Johanna Spaey

Dood van een soldaat

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Johanna Spaey, 2005, 2011

Eerder uitgegeven bij uitgeverij Manteau, Antwerpen (2005)

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Beth Moon/Trevillion Images

ISBN 978 90 445 1968 6

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

I

‘We hebben een lijk’, zei Guy Van de Cauter op de drempel van de keuken. Ik was net bezig met het middageten. De hoofdveldwachter wierp een blik op de kachel. Niet wat hij bij zijn moeder, weduwe en dorpskrant Van de Cauter, op zondag kreeg voorgeschoteld (tomatensoep met balletjes, gebraad met worteltjes en erwtjes, en een groot stuk gâteau). Ik keek niet naar hem toen ik het deksel op de enige kookpot zette. Preisoep met wat brood. Voor meer had ik geen tijd. En Maurice vroeg er niet om. Waar bleef hij trouwens? De elfuurmis was een half uur geleden al uitgeluid.

‘Ik bedoel een dode’, zei Guy Van de Cauter. ‘De kop ingeslagen.’ Ik keek naar zijn zorgvuldig onderhouden snor. De hoofdveldwachter had me vaker bij een sterfgeval geroepen. Nu de boeren eindelijk konden oogsten na die vreselijke julimaand gebeurden er af en toe ongelukken, maar een ingeslagen hoofd …

‘Wie is het?’ vroeg ik, terwijl ik geheel nutteloos mijn tas pakte. Dood is dood, dat kon zelfs ik niet meer verhelpen.

‘Een van de boerenknechten die bij de zusters Vermeylen werkt. Ze hebben hem niet ver van de boerderij in een berm gevonden. Naast het veld.’

Hij keek nog eens naar mijn soep. ‘Ik hoop dat je maag sterk genoeg is. Zijn hersens liggen er half uit en met het weer van de afgelopen dagen …’ Hij maakte een gebaar naar de knalblauwe augustushemel achter hem. Een perfecte zondag.

‘Rij je mee?’ Van de Cauter trok zijn uniformjas recht. Hij was doodsbang voor auto’s, maar hij had de oorlog meegemaakt, dus zei hij ja.

Guy Van de Cauter en ik hadden vroeger samen op de dorpsschool gezeten. Toen was ik nog juffrouw Sara. Samen met de dochters van de notaris, de baron en die van de burgemeester was ik een van de weinige meisjes met een aanspreektitel. Later werd dat juffrouw de Dokter. Behalve dan voor die mensen die mij altijd al hadden gekend. Juffrouw Sara … Ik was blij dat de hoofdveldwachter vermeed om me rechtstreeks aan te spreken. Ik werd langzamerhand te oud om nog een juffrouw te zijn.

Mijn Minerva was gloednieuw. Zijn voorganger was al in die eerste augustusdagen door het leger opgevorderd. Of hij al dan niet de oorlog heeft overleefd, heb ik nooit geweten. Ik was dol op mijn nieuwe wagen. De geur van leer vermengde zich met de zomerwarmte. Hij was veel stijlvoller dan die Amerikaanse auto’s die nu overal opdoken. Je hoorde het al aan hun naam: Ford, niks hemels, net zo lomp als oorlogstuig. Ik was mijn auto zelf gaan ophalen in de Minervafabriek in Antwerpen. Maurice had tijdens die lange rit terug richting Leuven met gesloten ogen naast mij gezeten. Zoet als een baby. Dat kon je niet van Van de Cauter zeggen. Die zat op de passagiersstoel alsof hij elk moment uit de auto kon springen.

‘Wie heeft hem gevonden?’ vroeg ik om hem af te leiden.

‘De jongste, Louise. Ze kwam terug van de vroegmis. Ze heeft hem niet zien liggen toen ze vertrok, zegt ze. Eerlijk gezegd: als ik afga op de geur, moet hij er al heel wat uren hebben gelegen. Louise dacht dat er een kadaver lag. Daarom is ze gaan kijken.’

Ik zweeg.

Toen zei de hoofdveldwachter het zelf: ‘Waarom rook Louise hem dan niet toen ze vanmorgen vertrok?’

‘Misschien heeft ze een andere weg genomen?’ Ik parkeerde in de berm van de Steenweg op Nieuwrode. Die onverharde landwegen waren een kwelling voor mijn auto. Zeker als ze naar een boerderij van het formaat van de Vermeylens leidden. Te veel putten en sporen door de karren.

Van de Cauters piepjonge veldwachter had intussen de wacht bij het lijk opgetrokken. Ik probeerde me tevergeefs zijn naam te herinneren. Geen spoor van Louise Vermeylen. Tien meter verderop stonden enkele knechten te roken. Sommigen lurkten aan hun zondagse pijp, en zelfs dat verdreef de stank niet. Ze tikten tegen hun pet toen ik samen met de hoofdveldwachter voorbijliep: ‘Juffrouw de Dokter.’

Gelukkig had ik meteen na de vroegmis ontbeten. De geur was een combinatie van zure, rottende groenten, ontstoken mondholtes en dode beesten: Maurice’ terminologie als hij het over de stank van de loopgraven had. Waar was mijn kleine broertje trouwens? De soep zou hij nooit zelf opwarmen. Te bang voor alles wat met vuur had te maken. Zelfs al werd het gestookt met ordinaire kolen, geen gas. Gas hadden ze alleen in Leuven, bij mijn oudste broer Alfons.

‘Hij heet Julien De Wever. Hij is zesentwintig jaar en is afkomstig uit Bertem. Heeft eerst in Tienen en Antwerpen gevochten. Daarna achter het front. Hij is vlak na de wapenstilstand weer komen opdagen. Hij werkte hier vroeger ook al.’ Guy Van de Cauter keek grimmig naar het groepje rokende mannen in hun zondagse pak. ‘Aldus een paar van de knechten. Maar ze durven je net zo goed iets anders wijs te maken. Primitief volk.’

Hij stak een sigaret op. Ik boog me over de genaamde Julien De Wever en zag dat het flink raak was geweest. Als ik niet in de goedheid der mensen had geloofd, al klonk dat in mijn eigen oren nogal godslasterlijk, had ik bijna gedacht dat de arme man genadeloos met een bijl de schedel was ingeslagen. Open schedeldak, zijn hersens waren er zo uit gelopen. Zijn ogen staarden in de mijne toen ik me iets dieper over hem heen boog. ‘Knappe jongen’, zei ik. Guy Van de Cauter bestudeerde hem van nabij. Onaangedaan door de stank.

‘Zij’, hij knikte naar de knechten, ‘beweren dat hij weleens in het huis van de zussen kwam op uren dat hij daar niets had te zoeken. En dat ze hem op kermissen en in de cafés constant rond het vrouwvolk zagen draaien. Dat is niet gelogen.’

Als ik De Wevers verdwenen schedeldak en gezwollen gezicht wegdacht, inclusief de vliegen, kon ik me best voorstellen dat hij succes had gehad bij de vrouwen. Met zijn lijf en leden was niets mis.

‘Wat doen we ermee?’ vroeg Van de Cauter toen.

‘Koel opslaan. Lijkschouwing aanvragen. Die politieafdeling, de Gerechtelijke Politie of hoe ze hen ook hebben genoemd, waarschuwen. Moordenaar vinden …’

‘Waar wil je dat we de lijkschouwing houden? In je eigen kelder?’

‘Geen sprake van. Daar kan Maurice niet tegen. Misschien de kelder van het gemeentehuis? Of de ijskelder van het kasteel?’

Van de Cauter keek bedenkelijk. ‘Ik haal een handkar om hem te vervoeren. Morgen bel ik Leuven. Ik vraag me af of ze daar wel weten wie ze moeten sturen. De Gerechtelijke Politie moet vooral smokkelaars en collaborateurs traceren. Dit is maar een simpele moord. Ik durf te wedden dat ik deze klus zelf mag klaren. Het is ook maar een boer, hè.’

Van de Cauter wenkte de jonge veldwachter, wiens naam me nog steeds ontglipte, en stuurde hem eropuit om een handkar op te vorderen. Zelf reed ik met Van de Cauter weer naar het dorp. Hij gaf niet langer de indruk dat hij zich acuut uit mijn Minerva wilde werpen. Ik dacht aan de lijkschouwing. Hopelijk was de gerechtsarts niet van het soort dat me bij de kachel wenste.

‘Stop’, gilde Van de Cauter toen de jongste van boer Adams zich voor mijn auto wierp. Ik hoorde mezelf vloeken, blij dat mijn vader zaliger me niet kon horen, en kwam slippend tot stilstand.

‘Juffrouw de Dokter, juffrouw de Dokter’, hijgde de kleine. ‘Meneer Maurice … Hij is zot geworden!’

II

‘Takketakketak, takketakketak, takketakketak …’

Van Maurice geen spoor, maar ik hoorde de geluiden die hij maakte. Ergens op het schroeihete veld dat voor ons lag. ‘Hij heeft een geweer’, zei de kleine Adams nog, voor hij in de berm dook.

Ik zag slechts zijn schaduw, toen Maurice plots achter een hooiberg opsprong, het machinegeweer onder zijn rechterarm, en naar de volgende hooiberg spurtte. Het was een wapen dat ik niet kende, terwijl ik heel goed wist wat we in huis hadden.

‘Takketakketak’, zei Maurice. Ik vroeg me af of hij in deze toestand wist wie ik was, toen ik het veld opliep. ‘Takketakketak’, schreeuwde Maurice, mijn kleine wonderbroer met zijn aan flarden geschoten geest, en hij richtte het machinegeweer op mij.

Toen hij in 1914 als vrijwilliger vertrok, leek hij een man, stoutmoedig en blij. Nu was hij een kind, met ogen die ons haatten, gebroken en gek. Ik zag het zweet over zijn bleke gezicht lopen.

‘Ga opzij, Sara’, blafte iemand.

‘Bemoei je met je eigen familie, Van de Cauter’, zei ik en pas toen zag ik wie sprak. Misschien duurde het ook een seconde te lang voor ik registreerde hoe hij eruitzag. Ik had het gehoord, maar op de een of andere manier had ik hem acht maanden kunnen ontlopen. Hij droeg zijn decoraties op zijn gesteven uniform en waar ooit zijn benen zaten, waren de pijpen keurig ingenomen. Met enige ergernis zag ik dat in zijn halflege linkermouw nog steeds geen prothese zat. Vreemd dat ik de oorlogsheld op zijn zondagse middagwandeling, midden in dit veld, moest aantreffen. Pieter achter de rolstoel.

Maar er was niets veranderd aan de manier waarop Alexander meteen de leiding nam.

Hij gaf met zijn resterende hand een ruk aan mijn mouw: ‘Opzij!’

‘Takketakketak!’ gilde Maurice, alsof hij bang was dat de oorlog voorbij was.

Alexander was ouder geworden, harde lijnen en trekken om zijn mond, zijn haar meer grijs dan zwart. Knapper ook, maar dat was een subjectieve vaststelling. Ooit was ik smoorverliefd op hem geweest.

Toen ik nog steeds bleef staan, gaf Alexander me een fikse duw zodat ik in mijn nieuwe zwarte zomerjurk bijna naast de kleine Adams belandde.

‘Gas!’ brulde hij. ‘Luitenant Sondervorst! Gasmasker op!’ Maurice sprong plots alle kanten op. Liet het machinegeweer vallen. Ik zag dat Van de Cauter met zijn dienstrevolver in de aanslag zat, klaar om mijn broer neer te schieten mocht dat nodig zijn.

Maurice begon te jammeren. ‘Ik vind het niet, ik vind het niet …’ terwijl hij in paniek zijn kleren aftastte.

Hij was die keer de enige geweest die zijn masker niet op tijd wist te vinden. Die lompe maskers waardoor ze als blinde monsters over elkaar heen struikelden, terwijl de dikke groene mist Maurice te pakken kreeg en hij, zich vastklampend aan zijn vluchtende soldaten, verdrinkend ten onder ging. Vele nachten opnieuw. En ik, ik kon niet anders dan zijn hand vasthouden. Keer op keer schreeuwde hij het dan uit: ‘Laat me niet achter!’

Maurice zeeg neer en snakte naar adem.

‘Onnozelaar’, zei ik tegen Alexander en ik was al langs hem heen voor hij de boel weer om zeep zou schreeuwen. Ik was niet langer de vijand toen Maurice me vastgreep, zonder adem. Het speeksel liep uit zijn mond. Hij hoestte zijn longen kapot. En tussen het gehoest en gerochel door hoorde ik hem heel zachtjes jammeren: ‘Ik moest hem doden.’

Pieter kwam bedremmeld naast ons staan en drukte zijn zakfles met jenever in mijn hand. ‘Dat kalmeert.’ Hij leek in niets op Alexander. Pieter was de trouwhartige die het thuisfront en de drukkerij had geleid, toen Alexander zichzelf zonodig moest laten halveren. Alsof het voor ons geen oorlog was, alsof wij hem niet nodig hadden. Maar misschien was ik alleen maar kwaad omdat hij me met mezelf had achtergelaten. Zonder richtlijnen. ‘Je moet het Alexander niet kwalijk nemen’, zei Pieter. ‘Hij trekt het zich erg aan van Maurice. Hij weet wat het is.’ Ik deed alsof ik hem niet hoorde. Toen ik samen met Pieter Maurice naar mijn auto bracht, zat Alexander daar nog steeds met ijzeren rug in de rolstoel. Zijn medailles blonken in het zonlicht en er was niemand die het zag.

III

‘Een lijk?’ De barones verslikte zich net niet in haar middagthee en staarde ons aan alsof we persoonlijk door de duivel waren gestuurd. Ze kwakte haar kopje neer – nieuw porselein, zag ik, het vorige meegeroofd of vernield – en kwam dreigend onze richting uit. Van de Cauter deed snel een stap achteruit. Ik wou dat ik kon zeggen dat de adel flegma hoog in het vaandel voerde, maar de barones – en haar dochter over wie we niet mochten spreken – leek geheel uit Spaans bloed te zijn opgetrokken.

‘Een lijk in mijn ijskelder?’ Ze hield pal voor mij halt. Ze reikte tot mijn oksel. Een ministier in snoepjeskleuren. Ik was haar dokter, maar ik achtte het verstandig om het nu niet over haar bloeddruk te hebben.

‘En de kinderen?’ blafte ze naar mijn gezicht.

‘Hij is dood, Hélène’, zei ik. ‘Hij hoeft alleen maar een paar dagen in de ijskelder. Hij zal je kleinkinderen heus niks doen.’

Als ik haar al niet heel mijn leven kende, had ik gedacht dat het persoonlijk was. ‘Je arme vader …’

‘Hij mag erin’, zei ik over mijn schouder tegen Van de Cauter, die ijlings verdween.

De barones was minstens vijfenzestig, maar ze zag er een stuk jonger uit. In de oorlog was ze naar Zwitserland gevlucht en daar hadden ze haar tbc met meer succes bestreden. Ze was dik van de volle melk, de room en de berglucht teruggekomen en bleef sindsdien vrolijk uitdijen. Haar omvang was indrukwekkend en werd nog benadrukt door haar gebrek aan lengte en de kleuren die ze droeg. Haar kuikengele toilet kon qua verblinding gerust concurreren met de middagzon. De nieuwe pauwen in de tuin hadden heel wat om mee te wedijveren.

‘Ga zitten’, commandeerde ze en ze verwees me naar de rode chaise longue. Die had iets obsceens en deed me denken aan haar dochter. Ik ging op de rand zitten. Toen ik opkeek, zag ik dat de barones me meesmuilend stond op te nemen. ‘Hij is schoongemaakt.’

Voor iemand die zo klein en rond was, was ze verrassend snel. Ze dribbelde rond met thee en taart, te ongeduldig om een van haar dienstmeisjes te roepen, en schoof me een royaal stuk onder de neus.

‘Mag ik ook weten wie die man is?’

Ik probeerde eerst mijn mond leeg te eten en zag aan het dalen en rijzen van haar wenkbrauwen dat ze ongeduldig mijn kauwbewegingen volgde.

‘Een knecht die bij de zusters Vermeylen werkte’, zei ik eindelijk. ‘Hij is vanmorgen vermoord teruggevonden.’

‘Een moord? In het dorp?’ Haar stem schoot tegen het hoge plafond. ‘Het zijn toch boeren? Ik dacht dat die alleen maar vochten. Hun vrouwen sloegen en zo.’

Ik vertelde haar kort hoe we De Wever hadden aangetroffen en dat we geen enkel idee hadden hoe hij in die weinig benijdenswaardige toestand was beland.

Er werd op de deur geklopt en er kwam een grote man in blauwe werkkleren binnen. Ik herkende hem eerst niet. In die vier jaar tijd was hij mager en oud geworden, terwijl hij jonger was dan ik, maar zijn stem, dat zachte, lichte geslis, was onmiskenbaar. Hij was erbij geweest toen ik samen met mijn vader en Van de Cauter in 1914 een voor een de vermoorde dorpelingen had geïdentificeerd en doodverklaard. Samen met Constant Alaerts had hij hen voorzichtig op een kar gelegd en naar het kerkhof gereden. Sommigen lagen er nog maar een dag, anderen vonden we pas na maanden terug, in augustus en september half begraven door haastige Duitsers. Ik kende al hun namen.

Hij knikte naar me. ‘Juffrouw de Dokter.’

‘Dag Robert. Hoe gaat het?’

‘Goed, goed, dank u.’

‘En met Constant?’

‘Ook goed. Denk ik.’

Hij draaide zijn pet tussen zijn handen, kwam duidelijk niet voor een praatje.

‘Ik wilde eigenlijk aan mevrouw de barones vragen wat de veldwachters bij de ijskelder doen.’

‘Niets ernstigs, Robert’, zei de barones, die door het raam keek. ‘Ze willen gewoon een lijk bewaren tot de gerechtsdokter uit Leuven komt.’

‘Een lijk, mevrouw?’

‘Jaja, de een of andere dode boer.’ De arme man werd purper.

‘Zal dat het ijs niet bederven, mevrouw?’

‘Denk je?’

‘Het is maar voor een paar dagen’, zei ik snel. ‘Als hij eenmaal is afgekoeld, zal hij geen geur meer afgeven. In een ijskelder gaat dat snel.’ Het kon net zo goed klinkklare nonsens zijn, wist ik veel, maar ik zag dat ze me geloofden.

‘Ga hen maar helpen. Het zal niet makkelijk zijn.’

Robert liep zonder me nog te groeten het salon uit.

‘Werkt hij op het kasteel?’

‘Mijn hoofdtuinier’, zei ze afwezig. ‘Heb je mijn kleindochter al Chopin horen spelen?’

We liepen door de gang de trap op naar de eerste verdieping. Het was er overal onzomers koel. Ik hoorde de piano al van ver en moest meteen aan Maurice denken, die voor de rest van de middag en avond niemand meer zou bedreigen met vreemde wapens. Piano speelde hij nog zelden en zeker niet als er iemand bij was.

De muziekkamer was minder wuft ingericht dan het salon, maar ook niet echt sober. Nog steeds veel rood en fluweel.

De kleine Aurélie keek amper op toen we binnenkwamen. Ze leek in niets op haar beeldschone moeder. Haar neus en kin waren te groot en te vlezig. Het dunne poppenjurkje maakte het alleen maar erger. Een meisje van negen dat nu al wist dat ze maar beter iets goeds kon doen dan op haar uiterlijk te vertrouwen. Zelfs haar vader keek niet meer naar haar om. Hij had zijn plicht vervuld en was vier jaar lang ten oorlog getrokken. Daarna had hij niet meer de moeite genomen om naar het dorp terug te keren. Ik moest het Maurice nog eens vragen. Of die baron-kolonel iets had voorgesteld. Naar het schijnt woonde hij nu in Brussel met een andere vrouw.

De barones zag echter alleen maar haar eigen bloed dat daar betoverend zat te spelen. ‘Hemels’, riep ze en Aurélie keek haar even verstoord aan voor ze een nieuw stuk inzette. Van de kleine Gaëtan geen spoor. Waarschijnlijk deed hij zijn middagdutje.

‘Hierna is het wel genoeg voor vandaag’, zei iemand en ik draaide me om. Ik had de vrouw in de hoek van de kamer helemaal niet opgemerkt. Ik wilde naar haar toe lopen en me voorstellen, toen ik zag hoe ze haar gezicht snel van me afwendde. Ik zag er vast als een debiel uit toen mijn mond open- en dichtging zonder dat ik iets zei. Iemand had haar hals en gezicht proberen open te snijden. De wonden in haar hals en rond haar kin waren niet vers, maar ze waren ook nog lang niet genezen. Waarom wist ik hier niets van? Ik keek naar de barones, die deed alsof ze me niet zag. ‘Maurice zou Aurélietje kunnen lesgeven’, zei ze nerveus, maar ik had mijn kookpunt al bereikt en liep de kamer uit. Ik was de dokter. Ik alleen. Niemand anders mocht zich bezighouden met dat waar ik voor diende.

Ik liep de trap af en de enorme tuin in. Hij zag er niet erg gehavend uit. De Duitsers hadden hier hun intrek genomen en dat had het kasteel grotendeels gespaard. Zelfs de toren was overeind gebleven. Dertig meter ijzerzandsteen afgewisseld met witte lagen zandsteen. De Spektoren, de trots van het dorp. In de rest van de streek hadden ze alles wat op een uitkijkplaats leek in brand gestoken of opgeblazen. Er was geen molen meer te vinden en de helft van de kerktorens was platgebrand.

Ik vond Van de Cauter en zijn jonge veldwachter bij de ijskelder, die in het midden van de tuin was gebouwd. Een vreemde bult, gecamoufleerd door gras en klimop. Robert stond wat verderop te roken en zag er niet uit alsof hij van plan was om te helpen. Hij bibberde zo hard dat zijn sigaret verschillende keren uit z’n vingers glipte. Voor de oorlog was hij kwabbig geweest. Alsof zijn babyvet nooit was weggesmolten. Nu staken zijn jukbeenderen als kapstokken door zijn huid.

‘Hij zegt dat het ongeluk brengt omdat hij De Wever heeft gekend’, fluisterde Van de Cauter.

Ik begon te lachen. ‘Hij heeft in de oorlog wel dertig mannen die hij kende, helpen begraven.’

‘Dat zei ik ook. Hij begon te kokhalzen toen hij De Wever zag.’

Dat verbaasde me. Robert was de eerste die onpasselijk werd. Dat zootje knechten van Vermeylen had amper met de ogen geknipperd.

‘Gaat het, Robert?’

Hij deinsde achteruit toen ik op hem toeliep. Mompelde iets wat ik niet verstond en ging er in een sukkeldraf vandoor.

‘Hij ziet eruit als een oude man’, zei ik tegen Van de Cauter.

‘Drank. Hij heeft zich sinds de oorlog begon, kapotgezopen. Van dat zelfgestookte spul ook. Schijnt slecht voor je hersens te zijn.’

Van de Cauter sloot de ijskelder, half zwetend, half bevroren.

‘Moet je nog wat zeggen tegen de barones?’ vroeg hij.

‘Nee, we gaan naar huis.’ Als hij al schrok van het venijn in mijn stem, dan deed hij alsof hij het niet merkte. ‘Maurice ligt thuis te slapen. Ik kan hem niet te lang alleen laten.’

Nadat ik Maurice had thuisgebracht en hem met een flinke spuit in slaap had geholpen, waren Van de Cauter en ik weer vertrokken naar het kasteel. Het was onverantwoord, maar ik kon niet anders. Er was niemand die ik bij Maurice kon achterlaten. Niemand die hij in deze toestand vertrouwde. Pieter kon ik het niet vragen, die had vandaag genoeg last met zijn heldhaftige broer.

We waren al bij de brug toen ik haar stem hoorde schallen. ‘Sara, Sara!’ Ik bleef staan, nog steeds gekrenkt in mijn dokterseer, maar te nieuwsgierig om niet te willen weten wat er met die vrouw aan de hand was.

‘Je komt toch wel woensdag?’ De barones negeerde de veldwachters en pakte mijn hand. Ik kwam altijd op woensdag. Het begon met haar bloeddruk en verviel al snel tot smachtende verhalen over mijn vader en iets minder lovende verhalen over mijn moeder. Ik wilde het niet missen.

‘Natuurlijk.’ Haar valse tanden blonken in het zonlicht. Weer zo’n Zwitsers souvenir.

De jonge veldwachter bracht de kar weg waarop De Wever was vervoerd en ik reed Van de Cauter naar huis.

Ik kon het niet laten. ‘In het kasteel was een vrouw die ik nooit eerder heb gezien.’

Van de Cauter wendde zijn gezicht af.

‘Haar hals en haar kin zitten vol wonden.’

Hij zweeg.

‘Weet je iets van haar?’

‘Nee’, zei Van de Cauter.

Ik parkeerde in zijn straat. Zijn moeder stond vast achter het gordijn te loeren.

‘Ik heb de gerechtsdokter gebeld toen je Maurice in bed stopte’, zei Van de Cauter. ‘Hij komt dinsdag.’

Hij stapte uit, trok zijn uniformjas nog maar eens recht. ‘Ik stel geen proces-verbaal op. Maar ik wil Maurice in die toestand niet meer in het dorp zien.’

Ik keek naar zijn roodverbrande nek toen hij stijf naar de voordeur marcheerde. Zijn moeder stond al te wachten, een kanonnier in de deur. Haar ogen niet op haar zoon, maar op mij gericht. Ze wilde vast weten of ik wel fatsoenlijk was gekleed. Fatsoenlijk en kuis. En of ik hem niet had lastiggevallen, verleid. Ze hoorde tot het soort vrouwen dat het altijd het beste wist, nooit haar benen spreidde, soep op haar jurk morste of wanhoop voelde.

Mijn wanhoop was Maurice en ik wist beslist niet wat het beste voor hem was.