Roslund & Hellström

De uitlevering

Uit het Zweeds vertaald door Corry van Bree

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Edward Finnigans upprättelse, verschenen bij Piratförlaget

Oorspronkelijke tekst © Anders Roslund & Börge Hellström 2006

Published by agreement with Salomonsson Agency

Eerste Nederlandstalige uitgave © Corry van Bree en De Geus bv, Breda 2008

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Mélanie Bahuon/Picturetank

isbn 978 90 445 1966 2

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de zesde druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

maandag

#

Het was een mooie ochtend, Stockholm lag in de verte in de nevel, de zon kwam op en de mistslierten dansten op het water. Nog een half uur, dan de kade, de stad, zijn huis.

John keek door het plastic raam naar buiten. De grote veerboot gleed langzaam door de vaargeul met een snelheid van een paar knopen, niet meer. De golven die door de stalen voorsteven werden veroorzaakt hadden net zo goed van een kleine boot afkomstig kunnen zijn.

Het was een lange nacht geweest. Hij was moe, hij was ergens na vieren naar bed gegaan, maar hij had niet geslapen. Zo was het soms als het heden zich vermengde met het verleden. Zijn ogen deden pijn, zijn voorhoofd deed pijn, zijn hele lichaam deed pijn. Hij was bang. Het was langgeleden dat hij zich ergens ongerust over had gemaakt, zijn leven was zo vanzelfsprekend geweest, met Helena naast hem en Oscar die in zijn bed in de kamer ernaast sliep. Ze hadden hun leven, hun flat die krap was maar die van hen was, het leek soms alsof er nooit iets anders was geweest, alsof hij het andere kon vergeten.

Het tochtte bij het plastic raam. De hut was koud, zoals altijd in januari. Twee avonden aan boord, een redelijk salaris, een eigen hut en gratis eten, daar deed hij het voor en het was te verdragen. Met de dansorkestmuziek en de dronken passagiers had hij langzamerhand leren omgaan. Hij was tenslotte een vader, het regelmatige inkomen compenseerde bijna het gevoel dat hem soms overviel als hij tussen de anderen op het podium stond; de eenzaamheid, het gevoel dat hij ondanks alle zwetende stelletjes die lachend onder hem op de dansvloer stonden met niemand kon praten, dat hij zich niet kon bewegen.

Hij had hem in zijn gezicht geschopt.

John deed zijn ogen dicht, perste zijn oogleden op elkaar tot het pijn deed en keek toen weer naar buiten. Stockholm kwam dichterbij, de contouren van Södermalm leken op de Stadsgårdskade te vallen.

Het had niet mogen gebeuren.

Hij zou nooit meer slaan.

Maar de hand van die klootzak was onder haar rok gegleden, hij had zich tegen haar aan gedrukt en zij had geprobeerd aan de hand op haar billen te ontsnappen, John had hem gewaarschuwd en de mensen waren gestopt met dansen en toen de man haar losliet en spottend lachend voor hem ging staan, was het alsof hij iemand anders was, alsof John alleen toekeek, alsof het niet zijn kracht was.

Er klopte iemand op de deur van de hut. Hij hoorde het niet.

Ze hadden het ‘lage impulscontrole’ genoemd. Langgeleden. Ze hadden naar hem gekeken en met hem gepraat en de tiener beoordeeld die iedereen sloeg die hij te pakken kreeg. Iemand had het gehad over zijn moeder, die jong was gestorven, en een ander over iets wat er later was gebeurd, maar hij had erom gelachen, hij geloofde niet in al dat gespit in zijn jeugd, in een verkeerde zindelijkheidstraining of kapot speelgoed, hij had iedereen geslagen die hij te pakken kreeg omdat hij geen keus had, omdat hij wílde slaan.

Het geluid tegen de open hutdeur ging door.

Hij zag Stockholm groter worden, de contouren werden langzaam duidelijke gebouwen. Hij had dit soort winterdagen leren waarderen. Stockholm in de warme zon die de wangen verwarmde en de kou die terugkwam zodra het donker werd, het gevecht tussen het leven dat wachtte en het oude dat moest verdwijnen. Hij keek naar de steiger die ze net passeerden, naar de grote villa die zo mooi vlak bij het water lag, de goed verzorgde tuin was bedekt met een dunne laag sneeuw. Hij keek naar het ijs rond de verlaten steiger waar ’s zomers altijd een dure motorboot lag. Kwalsterijs. Het was een van de mooiste Zweedse woorden die hij kende. Het water dat als het warm werd over het ijs stroomde en dat tijdens de koude nachten weer bevroor. Kwalsterijs. Bevroren in verschillende lagen met water ertussen. Hij wist niet eens wat het Engelse woord ervoor was, hij had het nooit geleerd, als het al bestond.

Er werd weer geklopt.

Nu hoorde hij het. Het geluid dat van ver kwam drong zich tussen zijn gedachten. Hij draaide zich naar de hut, een bed en een kast en witte muren en de deur waar het geluid vandaan kwam.

‘Stoor ik?’

Het was een lange man in een groen uniform, met brede schouders en een rode baard. John herkende hem. Het was een van de bewakers.

‘Nee.’

‘Mag ik binnenkomen?’

Hij wees naar de hut. John wist niet eens hoe hij heette.

‘Natuurlijk.’

De bewaker liep naar het ronde raam en keek ongeconcentreerd naar de stad in de verte.

‘Mooi uitzicht.’

‘Ja.’

‘Het zal fijn zijn om aan land te gaan.’

‘Wat wil je?’

De bewaker gebaarde met zijn hand naar het bed, wachtte niet op een antwoord en ging zitten.

‘Wat er gisteravond is gebeurd …’

John keek naar hem.

‘Ja?’

‘Ik ken hem. Hij komt altijd te dichtbij. Hij heeft het eerder gedaan. Maar dat maakt niet uit. Het is nooit goed om iemand hier aan boord tegen zijn hoofd te schoppen.’

Er lag een pakje sigaretten op de plank die als nachtkastje fungeerde. John pakte er een uit en stak hem op. De bewaker schoof demonstratief een eindje bij de rook vandaan.

‘Er is aangifte tegen je gedaan. Een stuk of vijftien getuigen is een beetje veel. De politie staat op de Stadsgårdskade op je te wachten.’

Dat niet.

De angst die hij zo lang niet had gevoeld. Die hij bijna had geleerd te vergeten.

‘Het spijt me, kerel.’

John keek naar de man in het groene uniform op zijn bed en rookte zijn sigaret, hij kon zich niet bewegen.

Dat niet.

‘John, zo heet je toch? Eén ding nog. Persoonlijk kan het me geen moer schelen of Finse klootzakken die dat verdienen een trap tegen hun hoofd krijgen, maar er is aangifte tegen je gedaan. De politie staat op je te wachten om je te verhoren.’

John schreeuwde niet.

Hij was ervan overtuigd dat hij dat deed, maar er kwam geen geluid uit zijn keel.

Een enkele stille schreeuw tot zijn longen leeg waren, daarna ging hij op bed zitten, zijn gebogen hoofd steunde in zijn handen.

Hij begreep niet waarom, maar hij was even ergens anders, in een andere tijd, hij was vijftien jaar en had een leraar van achteren met een stoel geslagen, een harde klap met de stoelleuning tegen zijn gezicht toen hij zich omdraaide. Meneer Coverson was zijn gehoor daardoor kwijtgeraakt en John wist nog steeds hoe hij zich voelde toen hij hem tijdens de rechtszaak terugzag, toen hij voor het eerst besefte dat elke klap consequenties had. Hij huilde zoals hij nog nooit had gehuild, niet eens op de begrafenis van zijn moeder. Hij besefte het, hij besefte echt dat hij de oude man voor altijd de mogelijkheid had ontnomen om met twee oren te horen, en op dat moment wist hij dat hij voor de laatste keer had geslagen, de drie maanden in die smerige, verdomde jeugdgevangenis hadden daar niets aan veranderd.

‘Ze zullen jullie tourneebus vasthouden.’

De bewaker keek nog steeds naar de grond. Hij was verbaasd over de sterke reactie, de plotselinge angst die de eenvoudige hut vulde. Natuurlijk, niemand verlangde naar een politieverhoor, naar een aanklacht wegens ernstige mishandeling. Maar dit, het schokkende hoofd, het witte gezicht dat geen geluid kon uitbrengen, hij begreep het niet.

‘Ze wachten je op. Bij de autoafrit.’

John hoorde de stem boven zijn hoofd, het geluid dat in de sigarettenrook verdween.

‘Maar als je via de loopplank voor de passagiers zonder vervoer van boord gaat, win je een paar uur.’

Terwijl de ochtendspits in de hoofdstad op gang kwam liep hij tussen de mensen met taxfreetassen en koffers op wielen de veerboot af en haastte zich het centrum uit, in de richting van Nacka. De vochtige lucht vol kooldioxide en nog iets anders begeleidde hem naar Danvikstull, waar hij transpirerend een taxi aanhield en zei dat hij naar Alphyddevägen 43 wilde. Hij was meer dan zes jaar bang voor deze dag geweest en had langgeleden besloten dat hij niet zou vluchten. Maar hij moest naar huis. Naar Helena, naar Oscar. Hij wilde ze vasthouden en ze moesten over de toekomst praten en hij zou rijstepap met bosbessenjam eten alsof het zijn laatste maaltijd was.

#

De ochtendkou sneed in Ewert Grens’ wangen. Hij hield niet van die lange klotewinters, van geen enkel detail ervan, en nu, begin januari, haatte hij elke koude dag. Zijn kwalen, de nek die hij met moeite kon bewegen en het linkerbeen dat niet goed gehoorzaamde, leken erger te worden naarmate de kou toenam. Het maakte dat hij zich oud voelde, ouder dan zijn bijna zevenenvijftig jaar. Elk gewricht, elke spier waaraan de jeugd ontbrak schreeuwde om het voorjaar, om warmte.

Nu stond hij op de trap voor de deur in Sveavägen en de trapopgang die leidde naar de flat op de vierde verdieping die al bijna dertig jaar van hem was. Drie decennia, op dezelfde plek, zonder een van de buren te kennen.

Hij snoof.

Omdat hij niet wilde. Omdat hij geen tijd had. Ze waren voornamelijk lastig. Van die types die briefjes op het mededelingenbord in de hal ophingen waarin ze andere mensen vroegen om geen vogels meer vanaf hun balkons te voeren. Types die mensen erop aanspraken als ze te harde muziek draaiden of dat te laat deden, die met de politie dreigden. Zulke mensen wil ik verdomme niet kennen.

Hij was op weg naar Anni geweest en stond al in de file toen hij besefte dat hij haar deze maandag pas tijdens de lunch kon bezoeken. Al die jaren ging hij op maandagochtend en nu had de een of andere verpleeghulp op die ochtend een afspraak voor fysiotherapie gemaakt. Hij was moe en geïrriteerd uit de rij auto’s gebroken, dwars over de doorgetrokken streep, en reed terug om op dezelfde plek te parkeren waar hij net was weggereden. Die was bezet en hij vloekte hardop en parkeerde ergens waar dat niet mocht.

Hij werd pas over een paar uur in Kronoberg verwacht en begon daarom de trap naar zijn flat op te lopen, maar bleef op de eerste verdieping staan. Niet daarheen. Het was er te groot. Te leeg. Hij was trouwens al een poosje niet thuis geweest. De bank in het kantoor helemaal achter in het politiebureau was weliswaar krap en bood nauwelijks plaats voor zijn grote lichaam, maar hij sliep daar beter, dat had hij eigenlijk altijd gedaan.

Hij begon langzaam te lopen. Via Sveavägen, Odengatan en de Gustav Vasakerk naar Dalagatan. Dezelfde weg, vijfentwintig minuten ongeacht het jaargetijde. Met zijn dunne grijze haar, het gerimpelde gezicht, het duidelijke trekken als zijn linkerbeen niet wilde, was commissaris Ewert Grens iemand voor wie mensen op de stoep opzijgingen, iemand naar wie werd geluisterd zonder dat hij hoefde te praten.

Nu zong hij.

Als hij voorbij de alcoholisten op de banken van het Vasapark en de saaie ingang van het Sabbatsbergziekenhuis was ging hij altijd sneller lopen, zijn longen hadden zoveel tijd nodig om goed te functioneren, en vanaf daar zong hij de hele weg naar het politiebureau in Bergsgatan, terwijl het bloed door zijn logge lichaam stroomde, hard en vals en zonder zich er iets van aan te trekken dat de mensen zich omdraaiden en naar hem keken. Altijd Siw Malmkvist, altijd iets uit de tijd die voorbij was.

lieve Magnus vergeef me, ik heb zoiets doms gedaan

de woorden die ik je schreef, die komen vandaag per brief aan

Deze ochtend; ‘Lees de brief die ik je schreef niet’, Harry Arnolds orkest, 1961. Hij zong en hij herinnerde het zich, de dagen zonder eenzaamheid, een leven zo lang dat het niet te overzien was.

Vierendertig jaar als politieagent. Hij had alles gehad. Vierendertig jaar. Hij had niets.

Op het midden van de Barnhusbrug, de verbinding over de spoorweg tussen Norrmalm en Kungsholmen, ging hij nog harder zingen. Het lawaai van het verkeer, de stevige wind die daar altijd waaide, hij zong voor heel Stockholm, onderdrukte de onrust en de gedachten en het gevoel dat soms bijna verbittering was.

misschien ben je wat mollig maar zeker geen dikke walrus

ik vind je heel lief en absoluut geen rare kwibus

Hij knoopte zijn jas open, trok zijn sjaal los, liet de verouderde tekst vrij zweven tussen de auto’s die in de tweede versnelling reden en de mensen die zich ineengedoken voorthaastten, allemaal op weg ergens naartoe. Grens was bijna bij het refrein toen hij de ongeduldige vibratie in de binnenzak van zijn colbert voelde. Eén keer. Twee keer. Drie keer.

‘Ja?’

Hij praatte hard in zijn mobiel. Het duurde een paar seconden, toen hoorde hij de stem die hij verafschuwde.

‘Ewert?’

‘Ja.’

‘Waar ben je?’

Dat gaat je geen sodemieter aan, kleine kontkruiper. Ewert Grens verachtte zijn baas, zoals hij in principe iedereen op het werk verachtte. Hij probeerde het niet te verbergen. Hij liet het iedereen voelen. En zijn baas was een kleine snotneus die te jong was om zijn veters goed te strikken en die zich te belangrijk voelde.

‘Wilde je iets?’

Hij hoorde hoe zijn baas inademde en zich voorbereidde.

‘We hebben verschillende rollen, Ewert, jij en ik. Verschillende bevoegdheden. Ik ben bijvoorbeeld degene die bepaalt wie er wordt aangenomen. En op welke plek.’

‘Dat zeg jij.’

‘Dus ik vraag me af hoe het kan dat ik onlangs te horen kreeg dat jíj iemand hebt aangenomen voor de vacature op jouw afdeling. Iemand die bovendien niet eens in de buurt komt van het aantal dienstjaren dat is vereist voor de functie van inspecteur.’

Hij moest die klotetelefoon uitzetten, hij moest zingen wat hij moest zingen, de zon was net opgekomen en Stockholm liet zich vandaag van zijn beste kant zien. Dit was zijn tijd, zijn ritueel, zijn verdomde recht om aan alle idioten te ontsnappen.

‘Dat kan gebeuren. Als je niet snel genoeg bent.’

Er passeerde een trein onder hem, het geluid sloeg tegen de betonnen brug en de stem uit de telefoon verdronk erin. Het interesseerde hem niet.

‘Ik hoor je niet.’

De stem probeerde het opnieuw.

‘Je kunt Hermansson niet aannemen. Ik heb een andere sollicitant. Een geschikte.’

Ewert Grens zou zo meteen weer zingen.

‘Zo zie je maar. Je bent een beetje laat. Ik heb de arbeidsovereenkomst gisteravond ondertekend. Omdat ik wist dat jij je ermee zou bemoeien.’

Hij zette zijn mobiel uit en stopte hem in de binnenzak van zijn colbert.

Hij schraapte zijn keel en begon weer te lopen, hij zou het lied van voren af aan zingen.

Tien minuten later duwde hij de zware deur van de hoofdingang in Kungsholmsgatan open.

De idioten zaten al te wachten.

Met volgnummers voor de aangiftes van die ochtend, elke maandag hetzelfde, een volle bak, de vloek van het weekend. Hij keek naar ze, de meesten zagen er moe uit; een inbraak in een flat terwijl de bewoners in hun zomerhuis waren, een gestolen auto in een parkeergarage, een vernielde en leeggehaalde etalage. Hij liep naar de gang met de gesloten deur, zijn kantoor lag daarachter, een paar verdiepingen hoger en een paar deuren verder, achter de koffieautomaat. Hij wilde net de code intoetsen en naar binnen gaan toen hij de man zag die languit op de verste bank lag. Een volgnummer in zijn hand, zijn gezicht vertrokken, een spoor gestold bloed dat uit zijn oor was gelopen. Hij klonk alsof hij dronken was, de woorden waren onduidelijk, in een taal waarvan Grens zeker wist dat het Fins was.

Er was bloed uit haar oor gelopen.

Hij deed een stap naar hem toe. De man stonk naar alcohol, de lucht was zo scherp dat Grens abrupt bleef staan.

Het was zijn gezicht. Er klopte iets niet.

Grens ademde nu alleen door zijn mond. Hij deed nog twee stappen naar voren en boog zich over hem heen.

De man was bont en blauw.

Zijn pupillen hadden een verschillend formaat. De een was klein, de ander groot.

Haar ogen, hij zag ze voor zich, haar hoofd lag op zijn schoot. Hij had het niet geweten, toen niet.

Hij liep snel naar de registratiebalie. Er volgde een korte woordenwisseling. Grens zwaaide nijdig met zijn armen en de jonge politieagent kwam overeind, haastte zich achter de commissaris aan naar de dronken man die een half uur eerder met een taxi was aangekomen en vanaf dat moment op de bank lag.

‘Hij moet met een dienstauto naar de eerste hulp in het Karolinska worden gebracht! Nu!’

Ewert Grens was woedend en stak zijn vingers een voor een in de lucht.

‘Fors geweld tegen het hoofd. Pupillen die niet even groot zijn. Er loopt bloed uit zijn oor. Hij praat onduidelijk.’

Hij vroeg zich af of het te laat was.

‘Alles wijst op een hersenbloeding.’

Hij wist immers als geen ander dat het te laat kon zijn. Dat fors geweld tegen het hoofd soms niet overging met verzorging.

Hij leefde al meer dan vijfentwintig jaar met die wetenschap.

‘Heb je zijn aangifte opgenomen?’

‘Ja.’

Hij zocht het naamplaatje van de jonge politieagent, liet duidelijk merken dat hij ernaar keek en zocht daarna weer oogcontact.

‘Geef het me.’

Ewert Grens deed de afgesloten deur open en liep door de gang langs de stille rij wachtende kantoren.

Er liep bloed uit zijn oor, hij had de ogen met de verschillende pupillen gezien.

Het was het enige wat hij zag.

Het was het enige wat hij op dit moment kon zien.

Hij kon daarom nog niet weten dat dit, een geweldsmisdrijf tussen alle andere, het vervolg was op de gebeurtenissen die een aantal jaren daarvoor op een plek ver weg hadden plaatsgevonden. Het vervolg op een niets ontziende moord waaruit meer geweld voort zou komen, en wat misschien het merkwaardigste misdaadonderzoek zou worden dat hij als politieagent zou tegenkomen.

#

Er scheen fel licht achter het raam op de bovenste verdieping. Als iemand nu langs Mern Riffe Drive liep en naar de exclusieve twaalfkamervilla keek, zou hij of zij de man zien die voor het raam stond, klein, een vijftiger, met een snor en donker, achterovergekamd haar. Hij of zij zou de bleke huid van de man zien, de vermoeide ogen, hoe hij doodstil onverschillig in de duisternis stond te staren, hoe hij vlak daarna begon te huilen, met tranen die langzaam over zijn ronde wangen liepen.

Het was nog steeds nacht in Marcusville, Ohio. Het duurde nog een paar uur voordat het licht werd. Het stille dorp sliep.

Maar hij niet.

Hij huilde van verdriet en haat en gemis bij het raam van de kamer die ooit van zijn dochter was geweest.

Edward Finnigan had gehoopt dat het op den duur minder zou worden. Dat hij niet meer hoefde te jagen, dat hij niet meer in het verleden hoefde te zoeken, dat hij weer naast zijn vrouw kon liggen, haar uit kon kleden, met haar kon vrijen.

Achttien jaar, en het werd steeds erger. Hij had meer verdriet, hij miste haar meer, hij haatte meer.

Hij rilde en trok zijn badjas dichter rond zijn lichaam, de blote voeten deden een stap achteruit, van de donkere houten vloer naar het dikke kleed. Zijn ogen lieten het dorp los, de straten waarin hij was opgegroeid, de mensen die hij zo goed kende, hij draaide zich om en keek in de kamer rond.

Haar bed. Haar bureau. Haar muren, vloer, plafond.

Ze woonde hier nog steeds.

Ze was dood, maar deze kamer was van haar.

1. Op de autopsietafel ligt een naakte vrouw met een gewicht van 65 kilo en een lengte van 172 cm.

2. Normale huid en normale spieren. Normale lichaamsbeharing.

3. Het gezicht vertoont geen verwondingen. Er is sprake van een vaag bloedspoor rechts van de neusgaten.

Hij had de deur dichtgedaan. Alice werd zo makkelijk wakker en hij wilde met rust gelaten worden, hier in Elizabeths kamer kon hij huilen, haten en verlangen zonder iemand te storen. Soms stond hij alleen bij het raam en keek nergens naar. Soms zat hij op de grond, leunde tegen haar bed, met de beren en roze kussens die er nog net als toen lagen. Vannacht zou hij bij haar bureau waken, in de nieuwe bureaustoel die ze nooit had gebruikt.

Hij ging zitten.

Er lagen pennen en een gum voor hem. Een dagboek met een slot. Drie boeken, hij bladerde er verstrooid in, ze was de paardenromans nooit ontgroeid. Aan de muur hing een prikbord, met helemaal links een vergeeld blad papier, haar rooster van de Valley High School, een van de twee openbare middelbare scholen van Marcusville. Het was belangrijk geweest dat ze naar een gewone school ging. Als de dochter van de naaste medewerker van de gouverneur niet naar de openbare school ging, zorgde dat voor onrust, en daar draaide het in de politiek om, het was belangrijk om het juiste gevoel te verspreiden. Boven het rooster een net zo vergeeld stuk papier met een paar telefoonnummers, onregelmatig met potlood aan de rand neergekrabbeld. Helemaal bovenin een mededeling van de trainer van het Marcusville Soccer Team over een competitiewedstrijd tegen Otway fc, een uitnodiging voor een doktersbezoek in het Pike County Hospital in Waverly, een bevestiging van een studiebezoek aan wpay Radio Station, 104,1 fm in Portsmouth.

Ze was middenin gestopt.

Ze had haar leven geleefd en hij had alles van haar afgenomen.

14. Op de achterkant van het lichaam bevinden zich blauwpaarse lijkvlekken, symmetrische verspreiding over onderrug en zitvlak.

15. Op de voor- en de achterkant van het lichaam bevinden zich genummerde kogelgaten.

Edward Finnigan haatte hem. Hij had Elizabeth beroofd van de volgende dag, van haar leven, van dit huis.

De deurkruk bewoog. Finnigan draaide zijn hoofd haastig om.

Ze keek naar hem, haar ogen berustend.

‘Niet alweer.’

Hij zuchtte.

‘Alice, ga weer naar bed. Ik kom zo.’

‘Dan zit je hier de hele nacht.’

‘Deze keer niet.’

‘Dat doe je altijd.’

Ze liep de kamer in. Zijn vrouw. Hij moest haar aanraken, zijn armen om haar heen slaan. Maar het ging niet meer. Het was alsof alles achttien jaar geleden was gestorven. Een jaar lang hadden ze twee keer per dag met elkaar gevrijd, ze moest zwanger worden, ze zouden een ander kind krijgen. Het was niet gegaan. Misschien kwam het door het gezamenlijke verdriet. Of gewoon omdat ze ouder was en haar lichaam langzaam minder vruchtbaar werd. Het was niet belangrijk meer. Ze waren alleen. En ze omhelsden elkaar niet langer.

Ze ging op bed zitten. Hij haalde zijn schouders op.

‘Wat wil je dat ik doe? Vergeten?’

‘Ja. Misschien wel.’

Finnigan stond wild op van de bureaustoel die ooit van zijn dochter was geweest.

‘Vergeten? Elizabeth?’

‘De haat.’

Hij schudde zijn hoofd.

‘Ik vergeet het nooit. En ik zal nooit ophouden met haten. Verdomme, Alice, hij heeft onze dochter vermoord!’

Ze zat stil, met berusting in haar ogen, ze vond het moeilijk om naar hem te kijken.

‘Je begrijpt het niet. Het gaat niet om Elizabeth. Je sluit haar buiten. Je voelt niets meer.’

Ze zweeg even, haalde diep adem, nam een aanloop voordat ze verderging.

‘Het is je haat. Je haat heeft alles buitengesloten. Je kunt niet tegelijkertijd liefhebben en haten. Zo is het gewoon. En je hebt gekozen, Edward. Je hebt langgeleden gekozen.’

32. De linkerlongzak van de vrouw bevat bijna 2 liter bloed, gedeeltelijk gestold.

33. In de linkerlong van de vrouw bevindt zich een inschotopening aan de voorkant en een uitschotopening aan de achterkant, corresponderend met een schotkanaal van 1-5.

‘Ik heb hem nooit zien sterven.’

Hij liep heen en weer in de kamer, de razernij woedde in hem, dwong hem om te bewegen.

‘We hebben gewacht. Twaalf jaar lang hebben we gewacht. En toen ging hij dood! Vóór zijn terechtstelling. We hebben hem nooit gezien. Híj heeft bepaald wanneer het voorbij was. Niet wij!’

Alice Finnigan zat op haar dochters bed. Het enige kind dat ze had gehad. Haar verdriet zou ook nooit overgaan. Maar dit, Edwards haat, hun huwelijk dat geen huwelijk was, ze was bezig om het op te geven, ze was vergeten hoe het was om te leven, echt te leven. Nog een paar jaar met deze verbittering en ze zou vertrekken, datgene achterlaten waarvan ze niet eens meer wist wat het was.

‘Ik ga naar bed. Ik wil dat je meegaat.’

Hij schudde zijn hoofd.

‘Ik blijf hier, Alice.’

Ze stond op van het bed en liep naar de deur toen hij haar vroeg om te blijven.

‘Het voelt … het is net alsof iemand een relatie met je verbreekt.’ Alice, luister naar me, even maar. ‘Je houdt van iemand en je voelt je in de steek gelaten. Maar dat is niet wat de pijn veroorzaakt, die verdomde pijn waardoor het lijkt alsof je hele lichaam in brand staat.’ Luister alsjeblieft, Alice. ‘Het gaat om de macht. De macht die je niet hebt. Om afhankelijk te zijn van het besluit van de ander. Om geen macht te hebben om zelf te bepalen wanneer een relatie voorbij is. Dat doet pijn, meer dan de liefde die niet meer bestaat.’ Snap je dat?

Hij keek haar smekend aan. Ze zei niets.

51. De lever weegt ongeveer 1750 gram. Aan de achterkant bevindt zich een schotkanaal dat doorloopt in de galblaas.

‘Zo voelt het. Zo voelt het sinds hij dood is. Als ik daar maar had kunnen staan om hem te zien sterven, als ik had gezien hoe hij langzaam de kracht om adem te halen kwijtraakte, als ik er zelf bij was geweest om het af te sluiten … dan had ik verder kunnen gaan, dat weet ik, Alice. Maar híj heeft het bepaald. Híj heeft het afgesloten. Alice, natuurlijk begrijp je het, je moet het begrijpen, mijn hele verdomde lichaam staat in brand, het brandt!’

57. De linkernier weegt 131 gram. De rechternier vertoont een schotwond van links naar rechts. Groot kratergat in het bovenste deel, ongeveer ter grootte van een golfbal, met bloeding.

Ze zei niets.

Ze keek naar hem, draaide zich om en liep weg. Edward Finnigan bleef staan. Hij hoorde hoe ze de deur van hun gezamenlijke slaapkamer dichtdeed.

Hij luisterde naar de stilte, hoorde dat het buiten waaide, er sloeg een tak tegen het raam. Hij liep ernaartoe, zocht in de duisternis. Marcusville sliep, zou nog lang slapen, over drie uur werd het pas ochtend.

#

Het was lunchtijd toen Ewert Grens een taxi belde en zich door de gangen van het politiebureau haastte. Hij was laat en dat haatte hij, ze wachtte op hem, ze zat daar en vertrouwde op hem, iemand had haar mooi gemaakt, had zoals altijd haar haren gekamd, had haar geholpen met een van de blauwe jurken. De taxichauffeur, een kleine, magere man, lachte veel en vertelde de hele rit over Iran, zijn geboorteland, hoe mooi het er was, over het leven dat hij er had gehad en dat hij nooit meer zou krijgen. Toen ze Kungsholmen uit waren, wat veel tijd had gekost, vroeg Grens hem om wat harder te rijden, hij liet zijn legitimatie zien en vertelde dat het een politieaangelegenheid was.

Veertien minuten door de stad en honderdtien kilometer per uur over de Lidingöbrug.

Hij vroeg of hij wat eerder kon uitstappen. Hij wilde een stuk lopen om zijn gedachten te ordenen. Ze wachtte immers op hem.

Hij was flink toegetakeld. Hij moest eerst de man die in het Fins had gepraat uit zijn hoofd zetten. Er liep bloed uit zijn ene oor. De ochtend was al voorbij, maar Grens raakte het beeld niet kwijt van de man die op een van de banken in het politiebureau had gelegen. Ongelijke ogen, één kleine pupil, één grote pupil.

Ernstige mishandeling. Dat was niet voldoende. Het was meer dan dat.

Het was poging tot moord.

Hij haalde zijn mobiel tevoorschijn en belde Sven Sundkvist, de enige van het politiebureau met wie hij samenwerkte die hij kon verdragen. Hij vroeg hem om te laten liggen waarmee hij bezig was, Ewert Grens wilde de identiteit weten van de persoon die het hoofd van andere mensen kapotschopte, hij wilde dat hij werd opgehaald voor een verhoor, hij mocht wat hem betreft een hele tijd achter hoge muren doorbrengen.

De laatste honderd meter liep hij langzaam naar het oude verpleeghuis.

Hij kwam hier nu vijfentwintig jaar, minstens één keer per week, bij de enige persoon om wie hij echt gaf.

Hij zou straks weer bij haar binnenlopen. Hij zou het met waardigheid doen.

Ze hadden hun hele leven voor zich gehad.

Tot hij over haar heen reed.

Hij had langgeleden beseft dat de beelden van die dag zich altijd zouden blijven opdringen. Elke gedachte, elk ogenblik, hij kon die seconden op elk moment opnieuw beleven.

Die grote, verdomde band.

Hij redde het niet.

Hij redde het niet!

Het waaide vanaf het water. Hij kreeg de ijskoude wind van het Östersjön recht in zijn gezicht. Hij keek naar de grond, het grindpad was gedeeltelijk met ijs bedekt en hij voelde dat het te grote gewicht op zijn gezonde been het moeilijk maakte om zijn evenwicht te bewaren. Hij gleed twee keer bijna uit en vloekte hardop over nutteloze jaargetijden en slecht verzorgde wandelpaden.

Hij voelde de auto schudden toen hij haar lichaam raakte.

Grens liep over het grote parkeerterrein aan de voorzijde van het gebouw, zocht naar het raam van haar kamer, waar ze altijd naar buiten staarde.

Hij zag haar niet. Hij was laat. Ze vertrouwde hem.

Hij haastte zich de trap op, negen treden, zorgvuldig met zand bestrooid. Er zat een vrouw van zijn leeftijd in de ruime receptie, een van de personeelsleden die hier al werkten toen hij de eerste keer met een van de politiebusjes was gekomen. Hij had het zo geregeld, Anni moest zich veilig voelen.

‘Ze zit binnen.’

‘Ik zag haar niet bij het raam.’

‘Ze is er. Ze wacht op u. We hebben haar lunch bewaard.’

‘Ik ben laat.’

‘Ze weet dat u komt.’

Hij keek in de spiegel die bij het toilet tussen de receptie en de gang naar de kamers hing. Zijn haren, gezicht, ogen, hij was oud, zag er moe uit en zweette van die verdomde wandeling over het ijs. Hij bleef even wachten tot zijn ademhaling was gekalmeerd.

Hij had met haar bloedende hoofd in zijn armen gezeten.

Grens liep het korte stuk door de gang, voorbij de gesloten deuren, en stopte voor nummer veertien, zag de rode cijfers boven haar naam op een bordje bij de deurkruk.

Ze zat midden in de kamer. Ze keek naar hem.

‘Anni.’

Ze lachte. Om de stem. Misschien om het geluid van de deur die openging. Of het licht in de kamer dat nu van twee kanten kwam.

‘Ik ben laat. Het spijt me.’

Ze lachte haar hoge, parelende lach. Hij liep naar haar toe, gaf een kus op haar voorhoofd, pakte een zakdoek uit zijn broekzak en veegde het kwijl weg dat over haar kin liep.

Ze droeg een rode jurk met lichte strepen.

Hij wist zeker dat hij hem nog nooit had gezien.

‘Je bent mooi. Hij is nieuw. Je ziet er jong in uit.’

Ze was niet ouder geworden, niet zoals hij. Haar wangen waren nog steeds glad, haar haren nog net zo dik als vroeger. Hij verloor zijn kracht daarbuiten met elke dag die voorbijging. Zij leek die van haar te conserveren door haar dagen in een rolstoel voor het raam, ze hield als het ware alles over.

Het lichtrode bloed bleef uit haar oren, neus en mond stromen.

Hij legde zijn hand tegen haar wang, maakte de rem los die een van de achterwielen blokkeerde, rolde haar door de deuropening en de gang naar de lege eetzaal. Hij verschoof een stoel bij de tafel die het dichtst bij het grote raam met uitzicht over het water stond, zette haar daar neer, haalde bestek en een glas en een hard plastic slabbetje, hun eten stond al klaar, vleessaus met rijst.

Hij ging tegenover haar zitten.

Grens moest haar iets vertellen en hij had er geen idee van hoe hij dat ging doen.

Het maakte immers geen verschil.

Hij voerde haar in hetzelfde tempo waarin hij zelf at, de stevige stoofschotel op haar bord werd al snel een bruin-groen-witte smurrie. Ze had een goede eetlust, dat had ze altijd gehad. Hij was ervan overtuigd dat ze zich daarom ook zo goed voelde, al die jaren in een rolstoel en ver verwijderd van de gesprekken van de anderen. Zolang ze at en daar kracht uit putte was ze er, wilde ze leven en doorgaan met leven.

Hij was zenuwachtig. Hij moest haar iets vertellen.

Ze slikte en er schoot iets in haar verkeerde keelgat, ze kreeg een enorme hoestbui en hij ging staan en sloeg zijn armen om haar heen tot ze weer regelmatig ademhaalde. Hij ging zitten en pakte haar hand.

‘Ik heb een vrouw aangenomen.’

Het was moeilijk om in haar ogen te kijken.

‘Een jonge vrouw, zoals jij toen was. Ze is slim. Ik denk dat ze goed wordt.’

Hij vroeg zich af of ze het begreep. Hij wilde het weten. Hij wilde weten of ze luisterde, of ze echt luisterde.

‘Het maakt voor ons niets uit. Niet op die manier. Ze had onze dochter kunnen zijn.’

Ze wilde meer eten. Nog een paar lepels bruin, een paar lepels wit.

‘Ik wil gewoon dat je het weet.’

De wind waaide met sneeuw vermengde regen in zijn gezicht toen hij weer op het bordes bij de ingang stond. Hij deed zijn sjaal om en knoopte zijn jas tot bovenaan dicht. Hij was onder aan de trap en begon over het parkeerterrein te lopen toen zijn mobiel ging.

Het was Sven Sundkvist.

‘Ewert?’

‘Ja.’

‘We hebben hem gelokaliseerd.’

‘Ik wil dat hij wordt opgehaald voor verhoor.’

‘Het is een buitenlander.’

‘Hij heeft iemand tegen zijn hoofd getrapt.’

‘Canadees paspoort.’

‘Ik wil dat je hem ophaalt.’

Het begon harder te regenen, de druppels met sneeuw leken steeds groter en zwaarder te worden.

Ewert Grens wist dat het geen steek hielp, maar hij keek naar de hemel en vervloekte de eeuwigdurende winter, wenste hem naar de hel.

#

Het zou al snel licht worden in het dorp in Zuid-Ohio dat werd gedomineerd door de grote gevangenis met de hoge betonnen muren. Het was koud buiten, het sneeuwde zoals het de hele winter had gedaan en de inwoners van Marcusville zouden hun dag beginnen met het sneeuwvrij maken van de oprit naar hun huis.

Vernon Eriksen liep een laatste ronde door de gangen met de opgesloten mensen.

Het was half zes, nog een uur, dan zat zijn nachtdienst erop en zou hij zijn burgerkleren aantrekken en naar Sofios in Main Street lopen, een Mexicaans restaurant waar ze een heel goed ontbijt serveerden, dubbele bosbessenpannekoeken en hard gebakken bacon.

Hij liep van West Wing naar East Block, zijn voetstappen echoden tegen de betonnen muren die hij nog steeds als nieuw beschouwde, maar die al meer dan dertig jaar overeind stonden. Hij herinnerde zich het bouwterrein aan de rand van het dorp nog heel goed. Terwijl het bouwwerk met de muren en cellen om veroordeelde gevangenen te huisvesten langzaam groeide, waren de inwoners van Marcusville in twee kampen verdeeld; degenen die beseften dat het nieuwe banen opleverde en een tweede kans voor het vergeten dorp betekende, en degenen die bang waren dat de prijs van hun huis daalde en die ongerust waren over de nabijheid van criminelen. Zelf had hij er niet zoveel over nagedacht. Hij was negentien jaar geweest en had gesolliciteerd naar een baan in de nieuw geopende gevangenis. Hij was daarna niet meer uit Marcusville weggegaan, een jonge vent die was gebleven en die zich had vastgeklampt aan het werk dat zijn leven was geworden, terwijl de jaren verdwenen, en nu, nu hij de vijftig was gepasseerd, was het te laat om weg te gaan. Soms ging hij naar Columbus om te dansen, soms ging hij uit eten met een vrouw die zo’n twintig kilometer zuidelijker in Wheelersburg woonde, maar daar bleef het bij, niet meer, niet dichterbij, dan ging hij er altijd vandoor.

Zijn leven had eigenlijk altijd om de dood gedraaid.

Hij dacht er soms aan, hoe het er altijd al was geweest.

Hij was er niet bang voor, helemaal niet, het was gewoon iets wat bij hem hoorde, hij had ermee geleefd en gewerkt. Toen hij klein was, sloop hij vaak van de bovenverdieping van hun huis naar beneden en dan zag hij door de houten spijlen van de trap hoe zijn vader klanten ontving in de enige begrafenisonderneming van Marcusville. Later, als tiener, was hij een deel van het familiebedrijf geworden, een extra hand die hielp met het wassen, kammen en aankleden van de lichamen waaraan het leven ontbrak. Hij had geleerd om het terug te geven, al was het maar voor even, de zoon van de begrafenisondernemer wist dat je met make-up en vakbekwaamheid de illusie kon creëren dat iemand leefde. De familieleden wilden het zo als ze huilend afscheid namen.

Hij keek om zich heen.

De muren waren meer dan dertig jaar oud. De gevangenis begon af te takelen.

Ruim duizend gevangenen die waren bestraft en opgesloten, en die soms op vrije voeten werden gesteld. Er waren bijna net zoveel werknemers, tussen de zeven- en achthonderd. Vijfenvijftig miljoen dollar operatief budget, een gedetineerde kostte zevenendertigduizend dollar per jaar en honderddrie dollar en tweeëntachtig cent per dag.

Zijn wereld, hij kende hem, hij voelde zich er veilig.

Leven en dood, ook hierbinnen, maar dan op een andere manier.

Hij passeerde de centrale wachtpost en knikte kort naar een van de nieuwe werknemers, die een tijdschrift las maar dat haastig weglegde toen Vernon langskwam; nu zat hij met een rechte rug nauwgezet naar de beelden van de bewakingscamera’s te kijken.

Vernon Eriksen deed de deur naar de gang van East Block open.

Death Row.

Tweeëntwintig jaar als hoofdbewaarder, tussen mensen die waren aangeklaagd en veroordeeld voor capital murder, die de tijd telden en die nooit ergens anders zouden leven.

In Ohio wachtten tweehonderdnegen gevangenen op hun dood.

Tweehonderdacht mannen en één vrouw.

Honderdvijf black, zevenennegentig white, drie hispanic en vier in een aparte statistische kolom, de anderen.

Vroeg of laat kwamen de meesten hiernaartoe.

Ze zaten hun straf uit in een van de cellen in de gang waarin hij nu stond. Of ze werden hiernaartoe vervoerd, met nog een laatste etmaal om te leven. Hier, in Marcusville, werden de terdoodveroordeelden van Ohio terechtgesteld.

Ze zijn bij mij, dacht hij.

Ik ken ze, allemaal. Mijn leven, het gezin dat ik niet kreeg, elke dag, als elk huwelijk.

Tot de dood ons scheidt.

Vernon rekte zijn lange lichaam uit. Hij was nog steeds slank en redelijk in vorm, zijn haar was blond en kort, zijn gezicht mager, met een diepe groef in het midden van zijn wangen. Hij was moe. Het was een lange nacht geweest. De Colombiaan had harder dan anders geschreeuwd en de nieuwe in cel 22 had natuurlijk niet geslapen, hij had gejankt als een kind, zoals ze in het begin altijd deden. Daarna was het de kou geweest. Deze verdomde winter was de zwaarste in vele jaren in Zuid-Ohio en zodra de verwarming aan sprong stopte die er meteen weer mee, het systeem moest worden vervangen maar de ambtelijke molens werkten traag en bovendien werkten degenen die erover beslisten hier niet, zij hadden het niet koud.

Hij liep langzaam door het midden van de gang. Er was een soort rust ingetreden, er werd diep ademgehaald in een paar cellen, de slaap vlak voor het verdwijnen van de duisternis.

Hij was op weg naar de plek waar hij altijd naartoe ging als de nacht vermoeiend en saai was, als hij nieuwe energie nodig had om de volgende avond net zo vanzelfsprekend op zijn werk te verschijnen.

Hij passeerde cel na cel. Snelle blikken, links en rechts, rust aan beide kanten.

Hij kwam dichterbij, verliet de lijn die in het midden van de vloer was geschilderd, liep in plaats daarvan dicht langs de lange rijen metalen stangen aan de rechterkant van de gang. Hij keek in cel 12 naar Brooks, die op zijn rug lag, en in cel 10 naar Lewis, die met een arm onder zijn kussen en zijn hoofd vlak bij de muur lag.

Toen stopte hij.

Cel 8.

Hij keek naar binnen, zoals hij al zo vaak had gedaan.

Leeg.

Hier was een gevangene gestorven en daarna hadden ze besloten om de cel onbewoond te laten. Bijgeloof, natuurlijk, dat was het waarschijnlijk. Maar gevangenen mochten niet voor hun tijd in hun cel sterven, ze moesten gezond zijn en tot hun terechtstelling in leven worden gehouden.

Vernon Eriksen keek naar de leegte. In lief en leed. De lamp aan het plafond die altijd brandde, de brits zonder beddengoed. Tot de dood ons scheidt. Zijn blik bleef hangen op een van de smerige muren die door niemand werd gehaat, hij hoorde het geluid van het pleegat dat niet meer werd gebruikt.

Hij voelde dat de kracht in zijn benen terugkeerde en dat zijn hoofdpijn minder werd.

Hij glimlachte.

#

Hij was alleen thuis en moest eigenlijk schoonmaken en koken en Oscar van de kleuterschool halen, die maar twee blokken verderop lag.

Hij had geprobeerd om te slapen. De hele ochtend had hij boven op hun opgemaakte bed liggen woelen met een sierkussen op zijn hoofd; het licht scheen door de jaloezieën voor het raam naar binnen en kaatste op de licht geschilderde muren en zijn hoofdpijn was nu zo hevig dat hij zich misselijk voelde.

John ging rechtop zitten, met zijn voeten op het zachte kleed aan Helena’s kant van het bed. Hij transpireerde. Hij had hem recht in zijn gezicht geschopt. Hij voelde hoe zijn handen trilden, legde ze op zijn dijbenen en drukte zijn armen naar beneden. Ze bleven trillen, zelfs toen hij harder duwde.

Helena zou zo komen. Ze had gezucht toen hij haar belde om te vragen of zij Oscar kon halen, toen hij vertelde dat hij moe was, dat het een lange nacht was geweest en dat hij een paar uur slaap nodig had.

Wat je ook doet, John, geen contact met de politie, nooit.

Zijn vader had het gefluisterd en had hem daarna lang vastgehouden, voordat hij zich omdraaide en voor altijd verdween.

John hoorde de lift in het trappenhuis, iemand was op weg naar boven. Hij stopte, twee paar voeten stapten uit, een lichte stem die iets riep zodat het echode en toen een kleine vinger die eigenwijs en lang op de bel drukte terwijl zijn moeder in haar rommelige, stoffen handtas naar de sleutels zocht.

‘Papa!’

Oscar rende door de hal, struikelde over de drempel de slaapkamer in, viel op de grond en was even stil, tot hij had besloten om niet te gaan huilen. Hij krabbelde in plaats daarvan overeind en hield de laatste passen naar het bed zijn armen uitgestrekt voor zich.

‘Papa! Je bent thuis!’

John keek naar zijn zoon, het kleine gezicht was één grote glimlach. Hij boog zich voorover, tilde hem op en hield hem stevig vast tot het magere lichaam tegen begon te spartelen, hij had er genoeg van om stil te zitten en had haast om los te komen. Hij volgde het vijfjarige kind dat door de flat rende alsof het alles voor het eerst zag. Hij hoorde Helena’s voetstappen en keek naar de deuropening, waar ze was blijven staan.

‘Hoi.’

Ze was mooi, met het rode haar en de ogen die ervoor zorgden dat hij zich geliefd voelde.

‘Hoi. Kom eens hier.’

Hij strekte zijn hand uit, trok haar tegen zich aan en sloeg zijn armen om haar heen, voelde haar koude jas tegen zijn wang.

Hij probeerde gewoon te doen. Hij merkte dat Helena naar hem keek als ze dacht dat hij het niet zag, dat ze voelde dat hij anders was, ze zei het niet maar hij wist het toch. Als hij gewoon deed had ze geen reden om vragen te stellen.

‘Wat is er?’

‘Niets.’

‘John, ik weet dat er iets is.’

Oscar was bij Hilda, die op de vierde verdieping woonde. Hilda was zes jaar en had net zoveel energie. Nu Oscar even weg was kon hij het vertellen.

‘Er is niets. Ik ben een beetje moe.’

Hij deed de afwas. Afwassen was gewoon.

Ze kwam naast hem staan met een paar halfvolle melkglazen in haar hand en zette ze voor hem neer, onder het stromende water.

‘Je bent drie dagen weg geweest. Het is midden op de dag. Oscar is niet thuis. Dan kun je nooit van me afblijven, John. Je hebt altijd haast om me aan te raken. Er is niets. Dat kun je beter.’

Helena stond naast hem te wachten. Plotseling deed ze een stap naar achteren, trok in één beweging de dikke trui over haar hoofd, knoopte haar jeans open, gooide haar T-shirt op de grond, haar beha, haar slipje. Toen stond ze daar, zo mooi, met haar huid die een beetje koud was en de blonde, ruwe schaamharen waarvan hij zo goed wist hoe ze voelden.

‘Ik wil dat je me aanraakt.’

Hij kon zich niet bewegen.

‘Kijk naar me, John.’

Die verdomde druk in zijn borstkas.

Ze liep naar hem toe, haar naakte lichaam was zo dichtbij. Hij wilde haar vasthouden. Hij had haar nodig.

‘Ik kan het niet. Eerst moet ik iets vertellen.’

Hij haalde haar badjas en wikkelde hem rond haar koude lichaam. Ze gingen bij de keukentafel zitten, hij vroeg haar of hij een sigaret mocht opsteken en tot zijn verbazing zei ze niets, ze haalde alleen haar schouders op. Hij pakte een pakje van de bovenste plank van de kast met borden en glazen.

‘Er was een vrouw die Elizabeth heette. Ik was zeventien. Ze was de enige van wie ik heb gehouden. Tot ik jou ontmoette.’

Hij stak de sigaret op.

‘Ik zag haar gisteren. Niet zij. Maar ze leek op haar. En op jou.’

Hij inhaleerde de rook, hield deze lang binnen en liet hem toen ontsnappen. Het was de eerste keer dat hij een sigaret in deze flat rookte.

‘Ze danste terwijl wij speelden. Ze zweette, net zoals jij altijd deed. Ze had plezier, ze lachte. Tot een dronken klote-Fin haar begon te betasten. Hij viel haar lastig. Hij stond vlak bij haar en liet haar niet gaan.’

Hij was zenuwachtig. En hij deed precies wat hij altijd deed als hij verontwaardigd, boos, verdrietig of blij was. Hij praatte met een sterker accent, het Amerikaanse accent werd duidelijker.

‘We kregen ruzie. Ik heb hem in zijn gezicht geschopt.’

Ze zweeg.

‘Het spijt me, Helena.’

Ze bewoog nog steeds niet, keek hem alleen lang aan voordat ze begon te praten.

‘Elizabeth. Ik. Een zwetende vrouw. En iemand die je in zijn gezicht hebt geschopt. Ik snap het niet.’

Hij wilde het vertellen. Alles. Maar het ging niet. Het verleden was zo ingekapseld, hij kon er niet bij komen. Hij praatte weer over de schop, over de Fin die bewusteloos voor hem in elkaar was gezakt. En ze reageerde zoals hij dacht dat ze zou reageren. Ze schreeuwde dat het niet goed was. Dat hij gevangenisstraf riskeerde, het was mishandeling, ernstige mishandeling. Daarna huilde ze, toen ze wilde weten wie hij was. Iemand die anderen mishandelde, ze kende hem niet, ze wist niet wie hij was.

‘Helena, luister naar me.’

Hij sloeg zijn armen om haar heen en zocht met zijn handen in haar badjas, haar huid was warm en veilig en hij was bang, meer dan ooit, voor de eenzaamheid die naast hem zat.

‘Ik zal het uitleggen.’

Hij pakte haar handen en bracht ze naar zijn wang.

‘Er is meer, er is zo veel dat ik niet heb verteld. Dat zal ik nu doen.’

John probeerde normaal adem te halen. Hij werd verscheurd door onrust. Hij vermande zich en zou net de enige waarheid vertellen die hij kende toen de deurbel ging.

Hij keek naar haar, aarzelde, de bel ging weer.

Hij kwam overeind en liep in de richting van het geluid.