Roslund & Hellström

Kluis 21

Uit het Zweeds vertaald door Edith Sybesma

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Box 21, verschenen bij Piratförlaget

Oorspronkelijke tekst © Anders Roslund en Börge Hellström, 2004

Published by agreement with Salomonsson Agency, Stockholm

Eerste Nederlandstalige uitgave © Edith Sybesma en De Geus bv, Breda 2006

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Erik Thunfors

isbn 978 90 445 1965 5

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de zevende druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Het was stil in het appartement.

Ze had een hele tijd niet meer aan hem gedacht, aan niemand die deel uitmaakte van wat was geweest. Nu deed ze dat wel. Ze dacht aan de laatste knuffel, aan hoe hij daar in de Lukuskeles-gevangenis had gestaan. Ze was tien jaar en hij had er zo klein uitgezien en had gehoest met zijn hele lichaam en moeder had hem een stuk papier aangegeven dat helemaal vol zat met klodders bloed toen hij er een prop van maakte en die in een van de grote tonnen op de gang gooide.

Ze had niet begrepen dat het de laatste keer was. Ze had het waarschijnlijk nog steeds niet begrepen.

Lydia haalde diep adem.

Ze schudde het gevoel van onbehagen van zich af, glimlachte naar de grote halspiegel. Het was nog vroeg in de ochtend.

Er werd aangeklopt. Ze hield de borstel nog steeds in haar hand. Hoe lang zat ze daar eigenlijk al? Ze keek nog een keer in de spiegel. Haar hoofd wat schuin. Ze glimlachte weer, wilde er mooi uitzien. Ze droeg een zwarte jurk, de donkere stof tegen haar lichte huid. Haar lichaam, ze keek ernaar, het was nog steeds het lichaam van een jonge vrouw, ze was niet zoveel veranderd sinds ze hier gekomen was, aan de buitenkant niet.

Ze wachtte.

Er werd weer geklopt, harder ditmaal. Ze moest opendoen. Ze legde de borstel op een plankje naast de spiegel, begon te lopen. Ze heette Lydia Grajauskas en dat zong ze altijd, nu ook, op de melodie van een kinderliedje dat ze nog kende van school in Klaipėda, het refrein had drie regels, ze zong op elk ervan ‘Lydia Grajauskas’, dat deed ze altijd als ze zenuwachtig was.

Lydia Grajauskas.

Lydia Grajauskas.

Lydia Grajauskas.

Toen ze bij de deur was hield ze op met zingen. Hij stond immers aan de andere kant. Als ze haar oor ertegenaan hield, kon ze na een poosje horen hoe hij ademhaalde, ze herkende zijn ritme goed, hij was het. Ze hadden elkaar nu een paar keer ontmoet, was het acht keer, negen? Hij rook anders. Ze kende zijn geur al, hij rook net als een van de mannen met wie vader had samengewerkt in die vuile kamer met de bank waar ze op had gelegen toen ze klein was, bijna net zo, naar sigaren en mannenparfum en zweet onder de dichte stof van het colbertje.

Hij klopte aan. Voor de derde keer.

De deur ging open. Daar stond hij. Donker pak, lichtblauw overhemd, gouden dasspeld. Zijn blonde haar was kort. Hij was bruinverbrand, het regende al vanaf half mei, maar toch was hij nazomerbruin, dat was hij altijd. Ze glimlachte, net als zonet tegen de spiegel, ze wist dat hij dat graag wilde.

Ze raakten elkaar niet aan.

Nog niet.

Hij verliet het trappenhuis, stapte over de drempel, het appartement binnen. Ze keek snel naar de kapstok, naar de hangertjes daar, zal ik je jasje aannemen, dat doe ik graag. Hij schudde zijn hoofd. Hij was waarschijnlijk een jaar of tien ouder dan zij, ruim dertig schatte ze, ze wist het niet echt.

Ze wilde weer zingen.

Lydia Grajauskas. Lydia Grajauskas. Lydia Grajauskas.

Hij stak zijn hand uit, zoals hij altijd deed, zijn vingers voorzichtig over haar zwarte jurk, langzaam langs de schouderbandjes, naar haar borsten, de hele tijd aan de buitenkant van de stof.

Ze bleef onbeweeglijk staan.

Zijn hand in een wijde boog om de ene borst, al op weg naar de andere. Ze hield haar adem in, haar borstkas stil, ze moest glimlachen, ze moest doodstil blijven staan en glimlachen.

Ze glimlachte ook toen hij spuugde.

Ze stonden nog steeds dicht bij elkaar, het leek eerder alsof hij de klodder liet vallen dan dat hij echt spuugde, zelden in haar gezicht, meestal kwam het voor haar voeten terecht, voor de zwarte schoenen met hoge hakken.

Het duurde hem te lang.

Hij wees.

Met zijn vinger recht naar de grond.

Lydia bukte, glimlachte nog steeds naar hem, ze wist immers dat hij dat graag wilde, soms glimlachte hij dan zelf ook. Haar knieën kraakten een beetje toen haar benen tegen elkaar gedrukt werden, ze ging op handen en voeten zitten met haar gezicht naar voren. Ze vroeg om vergeving. Dat moest ze van hem. Hij had geleerd hoe je dat in het Russisch zei, het stak heel nauw, hij wilde zeker weten dat ze het goede woord gebruikte. Ze liet zich langzaam door haar armen zakken, zakte bijna in elkaar, haar neus raakte de vloer, haar tong raakte de koude ondergrond, toen ze de klodder spuug in haar mond nam en doorslikte.

Vervolgens stond ze op. Dat wilde hij zo. Ze deed haar ogen dicht, ze raadde er altijd naar welke wang het werd.

De rechter, het werd vast de rechter.

De linker.

Hij gaf haar een klap met zijn open hand, die bedekte dan haar hele wang. Het deed niet erg veel pijn. Het werd een roze vlek en hij had fors uitgehaald met zijn arm, maar het schrijnde vooral, het schrijnde als je maar wilde dat het alleen maar schrijnde.

Hij wees weer.

Lydia wist wat ze moest doen, dus het was onnodig, maar toch wees hij elke keer weer, zwaaide met een vinger in haar richting, ze moest de kamer in lopen en voor de rode sprei gaan staan. Ze liep voor hem uit, ze moest langzaam lopen en verstrooid over haar achterste wrijven, hij wilde dat ze hijgde en ze voelde zijn ogen op haar rug, het deed bijna pijn, die ogen die haar lichaam aanraakten.

Ze bleef staan bij het bed.

Ze maakte drie knopen op de rug van de jurk los, schoof hem over haar heupen naar de vloer.

Haar bh, haar slip – zwarte kant zoals hij had verordonneerd – die hij voor haar had gekocht en haar had gegeven, die zij had beloofd alleen bij hem te zullen gebruiken, dan alleen.

Hij ging boven op haar liggen en zij had geen lichaam.

Zo deed ze dat. Zo deed ze dat altijd.

Ze dacht aan thuis en aan wat was geweest en wat ze miste, iedere dag, zolang ze hier was.

Hier, hier en nu bestond ze niet. Hier was ze slechts een gezicht zonder lichaam. Ze had geen hals, geen borsten, geen onderlijf, geen benen.

Dus toen hij iets hard aanraakte, toen hij ergens binnendrong, toen zij bloedde uit haar achterste had dat niet met haar te maken. Ze was immers ergens anders en er lag alleen nog maar een gezicht dat ‘Lydia Grajauskas’ zong op een refrein dat ze lang geleden had geleerd.

#

Het regende toen hij de lege parkeerplaats op reed.

Het was zo’n zomer waarin de mensen zodra ze wakker waren voorzichtig naar het slaapkamerraam slopen, de adem inhielden en hoopten dat vandaag de zon in de aanval zou zijn achter de luxaflex. Het was zo’n zomer waarin de regen buiten vrij spel had, iedere ochtend vermoeide blikken, die alweer genoeg wisten zodra ze de grijze regen tegen het raam zagen tikken.

Ewert Grens zuchtte. Hij parkeerde zijn auto, zette de motor uit en bleef op zijn stoel zitten totdat hij niets meer zag buiten, de waterdruppels waren een rivier die hem het zicht benam. Hij kon niet in beweging komen. Hij wilde het niet. Het gevoel van onbehagen greep hem overal vast waar het maar kon, er was weer een week voorbij en hij was haar bijna vergeten.

Hij ademde zwaar.

Hij zou het nooit vergeten.

Hij was nog steeds bij haar, iedere dag, zo goed als ieder uur, vijfentwintig jaar, het hielp geen donder.

De regen werd iets minder, hij kon het gebouw vaag onderscheiden door de voorruit. Een grote bakstenen villa, rood, jaren zeventig, een mooie tuin die bijna te goed onderhouden werd. Hij vond de appelbomen het mooist, er stonden er zes, die net hun witte bloesems hadden verloren.

Hij haatte dit gebouw.

Hij liet zijn harde greep om het stuur los, deed het portier open en stapte uit. Grote waterplassen op het ongelijke asfalt, hij zigzagde ertussendoor en hij had het water al in zijn schoenen staan voordat hij ook maar halverwege was. Hij kwam dichterbij, probeerde de gedachte kwijt te raken dat er met iedere stap die hij dichter bij de ingang kwam, weer een stukje leven voorbij was.

Het rook naar oude mensen. Hij kwam hier iedere maandagochtend, maar hij was nog steeds niet aan die lucht gewend. De mensen hier, in rolstoelen en achter rollators, waren niet eens zo oud, hij begreep niet waar die geur vandaan kwam.

‘Ze zit binnen. In haar kamer.’

‘Dank u.’

‘Ze weet dat u komt.’

Ze had er geen idee van dat hij kwam.

Maar hij knikte naar de jonge medewerkster, die hem inmiddels herkende. Ze wilde alleen maar aardig zijn en kon niet weten hoeveel pijn het deed.

Hij liep langs de glimlachende man van zijn eigen leeftijd, die altijd in een leunstoel in de hal zat en vrolijk zwaaide naar iedereen die voorbijkwam. Toen langs de vrouw die Margareta heette en altijd hard schreeuwde als je niet naar haar keek en vroeg hoe het met haar ging. Iedere maandagochtend, ze zaten er altijd, als een deel van een foto die niet genomen hoefde te worden. Hij vroeg zich af of hij hen zou missen als ze een keer weg waren, of dat hij opgelucht zou zijn dat het niet meer allemaal zo voorspelbaar was als hij hier binnenstapte.

Hij wachtte even rustig voor haar kamer.

Hij werd ’s nachts soms bezweet wakker; dan had hij haar duidelijk ‘welkom’ horen zeggen, dan had ze zijn hand vastgepakt, blij dat ze iemand kon vasthouden die van haar hield. Daar dacht hij aan, aan de steeds terugkerende droom, en hij kreeg de moed om haar deur open te doen zoals altijd, om haar leven binnen te gaan, veertien vierkante meter, een raam dat uitkeek op de parkeerplaats.

‘Hallo.’

Ze zat midden in de kamer. De rolstoel was naar de deur gericht. Ze keek hem aan. Maar niets in haar ogen wees op herkenning, ze had zijn groet niet eens gehoord. Hij liep naar haar toe, een hand tegen haar koude wang, hij praatte weer met haar.

‘Hallo, Anni. Ik ben het, Ewert.’

Ze lachte. Een misplaatste, veel te harde lach, een kinderlach, net als altijd.

‘Herken je me vandaag?’

Ze lachte weer, plotseling en te hard. Hij pakte de stoel die voor het bureautje stond dat ze nooit gebruikte en ging bij haar zitten. Hij pakte haar hand, hield die vast, legde hem in de zijne.

Ze hadden haar mooi opgedoft.

Haar blonde haar gekamd, het met speldjes vastgezet, aan elke kant één. Een blauwe jurk, die hij lang niet had gezien, hij rook frisgewassen.

Hij verbaasde zich erover hoe onveranderd haar uiterlijk eigenlijk was. Vijfentwintig jaar in een rolstoel, in het onbewuste land, ze leek niet veel ouder dan toen. Zelf was hij twintig kilo aangekomen, was zijn haar kwijtgeraakt, kon de vele rimpels in zijn gezicht voelen. Zij was zo onaangetast. Alsof de beloning voor het niet kunnen deelnemen aan de echte wereld een zorgeloosheid was die jeugdigheid bracht.

Ze probeerde iets te zeggen. Dat gebrabbel, ze keerde zich naar hem toe en hij kreeg altijd het idee dat ze echt iets bedoelde. Hij kneep in haar hand, slikte de pijnlijke brok in zijn keel weg.

‘Hij wordt morgen vrijgelaten.’

Ze brabbelde en kwijlde, hij haalde zijn zakdoek uit zijn zak, veegde het speeksel af dat over haar kin liep.

‘Begrijp je dat, Anni? Morgen komt hij vrij. Dan bevuilt hij onze straten weer.’

Haar kamer zag er net zo uit als toen ze erin getrokken was. Hij had zelf de meubels uitgezocht die ze van huis mee zou nemen en hij had ze hier zelf neergezet, hij was immers de enige die wist waarom het zo belangrijk voor haar was om met haar hoofd naar het raam te liggen.

De eerste nacht leek ze al helemaal gewend.

Hij had haar naar haar bed gedragen en haar erin gelegd, de sprei om haar tengere lichaam. Hij was naast haar blijven zitten tot het minder donker werd, ze had diep geslapen en hij had haar ’s ochtends verlaten toen ze wakker was, hij had de auto laten staan en had het hele eind naar het politiebureau in Kungsholmen gelopen, het was al laat in de ochtend toen hij daar was aangekomen.

‘Deze keer pak ik hem.’

Ze keek hem aan alsof ze luisterde. Hij wist dat het niet zo was, maar aangezien het zo leek, deden ze soms net of ze een gesprek hadden, zoals toen, zoals vroeger.

Haar ogen, misschien vol verwachting, misschien gewoon leeg.

Had ik nog maar kunnen stoppen.

Had die klootzak jou er maar niet uit getrokken. Was je hoofd maar niet zachter geweest dan het wiel.

Ewert Grens boog zich naar haar toe, zijn voorhoofd tegen het hare, een kus op haar wang.

‘Ik mis je.’

#

De man in het donkere pak en met de gouden dasspeld, die altijd voor haar op de vloer spuugde, was net weg. Deze keer had het niet geholpen dat ze aan Klaipėda dacht en de rest van haar lichaam uitschakelde, dat ze alleen nog maar een gezicht was. Ze had hem in zich gevoeld, soms gebeurde dat, dat ze voelde hoeveel pijn het deed als iemand bij haar binnendrong en ondertussen tegen haar schreeuwde dat ze moest bewegen.

Lydia vroeg zich af of het door zijn geur kwam.

De geur die ze herkende en die leek op de geur van de mannen om haar vader heen in die vieze wapenkamer. Ze vroeg zich af of het positief was dat ze die herkende, of het betekende dat ze nog steeds hoorde bij wat toen was en waar ze zo naar verlangde, of dat het haar alleen nog maar meer te pakken had, of haar nog meer onder de neus werd gewreven wat ze had kunnen hebben en wat nu ver weg was.

Naderhand had hij niet veel gezegd. Hij had haar aangekeken en nog een laatste keer gewezen, niet meer, een enkel woord. Hij had niet eens omgekeken toen hij wegging.

Lydia lachte.

Als ze een schoot had gehad, zou ze er verdrietig om zijn geweest dat zijn lichaamssappen die vulden. Dan had ze zijn orgaan nog meer gevoeld. Nu was dat niet zo. Ze was immers alleen maar een gezicht.

Ze lachte en wreef met een wit stuk zeep over het ene lichaamsdeel na het andere, er kwamen rode vlekken op haar huid, ze duwde de zeep hard tegen haar hals, haar schouders, haar borsten, in haar vagina, op haar dijen, haar voeten.

De verstikkende schaamte.

Die spoelde ze weg. Zijn handen, zijn adem, zijn geur. Het water was zo heet dat het bijna pijn deed, de schaamte een vieze laag die er niet afging.

Ze ging op de vloer van de douchecabine zitten en zong het refrein van het kinderliedje uit Klaipėda:

Lydia Grajauskas.

Lydia Grajauskas.

Lydia Grajauskas.

Ze was dol op dat liedje. Het was hun liedje geweest, van haar en Vladi, ze hadden het iedere ochtend luid gezongen wanneer ze tussen de flatgebouwen door naar school liepen, een lettergreep op iedere stap, hun namen hard, keer op keer.

‘Hou op met zingen!’

Dimitri schreeuwde vanuit de hal met zijn mond naar de deur van de badkamer, maar ze ging door. Hij beukte tegen de muur, schreeuwde weer, ze moest eruit komen, als de bliksem. Ze bleef op de natte vloer van de cabine zitten, maar brak het lied af, haar stem kwam maar net door de deur heen.

‘Wie komt er nu?’

‘Je staat in de schuld, verdomde hoer.’

‘Ik wil weten wie er komt.’

‘Was je kut! Je hebt een nieuwe klant.’

Lydia hoorde de woede in zijn stem en stond op, droogde haar natte lichaam af, ze ging voor de spiegel staan, die boven de wastafel hing, maakte haar lippen rood, laag op laag. Ze kleedde zich aan, het bijna roomwitte ondergoed gemaakt van een dunne, fluwelige stof, dat iemand die nu kwam van tevoren had gestuurd en dat Dimitri haar vanochtend had gegeven.

Vier rohypnol en een valium. Ze slikte, glimlachte naar de spiegel, mengde de tabletten met een half glas wodka.

Ze opende de deur van de badkamer en liep de hal in. De volgende klant, de tweede die dag, een nieuwe die ze nog nooit eerder had gezien, stond al in het trappenhuis te wachten. Dimitri zat in de keuken, ze zag dat hij kwaad naar haar keek toen ze langsliep, de laatste stappen naar de voordeur.

Ze liet hem nog een keer aankloppen. Toen deed ze open.

#

Hilding Oldéus krabde hard aan de wond op zijn neus.

Een chronische infectie aan zijn rechterneusgat, van de heroïne, als hij dat spul had genomen krabde hij daar, het was jaren geleden dat hij een neus zonder diepe wond had. Het was net of het brandde, hij moest wrijven, wrijven; zijn wijsvinger pulkte, peuterde steeds meer huid weg.

Hij keek om zich heen.

Het was lelijk hier bij de sociale dienst, hij haatte het en hij kwam er altijd weer terug, hij was nog maar net vrij en dan zat hij hier alweer, bereid om te glimlachen voor meer geld. Het was een week lang goed gegaan. Hij had een buiging gemaakt voor de bewaarders in de Aspsåsinrichting, hij had Jochum haastig gegroet, Jochum Lang, wiens hielen hij de laatste maanden had gelikt, hij had iemand nodig gehad om zich achter te verstoppen en Jochum was daar groot genoeg voor, niemand zou zelfs maar op het idee komen om hem daar lastig te vallen, in Jochums schaduw. Jochum had teruggegroet, hij hoefde toen nog maar een week – Hilding besefte plotseling dat die morgen om was, morgen was er een week voorbij, verdomme – en ze zouden elkaar vermoedelijk buiten de muren nooit meer zien. Jochum was een tijdje zijn beschermer geweest; hij gebruikte niet en degenen die niet gebruikten, waren daarna zomaar weg, naar elders.

Er zaten weinig mensen.

Een paar zigeunerwijven, een klote-Fin en twee kutbejaarden. Wat moesten die hier nou?

Hilding krabde weer aan de wond op zijn neus. Er waren verdomd veel mensen die alleen maar in de weg zaten en tijd in beslag namen.

Het was weer zo’n dag waarop hij voelde. Hij wilde niet voelen, mocht niet voelen, en dan kwam er zo’n kutdag waarop hij voelde, voelde, voelde, hij had een dosis nodig, hij moest van die ellende af, hij had die verduvelde horse nodig en al die rotlui die in de weg zaten in dit lelijke klotehok van de sociale dienst, hij was aan de beurt, het was nu verdomme zijn beurt.

‘Ja. Wie volgt?’

Ze had de deur weer opengedaan. De dikke, vette sociaal werkster.

Hij stond snel op en liep naar haar deur. Zijn magere lichaam bewoog schokkerig en iedereen zag dat hij nog jong was, nog geen dertig, kinderlijke trekken in combinatie met een kapotgebruikte huid, op weg naar iets, en dat was niet richting leven.

Hij krabde weer aan zijn neus, voelde hoe hij zweette. Het was juni en verdomd regenachtig en hij liep rond in een lange regenjas. Die ademde voor geen meter en hij had hem uit moeten trekken; dat had hij ook overwogen, maar het was te veel moeite geweest. Hij ging op de bezoekersstoel voor een kaal bureau en een paar lege boekenkasten zitten. Hij keek zenuwachtig om zich heen in het vertrek. Er was niemand anders, geen andere sociaal werkster, ze waren anders altijd met zijn tweeën.

Klara Stenung kwam uit de deuropening en ging tegenover hem zitten, aan de andere kant van het bureau. Ze was achtentwintig jaar, even oud als de verslaafde die ze tegenover zich had. Ze had hem eerder ontmoet en wist wie hij was en waar hij op afstevende. Zulke lieden waren er meer. Ze had een paar jaar maatschappelijk werk gedaan in andere stadsdelen en nu werkte ze alweer drie jaar hier, bij de sociale dienst van Katarina-Sofia. Het was een komen en gaan van magere, gestreste, schreeuwerige, pas vrijgelaten figuren. Ze bleven wel eens tien maanden achtereen weg, maar kwamen altijd terug.

Ze stond op, strekte haar arm uit over de tafel. Hij keek naar haar hand, overwoog erop te spugen, pakte die ten slotte aan, gaf een slap handje.

‘Ik heb geld nodig.’

Ze keek hem zwijgend aan, wachtte op meer. Ze had haar map, haar archief. Ze wist alles van hem. Hilding Oldéus was net als de anderen. Geen vader. Een moeder aan wie hij niet veel had. Zussen die een aantal jaren ouder waren dan hij en hadden gedaan wat ze konden. Tamelijk slim, tamelijk verward, tamelijk verlaten. Alcohol op zijn dertiende, cannabis op zijn vijftiende. Daarna was het snel gegaan. Hij had heroïne gerookt en gespoten, op zijn zeventiende voor het eerst in de gevangenis gezeten. Nu, op zijn achtentwintigste, had hij tien keer gezeten in elf jaar. Vooral voor diefstallen en een enkele heling. Een kleine dief. Zo eentje die de avondwinkel in rende met een broodmes in zijn hand, de dagopbrengst meegriste en daarna buiten voor de winkel bleef staan terwijl hij een kleine dealer betaalde en de gram in ontvangst nam. Vervolgens ging hij in het eerste het beste portiek zitten spuiten en hij begreep er niets van toen ze in de winkel naar hem hadden gewezen en de politie was gekomen en hij achter in de auto zat, ijlings op weg naar het huis van bewaring.

‘Je weet wat het antwoord is. Je krijgt geen geld.’

Hij bewoog onrustig op zijn stoel, wipte ermee, verloor bijna zijn evenwicht.

‘Goddomme! Ik kom net uit de bak.’

Ze keek hem aan, hij schreeuwde, hij krabde aan de wond op zijn neus. Die bloedde weer.

‘Het spijt me. Je bent niet aangemeld. Niet als werkloze. En je staat ook niet bij het arbeidsbureau ingeschreven als werkzoekende.’

Hij stond op.

‘Stomme trut! Ik heb geen rooie cent, verdomme. Ik heb honger.’

‘Ik begrijp dat je geld nodig hebt voor eten. Maar je bent niet aangemeld. Dus ik kan je niets geven.’

Het bloed uit de wond op zijn neus druppelde op de grond, het stroomde aardig door, het gele zeil werd rood. Hij schreeuwde, dat deed hij, hij dreigde, dat deed hij ook, maar daar bleef het altijd bij, bij dreigen alleen. Hij bloedde, maar hij ging niet op de vuist, zo was hij niet en dat wist ze, het kwam niet eens bij haar op om versterking te vragen.

Hij gaf een harde klap tegen de boekenkast.

‘Ik heb schijt aan jullie kloteregels!’

‘Dat zal best, maar je krijgt toch geen geld. Ik kan je wel een bon geven waar je de komende twee dagen eten op kunt krijgen.’

Voor het raam reed een vrachtwagen voorbij, het geluid kon haast niet weg tussen de huizen langs de smalle weg. Hilding hoorde het niet. Hij hoorde helemaal niets. Dat mens tegenover hem had het over een bon voor eten. Sinds wanneer kon je daar heroïne op krijgen? Hij staarde naar de dikke vrouw, die aan de andere kant van het bureau zat en bonnen aanbood, naar haar grote tieten en naar haar kutketting met ronde houten kutkralen. Hij lachte en hij schreeuwde, hij gooide de stoel om waar hij net op had gezeten en schopte die tegen de muur.

‘Ik hoef je kutbonnen niet! Ik zal zelf wel aan geld zien te komen. Stomme teef!’

Hij holde bijna de deur uit, zag de Fin, de zigeunervrouwen en de bejaarden in de lelijke wachtkamer. Ze keken allemaal naar hem, maar zeiden niets, ze zwegen, ze doken bijna in elkaar. Hij schreeuwde ‘vuile aso’s’ naar hen terwijl hij langsliep en toen nog iets wat ze onmogelijk konden verstaan; zijn schelle stem liet het afweten, doordat er bloed uit zijn neus in zijn mond liep, en hij liet een spoor achter, de trap af, de deur uit, de hele Östgötagatan over naar Skanstull.

#

Een zomer van niks.

Winderig, zelden boven de twintig graden, soms toevallig een zonnige ochtend, verder regen op het dak en op de barbecue in de tuin.

Ewert Grens was haar hand blijven vasthouden zolang zij dat toeliet. Toen was ze onrustig geworden, zoals altijd als ze uitgelachen was, als het gebrabbel afgelopen was en er niet alleen maar af en toe wat speeksel over haar kin liep. Hij had haar daarom omhelsd en een kus op haar voorhoofd gedrukt en gezegd dat hij over een week weer zou komen, altijd over een week.

Had je het nog maar even langer vol kunnen houden.

Nu was hij in zijn auto op weg terug over de Lidingöbrug, op weg naar Bengt Nordwall, die tegenwoordig in Eriksberg woonde, tien kilometer ten zuiden van de stad. Hij reed veel te hard en zag zichzelf plotseling achter een ander stuur zitten, iets wat hem wel vaker overkwam.

In het politiebusje van het team waarover hij vijfentwintig jaar geleden het bevel voerde.

Hij zag Lang buiten de bus en hij wist dat hij gezocht werd en hij deed wat ze zo vaak eerder hadden gedaan, hij haalde de rennende man in, terwijl Bengt de zijdeur van het busje opendeed en Anni, die het dichtstbij zat, Lang vastgreep en schreeuwde dat hij aangehouden was, zoals ze dat moest doen.

Zij had op die plaats gezeten.

Daarom had Jochum Lang haar uit het busje kunnen trekken.

Ewert Grens knipperde en ging even aan de kant staan, hij ging uit de rij van gestreste ochtendforenzen. Hij deed de motor uit en bleef stilzitten totdat de beelden waren verdwenen. De laatste jaren was het elke keer dat hij haar bezocht hetzelfde, de herinneringen beukten in zijn hoofd en maakten het ademen moeilijk. Hij bleef daar een poosje staan, trok zich van de toeterende idioten niets aan, wachtte tot hij weer zover was.

Nog een kwartier, dan was hij er.

Ze begroetten elkaar al buiten op de smalle straat voor de eengezinswoningen en bleven naast elkaar in de regen staan en staarden naar de lucht.

Ze lachten geen van beiden erg vaak, of dat nu aan hun leeftijd lag of dat ze altijd al zo waren geweest. Maar om de dichte grijze lucht, de wind en de regen die met bakken naar beneden kwam moesten ze wel lachen, wat kon je anders?

‘Wat zeg je?’

‘Wat ik zeg? Dat ik me er niet meer druk om kan maken.’

Ze haalden hun schouders op, gingen op de doornatte bekleding van een tuinbank zitten.

Ze kenden elkaar al tweeëndertig jaar. Ze waren toen jong geweest, levens die ze snel hadden opgebruikt, ze waren al over de helft.

Ewert Grens keek zwijgend naar zijn vriend.

Eigenlijk de enige vriend die hij had, iemand met wie hij ook buiten het werk praatte, die hij kon verdragen.

Nog steeds slank, nog steeds een mooie bos haar, ze waren even oud, maar Bengt zag er stukken jonger uit. Dat zou wel door de kleine kinderen komen. Die hielden hem jong.

Ewert had geen kinderen, hij had geen haar en hij was zwaarlijvig. Hij met zijn kreupele been en Bengt met zijn vederlichte tred, ze hadden hun gemeenschappelijke verleden en ze waren nog steeds allebei politieman in de binnenstad van Stockholm; ze hadden ieder hun portie tijd gekregen, maar het leek wel alsof Ewert die harder nodig had gehad, hem sneller had verbruikt.

Bengt zuchtte moedeloos.

‘Al die nattigheid. Ik krijg de kinderen niet eens meer naar buiten.’

Ewert wist niet zeker of hij bij zijn oudste vriend thuis werd uitgenodigd vanuit de verwachting dat het gezellig zou worden. Of dat het uit plichtsgevoel was, omdat ze medelijden met hem hadden, zo eenzaam, zo naakt buiten de gangen van het politiebureau. Hij kwam altijd als ze hem uitnodigden, had er nooit spijt van, maar bleef daar toch over piekeren.

‘Het ging goed met haar vandaag. Ze groette me. Ik weet het zeker.’

‘En met jou, Ewert? Hoe gaat het met jou?’

‘Wat bedoel je?’

‘Ik weet niet wat ik bedoel. Maar het lijkt wel of je er de laatste tijd … bezwaarder uitziet. Vooral als je het over Anni hebt.’

Ewert hoorde wat hij zei, maar reageerde er niet op. Hij keek ongeïnteresseerd om zich heen, naar het leven in een voorstad dat hij niet begreep. Eigenlijk hadden ze toch een heel aardig villaatje. Gewoon, wat baksteen, een gazonnetje, wat nette struikjes en her en der door de zon verbleekt plastic speelgoed. Als het niet had geregend hadden de beide kinderen achter het huis rondgehold en een spelletje gedaan dat kinderen van die leeftijd spelen. Bengt had laat kinderen gekregen, hij was al bijna vijftig en Lena twintig jaar jonger. Hij had zoals dat heet een tweede kans gekregen. Ewert begreep niet wat een jonge, talentvolle vrouw bij een politieman van middelbare leeftijd te zoeken had; hij gunde Bengt wat hij had, maar hij zou het nooit begrijpen.

Hun kleren waren nat, de stof hing zwaar om hun lichaam. Ze voelden het niet meer, ze waren de regen even vergeten. Ewert boog voorover, keek zijn vriend aan.

‘Zeg?’

‘Ja?’

‘Jochum Lang komt vandaag vrij.’

Bengt schudde zijn hoofd.

‘Je moet het een keer van je afzetten.’

‘Kun jij makkelijk zeggen. Jij reed toen niet.’

‘En het was mijn vriendin niet. Maar dat doet er niet toe. Je moet het laten rusten. Het is vijfentwintig jaar geleden, Ewert.’

Hij had zich omgedraaid, naar de achterbank.

Hij had gezien dat ze het vluchtende lichaam vastpakte.

Ewert Grens haalde diep adem, streek met zijn hand over zijn natgeregende schedel, voelde de woede die bleef stilstaan bij wat er toen was gebeurd.

Jochum Lang had haar hand gevoeld en zich al rennend omgedraaid. Hij had haar vastgepakt, een harde ruk gegeven en Bengt, die naast haar zat, had haar niet bij haar riem weten te pakken.

Ewert zuchtte. Weer die hand over zijn natte schedel.

Op het moment dat zij uit de bus was gevallen en een van de achterwielen over haar hoofd was gereden, had hij beseft dat de rest van hun leven samen voorbij was.

Lang was lachend weggerend en hij had later opnieuw gelachen toen hij werd veroordeeld tot een flutstraf van een paar maanden wegens het veroorzaken van lichamelijk letsel.

Ewert Grens haatte hem.

Bengt maakte een knoopje van zijn natte overhemd los, zocht oogcontact met zijn vriend.

‘Ewert?’

‘Ja?’

‘Waar zit je met je gedachten?’

Ewert Grens keek uit over de van regen doordrenkte grasmat, keek naar de tulpen die in het keurige perkje wegdoken. Hij voelde zich moe.

‘Ik pak die klootzak.’

Bengt sloeg een arm om zijn schouder. Grens schrok ervan. Dat was hij niet gewend.

‘Laat hem nou, Ewert.’

Hij had zojuist haar hand vastgehouden. Ze had gelachen als een kind en haar hand was koud en slap geweest, als het ware afwezig. Hij kon zich die andere hand nog herinneren, hij kon hem voelen: warm, stevig, aanwezig.

‘Vanaf vandaag zwerft hij weer over straat. Snap je? Lang loopt in de stad rond en heeft schijt aan ons.’

‘Ewert, was het Lang z’n schuld? Weet je dat zeker? Of was het mijn schuld? Het lukte mij niet haar vast te blijven houden. Misschien zou je mij moeten haten. Misschien moet je mij te pakken nemen.’

De wind stak weer op, hield de regen vast en voerde die mee. De druppels sloegen hun in het gezicht. Achter hen ging de deur naar het terras open. Er kwam een vrouw naar buiten met een paraplu in haar hand; ze was jong, in de dertig, haar lange haar in een staart, ze glimlachte.

‘Jullie zijn niet lekker.’

Ze draaiden zich om. Bengt lachte terug.

‘Als je één keer nat bent, maakt het niet meer uit.’

‘Jullie moeten binnenkomen. Het ontbijt staat klaar.’

‘Nu?’

‘Nu, Bengt, de kinderen hebben honger.’

Ze stonden op.

Hun broek en jasje plakten aan hun lichaam.

Ewert Grens keek weer omhoog. De hemel was nog even grijs.

#

Het was nog ochtend. Ze hoorde vogels buiten, ze zongen voor elkaar, dat deden ze altijd om deze tijd. Lydia zat op de rand van haar bed te luisteren, het klonk mooi, ze zongen hier net als tussen de lelijke betonnen huizen in Klaipėda. Ze wist niet hoe het kwam, maar ze was ’s nachts een paar keer wakker geworden uit een droom over het bezoek dat haar moeder en zij een paar jaar geleden aan de Lukuskeles-gevangenis in Vilnius hadden gebracht. Ze had gedroomd dat haar vader naar haar stond te zwaaien, ze had hem achtergelaten in die donkere gang voor de tbc-afdeling, ze was langs vijftien andere gevangenen gekomen die langzaam wegteerden in wat ‘de hiv-kamer’ werd genoemd, toen ze plotseling van een afstand zag dat hij in elkaar was gezakt. Ze was meteen gestopt, bleef even bewegingloos staan. Toen hij niet opstond, was ze teruggerend over de stenen vloer, zo snel als ze kon, ze had aan hem gerukt en getrokken totdat hij weer overeind kwam en bloed ophoestte en dat gele dat eruit moest. In de droom was het precies zo geweest als toen, haar moeder was erbij gekomen, ze had gehuild en geschreeuwd totdat er iemand van de ziekenafdeling was gekomen en hem had meegenomen. Dezelfde droom ging verder, telkens als ze weer in slaap viel, ze had daar nooit eerder over gedroomd.

Lydia zuchtte diep, schoof wat verder naar de rand van het bed en deed haar benen uit elkaar, net zo langzaam als de man tegenover haar wilde.

Hij zat een meter van haar af.

Een man van middelbare leeftijd, rond de veertig, dacht ze, net zo oud als haar vader zou zijn geweest.

Ze zag hem al bijna een jaar lang één keer per week, elke maandagochtend, hij was altijd punctueel. Hij was de derde klant van de dag en klopte altijd aan precies op het moment dat ze de kerkklok achter haar gesloten raam negen hoorde slaan.

Hij spuugde niet. Hij wilde niet in haar binnendringen. Ze hoefde zijn geslacht niet te voelen. Ze kende zijn geur niet eens.

Hij was zo iemand die haar even wilde knuffelen als ze opendeed en haar daarna niet meer aanraakte, die alleen zijn eigen geslacht stijf omklemde met zijn ene hand en met de andere aanwees dat ze zich moest uitkleden.

Hij wilde dat ze met haar onderlichaam heen en weer bewoog en hij hield zijn geslacht nog steviger vast. Hij wilde dat ze jankte als de hond die hij had gehad en zijn geslacht werd bleekrood toen hij erin kneep. Hij leunde achterover in de zwartleren fauteuil toen zijn vocht over het gladde oppervlak liep.

Om twintig over negen was hij klaar en voordat de kerkklok halftien sloeg was hij het appartement weer uit. Lydia bleef op de rand van het bed zitten tot hij wegging, de kwetterende vogels, ze hoorde ze weer.