Linde Hagerup

Het is maar liefde

Vertaald uit het Noors door

Marin Mars

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Deze uitgave is mede tot stand gekomen dankzij een bijdrage van norla (Oslo)

Oorspronkelijke titel Ikke sant, verschenen bij N.W. Damm & Søn

Oorspronkelijke tekst © N.W. Damm & Søn as 2007

Nederlandse vertaling © Marin Mars en De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Diny van Rosmalen

Omslagillustratie © Arcangel Images/[image]store

isbn 978 90 445 1957 0

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Ik lig de hele dag zonder kleren aan op de grond te luisteren. Eerst luisterde ik naar het verkeer. Pas toen ik een blik uit het raam wierp, ontdekte ik dat de bus die een paar keer per dag langsreed, eigenlijk een lichtblauwe Peugeot uit de jaren zestig was. Zonder dat ik wist waarom, begon die auto meteen op mijn zenuwen te werken. Als ik hem puffend en sputterend aan hoor komen, doe ik mijn ogen dicht en hou ik mijn adem in. Ik probeer mijn adem in te houden tot hij voorbij is, maar dat lukt me alleen als het stoplicht snel op groen springt. Het is vermoeiend. Ik ga onder de douche, waar ik niets anders hoor dan het water dat over mijn lichaam spettert, en het hoogfrequente gesuis van de leidingen.

Het is hier altijd donker. Zelfs in het volle daglicht, als de zon recht naar binnen zou moeten schijnen, reflecteren de muren slechts duistere schaduwen. Recht tegenover het huizenblok waar ik woon, staat een nieuw bakstenen gebouw dat het licht tegenhoudt. Ik verbeeld me dat het een hogeschool is waar de jonge, ambitieuze gezichten die ik achter de ramen ontwaar, al hun tijd en energie gebruiken om economie te studeren en zich de noodzakelijke basiskennis eigen te maken voor het verwerven van aardse rijkdom. Met hun stijve kleren en kapsels zien ze er gewassen en gestreken uit, en zo zit ik hier dan, tussen schaduwen ontstaan uit schaduwen, de marktkrachten te bestuderen die aan de overkant van de straat hun speculatieve werk doen.

Gisterochtend werd ik wakker doordat de wekker niet afging. De wijzers van mijn enige klok stonden stil en ik voelde me plotseling eenzaam en gedesillusioneerd.

Ik weet nog steeds niet hoe laat het is. De straatgeluiden zijn een vingerwijzing, het licht dat binnen van wit in grijs verandert en de herrie van wat er zich op de etage boven me afspeelt, geven een indicatie. Ik ben benieuwd hoelang ik zonder de tijd kan.

Ik ben weer de koffie vergeten. Dat overkomt me steeds. Nu staat de ketel water te spuiten over het fornuis en het aanrecht. Ik heb mezelf meer dan eens de volgende vraag gesteld: is koffie lekker? Is de smaak van koffie echt zo goed dat die de verbluffende hoeveelheid rechtvaardigt die ik dagelijks heb gedronken sinds ik in Berlijn woon?

Ik ben tot de conclusie gekomen dat het antwoord heel simpel is: het hangt ervan af wanneer je de vraag beantwoordt. Geef ik antwoord als ik op het punt sta mijn eerste slok te nemen na een paar uur slaap, de koffie net gezet is en ik zowaar verse melk in huis heb die hem tot drinktemperatuur afkoelt en het geheel een zekere mildheid geeft, dan zou ik antwoorden dat koffie je niet alleen goed doet, maar dat ook de smaak beslist een hoeraatje waard is. Als de koffie daarentegen al een tijd in de kan heeft staan verzuren en ik er al veel te veel van binnen heb gekregen, mijn darmen in opstand komen en het maagzuur in mijn keel brandt, de melk oud is en ik trillende handen heb van de cafeïne, dan zou ik gewoon zeggen waar het op staat. Ja, dan zou ik het van de daken schreeuwen: koffie is puur vergif!

Een enkele keer als het slecht weer is en er bijna niemand op straat is, wil ik me nog weleens de stad in wagen. Als de geluiden van de derde etage te opdringerig worden of als ik me net een kolibrie voel en behoefte heb aan lucht en ruimte om me heen, kleed ik me aan en ga naar buiten. Ik spreek de taal niet, maar ik red me prima door wat met mijn armen te zwaaien en gekke bekken te trekken. Maar af en toe moet ik wat zeggen en dan sla ik toe in het Engels. Wat ik van deze mensen terugkrijg, is niet bepaald Oxford-Engels, maar dat verwacht ik ook niet. Hun onbeholpen, onmelodieuze uitingen met roetsjende klanken zijn voor mij meer dan voldoende. Ik begrijp uitstekend wat ze zeggen. De goden weten dat ik buitengewoon tevreden ben met deze vorm van communicatie.

Ik heb een paar musea en galerieën gevonden waar ik soms even langsga om de droge lucht van andermans gedachten op te snuiven. Uiteraard heb ik de Brandenburger Tor bezichtigd, maar het allerspannendst is als ik de stoute schoenen aantrek en cafés binnenstap om andere mensen te bekijken, of misschien beter gezegd te bespioneren. Ik bespeur iets pijnlijks in de manier waarop mensen elkaar ontmoeten. Hoe dichter ze bij elkaar zitten, des te meer er tussen hen ontbreekt. Het is alsof ze in het niets grijpen, vol hoop dat daar iets te vinden is. En wie zich erbuiten bevindt, kijkt in het grote niets waar ze in rondtasten. Ze glimlachen langs elkaar heen, ze vallen elkaar in de rede, ze zijn op zoek naar iets of iemand anders. Ze brengen hun kleding in orde, hun haar, hun make-up. Ze verwijderen onzichtbare ongerechtigheden van zichzelf en van anderen. Maar er zullen altijd deeltjes tussen ons in blijven zweven.

Af en toe eet ik wat van het vette eten dat ze hier serveren. Op zichzelf smaakt het goed, maar de porties zijn enorm. Tot nu toe ben ik er niet in geslaagd om alles wat ze in een enkele maaltijd serveren naar binnen te werken. Meestal laat ik meer dan de helft liggen. ‘Doggybag? ’ vragen ze, terwijl ze glimlachend op de restjes wijzen. Maar ik bezit wel een zekere waardigheid, ik wil niet bekendstaan als een armoedzaaier, dus schud ik afwerend mijn hoofd en maak zo ’n ik-moet-bijna-overgeven-gebaar met mijn vinger op mijn keel. Als ik weer naar huis moet, ben ik helemaal duf van het vele eten. Bij het manoeuvreren door de straten voelt mijn lichaam aan als een gigantische, loodzware banaan en mijn aandacht is alleen op het puur basale gericht: slaap en rust en een zaligmakend bezoekje aan de wc. Het is een weldaad om na zoiets in je eigen huis te komen.

Er is niet zo veel meer wat ik mis. Juist dát heeft niets met mijn diagnose te maken, het is nu gewoon zo. Van de mensen mis ik alleen Thomas en oom Bernt. Dat ik oom Bernt nog eens zou gaan missen! Ik vind het eigenlijk een beetje raar. Hij is immers niet eens mijn echte oom, maar hij was er gewoon altijd. Hij zou het misschien wel raar vinden als hij wist dat ik hem miste. ‘O, ja, jaja, yep, yep ’, zou hij vast en zeker zeggen.

Misschien ga ik over een poosje weer naar het noorden. Naar de scherpe contrasten als het tegen september loopt. Donkerblauwe zee tegen een lichte hemel, lila hei tussen groen en gloeiend goud, steen en lijsterbes en vossebes en wind. Oom zou er zeker niets op tegen hebben als ik een tijdje bij hem zou logeren. Natuurlijk heb ik met de gedachte gespeeld om er voorgoed naartoe te verhuizen. Maar als ik dat deed, zouden de magie en het gemis wel verdwijnen. Mijn leven zou iets aan glans verliezen.

Ik heb hem zelfs gebeld toen ik laatst in de Ullevålkliniek was. Hij zat te wachten op de ganzenjacht.

‘Maar oom, ’ zei ik, ‘de ganzenjacht begint pas in augustus en dat is pas over acht maanden. ’

Hij lachte. Hij was straalbezopen en had binnenpretjes.

‘Ik mis het gras en de aardmannetjes en de knutjes ’, zei hij. ‘Een koel briesje en een koffie met iets sterks erin, boven op de berg, en dan ganzen op schootsafstand zien. Potverdorie, zo vrij als een vogel in de lucht! ’

Nu beginnen ze weer op de etage boven mij. Ik ben er zo mee bezig om er niet naar te luisteren dat het godsonmogelijk wordt om het niet te horen. Maar ik ben toch niet naar Berlijn gekomen om de pornobranche op de derde etage te bestuderen? Het bonkt en bonst boven me en luidruchtige stemmen geven op gepaste wijze uitdrukking aan een geslaagde imitatie van genot. Ik begin het gekreun en gesteun en de vaste frases van sommigen van hen te herkennen. Door hun stemmen krijgen ze een soort identiteit. En aangezien ik ze niet kan negeren, ben ik op mijn manier maar gaan meedoen. Ik geef de stemmen een naam. De stem die ‘oi, oi, oi ’ zucht, of iets in die trant – het klinkt alsof ze voortdurend wordt verrast door het een of ander – heb ik Arnhild gedoopt, naar onze buurvrouw in Oslo toen ik klein was, die met dat lange, opgezwollen gezicht, dat er altijd zo vreselijk verward uitzag. Dan hebben we Møyfrid met haar piepstem. Bottolf is er ook een die ik meen te kunnen onderscheiden van de anderen, omdat hij steeds om zijn moeder roept. Maar pornonamen zoals Lolita en Cathy en Linda zijn helemaal niet aan de orde. Ik wil die stemmen mee terugnemen naar de Noorse natuur en ze een bestemming en een identiteit geven die doen denken aan klederdracht, gedroogde schapenbout en volksdansen in de hooischuur. Ik wil ze een vruchtbaar, echt Noors leven geven, een denkbeeldig leven in een denkbeeldig landschap onder een virtuele aprilhemel.

Ik kreeg een merkwaardig bezoekje gisteravond. Toen ik in de badkamer mijn haar stond te knippen, werd mijn aandacht getrokken door een geluidje dat daar niet thuishoorde. Eerst verstijfde ik van schrik, maar ik vermande me snel. Het was een zacht, ongevaarlijk geluidje en het enige onaangename eraan was dat het mijn zelfopgelegde eenzaamheid benadrukte.

Ik legde de schaar weg en keek naar de wc, waar het geluid vandaan kwam. Eerst zag ik niets. Behoedzaam als een kat draaide ik me om en deed een stapje opzij om het beter te kunnen zien. Ik boog me voorover en daar, in het stof onder de afvoer achter de wc, zat een grijs muisje me doodsbang aan te staren. Hij was zo klein en schattig en hij was helemaal alleen met dat grote, enge mens voor zijn neus, dat zich bovendien gedroeg als een kat. Het was niet zo gek dat hij zich een ongeluk geschrokken was. Zijn leven, dat piepkleine leventje, hing aan een zijden draadje achter een oude plee in Berlijn.

Enkele momenten stonden we elkaar als aan de grond genageld besluiteloos aan te staren. Het viel niet uit te sluiten dat er een mogelijke vriendschap in het verschiet lag. Voorzichtige toenadering was nu geboden.

Ik moet een onwillekeurige beweging gemaakt hebben, want plotseling schoot hij weg langs de muur, maar hij moet verdwaasd zijn geweest van angst, want hij rende niet de veiligheid onder de badkuip tegemoet, maar sprintte met een rotgang de andere kant op, waar hem slechts een nieuwe muur wachtte. Totaal verward bleef hij bevend in een hoekje zitten.

‘Arm klein vriendje ’, fluisterde ik.

Voorzichtig deed ik een stapje naar achteren zodat hij mijn bedoelingen niet verkeerd zou begrijpen, en toen deed hij iets raars. Hij sprong zowat uit de muur naar het midden van de badkamer, waar hij op zijn minst nog twintig centimeter over de gladde witte tegels zeilde. Toen leek het wel alsof hij met zichzelf in gevecht raakte. Hij rende en slipte alle kanten op en vond nergens houvast op de gladde ondergrond. Pas toen hij onverhoeds tegen mijn voet op liep, kwam hij weer tot zichzelf. Hij vermande zich als het ware, oriënteerde zich, nam een aanloopje en rende onder de badkuip.

Ik heb hem niet meer gezien, maar in de koelkast vond ik nog een restje kaas dat ik voor hem klaarlegde. Ik noem het beestje Helge, we zullen wel zien wat de toekomst voor ons in petto heeft.

Ik heb de oude brieven tevoorschijn gehaald die Thomas me tijdens zijn eerste jaren in Engeland gestuurd heeft. Soms kan ik uren zitten staren naar een zin die ik mooi vind. Ik hoef hem niet te lezen, want ik weet wat erin staat. Dat zijn de eigenlijke foto ’s van hem, van mijn kleine broertje. Ik heb er duizenden van.

Eén keer, toen ik weer eens opgenomen was in de Ullevålkliniek, vroeg hij me waarom ik me nooit had kunnen verzoenen met alle demonen in mijn leven. Niet het feit dat hij die vraag stelde verwarde mij, het was meer dat hij hem maar één keer gesteld heeft en die ene keer werd ik erdoor overrompeld. Ik herinner me dat mijn gezicht warm werd, ik bloos dan ook heel snel, mijn hart ging sneller kloppen en ik kreeg klamme handen. Wat moest ik zeggen? Nu kreeg ik de kans. Eindelijk kon ik alles waarvan ik wilde dat hij het zou begrijpen, in mijn eigen woorden uitleggen. Eindelijk lag deze grote, stralende kans voor het grijpen, maar het werd me te machtig. Ik kon het niet en liet hem onelegant liggen met een wedervraag.

‘Welke demonen? ’ vroeg ik en ik produceerde een dom lachje.

Hij keek me ernstig aan. Toen haalde hij zijn schouders op.

‘Alles wat je met je meetorst ’, zei hij. ‘Kun je niet iets daarvan van je afzetten? Kun je je er niet een klein beetje van losmaken? Is het zo belangrijk dat je er de hele tijd mee rond moet lopen? ’

Ik werd natuurlijk pissig en nu heb ik daar erge spijt van. Ik had op zijn minst iets moeten vertellen over angst. Over wat angst doet met een mens. Over hoe angst al het levende opeet, al het goede, alle hoop, alle cellen in een getroffen lichaam. Want ik heb niet eens zo veel demonen, maar ik heb die ene: die grote, duistere angst waardoor ik de hele tijd word verteerd. Je kunt niet zomaar vrijaf nemen van het verteerd worden.

Zo had ik het hem die keer moeten vertellen. Die zinnen zouden al voldoende zijn geweest om het evenwicht tussen ons te hervinden, de intimiteit die met de jaren langzaam wegsijpelde.

Ik weet dat je me nu deze woorden hoort zeggen, Thomas, en ik weet dat je het begrijpt. Dat ook jij de diepe waarheid voelt in alles wat we voor elkaar zijn. Daarmee vergeleken is alle andere intimiteit zonder betekenis. Niemand staat dichter bij mij dan jij, want ook al ben je hier niet, toch voel ik je aanwezigheid. Ik praat de hele tijd met je alsof je hier bent. Als ik slaap, droom ik van je. In onze werkelijkheid kan niets ons scheiden.

Het is natuurlijk een absurde gedachte, maar toch speel ik ermee: stel je voor dat je op bezoek zou kunnen komen? Dan konden we het uitpraten, Thomas. Dan zouden er geen onbeantwoorde vragen meer tussen ons in staan. We zouden Helge samen kunnen temmen en giechelend met zijn tweetjes de monotonie van de pornobranche kunnen bestuderen. Misschien zou je het ook wel fijn vinden om zonder kleren aan op de grond te liggen met ontfocuste blik, zodat er op je netvlies fantastische beelden tevoorschijn komen. Als ik mijn zicht zo vertroebel, verbeeld ik me dat ik kan zien wat zich tussen onze wereld en de andere kant beweegt. Dan word ik vervuld door de mooiste kleuren en door edele gevoelens. Zo vind ik een soort rust. Een innerlijke, solide rust. Alsof alles tot stilstand komt. De film van het leven stopt. Tijd en ruimte houden op te bestaan en ik word tot niets.

Ik heb besloten je een brief te schrijven. Misschien lukt het me beter om alles te zeggen wat er gezegd moet worden als ik me overgeef aan het langzame tempo van een scribent. Dan kun je alles eerst grondig overdenken voor je het uitspreekt. Dan krijg je nergens spijt van en zal niets nieuwe wonden veroorzaken. Bovendien ben ik ervan overtuigd dat je er behoefte aan hebt iets van je egocentrische, door angst verteerde zusje te horen. Want dit weet ik wel: dat mooie mensen zoals jij eigenlijk iets wonderlijks nodig hebben om levend te zijn.

2

Er zijn twee dagen verstreken sinds ik voor Helge een beetje kaas had neergelegd, en vandaag was het verdwenen. Dat moet in de loop van de ochtend gebeurd zijn, want toen ik tegen zonsopgang naar bed ging, lag het er nog, maar toen ik verward, met een kater van de medicijnen, wakker werd en naar de badkamer liep om het laagje weg te spoelen dat zich altijd op mijn gezichtshuid vormt als ik slaap, zag ik dat het weg was. Hij is een bescheiden gast, maar het is geruststellend om te weten dat hij niettemin goed voor zichzelf zorgt.

Dit is zo ’n dag waarop ik genoodzaakt ben boodschappen te gaan doen. Ik begin door mijn koffie, brood en wc-papier heen te raken, maar het allerbelangrijkste is: ik moet meer kaas voor Helge hebben. Hij zou het zeker weten te waarderen als ik hem ook wat ander basisvoedsel kon aanbieden, zoals rozijnen, waarvan ik geen flauw idee heb hoe die in het Duits heten. Een stukje worst zou het ook goed doen. (Bratwurst.) Nootjes zijn ook een gegarandeerd succes. (Nüsse.) Appels. (Apfeln.) Gedroogde pasta. (Het woord ‘spaghetti ’ begrijpen ze wel.) Ik moet maar zien wat ik kan vinden, maar eten krijgt hij, die kleine wc-bewoner. Dat staat vast.

Ik ben aan de brief voor Thomas begonnen. Hij ligt op de eettafel in de kamer en ik loop af en aan en schrijf nauwkeurig op wat ik op dit ogenblik van belang acht. Hij is hier en luistert naar mijn gedachten. Hij heeft een concrete vorm aangenomen in het centrum van mijn leventje, waar ik zonder gêne als de onvolmaakte persoon die ik ben naar voren kan treden.

Ik droomde over mamma vandaag. Een half bewuste droom. Ik lag opgerold op het vloerkleed tegen de muur naast de keukendeur te doezelen. Eerst wilde ik de mooie fantasieën beleven die ik oproep door mijn blik te ontfocussen, maar dat kan ik niet met mijn ogen dicht, en vandaag moest ik weer scherp zijn. Het was te licht in de kamer, bovendien wilde ik alleen zijn. Met mijn ogen dicht ben ik alleen omringd door mezelf. Niets om me heen mag enige plaats innemen, alles is uit mijn bewustzijn verdrongen, buitengesloten door codes die alleen ik ken. Maar nu die droom over mamma. Ik herinner me er niet veel meer van dan dat ze lang haar had en heel lange tanden, en dat ze een paar nieuwe armen voor zichzelf zat te breien. Alsof ze nog meer armen nodig heeft. Die vrouw houdt het meeste behoorlijk stevig vast met de twee die ze al heeft, en erg goed in breien is ze ook nooit geweest.

Ik schrok wakker en hees me op mijn ellebogen. Een smal reepje zonlicht was erin geslaagd langs de marktkrachten door het raam te glippen en verblindde me. Ik bekeek mezelf. Mijn lichaam zat onder de bobbeltjes. Als mamma hier was geweest, had ze vast het pluizenapparaatje tevoorschijn gehaald dat ze altijd voor synthetische kleding gebruikte, en me van top tot teen ontbobbeld.

Ik streek met een koude hand over mijn huid en voelde de haartjes die recht overeind stonden op mijn lichaam zachtjes prikken. Ik voelde zo onbekend aan. Ik was niet mezelf. Nu ben ik jou, Thomas, dacht ik plotseling. Nu ben je enkele vluchtige seconden hier en leg je je huid beschermend en bobbelig om me heen. Het is ons nooit gelukt twee personen te worden. Ik weet dat jij dat ook weet. Het enige wat ons scheidt, zijn die acht minuten die jij na mij nodig had om ter wereld te komen. Acht minuten is niet veel en het is het enige aan ons wat niet versmolten is. De rest is één. Jij en ik. Wij. Jij. Minus acht onbeduidende maar helaas allesbeslissende minuten, die tot twee zo verschillende levens hebben geleid. Maar toch kan het gebeuren dat we af en toe wisselen. Zoals vandaag. Toen was ik jou, daar ben ik van overtuigd, en misschien was jij gedurende precies dezelfde seconden inderdaad mij, zonder er meer van te merken dan een geruststellende siddering in de bovenste huidlaag. Ik weet dat het zo is. Er is geen andere verklaring voor het feit dat we elkaars afwezigheid kunnen verdragen.

Ik merk dat de oude angst voor mensenmassa ’s en het verkeer mij weer in zijn greep heeft gekregen. Het is alsof een onzichtbare muur de buitendeur afsluit. Alsof alle gevoelens zullen omslaan in paniek als ik naar buiten ga. Toch heb ik me vanmiddag op straat gewaagd. Ik moest wel. Ik had het vierentwintig uur zonder koffie en eten uitgehouden, maar toen moest ik wel iets ondernemen. Uiteindelijk had ik zo ’n honger dat ik bijna Helges bescheiden behoefte aan een simpel maaltje vergat. Pas toen ik al een lijstje had gemaakt van de noodzakelijke inkopen en me aan het aankleden was, dacht ik aan hem. ‘Het is niet waar! ’ riep ik uit en ik moest bijna lachen. Het was zo idioot. Daar stond ik, als een hongerige zwerver, en ik liet me van de wijs brengen door een muisje. Maar ik hernam me, liep terug naar de eettafel en schreef onder aan het lijstje: ‘En niet te vergeten: eten voor Helge. ’

Toen kon ik eindelijk de deur achter me dichttrekken.

Het was lenteachtig op straat. Het is bijna mei en meteen word je geconfronteerd met krioelende mensenmassa ’s. Ik heb me altijd onbehaaglijk gevoeld als ik grote hoeveelheden levende materie bij elkaar op één plaats zie: tienduizend muizen die plotseling in beweging komen als je een zeildoek optilt. Een zwerm sprinkhanen die als een groot, krioelend organisme over een akker neerdaalt en die binnen enkele minuten kaalvreet. Een put vol kronkelende adders. Een aangevreten kadaver, gevuld met witte maden. Een straat waar het wemelt van de mensen.

Vandaag was het vreselijk. Vandaag was het zonnig en lenteachtig en warm, en dan komen de mensen als één man naar buiten, alsof er in alle huizen een brandalarm is afgegaan. Op naar de grote gemeenschappelijke ruimte voor stadsbewoners, de straat, waar ze er allemaal uitzien of ze vinden dat ze er thuishoren. Ze bewegen zich met een vanzelfsprekendheid die van hun gezicht afstraalt. Hier woon ik. Hier loop ik. Ik loop midden op straat te flaneren. Dat is mijn recht als stadsmens. Dit asfalt is hier voor mij gestort. Al deze huizenblokken zijn mijn thuis. Het is net alsof ze vinden dat alles van hen is, van de fundamenten tot het kleinste raamhaakje. Maar ik begrijp niet wat een eenvoudig mens met een hele stad aan moet.

Ik boog mijn hoofd en schermde me af van al deze naar zweet ruikende lichamen, zo goed en zo kwaad als het ging. Twee keer liep ik tegen de verkeersborden langs de weg op, na de tweede botsing deed mijn hoofd echt pijn. Ik werd duizelig en moest even blijven staan om mijn evenwicht te hervinden, voor ik verder snelde en deed alsof er niets was gebeurd. Toen merkte ik dat er iets over mijn voorhoofd sijpelde en het drong tot me door dat het bloed was uit de wond die ik moest hebben opgelopen toen ik mijn hoofd stootte tegen het laatste bord. Maar ik kon noch wilde stoppen. Ik had een hoofdwond, maar die zou toch niet ophouden met bloeden ook al stond ik stil. Binnenlopen in een van de warme, benauwde winkels en om hulp vragen was absoluut uitgesloten. Ik zou liever rechtsomkeert maken en terug naar huis gaan, maar ik werd door de honger gedreven en door de walgelijke beelden van wat een gebrek aan wc-papier teweeg zou brengen. Dus ploeterde ik voort en veegde het bloed weg als het in mijn ogen liep.

De drie blokken die ik moest lopen, waren volgepakt met mensen en door mijn lage bloedsuikerspiegel was ik prikkelbaar. Ik liep rond als een levensgevaarlijk roofdier dat wanhopig op jacht was naar de volgende maaltijd, en misschien kwam ik daardoor wel zonder verdere ongelukken op de plaats van bestemming.

Doelgericht zijn en dat ook uitstralen dwingt een zeker respect af bij anderen. Ieder mens heeft een energieveld om zich heen dat tot acht meter van zijn lichaam kan worden waargenomen. Ik durf wel te beweren dat op dat moment mijn energieveld voor een mijnenveld zou kunnen doorgaan en dat dit de reden was dat de mensen opzijgingen en me lieten passeren zonder vijandig geduw en getrek.

De winkel waar ik naartoe liep, wordt gerund door mannen van andere breedtegraden: Pakistan, India, Iran, ik weet het niet. Ik heb het ze nooit durven vragen. Ze bejegenen me met een soort gemelijke hoffelijkheid. Ik krijg het eigenaardige gevoel zowel welkom als ongewenst te zijn; welkom als klant met een goedgevulde portemonnee, maar ongewenst als westerse vrouw. Onder andere omstandigheden zou dit wellicht mijn verontwaardiging hebben gewekt, maar binnen de muren van hun winkeltje, in de zware lucht van geuren uit hun vaderland, merk ik dat ik ze eigenlijk wel kan begrijpen. Daarom handel ik mijn boodschappen snel af, met eenvoudige, nimmer uitnodigende bewegingen. Ik pas goed op dat ik me niet gedraag alsof ik op iets anders uit ben dan inkopen doen. Ik wil dat ze elkaar verzoenend toeknikken als ik na mijn boodschappenrondje de deur uit loop, alsof ze willen zeggen dat er daar, bij de deur, enkele seconden geleden, een beschaafde vrouw liep. Dat daar een vrouw liep die haar beperkingen kent en die weet hoe moeilijk het is om een man uit een andere cultuur te zijn, misschien zelfs met een moslimachtergrond, in een werelddeel bevolkt door luchtig geklede, uitdagende vrouwen. Als ik weer op huis aanga, zie ik voor me hoe ze die blikken uitwisselen. Ik zie voor me hoe ik elke keer als ik langskom een beetje meer geaccepteerd word. Ik ben geen bedreiging voor de hormoonbalans in hun harige lichamen. Ik ben gewoon boodschappen aan het doen, net als een van hun vele zussen en nichten daar thuis in Azië. Maar om eerlijk te zijn: vandaag begon mijn opvoeding wat scheurtjes te vertonen.

Toen ik de hoek omsloeg en een paar meter verderop de winkel in de gaten kreeg, sloegen de zenuwen meteen toe. Rond de groentekisten op straat wemelde het van de mensen. Ze duwden en hijgden en baanden zich met hun ellebogen een weg. ‘Ik was eerst, ik was eerst ’, ‘Dat is mijn tomaat ’, ‘Afblijven, ik zag die venkel eerst ’, ‘Sodemieter op, stom mens, nou is er geen Thaise aubergine meer ’, ‘Moet je een klap op je bek? ’. Ik bleef staan en probeerde wanhopig een soort overzicht over de situatie te krijgen. ‘Ik was eerst! ’ ‘Idioot, ik had die artisjokken! ’ ‘Moet je er soms nog een? ’ ‘Verdomme, hou die zoete aardappels bij je. Hier, een passievrucht kun je krijgen! ’

Het karma lag hier blijkbaar ver onder de maat, maar ik moest mijn boodschappen doen en ik kwam tot de conclusie dat er niets anders opzat dan me in het oog van de orkaan te begeven, in de hoop op iets van stilte. De wond op mijn voorhoofd bloedde nog steeds, mijn darmen rommelden, Helge wachtte op ontbijt, en ik stortte me op het onmogelijke.

Ik rechtte mijn rug. Met mijn linkerhand drukte ik de mouw van mijn trui stevig op de wond. Ik probeerde een beetje koket te lopen. Dat gaf een gevoel van bescherming, maar toen ik bij het gekrioel voor de winkel kwam, voelde ik een golf van misselijkheid opkomen.

Rechts van mij stonden drie mensen dicht op elkaar, gebogen over iets waarvan ik niet kon zien wat het was. Aan de andere kant stond een van de verkopers uien bij te vullen. Twee klanten stonden ongeduldig te wachten. Ik zocht naar een opening om dichter bij de ingang te komen, maar de ruimte waar ik doorheen moest, kan niet groter zijn geweest dan dertig centimeter. Idealiter heb ik aan alle kanten acht meter nodig om mijn aura onbeschadigd mee te krijgen, maar met slechts dertig centimeter was ik wel genoodzaakt al deze mensen in mijn intieme zone toe te laten.

Eerst verstijfde ik. Toen kwam het zomaar in me op: ontfocus je blik. Ontfocus je blik en sluit alles buiten.

Ik haalde diep adem en liet dingen en mensen vóór me vage schaduwen worden. Na enkele ogenblikken voelde ik hoe mijn lichaam zich meer ontspande, voordat ik de grote stap in de dertig centimeter onbezette ruimte waagde. Ik deed een paar stappen. Ondanks de lucht van de mensen en de opeengepakte mensenmassa hield ik het vol, maar toen stuitte ik op een dichte muur materie en werd het onmogelijk om me nog op het ontfocussen te concentreren. Ik moest een nieuwe oplossing zien te vinden. Zowel voor als achter me was de opening verdwenen. Overal waren mensen en groenten en vruchten. Walgelijke geuren. Kronkelende lichamen. Een zwerm sprinkhanen. Adders. Ik was ingesloten.

Mijn eigen gezelschap is vaak al uitdaging genoeg. Zolang ik maar geen korte metten met mezelf maak omdat ik dat gevoel krijg dat ik er één te veel ben, dat er waar ik aanwezig ben een overbodig organisme is, en hier stond ik, als een ogenschijnlijk geïntegreerd deel van enkele honderden kilo ’s vette, lallende vleesmassa ’s en smerige orgaanvloeistoffen in de meest afstotende kleuren en geuren, en toen drong het tot me door, het galoppeerde als een wild paard zonder teugels op me af. Ik was hier vrijwillig gekomen. Dat zou naar mijn idee dé oplossing moeten zijn.

Toen begreep ik plotseling een heel wezenlijk aspect van de zaak. Het punt was dat ik in feite een toerist was. Ik was niet een van hen. Als vreemdeling had ik recht op zo niet een betere, dan toch op z ’n minst een andere bejegening dan de inwoners. Ik moest alleen duidelijk zien te maken dat ik buitenlandse was en hopen dat ik met de nodige hulp iets aan de situatie zou kunnen veranderen.

De enige manier om deze boodschap snel over te brengen, was natuurlijk om hem te verbaliseren, ik moest hem uitspreken. Ik riep: ‘Let me explain! Please, listen to me. I ’m not one of you. Hello! Are you listening? I ’m going to faint in a few seconds. I admire your courage staying here in this torture chamber. But I ’m different. Please. Let me buy my stuff and leave! ’

Maar het was net alsof alles wat ik zei door alle andere geluiden verzwolgen werd nog voordat het iemand bereikte. Er gebeurde niets. Niemand sloeg er acht op.

Jammer genoeg had ik Duits al in de tweede klas laten vallen. Destijds voelde ik de consonanten over mijn hoofd marcheren als heetgebakerde soldaatjes op weg naar Stalingrad, en het lag niet zo in mijn aard om ze te vergezellen. Maar ik had toch wel wat opgepikt en in deze situatie was het verstandig om gebruik te maken van die paar woordjes waarover ik beschikte. Ik riep: ‘Hilfe! Ich bin nicht ein Berliner. Ich bin eine Norwegerin. Ich habe Weltschmerz. Hilfe! ’

Dat ik me erop beriep wereldleed op mijn schouders te torsen, was strikt genomen overdreven en de omstandigheden in aanmerking genomen op z ’n minst een overbodige mededeling, maar ik werd gedreven door vertwijfeling en paniek. Het bloed uit mijn hoofdwond vermengde zich in mijn mond met tranen. Mijn lichaam stond te trillen als een gespannen boog. Ik bevond me echt op de rand van iets totaal onvoorspelbaars, maar verstrikt raken in iets onvoorspelbaars is een stuk eenvoudiger dan er weer uit komen. Ik hoorde mezelf snikken terwijl ik naar adem happend herhaalde: ‘Ich habe Schmerz. Hilfe. Ich bin eine Norwegerin. ’

Ik was voorovergebogen door mijn knieën gezakt, toen een hand me bij mijn schouder greep en me voorzichtig terugduwde. Op vriendelijke toon werd er iets gezegd, maar de woorden klonken alsof ze van achter een betonnen muur kwamen en ik kon hun betekenis niet vatten.

‘What? ’ hoorde ik mezelf zeggen. ‘Was? Warum? ’

Maar ik was bevangen door een soort krachteloosheid. Ik had me geuit en er was duidelijk een of andere vorm van hulp binnen handbereik, maar ik slaagde er niet in de benodigde kracht te mobiliseren om die aan te nemen. Ik was een omgewaaide boom in een vergeten woud. De stem ging door met de vriendelijke frases en twee handen hielpen me overeind.

Wonderen zorgen voor continuïteit als de wereld dreigt te barsten, en wat er nu gebeurde was hoogst opmerkelijk: de stem was Noors! De stem hoorde bij een man, halverwege de dertig, met lichtgrijze ogen en kort, goudblond haar. Hij keek me bezorgd aan.

‘Heb je hulp nodig? ’ vroeg hij.

Ik geloof dat ik knikte.

‘Je voorhoofd bloedt ’, zei hij. ‘Je hebt vast een lelijke snee. Zal ik je naar de dokter brengen? ’

Ik schudde mijn hoofd.

‘Nee ’, zei ik. ‘Ik moet alleen iets eten. Ik heb honger. Ik moet eten. ’

Hij knikte quasibemoedigend.

‘Oké ’, zei hij. ‘Eten. Lukt dat zelf, of …? ’

De vraag bleef in de lucht hangen. Oh! Dat vind ik het ergste wat er is. Als mensen hun zin niet afmaken, zodat ik moet gissen hoe diegene hem had willen laten eindigen en moet raden welke woorden er in de plaats van de stilte hadden moeten komen. Gelukkig zag ik in hoe fataal het zou kunnen aflopen als ik boos werd, dus hield ik me in. Ik zag de verwarring op zijn enigszins scheve, maar knappe gezicht.

Toen wist ik plotseling wat ik moest doen. Ik stak mijn hand in mijn zak en viste er het boodschappenlijstje uit.

‘Dit hier … ’, zei ik en ik brak mijn zin af net als hij had gedaan. Het was weliswaar niets anders dan een discrete poging om te laten merken wat ik daarvan vond, maar het leek hem niet te deren. In plaats daarvan klaarde zijn gezicht op.

‘Aha ’, zei hij. ‘Een boodschappenlijstje. Mooi. Dan zal het ons wel lukken. ’

Als een ridder geleidde hij mij rond, hij zorgde dat de mensen opzijgingen als we erlangs moesten en vulde een winkelmandje met alles wat ik nodig had. Tot hij bij het laatste kwam dat op het lijstje stond.

‘En niet te vergeten: eten voor Helge ’, zei hij en hij keek me vragend aan. ‘Van wat voor soort eten houdt Helge? ’

‘Ik ken Helge niet zo goed, ’ zei ik, ‘maar ik denk dat hij misschien wel rozijnen eet. ’

‘Rozijnen? ’ Hij trok zijn wenkbrauwen op. ‘Niets anders? ’

Ik schudde mijn hoofd.

‘Eerlijk gezegd weet ik het niet ’, zei ik.

‘Is Helge een kind? ’ vroeg hij.

Ik voelde een zweem van ergernis.

‘Ik kan toch niet weten hoe oud hij is? Misschien is het een kind. Misschien is hij van middelbare leeftijd. Wat maakt het eigenlijk uit? Hij moet eten. ’

De ridder knikte. Hij had zijn wenkbrauwen gefronst en het leek alsof hij me aan het bestuderen was. Alsof ik een soort onderzoeksproject was dat hij maar hoefde op te starten om er zonder enig probleem een masterscriptie over te schrijven.

‘Het enige wat ik weet van Helge ’, vervolgde ik afgemeten, ‘is dat het een muis is. Een hongerige muis die onder een badkuip woont. Zijn honger is mijn verantwoordelijkheid. ’

Het leek alsof de ridder in één klap zijn onderzoeksproject rond had.

‘O! ’ zei hij. ‘Een muis. Helge de muis. Dat verklaart alles. Rozijnen zijn absoluut een goed idee. ’

‘En kaas ’, zei ik.

Hij wierp me een opgewekte blik toe.

‘Precies ’, zei hij en hij wees naar me. (Ik kan niet tegen mensen die wijzen!) ‘Kaas is gegarandeerd een schot in de roos. ’

Bij de kassa kreeg hij een van de verkopers zo ver dat ze iets gingen halen om mijn wond mee schoon te maken. Hij waste hem voorzichtig met watten en deed er een pleister op die ze hem gegeven hadden. Hij deed het met veel zorg en hoewel ik mijn gevoelens misschien niet zo gemakkelijk uit, voel ik ze des te sterker. Ik hoopte dat hij mijn aura zag, want dan kon hij duidelijk zien hoe ik straalde van dankbaarheid.

Toen ik voor mijn spullen betaald had, liep hij met me mee naar buiten. Hij vroeg zelfs of hij me naar huis moest brengen, maar dat sloeg ik af. Hij had al meer gedaan dan je kon verlangen.

Toen we afscheid moesten nemen, stak hij zijn hand uit voor een formele handdruk.

‘Ik heet Karl ’, zei hij toen onze handen elkaar ontmoetten. ‘Alleen voor het geval dat je het later leuk vindt dat ik een naam had. ’

‘Ben je een toerist? ’ vroeg ik.

Hij trok zijn schouders op en leek haast een beetje onzeker, alsof hij zelf niet helemaal wist in hoeverre hij nou aan een geheel verzorgde reis deelnam of hier wellicht voor zijn gevoel al heen verhuisd was.

‘Toerist … ’ Hij proefde het woord. ‘Tja, zijn wij niet op een of andere manier allemaal toeristen? Dit is, alles bij elkaar genomen, toch slechts een soort doorreis, eigenlijk? ’

Ik knikte.

‘Ja ’, zei ik. ‘Een doorreis. Wat een wijze gedachte. Adieu. Adieu, edele ridder Karl. ’

Onze handen gleden uit elkaar, ik draaide me om en liep met verrassend lichte tred naar huis en deed de deur zorgvuldig achter me op slot.

Pas als je onder de mensen bent, leer je de beschermende omarming van je huis waarderen. Ik ben blij en opgelucht dat het boodschappen doen achter de rug is, ik vind het fijn dat er nieuwe voorraden in huis zijn, zowel eten voor Helge en mij als andere artikelen die ervoor moeten zorgen dat het dagelijks leven geen onfatsoenlijke barsten gaat vertonen. Maar de blijdschap en opluchting hebben zich met iets anders vermengd. Iets wat een buitengewone spanning in zich draagt. Misschien besef ik naar aanleiding van de episode van vandaag eindelijk hoe eenzaam ik in dit land ben. Als er iets verkeerd gaat, staat of valt alles met mij. Ik kan nergens naartoe, er is niemand in de buurt die dingen kan rechtzetten. Ik kan er niet op rekenen dat Noorse ridders me bij nacht en ontij komen redden en zich over me ontfermen. Een volgende keer zal ik me waarschijnlijk zelf moeten zien te redden te midden van een vulgaire, Duitse menigte, en dat beangstigt me, natuurlijk, maar tegelijkertijd vervult me dat ook met een merkwaardig verlangen. Ik wil op de proef worden gesteld. Ik wil de loopgraven in en me daar kunnen redden. Of ik het durf, is een andere zaak, maar het is een aanlokkelijk idee. Ik lig ontfocust op het vloerkleed en krul mijn tenen en vingers, met net ontpopte vlinders in mijn buik.

3

Vannacht schrijf ik naar Thomas. Ik wil dat hij weet dat het goed met me gaat. Dat ik me prima weet te redden. Zelfs nu de angst voor mensenmenigten me weer in zijn greep heeft, ga ik als het moet een rondje boodschappen niet uit de weg. En dat is goed. Dat ik toch naar de winkel ga. Dat schrijf ik naar Thomas. Ik red me prima, schrijf ik. Maak je geen zorgen. Tina stelt orde op zaken. Nu is ze een volwassen vrouw die in staat is voor haar eigen belangen en behoeftes op te komen. Het gaat prima. Het gaat van een leien dakje. Binnenkort zien we elkaar, binnenkort kom je hierheen en neem je deel aan alles wat ik geschapen heb en ben en denk, en dan zijn we met zijn tweeën, dan kunnen we samen langs de straten slenteren, misschien op weg naar de dichtstbijzijnde winkel om voorraad in te slaan. Dan stel ik voor om ’s avonds Italiaans te eten, of we kunnen onszelf verrassen met een gewaagde curry. En mocht je het je afvragen: Helge eet bijna alles. Brood, kaas en gekookte pasta heeft hij meegenomen onder de badkuip, maar vooralsnog zijn rozijnen favoriet. Die eet hij het eerst op. Hij is gelukkig, heel gelukkig is hij, die zo goed te eten krijgt van iemand die hij niet eens durft te groeten. Als we allemaal zo goed voor elkaar zouden zorgen, was alles eenvoudig geweest.