Roslund & Hellström

Vaderwraak

Uit het Zweeds vertaald door Edith Sybesma

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Odjuret, verschenen bij Pirat

Oorspronkelijke tekst © Anders Roslund en Börge Hellström 2004

Published by agreement with Salomonsson Agency

Eerste Nederlandstalige uitgave © Edith Sybesma en De Geus bv, Breda 2005

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Anders Engman/Megapix

isbn 978 90 445 1967 9

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de zevende druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Hij had altijd het idee dat hij voor gek stond met een masker op. Een volwassen man met een masker móét dat idee wel hebben. Hij had andere mannen een masker zien dragen, van Winnie de Poeh, Dagobert Duck en nog een, ze hadden het met een soort gewichtigheid gedaan, alsof het masker hun niet in de weg zat. Ik zal het nooit begrijpen, dacht hij. Ik wen er nooit aan. Ik word nooit zo’n vader als ik zelf had willen hebben en die ik me voorgenomen had te worden.

Hij prutste aan het plastic voor zijn gezicht. Een dun, strak zittend, kleurig geval. Een elastiekje aan de achterkant dat strak om zijn haar zat. Het was moeilijk ademhalen in het ding, het rook naar speeksel en zweet.

‘Rennen, papa! Je loopt niet weg! Je staat daar gewoon maar! De Grote Boze Wolf rent altijd!’

Ze stond voor hem en keek hem aan met haar hoofd achterover, grassprietjes en aarde in haar lange, blonde haren. Ze probeerde boos te kijken, maar boze kinderen lachen niet, en zij lachte, ze lachte zoals een kind kan lachen dat keer op keer om het huis heen is gejaagd, achtervolgd door de Grote Boze Wolf, die nu doodmoe is en iemand anders wil zijn zonder masker, zonder plastic wolventong en plastic wolventanden.

‘Marie, ik kan niet meer. De Grote Boze Wolf moet even zitten. De Grote Boze Wolf wil klein en lief worden.’

Ze schudde haar hoofd.

‘Nog een keer, papa. Eén keertje nog.’

‘Dat zei je zonet ook.’

‘Dit wordt de laatste keer.’

‘Dat zei je zonet ook.’

‘Dit is absoluut de laatste keer.’

‘Absoluut?’

‘Absoluut.’

Ik hou van haar, dacht hij. Ze is mijn dochter. Het heeft even geduurd, ik zag het eerst niet, maar nu wel. Ik hou van haar.

Plotseling zag hij de schaduw vlak achter zich. Die bewoog langzaam, sluipend. Hij had gedacht dat die ergens voor hem was, bij een van de bomen, nu zat hij achter hem, hij bewoog eerst langzaam, toen sneller. Tegelijkertijd viel het meisje met gras en aarde in haar haar van voren aan. Ze duwden op hetzelfde moment elk van een kant tegen hem aan, hij wankelde en viel op de grond, ze wierpen zich allebei over hem heen, ze lagen boven op hem, het meisje hield haar ene hand hoog in de lucht en een donker jongetje van dezelfde leeftijd stak zijn hand op, ze sloegen hun handpalmen tegen elkaar aan, high five.

‘Hij geeft zich over, David!’

‘We hebben gewonnen!’

‘De biggetjes zijn de besten!’

‘De biggetjes zijn altijd de besten!’

Als twee vijfjarigen ieder van een kant de Grote Boze Wolf aanvallen, is hij kansloos. Dat is nooit anders. Daarom rolde hij om, de twee boven op hem rolden mee, hij ging op zijn rug liggen, schoof met zijn handen het stuk plastic van zijn gezicht en kneep zijn ogen dicht tegen het felle zonlicht. Hij lachte luid.

‘Het is wel raar! Op de een of andere manier win ik nooit. Heb ik ooit één keer gewonnen? Kunnen jullie tweeën me vertellen hoe dat kan?’

Hij praatte tegen twee kinderen die niet luisterden. Twee kinderen die een trofee in hun handen hielden: een plastic masker. Eerst zouden ze het opzetten, plechtig een rondje maken met hun scalp, vervolgens het huis binnengaan, naar boven, naar Maries kamer, en daar zouden ze de buit op het kastje bij de rest neerleggen en even stil staan kijken naar de berg eeuwige roem in het Duckstad van twee vijfjarige vrienden.

Hij keek hun ruggen na toen ze van hem wegliepen. Hij keek naar het zoontje van de buren, naar zijn dochtertje. Zoveel leven, al die jaren die ze in hun handen houden, maanden die tussen hun vingers door zullen lopen. Ik benijd hen, dacht hij. Ik benijd hen om die oneindige tijd, het gevoel dat een uur lang is, dat aan de winter nooit een eind komt. Ze verdwenen door de deur en hij keerde zijn gezicht naar de hemel. Wat hij als kind had gedaan deed hij nu weer: hij zocht liggend op zijn rug verschillende kleuren blauw; er zitten altijd meer kleuren blauw in de lucht. Hij had het goed toen, als kind. Zijn vader was beroepsmilitair, kapitein, dat was belangrijk, dan was je hoofdofficier en had je een potentiële vervolgcarrière op de schouders geborduurd. Zijn moeder was huisvrouw, ze was thuis als hij en zijn broer weggingen en ze was thuis als ze terugkwamen. Hij had nooit begrepen wat ze in de tussentijd deed, in die vier kamers op de derde verdieping van een flat, die vraag was vaak bij hem opgekomen: hoe kwam ze de dagen door, die zich steeds herhaalden?

Alles was anders geworden toen hij twaalf werd. Of de dag daarna om precies te zijn. Het was net of Frans gewacht had tot zijn verjaardag geweest was, alsof hij die niet had willen bederven, alsof hij wist dat een verjaardag niet zomaar een verjaardag was voor zijn kleine broertje, maar een samenballing van verlangen.

Fredrik Steffansson kwam overeind, klopte het gras van zijn shirt en zijn korte broek. Hij dacht vaak aan Frans, nu vaker dan vroeger, hij herinnerde zich het gemis, plotseling was hij zomaar weg, zijn bed opgemaakt en leeg, hun gesprekken verstomd. Frans had hem die ochtend lang omarmd, langer dan anders, voorzover Fredrik zich kon herinneren, hij had hem vastgepakt en ‘dag’ gezegd, was naar station Strängnäs gegaan en had de trein genomen die in een uur naar Stockholm reed. Daar was hij uitgestapt en verder gelopen naar de metro; hij had weer een kaartje gekocht en in een rijtuig plaatsgenomen van de groene lijn naar het zuiden, naar Farsta. Bij Medborgarplatsen was hij uitgestapt, hij was van het perron gesprongen en was langzaam over de rails de tunnel naar Skanstull in gewandeld. Zes minuten later had een metrobestuurder iemand gezien in het schijnsel van het grote licht, hij had zich vol op de rem gegooid en had van paniek, afgrijzen en angst geschreeuwd toen het front van de voorste wagen het lichaam van een vijftienjarige raakte.

Sindsdien hadden ze het bed van Frans niet meer aangeraakt. De sprei gladgetrokken, de rode deken opgevouwen op het voeteneinde. Hij wist toen niet waarom, wist het nu ook niet, misschien stond het uitnodigend tegenover Frans als hij terugkwam; hij had lang gehoopt dat hij weer voor hem zou staan, dat het allemaal een vergissing was, zulke vergissingen komen voor.

Het was alsof de rest van het gezin die dag ook gestorven was, op het spoor in een tunnel tussen Medborgarplatsen en Skanstull. Zijn moeder was niet langer overdag in de flat blijven wachten, ze zei nooit waar ze heen ging, maar ze kwam altijd pas tegen donker thuis, ongeacht het jaargetijde. Zijn vader was ingezakt, de rechte rug van de kapitein was krom geworden; hij had voorheen al niet veel gepraat, maar nu zei hij bijna niets meer, en hij sloeg niet meer, Fredrik kon zich vanaf toen geen slaag meer herinneren.

Ze stonden weer in de deuropening. Marie en David. Ze waren even lang, zo lang als vijfjarigen zijn, hij was vergeten hoeveel centimeter het was, hij had van het kinderdagverblijf een briefje met lengte en gewicht meegekregen, maar hij was niet iemand van briefjes met statistieken, kinderen hadden gewoon de lengte die ze hadden. Marie had nog steeds aarde en gras in haar lange, blonde haar. Davids donkere haar zat tegen zijn voorhoofd en slapen geplakt, hij had binnen het masker opgehad, Fredrik zag het, wist het en lachte.

‘Wat zien jullie eruit, zeg! Ikzelf waarschijnlijk ook. Een bad, dat hebben we nodig. Gaan biggetjes in bad, weten jullie dat?’

Hij wachtte hun antwoord niet af. Hij legde zijn handen op twee magere schouders, duwde hen langzaam het huis weer in, door de hal, langs Maries kamer, langs zijn slaapkamer, naar de grote badkamer. Hij liet water in de oude badkuip lopen, een hoge op poten, met twee zitplaatsen, hij had hem op een veiling in Svinnegarn gevonden, een boedelverkoping, vlak bij weg 55. Hij zat er elke avond een halfuur in, liet zijn huid afkoelen in heet water, hij dacht na, dacht gewoon na, bedacht de hoofdlijnen van wat hij de volgende dag zou schrijven, het volgende hoofdstuk, het volgende woord. Nu voelde hij bezorgd aan het water. Niet te heet, niet te koud, wit schuim uit een groene Alfons Åbergfles, dat zag er uitnodigend uit, zacht. Ze stapten er tot zijn verbazing uit eigen beweging in, gingen aan de ene kant zitten, hij kleedde zich snel uit en ging aan de andere kant zitten.

Vijfjarigen zijn zo klein. Als ze naakt zijn zie je dat pas goed. Hun zachte huid, hun tengere lichamen, hun voortdurend verwachtingsvolle gezichten. Hij keek naar Marie, witte schuimbellen op haar voorhoofd, die langzaam over haar neus gleden, hij keek naar David met de Alfonsfles in zijn hand, op de kop en leeg en nog meer schuimbellen. Hij had geen foto’s van zichzelf als vijfjarige, hij probeerde zijn gezicht op Maries schouders te zetten; ze leken op elkaar, dat constateerden de mensen in hun omgeving altijd triomfantelijk. Hijzelf verbaasde zich erover, Marie was er vooral verlegen onder. Zijn vijfjarige gezicht op haar lichaam en dan zou hij het zich moeten kunnen herinneren, voelen wat hij toen voelde. Hij wist alleen nog maar van het slaan, zijn vader en hijzelf in de woonkamer, die akelige, grote hand tegen zijn achterste, hij wist het nog en hij herinnerde zich Frans’ gezicht tegen het glas in de deur van de woonkamer.

‘Het schuim is op.’

David hield de fles naar hem toe, schudde er een paar keer mee met de tuit naar beneden om het te demonstreren.

‘Ik zie het. Het kan ermee te maken hebben dat je alles eruit gegoten hebt.’

‘Mocht dat dan niet?’

Fredrik zuchtte.

‘Ja, natuurlijk wel.’

‘Je moet een nieuwe kopen.’

Hij stond ook altijd te kijken als Frans slaag kreeg. Vader merkte het nooit als ze achter de ruit van de deur stonden. Frans was ouder. Hij nam meer klappen in ontvangst, het slaan duurde langer, in ieder geval voelde dat zo op een paar meter afstand. Pas op volwassen leeftijd was Fredrik het zich weer gaan herinneren. Het slaan was meer dan vijftien jaar weg geweest, vlak voor zijn dertigste had het plotseling toegeslagen, de grote hand en de ruit in de deur van de woonkamer. Hij was sindsdien vaak met zijn gedachten in die woonkamer geweest, hij was niet boos, merkwaardig genoeg was hij niet eens wraakzuchtig; verdriet, verdriet was de beste omschrijving die hij kon geven.

‘Papa. We hebben er meer van.’

Hij keek Marie met een lege blik aan. Zij verjoeg die leegte.

‘Hallo!’

‘Meer?’

‘We hebben meer flessen Alfonsschuim.’

‘Is dat zo?’

‘Onderin. Nog twee. We hadden er drie gekocht.’

Het verdriet van Frans was groter geweest. Hij was ouder, meer tijd, meer slaag. Frans stond altijd te huilen achter de ruit. Alleen dan. Alleen als hij toekeek. Hij leefde met zijn verdriet, verstopte het, droeg het totdat het van hem werd, totdat het zíjn pak slaag werd, op een ochtend uitmondend in één grote klap tegen een dertig ton zware wagen.

‘Hier.’

Marie was uit de badkuip geklommen, was naar het kastje aan de andere kant van de badkamer gelopen, had het opengedaan. Ze wees trots.

‘Nog twee. Ik wist het. We hadden immers drie tegelijk gekocht.’

De vloer van de badkamer was nat, er liepen schuim en water van haar lichaam, ze zag het natuurlijk niet, liep met een Alfonsfiguur in haar hand terug en stapte weer in bad. Ze maakte hem onverwacht gemakkelijk open, David pakte hem af en goot hem leeg, zonder op te kijken, zonder te aarzelen. Toen schreeuwde hij iets wat klonk als ‘jippie’ en ze deden voor de tweede keer in een uur een high five.

#

Hij had de pest aan kinderverkrachters. Net als de anderen. Maar hij was professioneel. Het was gewoon een baan. Dat hield hij zichzelf voor. Een baan, een baan, een baan.

Åke Andersson vervoerde al tweeëndertig jaar gedetineerden van en naar Zweedse penitentiaire inrichtingen. Hij was negenenvijftig. Zijn dikke, verzorgde haar werd al grijs. Hij was een paar kilo te zwaar en lang, langer dan al zijn collega’s, langer dan alle boeven die bij hem gezeten hadden. Eén meter negenennegentig, zei hij altijd. Eigenlijk was het twee meter twee, maar als je langer was dan twee meter werd je door anderen als afwijking, als een speling van de natuur beschouwd en daar had hij zijn bekomst van.

Hij haatte die etterbakken die zo nodig minderjarige meisjes moesten verkrachten. Het meest haatte hij de lieden die kleine kinderen hadden verkracht. Dat was een sterk, verboden gevoel, dat elke keer dat ze hem groetten sterker werd; de enige keer dat hij überhaupt iets voelde ten aanzien van zijn dagelijks werk, een agressiviteit waar hij zelf bang van werd. Hij onderdrukte het verlangen om plotseling de motor uit te zetten, tussen de stoelen door te springen en die klootzak tegen de achterruit te drukken.

Hij liet niets blijken.

Hij had wel erger uitschot rondgereden. Tenminste, uitschot met zwaardere straffen. Hij had ze allemaal gezien. Uit elke categorie had hij wel iemand een handboei omgedaan, naast hem gelopen naar de bus, hem met een lege blik aangestaard in de achteruitkijkspiegel. Er waren een boel idioten bij. Gekken. Sommigen begrepen het. Ze begrepen dat het wat kost. Dat wie koopt, betaalt. Dat was zijn eenvoudige filosofie. Al dat geouwehoer van mensen van buiten over bejegening, respect en terugkeer naar de maatschappij. Als je koopt, dan betaal je de prijs. Gewoon.

Hij wist wie de kinderverkrachters waren. Stuk voor stuk. Ze hadden een bepaalde oogopslag. Hij had geen vonnis nodig. Geen papieren. Hij kon het aan hen zien en hij haatte hen. Hij had het een paar keer ter sprake gebracht in de kroeg bij een biertje, dat je het kon zien, dat híj het kon zien. Toen ze wilden weten hoe, had hij dat niet kunnen uitleggen en hadden ze hem voor homohater, antihumanist en vooringenomen uitgemaakt. Hij had het er nooit meer over, had er geen energie voor, maar hij zag het en die klootzakken wisten het, ze probeerden weg te kruipen als hun blikken elkaar kruisten.

Deze kinderverkrachter had hij minstens zes keer eerder gereden. In 1991 een paar keer heen en weer tussen het gerechtshof en Kronoberg; toen hij ontsnapt was in 1997; in 1999 vanuit het paviljoen in Säter ergens heen; en dan nu, midden in de nacht naar het Söderziekenhuis. Hij keek naar hem, ze keken elkaar aan, een zinloze wedstrijd wie het langst bleef kijken in de achteruitkijkspiegel. Hij leek normaal. Dat leken ze altijd. Voor anderen. Kort, een meter vijfenzeventig, niet dik, stoppeltjes, kalm. Een heel gewone kinderverkrachter.

Het stoplicht op de helling vanaf Ringvägen stond op rood. Weinig nachtverkeer. Een sirene en een blauw zwaailicht achter hem, hij bleef staan terwijl een ambulance hem inhaalde.

‘We zijn er, Lund. Dertig seconden. Bereid je maar voor. We hebben gebeld, er komt zo meteen een dokter naar je kijken.’

Hij praatte niet met kinderverkrachters. Nooit. Zijn collega wist dat. Ulrik Berntfors dacht er net zo over als hij. Zo dachten ze er allemaal over. Maar hij haatte niet.

‘Dan hoeven wij niet zo lang op ons ontbijt te wachten. En jij hoeft niet in de wachtkamer te zitten met dat aan.’

Ulrik Berntfors wees naar de man die Lund heette. Naar de ketting om zijn buik. De boei om zijn middel. Hij had die nog nooit eerder bij iemand gebruikt. Maar het was een bevel. Oscarsson had er speciaal over gebeld. Toen hij Lund gevraagd had zijn kleren uit te trekken, had hij gereageerd met een glimlach en langzame stotende bewegingen met zijn onderlichaam. Een ijzeren gordel om zijn middel, vier kettingen langs zijn benen naar de voetboeien, twee kettingen langs zijn bovenlichaam die vastzaten aan de handboeien. Hij had het wel eens op het nieuws gezien en hij had het tijdens een studiebezoek in India gezien, maar verder nooit, in het Zweedse gevangeniswezen was het de gewoonte de gedetineerden getalsmatig te overtreffen, meer bewaarders dan boeven, soms met handboeien, maar nooit met kettingen onder shirt en broek.

‘Wat attent. Ik ben jullie innig dankbaar. Jullie zijn beste kerels.’

Lund praatte zachtjes. Nauwelijks hoorbaar. Ulrik Berntfors kon niet uitmaken of het ironie was. Totdat Lund bewoog en de kettingen met een metalen geluid tegen elkaar kletterden; hij boog voorover en zijn hoofd leunde op de rand van het luik in de scheidingswand tussen voor- en achterbank.

‘Eerlijk gezegd, bewakers. Dit is niks. Kettingen in mijn reet. Doe me deze afgrijselijke blikken jurk uit, dan beloof ik dat ik niet wegloop.’

Åke Andersson staarde hem aan via de achteruitkijkspiegel. Hij gaf een dot gas de heuvel op naar de ingang van de eerste hulp en stond even plotseling op de rem. Lund stootte met zijn kin hard tegen de scherpe korte kant van het luik.

‘Klerelijer! Wat doe je? Ben je net zo gek als je eruitziet?’

Lund was kalm, sprak beschaafd. Totdat hij zich aangetast voelde. Dan ging hij schreeuwen en schelden. Åke Andersson wist dat. Ze zien er niet alleen hetzelfde uit, ze zíjn ook hetzelfde.

Ulrik Berntfors lachte. Inwendig. Die verdomde Andersson, hij spoorde niet helemaal. Zulke dingen deed hij. Maar hij vertikte het om te praten.

‘Helaas, Lund. Helaas. Orders van Oscarsson. Je bent gevaarlijk, Lund. Je staat als gevaarlijk te boek en dan is het niet anders.’

Hij kon de woorden maar moeilijk in bedwang houden. Ze deden wat ze wilden, drongen zich uit zijn mond naar buiten, ook al spande hij zijn gezicht, bang dat de bulderende lach daarbinnen eruit zou komen, zich zou laten horen en de man voor wiens vervoer ze betaald werden, nog meer zou provoceren. Hij praatte wel, maar keek net als Andersson voor zich uit.

‘Als wij die rotzooi tegen Oscarssons orders in weghalen, begaan we een ambtsovertreding. Dat weet je wel.’

De ambulance die hen zojuist had ingehaald stond bij het laadbordes van de eerste hulp. Twee broeders renden met een brancard tussen hen in, met twee treden tegelijk, de trap op naar de ingang. Ulrik Berntfors ving een glimp op van een vrouw, haar lange haar plakte bloederig tegen het been van de ene broeder. Hij vond rood en oranje niet bij elkaar passen. Hij vroeg zich af waarom hun kleding nou net oranje was, terwijl je mocht aannemen dat er vaak bloed op kwam. Heftige gevoelens zorgden er altijd voor dat er onzinnige gedachten bij hem opkwamen.

‘Verdomme. Die verrekte Oscarsson! Die vent is niet goed wijs. Waarom vertrouwt hij me niet gewoon als ik zeg dat ik niet van plan ben weg te lopen! Ik heb het in Aspsås nog tegen hem gezegd!’

Lund schreeuwde door het luikje de bestuurderscabine in, trok toen zijn hoofd terug en wierp zich plompverloren achteruit tegen de raamloze wand aan de bestuurderskant. De kettingen van de boei om zijn middel bonkten tegen het ijzer van het transportbusje, heel even dacht Åke Andersson dat hij ergens tegenaan gereden was, hij zocht een voertuig dat er niet was.

‘Ik heb het tegen hem gezegd, klerelijers. En jullie luisteren ook niet. Nee, nee. Nou. Dan zal ik eens wat zeggen. Als jullie dit pokkending niet van mij afhalen, dan ontsnap ik. Begrijpen jullie dat, klerelijers, dan ben ik weg, dringt dat in jullie botte hersens door?’

Åke Andersson zocht zijn blik. Hij zette de achteruitkijkspiegel zo dat hij hem door het luik kon zien. Hij voelde de haat in zich opwellen, hij moest slaan, dit stuk vreten was te ver gegaan, een keer ‘klerelijer’ te veel.

Tweeëndertig jaar. Een baan, een baan, een baan. Hij kon er niet meer tegen. Vandaag niet meer. Vroeg of laat loopt het toch mis.

Hij rukte zijn gordel los. Deed de deur open. Ulrik Berntfors begreep het, maar was er niet snel genoeg bij. Åke zou die kinderverkrachter ervan langs geven zoals nog geen kinderverkrachter er ooit van langs had gehad. Hij bleef glimlachend zitten. Hij had er niets op tegen.

#

Een paar minuten na vieren was het altijd het stilst. Vlak nadat de laatste bezoekers van bar Het Hoekje zich luidruchtig van de haven over de strandweg richting de oude brug naar Tosterö hadden begeven, vlak voordat de krantenjongens zich bij Storgatan opgedeeld hadden om snel voordeuren en brievenbussen open te maken voor de Strengnäs Tidning, een editie van de Eskilstuna-Kuriren, waarvan de voorpagina en pagina vier gevuld waren met plaatselijk nieuws.

Fredrik Steffansson wist dat. Het was lang geleden dat hij een hele nacht had doorgeslapen. Hij lag met het raam open naar het stadje te luisteren, hoe het lag te slapen en wakker werd, mensen die hij vermoedelijk kende of in ieder geval herkende, zo gaat dat, leef je in een kleine omgeving, dan is het niet ver naar de overkant. Hij woonde hier praktisch zijn hele leven al. Hij had Jack van Lundell gelezen en was in Stockholm, in de wijk Södermalm gaan wonen, hij had godsdienstgeschiedenis gestudeerd en was naar een kibboets in Noord-Israël verhuisd, een tiental kilometers van de grens met Libanon, maar hij was hier teruggekomen, bij de mensen die hij kende of in ieder geval herkende. Hij was nooit echt van huis weg gegaan, van zijn kindertijd, van zijn herinneringen, van het gemis van Frans. Hij had Agnes ontmoet, was tot over zijn oren verliefd geworden op de wereldwijze, zoekende vrouw in het zwart, ze hadden elkaar ontmoet en samen geleefd en ze zouden bijna gaan scheiden toen ze Marie kregen en een gezin werden en elkaar opnieuw ontmoetten, krap een jaar voordat ze voorgoed uit elkaar gingen. Zij woonde nu in Stockholm, waar haar chique vrienden ook woonden, daar was ze beter op haar plaats; ze waren geen vijanden, maar ze bespraken niet zoveel meer met elkaar, alleen wanneer Marie gehaald en gebracht moest worden en van de ene stad naar de andere moest.

Er liep iemand over straat. Hij keek op de klok. Kwart voor vijf. Ellendige nachten. Als hij nu nog over iets zinnigs na kon denken, over de volgende tekst, nog twee bladzijden, het leek onmogelijk, helemaal geen gedachten, alleen maar verknoeide tijd die door het openstaande raam wegglipte, terwijl voordeuren dichtsloegen en auto’s werden gestart. Hij had nauwelijks energie meer om te schrijven. Als de dag goed en wel begonnen was, Marie naar het kinderdagverblijf was gebracht en hij achter de computer zat, sloeg de vermoeidheid toe vanwege de gemiste uren slaap. Drie hoofdstukken in twee maanden was een ramp en de grote uitgeverij had al gevraagd waar hij mee bezig was.

Een vrachtauto. Het klonk als een vrachtauto. Die kwam anders niet voor halfzes.

De dunne wand tussen zijn kamer en die van Marie. Hij hoorde haar door de muur heen. Ze snurkte. Hoe kon het dat lieve kinderen van vijf met heldere stemmetjes net zo hard snurkten als zwaarlijvige oude mannen? Hij dacht eerst dat Marie de enige was, maar David bleef soms slapen en dan maakten ze samen dubbel zoveel lawaai, ze vulden de stilte tussen elkaars ademhalingen op.

Het was geen vrachtauto maar een bus. Hij wist het zeker.

Hij draaide zich van het raam weg. Micaela lag bloot, altijd het dekbed en het laken op een bult bij haar voeten. Ze was zo jong, vierentwintig jaar. Door haar voelde hij zich hitsig en bemind en soms, op bepaalde momenten, opeens oud; vaak als ze het over muziek, boeken of films hadden. Als een van hen verwees naar een compositie, een tekst of een scène, werd het duidelijk dat zij een jonge volwassen vrouw was en hij een man van middelbare leeftijd. In zestien jaar tijd verouderen filmdialogen en gitaarsolo’s en worden ze vervangen.

Ze lag op haar buik. Haar gezicht naar hem toe. Hij streelde over haar wang, kuste haar zacht op haar bil. Hij gaf heel veel om haar. Was het liefde? Hij had niet de puf erover na te denken.

Hij was er blij mee dat ze daar naast hem lag, dat ze zijn uren met hem wilde delen, hij vond de eenzaamheid een verschrikking, eenzaamheid was zinloos, verstikkend, en niet kunnen ademen betekende vermoedelijk de dood. Hij haalde zijn hand van haar wang, streelde haar rug, ze bewoog onrustig. Waarom lag ze daar? Een oudere man, met een kind, hij zag er niet bijzonder goed uit, niet lelijk, maar ook niet knap, hij was niet rijk, hij was waarschijnlijk niet eens aardig. Waarom koos ze voor nachten bij hem, zo mooi, zo jong, zoveel levensuren méér? Hij kuste haar weer, op haar heup.

‘Slaap je nog niet?’

‘Sorry. Heb ik je wakker gemaakt?’

‘Weet ik niet. Heb je niet geslapen?’

‘Je weet hoe dat gaat.’

Ze trok hem naar zich toe, haar naakte lichaam tegen het zijne, ze was warm van de slaap, wakker maar toch ook weer niet.

‘Je moet slapen, ouwe.’

‘Ouwe?’

‘Anders trek je het niet. Dat weet je. Ga nu slapen.’

Ze keek hem aan, kuste hem, hield hem vast.

‘Ik denk aan Frans.’

‘Fredrik, niet nu.’

‘Jawel, ik denk aan hem. Ik wil aan hem denken. Ik hoor Marie in haar kamer en dan moet ik eraan denken dat Frans ook een kind was toen hij geslagen werd, toen hij zag dat ik slaag kreeg, toen hij de trein naar Stockholm nam.’

‘Doe je ogen dicht.’

‘Waarom slaat iemand een kind?’

‘Als je je ogen lang genoeg dichthoudt, val je vanzelf in slaap. Echt waar.’

‘Waarom slaat iemand een kind dat op zal groeien, dat het zal gaan begrijpen en gedwongen zal worden om een oordeel te vellen over degene die slaat, of in ieder geval over zichzelf?’

Ze duwde tegen hem aan, draaide hem op zijn zij met de rug naar haar toe, ging zelf dicht achter hem liggen, net twee grote takken naast elkaar.

‘Waarom slaat iemand een kind, dat het slaan zal omvormen tot vaders plicht, dat de verklaring zal zoeken in zijn eigen tekort aan kracht en goedheid, dat zichzelf zal wijsmaken dat hij een deel van de schuld draagt? Als je denkt dat je de ellende over jezelf hebt afgeroepen, hoef je je niet vernederd en overgeleverd te voelen.’

Micaela sliep. Ze ademde langzaam en regelmatig in zijn nek, van zo dichtbij dat die vochtig werd. Hij hoorde door het raam de bus buiten stoppen, hij reed achteruit, stopte weer, reed nog een keer achteruit. Misschien dezelfde touringcar als gisteren, een vrij grote bus.

#

Lennart Oscarsson droeg een geheim mee. Hij was niet de enige, dat wist hij, maar toch droeg hij het geheim alsof het wel alleen van hem was. Het rustte op zijn rechterschouder, het sliep in zijn borst, het nam alle plaats in zijn maag in. Hij nam zich iedere avond voor om het de volgende ochtend prijs te geven, het los te laten en dan rustig de dagen zonder geheimen af te wachten.

Hij kreeg het niet voor elkaar. Het ging niet. Hij schreeuwde luid en niemand hoorde het. Moet ik mijn mond opendoen als ik schreeuw?

Hij zat net als iedere dag in de keuken aan de ronde grenen tafel van het gezin en lepelde yoghurt uit een glas. Maria aan zijn zij, zijn leven, de mooie vrouw van wie hij waanzinnig veel hield sinds hij haar zestien jaar geleden voor het eerst had ontmoet. Ze dronk haar koffie met warme melk, at haar donkere knäckebröd, las het culturele supplement van Dagens Nyheter.

Nu. Nu!

Hij zou het nu kunnen zeggen, dan was het gezegd. Ze had het recht het te weten. Anderen niet, maar zij wel.

Zo eenvoudig. Een minuut, een paar zinnen, dat was alles.

Ze konden verder eten, elk naar hun werk gaan en dan thuiskomen en niets hoeven te verbergen. Hij legde de lepel neer, liet de laatste yoghurt uit het glas in zijn mond lopen.

Lennart Oscarsson was trots op zijn functie in de Aspsåsinrichting. Hij was brigadier en hij had de ambitie om nog verder te stijgen. Iedere cursus, iedere opleidingsmogelijkheid binnen het gevangeniswezen greep hij aan; wie iets wil, moet dat tonen. Hij toonde het en hij wist dat iemand er nota van nam.

Hij was zeven jaar eerder chef geworden van een van de afdelingen voor zedendelinquenten binnen Aspsås.

Dagelijkse omgang met mensen die opgesloten zitten omdat ze andere mensen, die op hun bescherming aangewezen zijn, krenken. Die de laatste taboes doorbreken die de maatschappij nog heeft. Hij had de verantwoording voor die mensen en voor het personeel dat hen moest verzorgen en straffen. Daar waren ze voor, dat was hun enige taak. Verzorgen en straffen en het verschil begrijpen. Hij vond wat hij vond, hij voelde wat hij voelde, maar hij toonde dat hij iets wilde en iemand ging door met noteren.

Dat ellendige geheim was ongeveer op hetzelfde moment gaan groeien. Hij wilde dat hij het kon vertellen. Erger kon het in ieder geval niet worden. Het verraad woonde bij hen in, bezoedelde ieder woord.

Hij stond op, ruimde het serviesgoed op en zette het in de vaatwasser. Hij veegde de tafel af en wrong het vaatdoekje uit.

Hij droeg een blauw uniform. De uniformen van de bewaarders zagen er in iedere Zweedse gevangenis hetzelfde uit. Net taxichauffeurs. Hij kleedde zich in de keuken aan, broek, overhemd, stropdas, bleef wachten tot ze een gesprek zouden beginnen, onverschillig waarover, als het maar niet zo verdomd leugenachtig was.

‘Het waait vandaag behoorlijk, Lennart.’

Nu stond Maria naast hem, ze streelde zijn wang. Hij duwde zijn gezicht tegen haar hand, wreef erover met zijn wang, daar had hij behoefte aan. Ze was zo mooi. Hij wilde dat ze het wist.

‘Het blijft de hele dag zo hard waaien. Je moet handschoenen aan.’

‘Het wordt warm vandaag. En het is maar honderd meter.’

‘Je weet dat dat niet uitmaakt. Achteraf heb je altijd spijt. Als je pijnlijke gewrichten hebt.’

Ze hield zijn leren handschoenen in haar hand. Hij nam ze in ontvangst en trok ze aan. Hij kuste haar, eerst haar mond, toen haar schouder. Zijn jasje hing aan de kapstok in de gang. Hij deed de deur open, stapte de tuin in, ginds lag Aspsås, de grijze betonnen muur domineerde het hele dorp; twee minuten lopen en hij was er.