A.J. Kazinski

De laatste goede man

Vertaald uit het Deens door Femke Blekkingh-Muller

Breda 2011

Deze uitgave is tot stand gekomen met een bijdrage van The Literature Centre of The Danish Arts Council (Kopenhagen)

Oorspronkelijke titel Den sidste gode mand, verschenen bij Politikens Forlag

Oorspronkelijke tekst © A.J. Kazinski en jp/Politikens Forlag A/S 2010

Published by agreement with Leonhardt & Høier Literary Agency A/S, Copenhagen

Nederlandse vertaling © Femke Blekkingh-Muller en De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Stoltzedesign

isbn 978 90 445 1964 8

nur 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

Twee noten voor de lezer

De mythe over ‘Gods rechtvaardigen’ waarover in deze roman wordt gesproken, is afkomstig uit de joodse Talmoed – een verzameling religieuze geschriften opgetekend in Israël en Babylon – die volgens het geloof een directe overlevering is van wat God aan Mozes heeft verteld. God heeft onder andere gezegd dat er altijd zesendertig rechtvaardige mensen op aarde zullen zijn. Deze zesendertig beschermen ons allen. Zonder hen zal de mensheid ten onder gaan.

De zesendertig weten zelf niet dat ze zijn uitverkoren.

* * *

Op 11 september 2008 werd op het hoofdkantoor van de vn in New York, onder leiding van dr. Sam Parnia, ’s werelds grootste wetenschappelijke conferentie over bijna-doodervaringen gehouden. Het doel van dit congres was te debatteren over het stijgende aantal bijna-doodervaringen dat jaarlijks over de gehele wereld wordt gerapporteerd. Het gaat hierbij om rapporten over mensen die met succes zijn gereanimeerd en naderhand de ongelooflijkste fenomenen hebben beschreven – dingen die de wetenschap niet kan verklaren.

DEEL I

Het boek van de doden

==

O, Aarde! bedek mijn bloed niet;

En voor mijn geroep zij geen plaats.

job i

==

Er gaan voortdurend mensen dood. Vaak in ziekenhuizen. Daarom was het plan geniaal. Simpel, op het banale af:

Alle bijna-doodervaringen die bij een arts werden gerapporteerd, moesten worden geverifieerd. Hoe? Op eerstehulpafdelingen natuurlijk. Er zat namelijk een patroon in hetgeen mensen vertelden – mensen die klinisch dood waren verklaard, mensen bij wie de ademhaling was gestopt en het hart niet meer klopte: ze zweefden omhoog. Ze hingen onder het plafond en keken naar zichzelf. Vaak konden ze details beschrijven die hun hersenen onmogelijk in een laatste doodsroes konden hebben verzonnen: dat een arts een vaas had omgestoten, wat hij of zij tegen de verpleegkundigen had geschreeuwd, wie het vertrek in en uit waren gegaan – en wanneer. Sommigen konden ook vertellen wat er in de ruimte ernaast was gebeurd. Maar het gold niet als wetenschappelijk. Daar zou nu verandering in komen.

Het onderzoek zou gebruikmaken van eerstehulpafdelingen, intensivecareafdelingen en traumacentra – de plaatsen waar het vaakst mensen werden gereanimeerd. Een deel van het wereldwijde onderzoek hield in dat er plankjes werden opgehangen, vlak onder het plafond. Op die plankjes werden afbeeldingen gelegd, afbeeldingen die naar boven waren gekeerd – onmogelijk van beneden te zien. Alleen iemand die onder het plafond hing, zou het kunnen zien.

Agnes Davidsen maakte deel uit van de Deense onderzoeksgroep. De artsen hadden om het plan gelachen, maar ze hadden zich er niet tegen verzet, zolang ze de kosten voor het aanbrengen van de plankjes maar niet hoefden te betalen. Agnes was erbij geweest op de dag dat het plankje in het Rigshospital in Kopenhagen werd gemonteerd. Ze had zelf de trap vastgehouden toen de klusjesman met de verzegelde envelop in zijn hand naar boven was geklommen en ze had zelf het licht uitgedaan voordat het zegel werd verbroken en de afbeelding op het plankje werd gelegd. Alleen het hoofdkantoor wist wat de afbeelding voorstelde. Verder wist niemand het. Op de achtergrond hoorde je het geluid van een televisie. Het ging over de voorbereidingen voor de klimaattop in Kopenhagen. De Franse president, Sarkozy, zei dat Europa niet zou accepteren dat de temperatuur op aarde met meer dan twee procent zou stijgen. Agnes schudde haar hoofd en hielp met het inklappen van de trap. Als hij het zo zei, klonk het volkomen krankzinnig, dacht ze. Niet accepteren. Alsof wij mensen de temperatuur van de aarde omhoog en omlaag kunnen draaien, als een thermostaat.

Ze bedankte de klusjesman en keek naar het plankje onder het plafond. Nu hoefde ze alleen maar te wachten tot het ziekenhuis belde met het bericht dat iemand in deze ruimte was gestorven.

En teruggekeerd.

1

Yonghegong-tempel, Beijing – China

Hij was niet wakker geworden door het trillen van de grond. Daar was hij wel aan gewend – de metro reed precies onder de Yonghegong-tempel door en dreigde voortdurend het driehonderdvijftig jaar oude tempelcomplex midden in de Chinese hoofdstad te laten instorten. Hij was wakker geworden doordat iets of iemand zich over hem heen had gebogen terwijl hij sliep. Naar hem had staan kijken. Hij was er zeker van.

De monnik Ling ging rechtop in bed zitten en keek rond. De zon ging nog maar net onder, de pijn had hem gedwongen om vroeg naar bed te gaan.

‘Is daar iemand?’ De pijn circuleerde door zijn lichaam. Hij kon niet uitmaken of het zijn rug, zijn buik of zijn borst was. Beneden op het tempelplein hoorde hij de jonge monniken praten, de laatste westerse toeristen vertrokken.

Ling trotseerde de pijn en stond op. Hij had nog steeds het gevoel dat er iemand in de kamer was, maar hij zag niemand. Hij kon zijn sandalen niet vinden en liep op blote voeten, onvast, over de stenen vloer. Het was koud. Misschien zit er ergens een bloedprop, dacht hij. Hij haalde moeilijk adem. Zijn tong was gezwollen, hij wankelde. Hij verloor bijna zijn evenwicht, maar wist op de been te blijven. Als hij nu viel, zou hij niet meer overeind kunnen komen. Hij haalde diep adem, een brandend gevoel schoot door zijn luchtpijp naar zijn longen.

‘Help’, probeerde hij te roepen. Maar zijn stem was te zwak, niemand hoorde hem. ‘Help me.’

Ling liep de smalle, vochtige gang in en ging een andere ruimte binnen. Voorzichtig, oranjerood zonlicht viel door het raampje vlak onder het plafond naar binnen. Hij bestudeerde zijn lichaam. Er was niets te zien. Niets op zijn armen, buik of borst. Een hevige pijnscheut trok door zijn lijf, het duizelde hem. Even deed hij zijn ogen dicht. Hij gaf de strijd op en zakte weg in het duister en een grenzeloos onbehagen. Toen kreeg hij een moment rust. De pijnaanvallen kwamen in korte schokken, die telkens heviger waren dan de vorige. Hij kreeg een korte adempauze.

Zijn handen trilden toen hij de lade opentrok en hem met aarzelende bewegingen doorzocht. Eindelijk vond hij wat hij zocht: een klein, gebarsten zakspiegeltje. Hij bekeek zichzelf in het spiegeltje en zag een van angst vertrokken gezicht. Ling schoof zijn lendendoek een stukje naar beneden en hield het spiegeltje zo dat hij het onderste deel van zijn rug kon zien. Zijn adem stokte.

‘Grote god’, fluisterde hij terwijl het spiegeltje uit zijn hand glipte. ‘Wat is dat?’

Het enige antwoord was het geluid van het spiegeltje dat kapot viel op de grond.

De ouderwetse munttelefoon aan de muur leek hem allesbehalve een verlossende engel, maar het was zijn enige kans. Hij sleepte zich erheen. Een nieuwe pijnscheut deed hem stilstaan. Het voelde als een eeuwigheid. Hij opende zijn ogen en keek naar de munttelefoon waar hij zo hartgrondig tegen was geweest. De overheid eiste dat er een munttelefoon zou worden opgehangen voor de toeristen die de tempel bezochten – als een van hen iets zou overkomen, moest er hulp bij kunnen worden geroepen. Om diezelfde reden was het telefoonnummer van de alarmcentrale met grote cijfers op de muur geschreven en stond er een potje met muntjes naast. Ling stak zijn hand uit en reikte naar het potje; hij kreeg het net te pakken, maar verloor zijn evenwicht en moest het loslaten om steun te zoeken tegen de muur. Scherven en muntjes lagen op de grond. Ling aarzelde. De gedachte alleen al dat hij zich zou moeten bukken, leek hem onoverkomelijk. Zou het bukken naar de glinsterende muntjes, die hij het grootste deel van zijn leven had geprobeerd te mijden, werkelijk een van zijn laatste handelingen op deze wereld zijn? Maar hij wilde nog niet dood, dus hij raapte met trillende handen een muntje op, stopte het in de telefoon en belde de drie cijfers die op de muur stonden. Toen wachtte hij.

‘Schiet op, schiet op’, fluisterde hij moeizaam.

Eindelijk klonk er een vrouwenstem: ‘Alarmcentrale.’

‘Jullie moeten me helpen!’

‘Wat is er aan de hand? Waarvandaan belt u?’

De stem in de telefoon klonk rustig en beheerst. Bijna mechanisch.

‘Ik sta in brand. Ik …’

Ling zweeg en draaide zich om. Er was iemand, hij wist het zeker. Iemand keek naar hem. Hij wreef in zijn ogen, maar het hielp niet, hij zag niemand. Wie deed hem dit aan?

‘Ik moet weten waar u bent’, zei de vrouw.

‘Help me …’ Elk woord dat hij zei, zond een pijnscheut vanuit zijn rug, via zijn keel naar zijn mond en gezwollen tong.

De vrouw onderbrak hem vriendelijk maar beslist: ‘Wat is uw naam?’

‘Ling. Ling Cedong, ik … Help me! Mijn huid … staat in brand!’

‘Meneer Cedong …’ Ze werd ongeduldig. ‘Waar bevindt u zich op dit moment?’

‘Help me!’

Hij hield abrupt op. Opeens leek het alsof iets binnen in hem instortte. Alsof de wereld om hem heen een stap naar achteren deed en hem achterliet in een toestand van onwerkelijkheid. Alle geluiden verdwenen; het verspreide lachen op de binnenplaats, de stem in de telefoon. De tijd stond stil. Hij bevond zich in een nieuwe wereld. Of op de drempel van een andere wereld. Er liep een straaltje bloed uit zijn neus.

‘Wat gebeurt er?’ fluisterde hij. ‘Het is zo stil.’

Op hetzelfde moment liet hij de telefoon los.

‘Hallo?’ klonk de mechanische stem uit de hoorn die aan het snoer bungelde. ‘Hallo?’

Maar Ling hoorde het niet. Hij deed een paar wankele stappen in de richting van het raam en keek naar de drie glazen die in de vensterbank stonden. In een ervan zat water – misschien zou dat helpen. Hij stak snel zijn hand uit, maar greep mis. Het glas viel naar buiten en spatte uiteen op de stenen van de binnenplaats.

De monniken buiten keken op. Ling probeerde naar hen te gebaren. Hij zag hun monden bewegen, maar hij hoorde niets.

Ling proefde bloed en hij voelde dat het uit zijn neus liep. ‘Mijn god’, kreunde hij. ‘Wat gebeurt er met me?’

Even had hij het gevoel dat hij op het punt stond te worden uitgewist. Alsof hij was gereduceerd tot een onderdeel van iemand anders droom en dat diegene nu wakker werd. Hij kon er niets tegen doen. De geluiden om hem heen waren verdwenen. Hij viel. Hij landde op zijn rug en keek op. Het was heel stil om hem heen. Toen glimlachte hij en strekte zijn hand uit naar de lucht. Daar waar een ogenblik geleden het plafond was geweest, had hij nu vrij zicht op de eerste zwak schitterende sterren aan de nachtelijke hemel.

‘Het is zo stil’, mompelde hij. ‘Venus. En de Melkweg.’

* * *

De andere monniken stormden naar binnen en bogen zich over hem heen. Maar Ling zag hen niet. Zijn uitgestrekte hand viel slap neer. Hij had een glimlach op zijn lippen.

‘Hij heeft geprobeerd te bellen.’ Een van de monniken had de telefoon in zijn hand. ‘De alarmcentrale.’

‘Ling!’ Een andere monnik – de jongste, een grote jongen nog maar – probeerde contact met hem te krijgen. ‘Ling, kun je me horen?’

Geen antwoord. De jonge monnik keek op naar de anderen. ‘Hij is dood.’

Ze zwegen allen. Bogen een ogenblik hun hoofd. Velen hadden tranen in hun ogen. De oudste monnik verbrak de stilte: ‘Haal de Lopön. We hebben niet veel tijd.’

Een van de monniken wilde de jongen sturen, maar de oudste hield hem tegen. ‘Nee, ga jij hem maar halen. De jongen heeft het nog nooit meegemaakt. Laat hem maar hier blijven zodat hij het kan meemaken.’

De monnik rende weg en de jongen keek de oudste monnik aan.

‘Wat gaat er gebeuren?’ vroeg hij angstig.

‘Phowa. We gaan zijn bewustzijn doorsturen. Straks komt de Lopön.’

‘Phowa?’

‘Phowa helpt het bewustzijn verder door het lichaam en via het hoofd naar buiten. We hebben maar een paar minuten.’

‘Wat gebeurt er als we het niet halen?’

‘We halen het wel. De Lopön is snel. Kom, help me eens, hij kan hier niet blijven liggen.’

Niemand reageerde.

‘Pak vast.’ De jongen en twee andere monniken pakten Lings benen. Ze tilden hem op en legden hem op het bed.

Hij lag een beetje op zijn zij. Toen de oudste monnik hem bij zijn rug pakte om hem goed te leggen, zag hij opeens iets.

‘Wat is dat?’ vroeg hij.

De anderen kwamen dichterbij en keken.

‘Kijk, dáár, op zijn rug.’

Ze stonden nu allemaal over de dode monnik gebogen.

‘Wat is dat?’ vroeg de jongen.

Niemand antwoordde. Zwijgend staarden ze naar het merkwaardige teken dat zichtbaar was geworden op de rug van de monnik Ling. Het strekte zich uit van schouder tot schouder en tot halverwege zijn rug. Het leek een tatoeage of een brandmerk.

Of alsof zijn rug was verbrand.

2

Suvarna Hospital, Mumbai – India

Drie dagen eerder had Giuseppe Locatelli een mail ontvangen. Of hij kon helpen om een overleden Indiase econoom te traceren. Giuseppe had er niet veel zin in, maar hij wilde dolgraag weg uit India en hoopte dat dit, als hij zijn taak braaf en plichtsgetrouw vervulde, een opstapje zou zijn naar een betere baan op een Italiaanse ambassade ergens anders. In de Verenigde Staten misschien. Daar droomde hij van. Washington. Of het consulaat in New York dat alle zaken die iets met de vn te maken hadden, behandelde. Alles liever dan deze stinkende straten. Daarom had hij zonder aarzeling ‘ja’ gezegd.

Het was een lange, moeizame rit, ook al was het nog vroeg in de ochtend. De taxi kwam maar langzaam vooruit door de nauwe straten van de sloppenwijk. Giuseppe had de eerste week in India meteen geleerd dat je de armen niet moest aankijken. Je moest ze nooit in de ogen kijken – dat was de reden dat reizigers die hier voor het eerst waren altijd een sliert bedelende kinderen achter zich aan hadden. Als je strak voor je uit keek en je ijskoud hield, lieten ze je met rust. Als je in India de straat op ging, moest je doen alsof de armoede niet bestond en pas huilen als je weer alleen was. Anders werd je kaalgeplukt.

De taxi stopte.

‘Suvarna Hospital’, sir.

Giuseppe betaalde de chauffeur en sprong uit de auto. Er stond een rij voor het ziekenhuis. Jezus, er stonden overal rijen in dit land. Een rij voor het strand, een rij voor het politiebureau, een rij voor elk kliniekje dat ook maar een pleister of een stuk verband had. Giuseppe baande zich een weg door de wachtenden zonder iemand in de ogen te kijken, zonder zijn omgeving zelfs maar te registreren.

Hij sprak Engels tegen de receptionist. ‘Giuseppe Locatelli. Italiaanse ambassade. Ik heb een afspraak met dokter Kahey.’

Dokter Kahey trok zich niets aan van de werkdruk. Hij maakte een kalme, beheerste indruk en terwijl ze de trappen naar het mortuarium afliepen, praatte hij over Italië, over Sardinië, waar Giuseppe nog nooit was geweest. Giuseppe kon het niet laten om zijn bewondering voor de dokter, die het zo druk had, uit te spreken.

‘Al die mensen buiten. Hoe moeten jullie die allemaal helpen?’

‘Die zijn hier niet om behandeld te worden.’ Dokter Kahey lachte minzaam. ‘Maak u geen zorgen.’

‘Waarom dan?’

‘Ze zijn hier om hem hun respect te betonen.’

‘“Hem’’?’

Dokter Kahey keek Giuseppe Locatelli verwonderd aan. ‘De man voor wie u hier bent. Raj Bairoliya. Hebt u niet gezien dat ze bloemen bij zich hebben?’

Giuseppe kreeg een kleur. Hij had helemaal niets gezien. Hij had strak voor zich uit gekeken, uit angst om oogcontact te maken en het slachtoffer te worden van bedelaars. Kahey ging verder in zijn karakteristieke, zangerige Indiase accent: ‘Bairoliya was one of the closest advisers to mister Muhammad Yunus, the inventor of the micro loan. You know mister Yunus?’

Giuseppe schudde zijn hoofd. Maar hij had wel gehoord van het microkrediet, de lening die het voor duizenden en nog eens duizenden mensen mogelijk maakte om kleine, innovatieve bedrijfjes te beginnen.

‘Yunus heeft in 2006 de Nobelprijs gekregen’, zei dokter Kahey terwijl hij de schuiflade waarin de gestorven econoom lag uittrok. ‘Maar die hadden ze misschien net zo goed aan Bairoliya kunnen geven.’

Giuseppe knikte. De arts trok het lijkkleed weg. De dode econoom zag er vredig uit. Zijn huid was asgrauw. Giuseppe herkende de kleur van zijn grootmoeders ‘lit de parade’. Hij schraapte zijn keel en zei dat hij de Italiaanse politieafdeling wilde bellen die hem hiernaartoe had gestuurd.

‘Sure, sure.’

Hij belde. Er werd onmiddellijk opgenomen.

‘Tommaso Di Barbara?’

‘Si.’

‘Giuseppe Locatelli. Chiamo dall’ambasciata a Mumbai.’

‘Si. Si!’

‘Ik sta naast het lijk van Raj Bairoliya, zoals u mij heeft gevraagd.’

De stem aan de andere kant van de lijn klonk een beetje verkouden en opgewonden: ‘Zijn rug. Kunt u zijn rug zien?’

Giuseppe wendde zich tot de arts, die zich even had teruggetrokken om te roken.

‘De Italiaanse politie vraagt of ik de rug mag bekijken.’

‘Ah. U wilt het teken zien.’ Kahey haalde zijn schouders op en legde zijn sigaret in de vensterbank met de gloeiende askegel over de rand. ‘Misschien kunnen jullie mij vertellen wat het is.’ Hij keek Giuseppe vragend aan. ‘U moet me wel even helpen.’

Giuseppe had de telefoon in zijn hand. Hij wist niet wat hij moest doen.

‘We moeten hem omdraaien.’

‘Bel straks maar terug’, klonk het in het Italiaans, en er werd opgehangen.

‘Come on. Don’t be afraid. He won’t hurt anyone. On three! Ready?’

Dokter Kahey grinnikte toen Giuseppe het lijk beetpakte. ‘One, two, three!’

Het lijk rolde met een doffe plof op de zij, de armen vielen stijf over de rand. Giuseppe Locatelli staarde vol verbazing naar de rug van de dode man. Een teken strekte zich uit van schouder tot schouder.

‘What is it?’

3

Polizia di Stato, Venetië – Italië

Tommaso Di Barbara had de hele dag op het telefoontje gewacht. Hij had bijna niets anders gedaan dan naar de telefoon staren terwijl hij vocht tegen een opkomende griep. Nu kwam het telefoontje, en het had niet op een ongelegener moment kunnen komen. Tommaso keek naar zijn telefoon terwijl zijn chef tegenover hem stond en hem verwijtend aankeek.

‘Jij weet hier niets van?’ vroeg zijn chef op doordringende toon. ‘Een pakje uit China dat door iemand van dit bureau is besteld, via de diplomatieke post?’

Tommaso gaf geen antwoord. Hij vroeg zich af wat commissario Morante op dit tijdstip van de dag op het politiebureau deed. Die liet zich anders alleen maar zien als er belangrijk bezoek kwam. Tommaso had een onbehaaglijk gevoel. Het gevoel dat zijn dagen op dit bureau waren geteld.

Zijn chef herhaalde: ‘Weet je het zeker? Iemand heeft de officiële kanalen gebruikt om te zorgen dat de Chinese autoriteiten dat pakje met dat bandje hiernaartoe zouden sturen. Via Interpol. Buiten mij om.’ De adem van zijn chef rook naar Chianti en knoflook.

‘Mijn dienst is begonnen’, antwoordde Tommaso ontwijkend.

Hij stond op en vluchtte de regen in.

De steiger die van het politiebureau naar de politieboten liep, was het eerste wat alle prominente gasten van Venetië zagen. Als ze met de auto van het vasteland kwamen, werden ze ontvangen door commissario Morante, meegevoerd door het oude politiebureau, waar ooit monniken hadden gewoond, en aan de andere kant van het gebouw weer naar buiten geleid. Via de steiger van het politiebureau kwamen ze uit op het Canal Grande. Deze nacht waren er geen gasten. Alleen regen. Tommaso sprong in de boot, ging naar de laatste gemiste oproep in zijn telefoon en belde het nummer.

‘Hallo?’

‘Tommaso weer. Bent u nog steeds daar?’

‘Ja, ja!’ Giuseppe Locatelli klonk geschokt.

Tommaso vloekte binnensmonds. Die verdomde regen. Hij verstond er niets van. Hij drukte zijn hand tegen zijn vrije oor en luisterde.

‘Ik ben nog in het mortuarium.’

‘Hebt u hem omgedraaid?’

‘Ja. Het is …’

‘Praat eens wat harder’, schreeuwde Tommaso. ‘Ik kan u niet verstaan.’

‘Hij heeft een teken op zijn rug. Het ziet er heel raar uit. Het lijkt wel een …’ Tommaso viel hem in de rede: ‘… een tatoeage!’

‘Ja.’

Flavio en de nieuwe collega uit Puglia kwamen aanrennen door de regen. Zij hadden samen met Tommaso dienst die nacht.

‘Kunt u foto’s maken met uw telefoon?’ vroeg Tommaso.

‘Ja, maar ik heb ook een camera bij me, zoals u vroeg in uw mail.’

Tommaso dacht snel na. Als hij de stemming van zijn chef juist had geïnterpreteerd, was hem misschien niet veel tijd meer gegund op dit bureau. Te weinig om te wachten op foto’s die per post vanuit India hiernaartoe moesten komen.

‘Fotografeer zijn rug maar met uw telefoon. Hoort u mij? Het heeft haast. Maak maar foto’s van de rug in zijn geheel en close-ups – zo dichtbij als u kunt komen zonder dat de foto’s onscherp worden.’

Flavio en de nieuwe deden de deur open en kwamen de stuurhut van de boot binnen. Ze begroetten Tommaso, die knikte.

‘Hebt u mij begrepen?’ vroeg Tommaso.

‘Ja’, zei Giuseppe.

‘En stuur ze me dan maar via mms.’

Tommaso brak het gesprek af. Hij haalde het potje pillen uit zijn zak en slikte er twee met niets anders dan zijn eigen speeksel. Hij probeerde te bedenken wie hem zou hebben besmet. Misschien iemand in het hospice. De verpleegkundigen en nonnen die voor zijn moeder zorgden, kwamen voortdurend in contact met ziekte. De gedachte aan zijn stervende moeder zond een steek door zijn lijf vanwege zijn slechte geweten.

Santa Lucia-station, Venetië

Zijn paspoort zei dat hij uit Guatemala kwam. Het was het kleinste paspoort dat Tommaso ooit had gezien. Het was niet meer dan een doormidden gevouwen stukje karton. Geen plaats voor stempels of visa, alleen een smoezelige foto van de eigenaar, die op een indiaan leek, en een paar twijfelachtige officiële stempels van een al even twijfelachtige autoriteit aan de andere kant van de Atlantische Oceaan.

‘Poco, poco’, antwoordde de eigenaar van het paspoort op Tommaso’s vraag of hij Italiaans sprak.

‘Frans?’ Ook niet.

De man sprak een beetje Engels, en Engels was nou niet direct Tommaso’s sterkste punt. Daarin was Tommaso niet de enige in Italië. Zelfs zijn Engelse leraar op school had geen Engels gekend, maar Frans was er wel ingeramd. Tommaso had liever Engels geleerd, maar daar was het nu te laat voor, vond hij. Als je boven de vijfentwintig bent, is het te laat om nog iets nieuws te leren: zo was hij opgevoed door zijn vader. En als je boven de dertig bent, moet je je eigen dokter zijn. Tommaso’s vader, die nooit uit Cannaregio in Venetië weg was geweest, was gestorven omdat hij had geweigerd naar een arts te gaan toen hij problemen met zijn longen kreeg. Tommaso wist het: vaders zouden wat minder invloed moeten hebben. Maar hij wist ook dat hij in veel opzichten een vermoeide kopie van zijn vader was.

Tommaso rechtte zijn rug en ving een glimp op van zijn eigen spiegelbeeld in het raampje van de treincoupé. Normaal gesproken zou hem een scherp, keurig geschoren gezicht hebben aangekeken, met doordringende ogen, licht grijzend haar en een markante kaaklijn. Deze avond zag hij er eerder uit als iets wat thuis onder de dekens hoorde te liggen. Tommaso was de eerste die toegaf dat het feit dat hij er goed uitzag een stabiele relatie in de weg had gestaan. Er waren gewoon te veel verleidingen. Maar de laatste jaren – sinds hij midden veertig was – was dat niet meer zo. Niet dat zijn uiterlijk erg was veranderd; de mensen om hem heen waren veranderd. Ze waren getrouwd en genoten van de intimiteit die ze met elkaar hadden. Tommaso zei bijna elke dag tegen zichzelf dat hij een vrouw moest zoeken. Maar deze avond zou dat niet lukken, constateerde hij toen hij opnieuw de weerspiegeling van zijn eigen gezicht zag.

‘Grazie.’ Tommaso knikte naar de indiaan uit Guatemala en stapte uit de trein. Op het perron controleerde hij meteen zijn telefoon. Geen nieuwe berichten. Geen afbeeldingen. Tommaso keek op de stationsklok. Dinsdag 15 december 2009. 01.18 uur. Hij wist dat het minuten, soms zelfs uren kon duren voordat een bericht dat vanuit Azië was verstuurd, binnenkwam op je mobiele telefoon. De inlichtingendiensten daar vertraagden het signaal zodat ze konden controleren wat er in kwam en uit werd gestuurd. Ze voerden strenge controles uit op de gesprekken van de mensen.

‘Flavio.’ Tommaso riep zijn collega. ‘Flavio!’

Ze waren maar met z’n drieën deze nachtdienst, die achttien minuten geleden was begonnen, in de regen. Het hoofdbureau van politie lag schuin tegenover het station. Ze wisten dat de trein uit Triëst om half twee binnenkwam en dat daar vaak illegale immigranten uit Oost-Europa in zaten, die hun geluk wilden beproeven in het westen door voor een armzalig loontje in een of andere smoezelige keuken te gaan werken.

Flavio ging onder de stalen overkapping van het perron staan om uit de regen te zijn. Hij moest schreeuwen tegen Tommaso om boven het lawaai uit te komen: ‘We laten ze gaan.’

‘Waarom?’

‘Zelfmoord in Murano.’

‘Zelfmoord?’

‘Of moord. Je weet het nooit met die eilanden.’

Flavio snoot drie keer luidruchtig zijn neus en stopte zijn zakdoek terug in zijn zak.

Tommaso keek weer op zijn telefoon. Nog steeds niets uit India. Ben ik bang voor het antwoord? vroeg hij zichzelf af terwijl hij naar de boot liep. Bijna alle andere keren had hij gelijk gehad. Een paar maanden geleden was er een gevonden in Hanoi. Op dezelfde manier gestorven. Hetzelfde teken. Ook iemand die goed deed.

Voordat Flavio de boot keerde op het kanaal, zag Tommaso dat er licht brandde in het kantoor van zijn chef. Tommaso wist maar al te goed wat dat betekende: commissario Morante zou de onderste steen boven halen om uit te zoeken wie de Chinese autoriteiten had verzocht om het pakje met het bandje op te sturen. Het zou niet lang duren voordat hij erachter kwam – commissario Morante was iemand die grondig te werk ging – en dan zou hij er ook achter komen dat Tommaso via Interpol waarschuwingen had laten uitgaan naar een aantal politieafdelingen in Europa. Onder andere in Kopenhagen.

4

Kopenhagen – Denemarken

Urenlang wachten in de ijzige kou in het noordwestelijk deel van de stad.

De regen roffelde hard op het dak van de politieauto in een ontspannend, monotoon ritme. De druppels werden zwaarder. Binnen afzienbare tijd zou de regen boven Kopenhagen kristalliseren en overgaan in zachte sneeuw, dacht Niels Bentzon terwijl zijn trillende vingers de op een na laatste sigaret uit het pakje probeerden te peuteren.

Door de beslagen raampjes zag de wereld om hem heen eruit als een ondoordringbare sluier van water, duister en voorbijglijdend licht van langsrijdende auto’s. Hij leunde achterover en staarde in het niets. Hij had hoofdpijn en dankte hogere machten omdat de leider van het crisisteam hem had verzocht in de auto te wachten. Niels voelde zich slecht op zijn gemak in de Dortheavej. Misschien doordat de wijk ongeluk leek aan te trekken. Het zou hem niets verbazen als het in de rest van Kopenhagen droog was die nacht.

Niels probeerde zich te herinneren wat er het eerst in de straat was geweest: de Islamitische geloofsgemeenschap of het jongerencentrum. Twee organisaties die een soort open invitatie voor relschoppers met zich mee leken te brengen. Iedereen bij de politie wist het: een oproep voor assistentie in de Dortheavej in Noordwest, betekende dreiging met explosieven, demonstraties, brandstichting of gewoon geweld.

Niels was erbij geweest toen het oude jongerencentrum werd ontruimd; bijna iedere politieman uit het hele land was toen opgeroepen. Het was een zeer onaangename toestand geworden. Niels had een hekel aan dat soort situaties. Hij was in een zijstraat terechtgekomen waar hij had geprobeerd twee heel jonge mannen met heel grote knuppels te pacificeren. Niels was op zijn linkerarm en tegen zijn onderste ribben geslagen. De haat straalde van de jongemannen af, als een supernova van frustratie die zich op Niels had gericht. Toen hij een van de twee eindelijk op de grond had weten te duwen en de handboeien had omgedaan, slingerde de jongen de ergste verwensingen naar zijn hoofd. Het accent was niet mis te verstaan: hij kwam uit Rungsted; hij was een rijkeluiskind.

Maar die nacht waren het geen boze jongeren of islamisten die de straat op stelten zetten, maar een uit de dienst ontslagen militair die zijn overgebleven kruit afschoot op zijn gezin.

‘Niels!’

Niels had niet gehoord dat er op het raampje werd geklopt. Zijn sigaret was nog maar voor een kwart opgerookt.

‘Niels. Je mag naar binnen.’

Hij nam nog twee flinke trekken en stapte uit de auto de regen in.

De politieman, een heel jonge knul, keek hem aan. ‘Wat een weer, hè.’

‘Wat weten we?’ Niels gooide de rest van zijn sigaret op de grond en baande zich een weg door de versperring.

‘Hij heeft drie of vier schoten gelost en hij heeft een gijzelaar.’

‘Wat weten we van de gijzelaar?’

‘Niets.’

‘Zijn er kinderen?’

‘We weten niets, Niels. Leon is in het trapportaal.’ Hij wees.

Dinsdag 15 december 2009

fuck jou!! had een eerlijk persoon op de muur vlak boven de naambordjes gekrast. Het trapportaal was vervallen en op de muren stonden getuigenissen van politieke besluiten van de afgelopen jaren: handen af van christiania, fuck israël en dood aan de politie, kon Niels nog net lezen voordat de roestige buitendeur achter hem dichtviel. Hij was doorweekt geraakt in die paar seconden.

‘Regent het?’

Niels kon niet uitmaken wie van de drie politiemannen op de trap grappig probeerde te zijn.

‘Is het op de tweede verdieping?’

‘Yes, sir.’

Misschien lachten ze hem achter zijn rug uit toen hij verder de trap op liep. Op weg naar boven passeerde hij nog een paar heel jonge agenten met kogelvrije vesten en automatische pistolen. De wereld was er niet mooier op geworden sinds Niels ruim twintig jaar geleden van de politieschool af was gekomen. Integendeel. Je zag het aan de ogen van de jonge agenten. Hard, koud en afwijzend.

‘Rustig maar, jongens, we overleven het wel’, fluisterde Niels terwijl hij hen passeerde.

‘Leon!’ riep een van de agenten. ‘De onderhandelaar komt eraan.’

Niels wist precies waar Leon voor stond. Als je Leon zou dwingen om een lijfspreuk te kiezen, zou het iets zijn als: de operatie is geslaagd, maar de patiënt is overleden.

‘Is het mijn vriend Damsbo?’ riep Leon vanaf de overloop voordat Niels de hoek om kwam.

‘Ik wist niet dat jij vrienden had, Leon.’

Leon sprong twee treden naar beneden en keek Niels verrast aan, zijn kleine Heckler & Koch-machinepistool in beide handen geklemd.

‘Bentzon? Waar hebben ze jou vandaan gehaald?’

Niels keek Leon recht in de ogen: dood en grijs – een weerspiegeling van het doorsneeweer in november.

Het was een tijd geleden dat Niels en Leon elkaar voor het laatst hadden gezien. Niels had zes maanden in de ziektewet gezeten. Leons baardstoppels waren wit geworden en zijn haargrens had zich teruggetrokken en een rimpelige open plek achtergelaten.

‘Ik dacht dat ze Damsbo zouden sturen.’

‘Damsbo is ziek en Munkholm is op vakantie’, antwoordde Niels terwijl hij de loop van het automatische pistool wegduwde zodat het niet meer op hem was gericht.

‘Kun je het wel aan, Bentzon? Het is een tijd geleden, toch? Gebruik je nog medicijnen?’

Er verscheen een arrogante glimlach op Leons lippen, toen ging hij verder: ‘Ik dacht dat jij tegenwoordig vooral verkeersboetes uitschreef?’

Niels schudde zijn hoofd en probeerde niet te laten blijken dat hij buiten adem was. Hij deed net of hij diep in- en uitademde om na te denken. ‘Hoe is de situatie?’ vroeg hij.

‘Peter Jansson, zevenentwintig jaar oud. Hij is gewapend. Irak-veteraan. Ik geloof zelfs dat hij een medaille heeft gekregen. Hij dreigt dat hij zijn hele gezin zal neerschieten. Er is een collega van het leger onderweg. Misschien kan die hem zover krijgen dat hij de kinderen laat gaan voordat hij zichzelf een kogel door zijn kop jaagt.’

‘Misschien kunnen we hem er nog van afbrengen om een kogel door zijn kop te jagen?’ Niels keek hem hard aan. ‘Wat dacht je daarvan, Leon?’

‘Wanneer snap je het nou eens, Bentzon? Er zijn types die al dat geld gewoon niet waard zijn. Gevangenisstraf, invalidenpensioen, you name it.’

Niels weigerde op Leons cynische toon in te gaan en deed alsof hij de rest van zijn tirade niet hoorde: ‘Die man gaat de belastingbetaler handenvol geld kosten.’

‘En verder, Leon? Wat weten we over de flat?’

‘Twee kamers. Je komt meteen binnen in de eerste kamer, er is geen hal. We denken dat hij in de linkerkamer is. Of in de slaapkamer, achter in de flat. Er is geschoten, we weten dat er twee kinderen zijn en een vrouw. Of ex-vrouw. Misschien een kind en een pleegkind.’

Niels keek Leon vragend aan.

‘Het verhaal varieert, afhankelijk van welke buren je het vraagt. Ga je naar binnen?’

Niels knikte.

‘Hij is helaas niet helemaal achterlijk.’

‘Wat bedoel je?’

‘Hij weet dat er maar één manier is om er zeker van te zijn dat een onderhandelaar geen wapen of microfoon verbergt.’

‘Je bedoelt dat hij wil dat ik mijn kleren uittrek?’

Diepe zucht. Leon keek meewarig naar Niels en knikte. ‘Ik begrijp het als je dat niet wilt. We kunnen ook een inval doen.’

‘Nee, het is goed. Ik heb het eerder gedaan.’ Niels maakte zijn riem los.

* * *

Komende zomer werkte Niels Bentzon vijftien jaar bij de afdeling moordzaken. De laatste tien als onderhandelaar: de persoon die naar binnen wordt gestuurd als er sprake is van een gijzelingssituatie of als er iemand met zelfmoord dreigt. Het waren altijd mannen. Als de aandelen kelderden en de economen een financiële crisis voorspelden, kwamen de wapens tevoorschijn. Het verbaasde Niels altijd hoeveel wapens mensen in huis hadden. Handwapens uit de Tweede Wereldoorlog. Jachtgeweren en luchtbuksen zonder vergunning.

‘Ik ben Niels Bentzon. Ik ben van de politie. Ik heb al mijn kleren uitgetrokken, zoals je hebt gevraagd. Ik ben ongewapend en ik heb geen microfoon bij me.’ Voorzichtig duwde hij de deur open. ‘Kun je me horen? Ik heet Niels. Ik ben van de politie en ik ben ongewapend. Ik weet dat je militair bent, Peter. Ik weet dat het moeilijk is om andere mensen te doden. Ik ben hier alleen om met je te praten.’

Niels bleef staan en luisterde. Er kwam geen enkele reactie, alleen de stank van ontwricht leven. Een paar seconden lang was Niels overgeleverd aan zijn reukvermogen: kruit.

In de verte blafte een hond. Langzaam wenden zijn ogen aan het donker. Zijn voet stootte tegen de patronen. Hij raapte er een op. Hij was nog warm. Niels kon de inscriptie aan de onderkant van het staal net onderscheiden: 9 mm. Dat kaliber kende Niels goed. Drie jaar geleden had hij zelf de eer gehad om een projectiel van Duitse makelij van dat kaliber in zijn dijbeen te ontvangen. Hij had het projectiel, dat de chirurg uit zijn been had gevist, bewaard. Het lag thuis, in de bovenste la van Kathrines secretaire. Een 9 mm-Parabellum. Het meest gebruikte kaliber ter wereld. De naam Parabellum was afkomstig uit het Latijn. Niels had het gegoogeld: Si vis pacem, para bellum – Als je vrede wilt, bereid je dan voor op oorlog. Dat was het motto van de Duitse wapenfabriek, Deutsche Waffen und Munitionsfabriken. Die hadden in beide oorlogen de munitie aan het Duitse leger geleverd. Wat een vrede had dat gebracht.

Niels legde de patroon terug waar hij hem had gevonden. Hij bleef even staan om zijn gedachten te ordenen. Hij moest die vervelende herinnering kwijt zien te raken voordat hij verder kon, anders zou de angst het overnemen. De kleinste trilling in zijn stem zou de gijzelnemer zenuwachtig maken. Kathrine. Hij dacht aan Kathrine. Dat moest hij niet doen, dan zou hij niet verder kunnen.

‘Alles in orde, Bentzon?’ fluisterde Leon ergens achter hem.

‘Doe de deur dicht, Leon’, antwoordde Niels hardop.

Leon gehoorzaamde. De lampen van een passerende auto wierpen licht door de ramen en Niels zag zichzelf weerspiegeld in de ruit. Bleek, angstig, naakt en weerloos. Hij had het koud.

‘Ik sta in de kamer, Peter. Ik heet Niels. Ik wacht tot je tegen me praat.’

Niels was rustig. Volkomen rustig. Het onderhandelen kon een groot deel van de nacht duren, dat wist hij, maar zo veel tijd had hij meestal niet nodig. Het belangrijkste bij een gijzelingssituatie was dat je in zo kort mogelijke tijd zo veel mogelijk over de gijzelnemer te weten moest zien te komen. Dat je iets te weten kwam over de méns achter de dreiging. Pas als je de mens zag, was er hoop. Leon was een idioot. Hij zag alleen de dreiging. Daarom draaide het bij hem altijd uit op schieten.

Niels keek rond in de flat of hij sporen van de mens Peter zag. De beslissende details. Hij keek naar de foto’s op de koelkast: Peter met zijn vrouw en twee kinderen. Onder de foto’s van de kinderen was met magneetletters ‘Clara’ en ‘Sofie’ geschreven. En daarnaast ‘Peter’ en ‘Alexandra’. Clara – de oudste – was een groot meisje. Een tiener. Met een beugel en puistjes. Er was een groot leeftijdsverschil tussen de twee meisjes. Sofie was niet ouder dan zes. Heel blond en mooi. Ze leek op haar vader. Clara leek niet op haar moeder of haar vader. Misschien was ze uit een eerder huwelijk. Niels haalde diep adem en liep terug naar de woonkamer.

‘Peter? Zijn Clara en Sofie bij je? En Alexandra?’

‘Rot op’, klonk het vastberaden vanuit het achterste deel van de flat. Op datzelfde moment gaf Niels’ lichaam toe aan de kou en hij begon te trillen. Peter was niet wanhopig. Hij was vastberaden. Met wanhoop kon je onderhandelen, vastberadenheid was erger. Nog een keer diep ademhalen. De strijd was nog niet verloren. Probeer erachter te komen wat de gijzelnemer wil. Dat was het allerbelangrijkste voor een onderhandelaar. En als hij niets wil, help hem dan een wens te bedenken – het maakt niet uit wát. Het ging er alleen om dat je zijn hersenen weer vooruit moest laten kijken. Op dit moment zaten Peters hersenen vast in hun laatste minuten, dat hoorde Niels aan de zelfverzekerde klank in zijn stem.

‘Zei je iets?’ vroeg Niels om tijd te rekken.

Geen antwoord.

Niels keek rond. Hij zocht nog steeds het detail dat de situatie in beweging zou kunnen brengen. Zonnebloemenbehang. Grote zonnebloemen van de vloer tot aan het plafond. De geur van vocht en hondenpis vermengde zich met iets anders. Vers bloed. Niels’ ogen vonden de bron van de geur in een hoek, opgekruld op een manier die je niet voor mogelijk zou houden.

Alexandra was door twee kogels in het hart geraakt. De pols voelen, dat deden ze alleen in films, in de werkelijkheid zag je een gapend gat in een hart en een leven dat verloren was gegaan. Ze staarde Niels met wijdopen ogen aan. Niels hoorde een van de kinderen zachtjes huilen.

‘Peter? Ik ben er nog. Ik heet Niels …’

Een stem onderbrak hem: ‘Je heet Niels en je bent van de politie. Ik heb je wel gehoord! En ik zei dat je moest oprotten.’

Een zware, vastberaden stem. Waar kwam hij vandaan? De badkamer? Verdomme, waarom had Leon geen plattegrond geregeld?

‘Je wilt dat ik wegga?’

‘Ja, sodemieter op.’

‘Dat kan helaas niet. Het is mijn werk om hier te blijven totdat het voorbij is. Wat er ook gebeurt. Ik weet dat je dat begrijpt, Peter. Jij en ik doen allebei werk waarbij je moet blijven tot het einde, ook al is dat onmogelijk.’

Niels luisterde even. Hij zat nog steeds naast het lichaam van Alexandra. Ze had een stuk papier in haar hand geklemd. Haar spieren waren nog niet stijf en het was niet moeilijk om de brief uit haar hand te trekken. Niels stond op en liep naar het raam. Hij maakte gebruik van de straatverlichting. De brief was afkomstig van defensie. Een ontslagbrief. Veel te veel woorden, drie kantjes. Niels liet zijn ogen snel over de tekst gaan. Persoonlijke problemen … labiel … ongelukkige voorvallen … voorstel voor hulp en omscholing. Een paar seconden lang had Niels het gevoel dat hij gevangenzat in de tijd. Dat hij was binnengedrongen in de laatste foto van het gezin. Hij zag de situatie voor zich: Alexandra vindt de brief. Peter is ontslagen. De enige bron van inkomsten voor het gezin. Ontslagen terwijl hij worstelde om alle ellende te verwerken die hij in dienst van de natie had gezien. Niels wist dat ze er nooit over praatten, de militairen uit Irak en Afghanistan. Zelfs de meest voor de hand liggende vraag wilden ze niet beantwoorden: Heb je geschoten? Heb je iemand gedood? Ze antwoordden altijd ontwijkend. Zou het niet eenvoudig zo zijn dat de schoten die de soldaten afvuurden, die de slagaderen en organen van hun vijanden uiteenreten, bijna evenveel schade aanrichtten in de ziel van degenen die ze hadden afgevuurd?

Peter was ontslagen. Hij was vertrokken als een man en teruggekeerd als een wrak. Alexandra kon het niet aan. Zij dacht allereerst aan de kinderen, dat is wat een moeder doet. Een militair schiet, een moeder denkt aan haar kinderen. Misschien heeft ze hem uitgescholden, tegen hem geschreeuwd. Dat hij nergens goed voor was, dat hij haar in de steek liet. En toen had Peter gedaan wat hem was geleerd: als een conflict niet op vreedzame wijze opgelost kan worden, schiet je de vijand dood. Alexandra was de vijand geworden.

Eindelijk.

Eindelijk had Niels het detail dat hij nodig had. Hij zou Peter aanspreken als militair. Hij zou hem aanspreken op zijn eergevoel, zijn mannelijkheid.

5

Murano, Venetië

Vroege winter – hoogseizoen voor zelfmoord op het Europese continent. Maar dit was geen zelfmoord. Dit was wraak. Anders zou hij geen staaldraad hebben gebruik om zich op te hangen. Het was niet bepaald moeilijk om een stuk touw te vinden op dit eiland, met al zijn botenbouwers.

Flavio was naar buiten gelopen om over te geven in het kanaal; de weduwe van de overleden glasblazer was allang verdwenen. Ze was de straat in gelopen om troost te zoeken bij de buren. Af en toe hoorde Tommaso haar jammeren. Voor het huis had zich een concentraat van de eilandbevolking verzameld. De vakbondsvertegenwoordiger van de glasblazerij, een monnik uit het San Lazzaroklooster, een buurman en een winkelier. Tommaso vroeg zich af wat de winkelier daar deed. De laatste openstaande rekening innen voordat het te laat was? Het was ongelooflijk wat de financiële crisis met mannen en hun zelfbeeld deed. Als eilandbewoner liep je nog veel meer risico: de isolatie, de gesloten samenleving, de vaste rolpatronen. Geen wonder dat Venetië ongemerkt was opgerukt naar de top van de Italiaanse zelfmoordstatistieken.

Het huis: vochtig, lage plafonds en slecht verlicht. Tommaso keek uit het raam en zag een vrouwengezicht. Ze at een sandwich. Ze keek hem schuldbewust aan, glimlachte en haalde haar schouders op. Ze kon natuurlijk best honger hebben, ook al was de glasblazer dood. Tommaso hoorde de mensen buiten praten. Vooral de vakbondsvertegenwoordiger. Over de goedkope, uit Azië geïmporteerde glazen kopieën die aan de toeristen werden verkocht. Dat betekende minder werk voor de plaatselijke bevolking. De mensen die al eeuwenlang glas produceerden en het tot een kunst hadden verheven. Het was een schande!

Tommaso keek weer naar zijn telefoon. Verdorie, waar bleven die foto’s nou? De glasblazer bungelde zachtjes heen en weer. Tommaso was bang dat het staaldraad hem niet lang meer zou houden. Als zijn nekwervel was gebroken, zou de draad zich vrij snel door het vlees heen vreten en het lichaam afsnijden.

‘Flavio!’ riep Tommaso.

Flavio verscheen in de deuropening.

‘Jij schrijft het rapport.’

‘Ik kan het niet.’

‘Hou je mond. Je schrijft op wat ik zeg. Ga er maar met je rug naartoe zitten.’

Flavio pakte een stoel, draaide hem naar de vochtige muur toe en ging zitten. Het rook naar roet. Alsof iemand het vuur in de haard had gedoofd met een emmer water.

‘Klaar?’

Flavio had zijn notitieblok gepakt en staarde resoluut naar de muur.

Tommaso begon met het officiële gedeelte: ‘Aankomst even voor twee uur. Noodoproep van de weduwe van de glasblazer, Antonella Bucati. Schrijf je?’

‘Ja.’

De sirene. Eindelijk hoorde hij de sirene. Tommaso luisterde. De ambulance zette de sirene uit op het moment dat hij vanaf de lagune het slecht onderhouden kanaal op voer. De knetterende motor en het monotone geklots van de golven die een poging deden om de halfvergane beschoeiing af te breken, kondigden de komst van de ambulance enkele seconden voordat de reddingswerkers aan land sprongen aan. Het blauwe zwaailicht verlichtte de kamer met korte tussenpozen. Dat herinnerde Tommaso eraan hoe donker het in Venetië was in de winter. Het leek wel of het vocht de verspreide restjes licht uit de weinige huizen waar nog mensen woonden stal. De rest van Venetië was donker. Het grootste deel van de stad was eigendom van Amerikanen en Saoediërs, die er hoogstens twee weken per jaar waren.

Tommaso zag het op hetzelfde moment dat zijn telefoon begon te piepen: de hakken van de zwarte schoenen van de man die aan de strop bungelde, waren wit. Tommaso krabde aan een van de hakken. Het wit liet meteen los.

‘Mogen we hem naar beneden halen?’ Die vraag kwam van Lorenzo, de ambulancebestuurder. Tommaso had met hem op school gezeten. Ze hadden weleens met elkaar gevochten. Lorenzo had gewonnen.

‘Nog niet.’

‘Je gaat me toch niet vertellen dat dit moord is?’ Lorenzo stond al klaar om de glasblazer met een knip naar beneden te halen.

‘Flavio!’ riep Tommaso. ‘Als hij het lijk aanraakt, sla je hem in de boeien.’

Lorenzo stampte woedend met zijn voet op de grond.

‘Zaklantaarn?’ Tommaso stak zijn hand uit.

Flavio hield een hand voor zijn mond en zijn blik strak op de vloer gericht terwijl hij Tommaso de zaklantaarn aangaf. Er waren geen sporen te zien op de grond. En toch. De vloer van de keuken waar de glasblazer aan een van de balken hing, was geveegd, terwijl in de kamer de vloer heel vies was. Tommaso’s telefoon piepte weer. Hij deed de achterdeur open. De moestuin stond vol onkruid. Een druivenrank stak een paar meter de lucht in. Ooit, lang geleden, had iemand geprobeerd hem langs de overkoepeling van het terras te leiden, maar die persoon had het opgegeven en de druif naar de zon toe laten groeien. Nu klom hij via het dak omhoog. In de werkplaats brandde licht. Tommaso liep met een paar stappen door de moestuin en deed de deur open. In tegenstelling tot de rest van het huis was de werkplaats opgeruimd. Heel zorgvuldig.

Weer een nieuw bericht op zijn display. Ze rolden in opgewonden golven binnen. Hij durfde er nu niet naar te kijken.

De vloer van de werkplaats was van wit beton. Tommaso krabde eraan; het oppervlak was poreus, het leek wel krijt. Hetzelfde spul dat onder de hakken van de glasblazer zat. Hij ging op een stoel zitten. Flavio riep, maar Tommaso deed alsof hij het niet hoorde. Zijn eerste vermoeden was juist geweest. Het was geen zelfmoord. Het was wraak. De wraak van de vrouw. De glasblazer was hier vermoord en door de werkplaats gesleept, waardoor de hakken van de schoenen wit waren geworden.

‘Wat doe je hier?’

Tommaso keek naar Flavio, die in de deuropening stond.

‘Gaat het? Je ziet er een beetje ziek uit.’

Tommaso negeerde zijn diagnose: ‘We hebben de forensisch arts nodig. En de technische dienst uit Veneto.’

‘Waarom?’

Tommaso veegde met zijn vinger over de vloer en hield hem demonstratief omhoog, zodat Flavio kon zien hoe wit hij was. ‘Als je goed kijkt, zie je dit ook onder zijn hakken zitten.’

Het duurde een paar seconden voordat het tot Flavio was doorgedrongen.

‘Moeten we de weduwe arresteren?’

‘Dat zou een goed begin zijn.’

Flavio schudde zijn hoofd, zijn gezicht stond zorgelijk. Tommaso wist precies wat er gedurende die paar seconden in Flavio omging. Moedeloosheid. Het verhaal dat ze de komende uren van de weduwe zouden horen, zou een verhaal zijn van armoede, drankmisbruik, ontslag, huiselijk geweld en eilandkolder. Dat was tegenwoordig het verhaal van Venetië. Er was vast ergens een levensverzekering – of zou de weduwe van de glasblazer er gewoon genoeg van hebben gehad? Flavio belde het bureau en verzamelde de moed om de nodige arrestaties te verrichten. Tommaso zuchtte diep. Vannacht vergaat de wereld, dacht hij. Hij durfde de berichten op zijn telefoon nauwelijks te bekijken. Vier afbeeldingen van Giuseppe Locatelli uit India. Tommaso haalde zijn leesbril tevoorschijn en bestudeerde de eerste foto: het teken op de rug van de overledene. Precies hetzelfde als bij de anderen. Toen bekeek hij de close-ups van het teken op de rug.

‘Zesendertig’, zei hij bij zichzelf. ‘Nog twee.’