schoteltje legde.

‘Nee. Later gingen we naar Catspaw Harbour, waar we als vuil behandeld werden door de mensen daar. Er woonde een vreselijk kind met paars eczeem op haar wenkbrauw. Die gooide altijd met stenen. En daarna zijn we naar de Verenigde Staten gegaan. Ze zong: “Terra Nova grieving, for hearts that are leaving.” Dat is het enige wat ik me herinner van dat deuntje.’

Quoyle haatte het idee van een incestueus, aan stuipen onderhevig, zeehond-dodend kind als grootvader, maar hij had geen keus. De mysteries van onbekende familie.

Toen de politie binnenviel stond de fotograaf, slechts gekleed in een morsig sportbroekje, in de hoorn van de telefoon te schreeuwen. Quoyles naakte dochters hadden afwasmiddel op de keukenvloer gespoten, waar ze in rondgleden.

‘Ze zijn niet expliciet seksueel misbruikt, meneer Quoyle’, zei de stem aan de lijn. Quoyle kon niet uitmaken of het een man was of een vrouw met wie hij praatte. ‘Er stond een videocamera, overal lagen lege filmrolletjes, maar de camera schijnt te hebben gehaperd of zo. Toen de agenten binnenkwamen, had hij de winkel, waar hij de camera gekocht had, aan de lijn en stond hij de verkoper uit te foeteren. De kinderen zijn onderzocht door een in misbruik gespecialiseerde kinderarts. Zij zegt dat er geen enkele aanwijzing is dat hij ze aangeraakt heeft, behalve dan dat hij ze heeft uitgekleed en hun vinger- en teennagels heeft geknipt. Maar hij was duidelijk wel iets van plan.’

Quoyle kon geen woord uit zijn keel krijgen.

‘De kinderen zijn bij mevrouw Bailey op het kantoor van Maatschappelijk Werk’, zei de temerige stem. ‘Weet u waar dat is?’

Sunshine zat onder de chocola en rukte aan een hendel, waardoor diverse plastic radertjes in beweging werden gezet. Bunny lag in een stoel te slapen, rollende oogballen onder paarse oogleden. Hij sleepte ze naar buiten, naar de auto, zijn hete armen stijf om hen heen geslagen, mompelend dat hij van hen hield.

‘De meisjes lijken heel sterk op Feeny en Fanny, mijn jongere zusters’, zei de tante, terwijl ze haar hoofd met kleine rukjes op en neer bewoog. ‘Heel sterk. Feeny zit in Nieuw-Zeeland, die is marien biologe, weet alles over haaien. Heeft in het voorjaar haar heup gebroken. Fanny is in Saoedi-Arabië. Getrouwd met een valkenier. Moet zo’n zwart ding voor haar gezicht dragen. Kom eens hier, meisjes, geef je tante eens een dikke pakkerd’, zei ze.

Maar de kinderen stormden op Quoyle af, grepen zich aan hem vast, zoals een struikelende man de rand van de vensterbank grijpt, zoals elektrische deeltjes via twee draadjes contact maken. Ze roken naar afwasmiddel met een vleugje goudsbloem en wilde munt. Tantes gezicht was ondoorgrondelijk terwijl ze naar hen keek. Verborgen verlangen, misschien.

Quoyle, die diep in de problemen zat, zag in haar de kloeke oudere vrouw. Zijn enige vrouwelijke familielid.

‘Blijf bij ons’, zei hij. ‘Ik weet niet wat ik moet doen.’ Hij verwachtte dat de tante haar hoofd zou schudden, nee zou zeggen, zou zeggen dat ze terug moest, nog maar één minuutje kon blijven.

Ze knikte. ‘Een paar dagen. Om wat dingen te regelen.’ Ze wreef zich in de handen, alsof een ober haar net een specialiteit had voorgezet. ‘Je kan het ook zó zien’, zei ze. ‘Je hebt een kans om helemaal opnieuw te beginnen. Nieuwe woonplaats, nieuwe mensen, nieuwe uitzichten. Een schone lei. Snap je? Met een frisse start kun je doen wat je wilt. In zekere zin is dat waar ik zelf ook mee bezig ben.’

Ze bedacht opeens iets. ‘Wil je Warren ontmoeten?’ vroeg ze. ‘Warren zit nog in de auto, over de oude gloriedagen te dromen.’

Quoyle stelde zich een beverige echtgenoot voor, maar Warren was een hond met zwarte wimpers en een rimpelige kop. Ze gromde toen de tante de achterbak opendeed.

‘Je hoeft niet bang te zijn’, zei de tante. ‘Warren zal nooit meer iemand bijten. Twee jaar geleden zijn al haar tanden getrokken.’

[3]Maraca’s: slaginstrument dat wordt gebruikt bij het maken van volks- en popmuziek. Van origine is de maraca een holle kalebas met zaadjes erin, maar hij kan ook worden gemaakt van hout of klei met kralen

[4]Jascha Heifetz: beroemd violist

[5]Witjassen: jonge zeehondjes, zo genoemd vanwege hun witte vacht